پرش به محتوا

خونریزی بعد از زایمان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
خون‌ریزی پس از زایمان
دیگر نام‌هاخون‌ریزی پس از زایمان
لباس ضدشوک غیرپنوماتیک (NASG)
تخصصزنان
نشانه‌هااز دست دادن قابل توجه خون پس از زایمان، افزایش ضربان قلب، احساس غش هنگام ایستادن، افزایش تعداد تنفس[۱][۲]
علتانقباض ضعیف رحم، عدم خروج کامل جفت، پارگی رحم، لخته شدن خون ضعیف[۲]
عوامل خطرکم‌خونی، قومیت آسیایی، بیش از یک نوزاد، چاقی، سن بالای ۴۰ سال years[۲]
پیشگیریاکسی‌توسین، میزوپروستول[۲]
درمانمایعات داخل وریدی، لباس ضدشوک غیرپنوماتیک، تزریق خون، ارگوتامین، اسید ترانگزامیک[۲]
پیش‌آگهی۳ درصد خطر مرگ (کشورهای در حال توسعه)[۲]
فراوانی۷/۸ میلیون (جهانی)[۳] / ۲٫۱درصد از تولدها (کشورهای در حال توسعه)[۲]
مرگ‌ومیر۸۳هزار و 100 (2015)[۴]

خون‌ریزی پس از زایمان یا هموراژی پس از زایمان[الف] به معنای هدررفت قابل توجه خون به دنبال زایمان است. این عارضه، شایع‌ترین علت مرگ‌ومیر بین مادران در سراسر جهان است که به‌طور نامتناسبی کشورهای در حال توسعه را تحت تأثیر قرار می‌دهد.[۵] تعاریف و معیارهای تشخیص آن بسیار متغیر هستند.[۲][۶] سازمان جهانی بهداشت، همچنین PPH را به‌عنوان «هدررفت خون به میزان ۵۰۰ میلی‌لیتر یا بیشتر طی ۲۴ ساعت پس‌از تولد» تعریف می‌کند، اگرچه علائم شوک (جریان خون ناکافی) نیز به‌عنوان یک تعریف مورد استفاده قرار گرفته است. مقداری خون‌ریزی پس‌از زایمان طبیعی است و لوشیا (lochia؛ ترشحات طبیعی رحم پس‌از زایمان) نامیده می‌شود. تمایز لوشیا از PPH دیرهنگام دشوار است.[۷]

علائم و نشانه‌های PPH در ابتدا ممکن است شامل موارد زیر باشد: افزایش ضربان قلب، احساس غش هنگام ایستادن، و افزایش نرخ تنفس. با از دست دادن خون بیشتر، بیمار ممکن است احساس سرما کند، فشار خون او افت پیدا کند و بی‌قرار یا بیهوش شود.[۱] در موارد شدید، فروپاشی گردش خون، کوآگولاسیون منتشر داخل عروقی و حتی مرگ‌ومیر می‌تواند رخ دهد. این وضعیت می‌تواند تا دوازده هفته پس‌از زایمان به‌صورت ثانویه رخ دهد.[۸]

شایع‌ترین علت PPH, انقباض ناکافی رحم به دنبال زایمان است؛ این انقباض معمولاً جریان خونی را که در دوران بارداری به جنین می‌رسد، متوقف می‌کند. از دلایل دیگر می‌توان به جفت باقی‌مانده، وضعیتی که در آن جفت پس‌از زایمانخارج نمی‌شود؛ پارگی رحم، دهانه رحم یا واژن؛ یا اختلال در لخته شدن خون اشاره کرد. احتمال بروز PPH در افراد آسیایی‌تبار، چاق، افراد دارای سابقه PPH یا کم‌خونی، افرادی که نوزاد بزرگ یا بیش از یک جنین به دنیا می‌آورند، یا بالای ۴۰ سال سن دارند، بیشتر است.[۲] همچنین، این وضعیت پس‌از زایمان سزارین، در افرادی که برای شروع زایمان از دارو استفاده می‌کنند، افرادی که نیاز به استفاده از وکیوم یا فورسپس دارند و افرادی که عمل اپیزیوتومی انجام داده‌اند، بیشتر رخ می‌دهد.[۲][۹]

پیشگیری شامل کاهش عوامل خطر شناخته‌شده از جمله پروسیجرهای مرتبط با این وضعیت، در جایی که امکان‌پذیر است، و تجویز داروی اکسی‌توسین برای تحریک انقباض رحم اندکی پس‌از تولد نوزاد است.[۲] در مناطق فقیرنشین و دارای منابع محدود، می‌توان از میزوپروستول به جای اکسی‌توسین استفاده کرد.[۲] درمان‌ها ممکن است شامل موارد زیر باشد: مایعات داخل وریدی، تزریق خون، و داروی ارگوتامین برای ایجاد انقباض بیشتر رحم.[۲] در صورت عدم موفقیت دیگر درمان‌ها، تلاش برای فشرده‌سازی رحم با استفاده از دست‌ها ممکن است مؤثر باشد.[۲] آئورت همچنین ممکن است با فشار دادن شکم، فشرده شود.[۲] سازمان جهانی بهداشت، گارمنت ضد شوک غیر پنوماتیک را برای کمک تا زمان انجام اقدامات دیگر مانند جراحی توصیه کرده است.[۲] همچنین نشان داده شده است که ترانکسامیک اسید خطر مرگ‌ومیر را کاهش می‌دهد،[۱۰] و استفاده از آن طی سه ساعت پس‌از زایمان توصیه شده است.[۱۱]

در کشورهای در حال توسعه، حدود ۱٫۲٪ از زایمان‌ها با PPH همراه هستند و در صورت بروز PPH، حدود ۳٪ از زنان جان خود را از دست می‌دهند.[۲] این عارضه، مسئول ۸٪ از مرگ‌ومیرهای مادران هنگام زایمان در مناطق توسعه‌یافته و ۲۰٪ از مرگ‌ومیرهای مادران هنگام زایمان در مناطق در حال توسعه است.[۸] در سطح جهانی، این عارضه حدود ۸٫۷ میلیون بار رخ می‌دهد و منجر به ۴۴٬۰۰۰ تا ۸۶٬۰۰۰ مورد مرگ‌ومیر در سال می‌گردد که آن را به علت اصلی مرگ‌ومیر در دوران بارداری تبدیل کرده است.[۳][۲][۱۲] در بریتانیا، حدود ۰٫۴ زن در هر ۱۰۰٬۰۰۰ زایمان در اثر PPH جان خود را از دست می‌دهند، در حالی که در کشورهای جنوب صحرای آفریقا این رقم حدود ۱۵۰ زن در هر ۱۰۰٬۰۰۰ زایمان است.[۲] میزان مرگ‌ومیر در بریتانیا از اواخر دهه ۱۸۰۰ به شدت کاهش یافته است.[۲]

تعریف

[ویرایش]

بسته به منبع، خون‌ریزی اولیه پس از زایمان به‌عنوان هدررفت خون به میزان بیش از ۵۰۰ میلی‌لیتر به دنبال زایمان واژینال یا ۱۰۰۰ میلی‌لیتر به دنبال زایمان سزارین در طول ۲۴ ساعت اول پس‌از زایمان تعریف می‌شود. برخی دیگر این وضعیت را به‌عنوان هدررفت خون به میزان بیش از ۱۰۰۰ میلی‌لیتر پس‌از هر دو روش زایمان، یا هر مقدار هدررفت خون همراه با علائم و نشانه‌های هیپوولمی[ب] تعریف کرده‌اند.[۸] خون‌ریزی ثانویه پس‌از زایمان، به خونریزی گفته می‌شود که در مدت ۲۴ ساعت تا ۱۲ هفته پس‌از زایمان رخ می‌دهد.[۸]

علائم و نشانه‌ها

[ویرایش]

نشانه‌ها عموماً شامل خون‌ریزی شدید از واژن است که به مرور زمان کاهش نمی‌یابد یا متوقف نمی‌شود.[۱۳] در ابتدا ممکن است ضربان قلب افزایش یابد، فرد هنگام ایستادن احساس ضعف کند، و نرخ تنفس بالا رود.[۱] با از دست دادن خون بیشتر، بیمار ممکن است احساس سرما کند، فشار خونش افت کرده، و بی‌هوش شود.[۱]

علائم و نشانه‌های شوک گردش خون همچنین ممکن است شامل تاری دید، پوست سرد و مرطوب، گیجی و احساس خواب‌آلودگی یا ضعف باشد.[۱][۱۳]

علل

[ویرایش]
علل خونریزی پس از زایمان[۱۴]
علت بروز (درصد)
آتونی رحم ۷۰٪
تروما ۲۰٪
بافت باقیمانده ۱۰٪
کوآگولوپاتی ۱٪

علل هموراژی پس از زایمان عبارتند از: آتونی رحم (uterine atony), تروما، جفت باقی‌مانده یا ناهنجاری‌های جفت و کوآگولوپاتی که معمولاً به آن «چهار T» گفته می‌شود:[۱۴]

  • تون: آتونی رحم به معنای ناتوانی رحم در انقباض است و ممکن است منجر به خون‌ریزی پیوسته[پ] گردد. بافت جفت باقی‌مانده و عفونت ممکن است در آتونی رحم نقش داشته باشند. آتونی رحم، شایع‌ترین علت هموراژی پس از زایمان است.[۱۵]
  • تروما: آسیب به کانال زایمان شامل رحم، دهانه رحم، واژن و پرینه، که حتی در صورت نظارت صحیح بر زایمان نیز می‌تواند رخ دهد. خون‌ریزی قابل توجه است زیرا تمام این اندام‌ها در دوران بارداری عروقی‌تر می‌شوند.
  • بافت: باقی ماندن بافت‌هایی از جفت یا جنین و همچنین ناهنجاری‌های جفت مانند جفت آکرتا[ت] و پرکرتا[ث] ممکن است منجر به خون‌ریزی شود.
  • ترومبین: یک اختلال خون‌ریزی زمانی رخ می‌دهد که لخته شدن خون با شکست مواجه شود، مانند آنچه در بیماری‌هایی که به‌عنوان کوآگولوپاتی شناخته می‌شوند، مشاهده می‌گردد.

عوامل خطر با ارتباط قوی با هموراژی پس از زایمان عبارت بودند از کم‌خونی، سابقه قبلی هموراژی پس از زایمان، زایمان سزارین، ختنه زنان، سپسیس، عدم مراقبت‌های پیش‌از زایمان، بارداری چندقلویی، جفت سرراهی، استفاده از فناوری کمک‌باروری، ماکروزومی با وزن بیش از ۴۵۰۰ گرم هنگام تولد و دیستوشی شانه.[۱۶]

عوامل خطر با ارتباط متوسط با هموراژی پس از زایمان عبارت بودند از چاقی تعریف‌شده به‌عنوان BMI ≥ ۳۰ کیلوگرم/متر۲، عفونت کووید-۱۹، دیابت بارداری، پلی‌هیدرآمنیوس، پره‌اکلامپسی و هموراژی پیش‌از زایمان.[۱۷]

دیگر عوامل خطر شامل اندومتریوز،[۱۸] تب در دوران بارداری، خون‌ریزی پیش‌از زایمان و بیماری قلبی است.[۹]

پیشگیری

[ویرایش]

اکسی‌توسین معمولاً بلافاصله پس‌از زایمان به منظور پیشگیری از PPH استفاده می‌شود.[۲] در مناطقی که اکسی‌توسین در دسترس نیست، می‌توان از میزوپروستول استفاده کرد.[۲] کلامپ کردن زودهنگام بند ناف، خطرات را کاهش نمی‌دهد و ممکن است باعث کم‌خونی در نوزاد شود، بنابراین معمولاً توصیه نمی‌شود.[۲] ترانکسامیک اسید از بروز PPH و احتمال نیاز به تزریق خون پیشگیری نمی‌کند.[۱۹]

مدیریت فعال مرحله سوم زایمان، روشی برای کوتاه کردن فاصله میان تولد نوزاد و خروج جفت است.[۲۰] در این مرحله، مادر در معرض خطر PPH قرار دارد. مدیریت فعال شامل تجویز دارویی است که به انقباض رحم پیش‌از خروج جفت کمک می‌کند، این کار با کشیدن ملایم اما مداوم بند ناف و در عین حال اعمال فشار رو به بالا بر روی قسمت پائین شکم برای حمایت از رحم (کشش کنترل‌شده بند ناف) انجام می‌شود.[۲۰]

نشان داده شده است که مدیریت فعال مرحله سوم زایمان با استفاده از یوتروتونیک‌ها[ج] (اکسی‌توسین یا میزوپروستول) و کشش آرام بند ناف، بروز PPH را تا ۶۶٪ کاهش می‌دهد.[۸]

روش دیگر برای مدیریت فعال که دیگر توصیه نمی‌شود، فشار فوندال حین خروج جفت است. مروری که بر روی این روش انجام شد، هیچ مزیتی برای استفاده از آن نشان نداد و فقط کشش کنترل‌شده بند ناف را توصیه می‌کند زیرا فشار فوندال می‌تواند باعث درد غیرضروری مادر شود.[۲۰] به نظر می‌رسد که اجازه دادن به خروج بند ناف، مرحله سوم را کوتاه‌تر کرده و از میزان هدررفت خون می‌کاهد، اما شواهد پیرامون این موضوع به اندازه کافی قوی نیست تا بتوان نتیجه‌گیری‌های محکمی ارائه داد.[۲۱]

تحریک نوک پستان و شیردهی باعث آزاد شدن اکسی‌توسین طبیعی در بدن می‌شود، بنابراین تصور می‌شود که تشویق نوزاد به مکیدن پستان بلافاصله پس‌از تولد ممکن است خطر PPH را برای مادر کاهش دهد.[۲۲] یک مرور که به این موضوع پرداخته، پژوهش‌های کافی و معتبری برای تأیید اینکه تحریک نوک پستان واقعاً باعث کاهش PPH می‌شود یا خیر، پیدا نکرده است. برای پاسخ به این سؤال، انجام پژوهش‌های بیشتری لازم است.[۲۲]

مدیریت

[ویرایش]
انجام ماساژ رحمی
نمای جانبی ماساژ رحم با آناتومی زیرین

ماساژ رحم، یک درمان ساده و خط اول است زیرا به انقباض رحم برای کاهش خون‌ریزی کمک می‌کند.[۲۳] اگرچه شواهد مربوط به اثربخشی ماساژ رحم قطعی نیست، اما یک روش شایع پس‌از خروج جفت است.[۲۳]

داروها

[ویرایش]

اکسی‌توسین داخل وریدی یا عضلانی، داروی انتخابی برای کنترل هموراژی پس از زایمان است.[۲۴][۲۵] همچنین ارگوتامین ممکن است استفاده شود.[۲] ترکیب اکسی‌توسین به همراه ارگومترین[چ] و ترکیب میزوپروستول به همراه اکسی‌توسین احتمال هدررفت خون به میزان ۵۰۰ میلی‌لیتر را کاهش می‌دهد، بااین‌حال، کاربتوسین[ح] یا پروستاگلاندین‌های تزریقی و ارگومترین تفاوتی اندک یا عدم تفاوت ایجاد می‌کنند.[۲۶] ترکیب میزوپروستول و اکسی‌توسین احتمالاً نیاز به یوتروتونیک‌های اضافی و نیاز به تزریق خون را کاهش می‌دهد، در حالی که کاربتوسین احتمالاً تفاوت کمی در نیاز به تزریق خون ایجاد می‌کند.[۲۶]

اکسی‌توسین به رحم کمک می‌کند تا به سرعت منقبض شده و انقباضات طولانی‌تر شوند.[۲۷] در مواردی که علت PPH انقباض ناکافی رحم است، این دارو خط اول درمان محسوب می‌شود.[۲۸] ترکیبی از سنتوسینون[خ] و ارگومترین معمولاً به‌عنوان بخشی از مدیریت فعال مرحله سوم زایمان استفاده می‌شود.[۲۹] این ترکیب، سنتومترین[د] نام دارد. سنتوسینون به‌تنهایی خطر PPH را کاهش می‌دهد.[۳۰] بر اساس پژوهش‌های محدودی که موجود است، مشخص نیست که سنتوسینون یا سنتومترین در پیشگیری از PPH مؤثرتر هستند یا خیر، اما عوارض جانبی سنتومترین بدتر است و همین امر سنتوسینون را به گزینه‌ای جذاب‌تر تبدیل می‌کند.[۳۰] ارگومترین همچنین باید در جای خنک و تاریک نگهداری شود تا استفاده از آن بی‌خطر باشد.[۳۱] این دارو ممکن است با بهبود تون رحم در مقایسه با عدم درمان، خطر PPH را کاهش دهد، بااین‌حال، به دلیل تأثیرات آن در افزایش فشار خون و تشدید درد، باید با احتیاط استفاده شود.[۳۱] انجام پژوهش‌های بیشتر در تعیین بهترین دوزهای ارگومترین[۳۱] و سنتوسینون مفید خواهد بود.[۲۹]

اکسی‌توسین نیاز به نگهداری در یخچال دارد که ممکن است همیشه، به‌ویژه در مناطق با منابع کم، در دسترس نباشد.[۳۲] در صورت عدم دسترسی به اکسی‌توسین، می‌توان از میزوپروستول استفاده کرد.[۲۸] میزوپروستول نیازی به نگهداری در دمای خاصی ندارد و پژوهش در مورد اثربخشی آن در کاهش هدررفت خون در مقایسه با دارونما و در شرایطی که استفاده از اکسی‌توسین مناسب نیست، امیدوارکننده به نظر می‌رسد.[۳۲] میزوپروستول می‌تواند عوارض جانبی ناخوشایندی مانند دمای بسیار بالای بدن و لرز ایجاد کند.[۳۳] به نظر می‌رسد دوزهای پائین‌تر میزوپروستول بی‌خطر بوده و عوارض جانبی کمتری ایجاد می‌کنند.[۳۳]

تزریق اکسی‌توسین در محلول سالین به داخل ورید نافی، روشی برای تجویز مستقیم دارو به بستر جفت و رحم است.[۳۴] بااین‌حال، سطح کیفیت شواهد، پیرامون این تکنیک پائین است و برای استفاده روتین در مدیریت مرحله سوم زایمان توصیه نمی‌شود.[۳۴] پژوهش‌های بیشتری برای اطمینان از اینکه این یک روش مؤثر برای تجویز داروهای یوتروتونیک است یا خیر، مورد نیاز است.[۳۴] این روش به‌عنوان راهی برای درمان جفت باقی‌مانده، مضر نیست و شواهد با قطعیت پائین مبنی بر اثربخشی آن وجود دارد.[۳۵]

کاربتوسین در مقایسه با اکسی‌توسین، باعث کاهش نیاز به ماساژ رحم و داروهای یوتروتونیک بیشتر برای زنانی شد که زایمان سزارین داشتند.[۳۶] هیچ تفاوتی در میزان PPH در زنانی که زایمان سزارین یا زایمان واژینال داشتند، هنگام مصرف کاربتوسین مشاهده نشد.[۳۶] به نظر می‌رسد کاربتوسین عوارض جانبی کمتری ایجاد می‌کند. انجام پژوهش‌های بیشتری برای نشان دادن مقرون‌به‌صرفه بودن استفاده از کاربتوسین مورد نیاز است.[۳۶]

ترانکسامیک اسید، یک داروی تثبیت‌کننده لخته خونی، تفاوتی اندک تا عدم تفاوت در میزان هدررفت خون، خطر موربیدیتی شدید یا نیاز به مداخلات جراحی اضافی ایجاد می‌کند.[۳۷] یک کارآزمایی در سال ۲۰۱۷ نشان داد که این دارو، خطر مرگ‌ومیر ناشی از خون‌ریزی را در زنان مبتلا به خون‌ریزی پس‌از زایمان از ۱٫۹٪ به ۱٫۵٪ کاهش می‌دهد.[۱۰] این مزیت زمانی بیشتر بود که دارو طی سه ساعت تجویز می‌شد.[۱۰]

در برخی از کشورها، مانند ژاپن، متیل‌ارگومترین و دیگر داروهای گیاهی پس‌از خروج جفت به منظور پیشگیری از خون‌ریزی شدید که بیش از یک روز پس‌از زایمان ادامه می‌یابد، تجویز می‌شوند. بااین‌حال، شواهد کافی برای اثبات مؤثر بودن این روش‌ها وجود ندارد.[۳۸]

جراحی

[ویرایش]

در صورت عدم موفقیت درمان دارویی یا در صورت پارگی دهانه رحم، پارگی دیواره رحم یا پارگی رحم، ممکن است از جراحی استفاده شود. روش‌های مورد استفاده ممکن است شامل لیگاسیون شریان رحمی، لیگاسیون شریان تخمدانی، لیگاسیون شریان ایلیاک داخلی، آمبولیزاسیون شریان انتخابی، بخیه B-lynch و هیسترکتومی باشد.[۳۹][۴۰][۴۱][۴۲] خون‌ریزی ناشی از علل تروماتیک باید با ترمیم جراحی مدیریت شود. وقتی خون‌ریزی به دلیل پارگی رحم رخ می‌دهد، می‌توان آن را ترمیم کرد، اما اغلب اوقات هیسترکتومی مورد نیاز است.[نیازمند منبع]

در حال حاضر، هیچ شواهد قابل اعتمادی از کارآزمایی‌های بالینی تصادفی‌سازی‌شده در خصوص اثربخشی یا خطرات روش‌های مکانیکی و جراحی برای درمان خون‌ریزی پس‌از زایمان وجود ندارد.[۴۳]

در افرادی که جفت آکرتا دارند (که در آن جفت به لایه عضلانی رحم نفوذ می‌کند)، به دلیل خطر بسیار بالای PPH، زایمان سزارین برنامه‌ریزی‌شده توصیه می‌شود، اگرچه زمان مطلوب برای زایمان برنامه‌ریزی‌شده به خوبی مشخص نشده است، زیرا کالج آمریکایی متخصصان زنان و زایمان، زایمان سزارین برنامه‌ریزی‌شده را بین ۳۴ تا ۳۵ هفته و ۶ روز بارداری، و کالج سلطنتی متخصصان زنان و زایمان، آن را میان ۳۵ تا ۳۶ هفته و ۶ روز توصیه می‌کنند.[۸] گاهی پس‌از زایمان برنامه‌ریزی‌شده، عمل هیسترکتومی ضروری یا از پیش برنامه‌ریزی شده است.[۸][۴۴]

دستگاه‌های پزشکی

[ویرایش]

سازمان جهانی بهداشت، استفاده از وسیله‌ای به نام گارمنت ضد شوک غیر پنوماتیک[ذ] را برای استفاده در فعالیت‌های زایمان در خارج از محیط بیمارستان توصیه می‌کند، هدف از این کار، بهبود وضعیت شوک در مادری است که دچار خون‌ریزی مامایی شده تا فرصت کافی برای رسیدن به بیمارستان فراهم شود.[۴۵] همچنین ممکن است از دستگاه‌های فشارنده خارجی آئورت[ر] استفاده شود.[۴۶][۴۷]

تامپوناد بالون رحمی[ز] می‌تواند خون‌ریزی پس‌از زایمان را بهبود بخشد.[۴۸] باد کردن لوله سنگستاکن-بلیک‌مور در رحم، هموراژی آتونیک پس از زایمان را که مقاوم به درمان پزشکی است، تقریباً در ۸۰٪ موارد با موفقیت درمان می‌کند.[۴۹] چنین روشی نسبتاً ساده، ارزان و دارای عوارض جراحی کمی است.[۴۹] بالون بکری یک تامپوناد بالونی است که به‌طور خاص برای مدیریت هموراژی پس از زایمان در رحم ساخته شده است.[۵۰] این ابزارهای تجاری اگرچه مؤثر هستند، اما ممکن است برای مناطقی که هموراژی پس از زایمان در آنها شایع‌تر است، گران باشند. دستگاه‌های کم‌هزینه‌ای مانند ESM-UBT، بدون نیاز به مداخله جراحی، مؤثر تشخیص داده شده‌اند.[۵۱][۵۲][۵۳] دستگاه‌های تامپوناد بالون رحمی را می‌توان تا ۲۴ ساعت در درمان PPH در محل خود نگه داشت.[۸]

استفاده از روش پک کردن رحم و واژینال در درمان PPH توصیه نمی‌شود و با خطر بالای عفونت همراه است.[۸]

پروتکل

[ویرایش]

پروتکل‌هایی برای مدیریت خون‌ریزی پس از زایمان توصیه می‌شود تا از تزریق سریع فرآورده‌های خونی در صورت نیاز اطمینان حاصل شود.[۵۴] یک پروتکل مدیریت گام‌به‌گام و دقیق توسط گروه همکاری مراقبت‌های کیفی زایمان در کالیفرنیا[ژ] مطرح شده است.[۵۵]این پروتکل، چهار مرحله از هموراژی مامایی پس‌از زایمان را شرح می‌دهد و اجرای آن مورتالیتی مادران را کاهش می‌دهد.[۵۶]

یک مرور کاکرین نشان می‌دهد که مدیریت فعال (استفاده از داروهای یوتروتونیک، کلامپ کردن بند ناف و کشش کنترل‌شده بند ناف) در طول مرحله سوم زایمان ممکن است خون‌ریزی شدید و کم‌خونی را کاهش دهد.[۵۷] بااین‌حال، این مرور همچنین نشان داد که مدیریت فعال باعث افزایش فشار خون، تهوع، استفراغ و درد بیمار می‌شود. در گروه مدیریت فعال، بیماران بیشتری پس‌از ترخیص با خون‌ریزی به بیمارستان بازگشتند، همچنین به دلیل حجم خون کمتر نوزادان، وزن هنگام تولد کاهش یافت. تأثیرات کلامپ کردن زودهنگام بند ناف بر نوزاد در مرور دیگری مورد بحث قرار گرفت که نشان داد کلامپ دیرهنگام بند ناف، ذخایر آهن را در نوزادان در یک دوره طولانی‌مدت‌تر بهبود می‌بخشد.[۵۸] اگرچه احتمال نیاز آنها به فوتوتراپی (نوردرمانی) برای درمان زردی[ش] بیشتر بود، اما انتظار می‌رود بهبود ذخایر آهن، ارزش افزایش انجام این روش را در نوزادان ترم سالم داشته باشد.[۵۸]

مرور پژوهش‌ها نشان داده است که برای نوزادان نارس (نوزادانی که پیش‌از هفته ۳۷ بارداری به دنیا می‌آیند)، تأخیر در کلامپ بند ناف، در مقایسه با کلامپ زودهنگام بند ناف، ممکن است منجر به کاهش تعداد نوزادانی شود که دچار خون‌ریزی مغزی می‌شوند.[۵۹]

یک مرور دیگر کاکرین که به بررسی زمان تزریق اکسی‌توسین به‌عنوان بخشی از مدیریت فعال پرداخته بود، مزایای مشابهی را با تزریق آن پیش‌از خروج جفت یا پس‌از آن نشان داد.[۶۰]

شواهد با کیفیت خوبی در مورد بهترین روش درمان PPH ثانویه (PPH که ۲۴ ساعت یا بیشتر پس‌از زایمان رخ می‌دهد) وجود ندارد.[۶۱]

اپیدمیولوژی

[ویرایش]

روش‌های متفاوتی برای اندازه‌گیری میزان هدررفت خون که با تولد نوزاد مرتبط است، وجود دارد که مقایسه میزان شیوع را پیچیده می‌کند.[۶۲] یک مرور سیستماتیک، بالاترین میزان PPH را در آفریقا (۲۷٫۵٪) و پائین‌ترین میزان را در اقیانوسیه (۷٫۲٪) گزارش کرده است، با نرخ کلی جهانی 10.8%.[۶۲] این نرخ در اروپا و آمریکای شمالی حدود ۱۳٪ بوده است.[۶۲] این نرخ برای بارداری‌های چندقلویی (۳۲٫۴٪ در مقایسه با ۱۰٫۶٪ برای تک‌قلوها) و برای مادران اول‌زا (۱۲٫۹٪ در مقایسه با ۱۰٫۰٪ برای زنان در بارداری‌های بعدی) بالاتر است.[۶۲] میزان کلی PPH شدید (بیش از ۱۰۰۰ میلی‌لیتر) با نرخ کلی ۲٫۸٪ بسیار پائین‌تر بود، که باز هم بالاترین نرخ مربوط به آفریقا (۵٫۱٪) بود.[۶۲]

واژه‌نامه

[ویرایش]
  1. postpartum hemorrhage; PPH
  2. hypovolemia
  3. continuous
  4. placenta accreta
  5. percreta
  6. uterotonics
  7. ergometrin
  8. carbetocin
  9. syntocinon
  10. syntometrine
  11. non-pneumatic anti-shock garment; NASG
  12. external aortic compression devices; EACD
  13. uterine balloon tamponade; UBT
  14. California Maternity Quality Care Collaborative
  15. carboprost tromethamine
  16. jaundice

منابع

[ویرایش]
  1. 1 2 3 4 5 Lynch, Christopher B- (2006). A textbook of postpartum hemorrhage: a comprehensive guide to evaluation, management and surgical intervention. Duncow: Sapiens Publishing. pp. 14–15. ISBN 978-0-9552282-3-0. Archived from the original on 2016-08-15.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 Weeks, A (January 2015). "The prevention and treatment of postpartum haemorrhage: what do we know, and where do we go to next?". BJOG: An International Journal of Obstetrics and Gynaecology. 122 (2): 202–10. doi:10.1111/1471-0528.13098. PMID 25289730. S2CID 32538078.
  3. 1 2 GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators. (8 October 2016). "Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015". Lancet. 388 (10053): 1545–1602. doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6. PMC 5055577. PMID 27733282.
  4. GBD 2015 Mortality and Causes of Death Collaborators. (8 October 2016). "Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015". Lancet. 388 (10053): 1459–1544. doi:10.1016/s0140-6736(16)31012-1. PMC 5388903. PMID 27733281.
  5. Cresswell, Jenny A; Alexander, Monica; Chong, Michael Y C; Link, Heather M; Pejchinovska, Marija; Gazeley, Ursula; Ahmed, Sahar M A; Chou, Doris; Moller, Ann-Beth; Simpson, Daniel; Alkema, Leontine; Villanueva, Gemma; Sguassero, Yanina; Tunçalp, Özge; Long, Qian (April 2025). "Global and regional causes of maternal deaths 2009–20: a WHO systematic analysis". The Lancet Global Health (به انگلیسی). 13 (4): e626–e634. doi:10.1016/S2214-109X(24)00560-6. PMC 11946934. PMID 40064189. {{cite journal}}: Check |pmc= value (help); Check |pmid= value (help)
  6. Gibbs, Ronald S (2008). Danforth's obstetrics and gynecology (10th ed.). Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins. p. 453. ISBN 978-0-7817-6937-2. Archived from the original on 2016-06-05.
  7. Fletcher, Susan; Grotegut, Chad A.; James, Andra H. (December 2012). "Lochia Patterns Among Normal Women: A Systematic Review". Journal of Women's Health (به انگلیسی). 21 (12): 1290–1294. doi:10.1089/jwh.2012.3668. ISSN 1540-9996.
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Bienstock, Jessica L.; Eke, Ahizechukwu C.; Hueppchen, Nancy A. (29 April 2021). "Postpartum Hemorrhage". New England Journal of Medicine. 384 (17): 1635–1645. doi:10.1056/NEJMra1513247. PMC 10181876. PMID 33913640.
  9. 1 2 Lockhart, E (2015). "Postpartum hemorrhage: a continuing challenge". Hematology. American Society of Hematology. Education Program. 2015 (1): 132–7. doi:10.1182/asheducation-2015.1.132. PMID 26637712.
  10. 1 2 3 Shakur, Haleema; Roberts, Ian; Fawole, Bukola (April 2017). "Effect of early tranexamic acid administration on mortality, hysterectomy, and other morbidities in women with post-partum haemorrhage (WOMAN): an international, randomised, double-blind, placebo-controlled trial". The Lancet. 389 (10084): 2105–2116. doi:10.1016/S0140-6736(17)30638-4. PMC 5446563. PMID 28456509.
  11. World Health Organization (October 2017). "Updated WHO Recommendation on Tranexamic Acid for the Treatment of Postpartum Haemorrhage" (PDF). World Health Organization. Retrieved 2020-04-11.
  12. GBD 2013 Mortality and Causes of Death Collaborators (17 December 2014). "Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013". Lancet. 385 (9963): 117–71. doi:10.1016/S0140-6736(14)61682-2. PMC 4340604. PMID 25530442.
  13. 1 2 "Postpartum hemorrhage". www.marchofdimes.org (به انگلیسی). Retrieved 2019-08-02.
  14. 1 2 Anderson JM, Etches D (March 2007). "Prevention and management of postpartum hemorrhage". American Family Physician. 75 (6): 875–82. PMID 17390600.
  15. "Overview of postpartum hemorrhage". Archived from the original on 2015-01-15.
  16. Yunas, Idnan; Islam, Md Asiful; Sindhu, Kulandaipalayam N.; Devall, Adam J.; Podesek, Marcelina; Alam, Sayeda Sadia; Kundu, Shoumik; Mammoliti, Kristie-Marie; Aswat, Ashraf; Price, Malcolm J.; Zamora, Javier; Oladapo, Olufemi T.; Gallos, Ioannis; Coomarasamy, Arri (2025-04-03). "Causes of and risk factors for postpartum haemorrhage: a systematic review and meta-analysis". The Lancet (به انگلیسی). 405 (10488): 1468–1480. doi:10.1016/S0140-6736(25)00448-9. ISSN 0140-6736. PMID 40188841. {{cite journal}}: Check |pmid= value (help)
  17. Yunas, Idnan; Islam, Md Asiful; Sindhu, Kulandaipalayam N.; Devall, Adam J.; Podesek, Marcelina; Alam, Sayeda Sadia; Kundu, Shoumik; Mammoliti, Kristie-Marie; Aswat, Ashraf; Price, Malcolm J.; Zamora, Javier; Oladapo, Olufemi T.; Gallos, Ioannis; Coomarasamy, Arri (2025-04-03). "Causes of and risk factors for postpartum haemorrhage: a systematic review and meta-analysis". The Lancet (به انگلیسی). 405 (10488): 1468–1480. doi:10.1016/S0140-6736(25)00448-9. ISSN 0140-6736. PMID 40188841. {{cite journal}}: Check |pmid= value (help)
  18. Saraswat, Lucky (2015). "ESHRE2015: Endometriosis associated with a greater risk of complications in pregnancy". endometriosis.org. European Society of Human Reproduction and Embryology. Retrieved 14 February 2024.
  19. Rohwer, Christa; Rohwer, Anke C; Cluver, Catherine; Ker, Katharine; Hofmeyr, G Justus (2025-01-15). Cochrane Central Editorial Service (ed.). "Tranexamic acid for preventing postpartum haemorrhage after vaginal birth". Cochrane Database of Systematic Reviews (به انگلیسی). 2025 (1). doi:10.1002/14651858.CD007872.pub4. PMC 12043208. PMID 39812173. {{cite journal}}: Check |pmc= value (help); Check |pmid= value (help)
  20. 1 2 3 Peña-Martí, G; Comunián-Carrasco, G (17 October 2007). "Fundal pressure versus controlled cord traction as part of the active management of the third stage of labour". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2010 (4). doi:10.1002/14651858.CD005462.pub2. PMC 8889586. PMID 17943858.
  21. Soltani, H; Poulose, TA; Hutchon, DR (7 September 2011). "Placental cord drainage after vaginal delivery as part of the management of the third stage of labour". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2011 (9). doi:10.1002/14651858.CD004665.pub3. PMC 8060023. PMID 21901693.
  22. 1 2 Abedi, P; Jahanfar, S; Namvar, F; Lee, J (27 January 2016). "Breastfeeding or nipple stimulation for reducing postpartum haemorrhage in the third stage of labour". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 1 (1). doi:10.1002/14651858.CD010845.pub2. PMC 6718231. PMID 26816300.
  23. 1 2 Hofmeyr, GJ; Abdel-Aleem, H; Abdel-Aleem, MA (1 July 2013). "Uterine massage for preventing postpartum haemorrhage". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 7 (7). doi:10.1002/14651858.CD006431.pub3. PMC 8924870. PMID 23818022.
  24. WHO recommendations for the prevention and treatment of postpartum haemorrhage (PDF). Geneva: World Health Organization. 2012. ISBN 978-92-4-154850-2.
  25. Adnan N (Sep 2018). "Intramuscular versus intravenous oxytocin to prevent postpartum haemorrhage at vaginal delivery: randomised controlled trial". BMJ (Clinical Research Ed.). BMJ. 362. doi:10.1136/bmj.k3546. PMC 6122278. PMID 30181338.
  26. 1 2 Gallos, Ioannis D; Yunas, Idnan; Devall, Adam J; Podesek, Marcelina; Tobias, Aurelio; Price, Malcolm J; Oladapo, Olufemi T; Coomarasamy, Arri (2025-04-16). Cochrane Central Editorial Service (ed.). "Uterotonic agents for preventing postpartum haemorrhage: a network meta-analysis". Cochrane Database of Systematic Reviews (به انگلیسی). 2025 (4). doi:10.1002/14651858.CD011689.pub4. PMC 12002006. PMID 40237648. {{cite journal}}: Check |pmc= value (help); Check |pmid= value (help)
  27. Liabsuetrakul, Tippawan; Choobun, Thanapan; Peeyananjarassri, Krantarat; Islam, Q. Monir (7 June 2018). "Prophylactic use of ergot alkaloids in the third stage of labour". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2018 (6). doi:10.1002/14651858.CD005456.pub3. ISSN 1469-493X. PMC 6513467. PMID 29879293.
  28. 1 2 Mousa, HA; Blum, J; Abou El Senoun, G; Shakur, H; Alfirevic, Z (13 February 2014). "Treatment for primary postpartum haemorrhage". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2 (2). doi:10.1002/14651858.CD003249.pub3. PMC 6483801. PMID 24523225.
  29. 1 2 McDonald, S; Abbott, JM; Higgins, SP (2004). "Prophylactic ergometrine-oxytocin versus oxytocin for the third stage of labour". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2018 (1). doi:10.1002/14651858.CD000201.pub2. PMC 6491201. PMID 14973949.
  30. 1 2 Salati, JA; Leathersich, SJ; Williams, MJ; Cuthbert, A; Tolosa, JE (29 April 2019). "Prophylactic oxytocin for the third stage of labour to prevent postpartum haemorrhage". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2019 (4). doi:10.1002/14651858.CD001808.pub3. PMC 6487388. PMID 31032882.
  31. 1 2 3 Liabsuetrakul, T; Choobun, T; Peeyananjarassri, K; Islam, QM (7 June 2018). "Prophylactic use of ergot alkaloids in the third stage of labour". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2018 (6). doi:10.1002/14651858.CD005456.pub3. PMC 6513467. PMID 29879293.
  32. 1 2 Tunçalp, Ö; Hofmeyr, GJ; Gülmezoglu, AM (15 August 2012). "Prostaglandins for preventing postpartum haemorrhage". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2012 (8). doi:10.1002/14651858.CD000494.pub4. PMC 7043277. PMID 22895917.
  33. 1 2 Hofmeyr, GJ; Gülmezoglu, AM; Novikova, N; Lawrie, TA (15 July 2013). "Postpartum misoprostol for preventing maternal mortality and morbidity". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2013 (7). doi:10.1002/14651858.CD008982.pub2. PMC 11878482. PMID 23857523. {{cite journal}}: Check |pmc= value (help)
  34. 1 2 3 Mori, R; Nardin, JM; Yamamoto, N; Carroli, G; Weeks, A (14 March 2012). "Umbilical vein injection for the routine management of third stage of labour". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2012 (3). doi:10.1002/14651858.CD006176.pub2. PMC 12086016. PMID 22419311. {{cite journal}}: Check |pmc= value (help)
  35. Kumar, Nimisha; Jahanfar, Shayesteh; Haas, David M.; Weeks, Andrew D. (2021-03-11). "Umbilical vein injection for management of retained placenta". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2021 (3). doi:10.1002/14651858.CD001337.pub3. ISSN 1469-493X. PMC 8094279. PMID 33705565.
  36. 1 2 3 Su, LL; Chong, YS; Samuel, M (18 April 2012). "Carbetocin for preventing postpartum haemorrhage". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 4 (4). doi:10.1002/14651858.CD005457.pub4. PMC 11422753. PMID 22513931. {{cite journal}}: Check |pmc= value (help)
  37. Rohwer C, Rohwer AC, Cluver C, Ker K, Hofmeyr GJ (15 Jan 2025). "Tranexamic acid for preventing postpartum haemorrhage after vaginal birth". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 1 (1). doi:10.1002/14651858.CD007872.pub4. PMC 12043208. PMID 39812173. {{cite journal}}: Check |pmc= value (help); Check |pmid= value (help)
  38. Yaju, Y; Kataoka, Y; Eto, H; Horiuchi, S; Mori, R (26 November 2013). "Prophylactic interventions after delivery of placenta for reducing bleeding during the postnatal period". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2013 (11). doi:10.1002/14651858.CD009328.pub2. PMC 11973543. PMID 24277681. {{cite journal}}: Check |pmc= value (help)
  39. O'Leary JA (March 1995). "Uterine artery ligation in the control of postcesarean hemorrhage". The Journal of Reproductive Medicine. 40 (3): 189–93. PMID 7776302.
  40. Vedantham S, Goodwin SC, McLucas B, Mohr G (April 1997). "Uterine artery embolization: an underused method of controlling pelvic hemorrhage". American Journal of Obstetrics and Gynecology. 176 (4): 938–48. doi:10.1016/S0002-9378(97)70624-0. PMID 9125624.
  41. Price N, B-Lynch C (2005). "Technical description of the B-Lynch brace suture for treatment of massive postpartum hemorrhage and review of published cases". International Journal of Fertility and Women's Medicine. 50 (4): 148–63. PMID 16405100.
  42. Plauche, WC (1992). "Peripartal Hysterectomy". Obstetrics and Gynecology Clinics of North America. Philadelphia, Pa: WB Saunders. 15 (4): 447–65. PMID 3226676.
  43. Kellie, FJ; Wandabwa, JN; Mousa, HA; Weeks, AD (1 July 2020). "Mechanical and surgical interventions for treating primary postpartum haemorrhage". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2020 (7). doi:10.1002/14651858.CD013663. PMC 8407481. PMID 32609374.
  44. Cahill, Alison G.; Beigi, Richard; Heine, R. Phillips; Silver, Robert M.; Wax, Joseph R. (December 2018). "Placenta Accreta Spectrum". American Journal of Obstetrics and Gynecology. 219 (6): B2–B16. doi:10.1016/j.ajog.2018.09.042. PMID 30471891.
  45. Craig, Elise (December 2013). "A Life Preserver For New Moms". Alpha. WIRED. p. 52.
  46. Soltan MH, Faragallah MF, Mosabah MH, Al-Adawy AR (June 2009). "External aortic compression device: the first aid for postpartum hemorrhage control". The Journal of Obstetrics and Gynaecology Research. 35 (3): 453–8. doi:10.1111/j.1447-0756.2008.00975.x. PMID 19527382. S2CID 35784952.
  47. Soltan MH, Sadek RR (November 2011). "Experience managing postpartum hemorrhage at Minia University Maternity Hospital, Egypt: no mortality using external aortic compression". The Journal of Obstetrics and Gynaecology Research. 37 (11): 1557–63. doi:10.1111/j.1447-0756.2011.01574.x. PMID 21676082. S2CID 205510961.
  48. Suarez, Sebastian; Conde-Agudelo, Agustin; Borovac-Pinheiro, Anderson; Suarez-Rebling, Daniela; Eckardt, Melody; Theron, Gerhard; Burke, Thomas F. (April 2020). "Uterine balloon tamponade for the treatment of postpartum hemorrhage: a systematic review and meta-analysis". American Journal of Obstetrics and Gynecology (به انگلیسی). 222 (4): 293.e1–293.e52. doi:10.1016/j.ajog.2019.11.1287. PMID 31917139.
  49. 1 2 Doumouchtsis, S. K.; Papageorghiou, A. T.; Vernier, C.; Arulkumaran, S. (2008). "Management of postpartum hemorrhage by uterine balloon tamponade: Prospective evaluation of effectiveness". Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica. 87 (8): 849–855. doi:10.1080/00016340802179822. PMID 18704777. S2CID 12187213.
  50. Chapter 89 - Balloon tamponade and uterine packing for major PPH بایگانی‌شده در ۲۰۱۶-۰۴-۰۸ توسط Wayback Machine from South Australia, Department of Health. 2005
  51. Conde-Agudelo, Agustin; Suarez, Sebastian; Burke, Thomas F. (February 2020). "Condom-catheter uterine balloon tamponade is as efficacious and safe as Bakri balloon for treating postpartum hemorrhage". American Journal of Obstetrics and Gynecology (به انگلیسی). 223 (1): 138–139. doi:10.1016/j.ajog.2020.02.024. PMID 32109467.
  52. Burke, Tf; Ahn, R; Nelson, Bd; Hines, R; Kamara, J; Oguttu, M; Dulo, L; Achieng, E; Achieng, B; Natarajan, A; Maua, J (August 2016). "A postpartum haemorrhage package with condom uterine balloon tamponade: a prospective multi-centre case series in Kenya, Sierra Leone, Senegal, and Nepal". BJOG: An International Journal of Obstetrics & Gynaecology (به انگلیسی). 123 (9): 1532–1540. doi:10.1111/1471-0528.13550. PMID 26223284. S2CID 23406726.
  53. Mvundura, Mercy; Kokonya, Donald; Abu-Haydar, Elizabeth; Okoth, Eunice; Herrick, Tara; Mukabi, James; Carlson, Lucas; Oguttu, Monica; Burke, Thomas (May 2017). "Cost-effectiveness of condom uterine balloon tamponade to control severe postpartum hemorrhage in Kenya". International Journal of Gynecology & Obstetrics (به انگلیسی). 137 (2): 185–191. doi:10.1002/ijgo.12125. PMID 28190262. S2CID 41693539.
  54. Ducloy-Bouthors, Anne-Sophie; Susen, Sophie; Wong, Cynthia A.; Butwick, Alex; Vallet, Benoit; Lockhart, Evelyn (November 2014). "Medical advances in the treatment of postpartum hemorrhage". Anesthesia and Analgesia. 119 (5): 1140–1147. doi:10.1213/ANE.0000000000000450. ISSN 1526-7598. PMID 25329026. S2CID 23461056.
  55. Sheikh L, Zuberi NF, Rizvi JH (2006). "Massive primary postpartum haemorrhage: setting up standards of care". The Journal of the Pakistan Medical Association. 56 (1): 26–31. PMID 16454132. Archived from the original on 2018-10-21. Retrieved 2009-12-22. CMQCC guidelines, accessed August 10, 2009
  56. Barbieri RL (2009). "Planning reduces the risk of maternal death. This tool helps". OBG Management. 21 (8): 8–10.
  57. Begley, CM; Gyte, GM; Devane, D; McGuire, W; Weeks, A; Biesty, LM (13 February 2019). "Active versus expectant management for women in the third stage of labour". Cochrane Database of Systematic Reviews. 2019 (2). doi:10.1002/14651858.CD007412.pub5. PMC 6372362. PMID 30754073.
  58. 1 2 McDonald, SJ; Middleton, P; Dowswell, T; Morris, PS (11 July 2013). "Effect of timing of umbilical cord clamping of term infants on maternal and neonatal outcomes". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 7 (7). doi:10.1002/14651858.CD004074.pub3. PMC 6544813. PMID 23843134.
  59. Rabe, H; Gyte, GM; Díaz-Rossello, JL; Duley, L (17 September 2019). "Effect of timing of umbilical cord clamping and other strategies to influence placental transfusion at preterm birth on maternal and infant outcomes". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2019 (9). doi:10.1002/14651858.CD003248.pub4. PMC 6748404. PMID 31529790.
  60. Soltani H, Hutchon DR, Poulose TA (August 2010). "Timing of prophylactic uterotonics for the third stage of labour after vaginal birth". The Cochrane Database of Systematic Reviews (8). doi:10.1002/14651858.CD006173.pub2. PMID 20687079.
  61. Alexander, J; Thomas, P; Sanghera, J (2002). "Treatments for secondary postpartum haemorrhage". The Cochrane Database of Systematic Reviews (1). doi:10.1002/14651858.CD002867. PMID 11869640.
  62. 1 2 3 4 5 Calvert, C; Thomas, SL; Ronsmans, C; Wagner, KS; Adler, AJ; Filippi, V (2012). "Identifying regional variation in the prevalence of postpartum haemorrhage: a systematic review and meta-analysis". PLOS ONE. 7 (7). Bibcode:2012PLoSO...741114C. doi:10.1371/journal.pone.0041114. PMC 3402540. PMID 22844432.

پیوند به بیرون

[ویرایش]