خواب

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
فارسیEnglish
Sleeping-girl.jpg

خواب عبارت است ازعدم توانایی ارادی درکنترل محیط فیزیکی و کاهش یا فقدان سطح هوشیاری، تعلیق نسبی ادراکات حسی و غیرفعال شدن تقریباً تمام عضلات ارادی در زمان استراحت به طوری که فعالیت بدن و ذهن تغییر کرده و توهم‌های بینایی جایگزین تصاویر واضح واقعی بشوند. در بین پستانداران، پرندگان، ماهیان و دیگر جانوران مراحل خواب و بیداری وجود دارد. خواب برای سلامت و بازسازی سیستم اعصاب، سیستم ایمنی و سیستم عضلانی-اسکلتی انسان‌ها و جانوران اهمیت دارد.

مراحل خواب[ویرایش]

اختراع دستگاه نوار مغزی به دانشمندان اجازه داد تا به مطالعه خواب انسان، به روش‌هایی که پیش از آن ممکن نبود، بپردازند. در خلال دهه ۱۹۵۰ فردی به نام اوژن آسرینسکی که تازه از دانشگاه فارغ‌التحصیل شده بود، از این وسیله برای کشف آنچه امروز خواب REM خوانده می‌شود استفاده کرد. مطالعات بیشتر بر روی خواب انسان نشان داده است که خواب از یک سری مراحل گذر می‌کند که الگوهای امواج مغزی در هر مرحله با یکدیگر متفاوتند. خواب دارای دو نوع اصلی است:

خواب REM (حرکت سریع چشم) که خواب فعال یا خواب متناقض (paradoxical) نیز خوانده می‌شود.

خواب NREM (به انگلیسی: non-REM حرکت غیرسریع چشم) که خواب آرام نیز خوانده می‌شود.

شروع خواب:

در خلال نخستین مراحل خواب، ما هنوز نسبتاً بیدار و هشیار هستیم. مغز امواجی تولید می‌کند به نام امواج بتا که کوچک و سریع هستند. به مرور که مغز شروع به آرامش یافتن می‌کند، امواج کندتری به نام امواج آلفا متصاعد می‌شوند. در طول این مدّت و هنگامی که هنوز کاملاً به خواب نرفته‌ایم ممکن است احساس عجیب و کاملاً واضحی را تجربه کنیم که توهمات پیش خواب نامیده می‌شود. مثال‌های متداول و شایع این پدیده عبارتند از احساس افتادن (پرت شدن) یا شنیدن این که کسی نام شما را صدا می‌کند. رویداد بسیار شایع دیگری که در این دوره زمانی وجود دارد، پرش میوکلونیک است. اگر تا کنون، بدون هیچ دلیل مشخص و خاصی، ناگهان بدنتان تکان خورده یا پریده است این پدیده ظاهراً عجیب را تجربه کرده‌اید. در عالم واقع، این پرش‌های میوکلونیک بسیار شایعند.

اولین قسمت خواب non-REM است. خواب دیدن در خواب non-REM بسیار کم است و اگر هم خواب ببینیم آن را فراموش می‌کنیم. در این خواب ماهیچه‌ها بی‌حس نیستند. خواب non-REM شامل سه مرحله می‌شود:

  • مرحلهٔ اول:

مرحله ۱ شروع چرخه خواب و نسبتاً مرحله سبک و خفیفی از خواب است. مرحله ۱ را می‌توان به صورت دوره گذار بین بیداری و خواب در نظر گرفت. در مرحله ۱، مغز امواج تتا تولید می‌کند که امواجی با دامنه بلند و خیلی کند هستند. این مرحله از خواب، تنها مدّت زمانی کوتاهی در حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه طول می‌کشد و اگر در این مرحله کسی را از خواب بیدار کنید احتمالاً به شما خواهد گفت که خواب نبوده است!

  • مرحلهٔ دوم:

دومین مرحله خواب تقریباً ۲۰ دقیقه طول می‌کشد. مغز شروع به تولید امواج منظم و سریعی می‌کند که به نام دوک‌های خواب معروفند. دمای بدن شروع به کاهش و ضربان قلب شروع به کند شدن می‌کند. یک مرحلهٔ ناهشیار است که خواب رونده به راحتی بیدار می‌شود.

  • مرحلهٔ سوم:

عمیق‌ترین مرحلهٔ خواب non-REM است. پس از این مرحله قسمت دوم خواب REM آغاز می‌شود. امواج مغزیِ عمیق و کند به نام امواج دلتا در خلال مرحله ۳ خواب شروع به پدیدار شدن می‌کنند. مرحله ۳، دوره گذار بین خواب سبک و خواب بسیار عمیق است.

خواب REM در بزرگسالان حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد از کل خواب را تشکیل می‌دهد (حدود ۹۰ تا ۱۲۰ دقیقه در خوابِ شب). مقدار خواب REM در سنین مختلف متفاوت است. یک نوزاد بیشتر از ۸۰ درصد کل خوابش را در خواب REM است. رؤیا در مرحلهٔ REM رخ می‌دهد.

ضربان قلب و تنفس در خواب REM نامنظم است؛ مانند زمان بیداری. بزرگ شدن آلت جنسی مرد (NPT) در خواب REM رخ می‌دهد. پژوهش گران به فعالیت در ناحیه‌هایی از مغز که مربوط به کنترل بینایی، شنوایی، بویایی، لمسی و تعادل حرکات بدن پی برده‌اند. نکته قابل ذکر این است که فرایند خواب، این مراحل را به ترتیب پشت سر نمی‌گذارد. خواب از مرحله ۱ شروع می‌شود و سپس به مراحل ۲، ۳ و ۴ می‌رود. پس از مرحله ۴ و قبل از وارد شدن به مرحله ۵ یا همان خواب REM، مرحله ۳ و به دنبال آن مرحله ۲ خواب تکرار می‌شوند. پس از خاتمه خواب REM، بدن معمولاً به مرحله ۲ خواب بازمی‌گردد. در طول شب، خواب انسان تقریباً ۴ یا ۵ بار بین این مراحل می‌چرخد. ما به طور میانگین ۹۰ دقیقه پس از به خواب رفتن وارد مرحله ۵ یا خواب REM می‌شویم. نخستین چرخه خواب REM ممکن است تنها زمان کوتاهی به طول بینجامد امّا هر چرخه از چرخه قبل طولانی‌تر می‌شود به نحوی که خواب REM می‌تواند تا نزدیک به یک ساعت پایدار بماند.

خواب REM با کاهش سروتونین (Serotonin) در مغز همراه است؛ بنابراین خواب REM در افراد افسرده زودتر می‌رسد. سروتونین ماده‌ای است که در افراد افسرده کاهش یافته‌است.

محرومیت از خواب[ویرایش]

بیش‌ترین مدت بی خوابی انسان‌ها در جهان، ۳۳ سال معادل ۱۱۷۰۰ شب بوده‌است.[نیازمند منبع] جز این مورد استثنایی، هیچ شخص دیگری نتوانسته بیش از یازده روز را بدون خواب سپری کند. افرادی که از خواب محروم می‌مانند، دچار افسردگی می‌شوند. این افراد، هوشیاری‌شان را از دست می‌دهند و دچار توهم می‌شوند. حالت چهره شخص بی خواب، کشیده و بی حرکت می‌شود، ابروها چین می‌خورد، شخص با زحمت زیاد چشمانش را باز نگاه می‌دارد و دچار هذیان می‌شود. محرومیت از رؤیا، اغلب به پرخاشگری، بیمناکی، و یا افسردگی منجر می‌شود.

خواب ناکافی ریتم طبیعی بدن را برهم می‌زند و این باعث می‌شود توانایی مغز برای یادگیری اطلاعات تازه کاهش یابد.[۱]

بی‌خوابی و روابط عاطفی[ویرایش]

بنیاد سلامت روانی در بریتانیا بی‌خوابی را با ایجاد مشکل در روابط عاطفی، خستگی پذیری بالا و فقدان تمرکز فکری مرتبط دانسته‌است. پیش از این محققان از ارتباط بی خوابی با افسردگی، ضعف ایمنی بدن و بیماری قلبی خبر داده بودند.

گزارش بنیاد سلامت روانی نشان می‌دهد که احتمال برخورد مبتلایان به بی‌خوابی با مشکل در روابط عاطفی چهار برابر بیشتر از سایر افراد است. این گزارش می‌افزاید این افراد سه برابر بیشتر از دیگران دچار افسردگی و فقدان تمرکز ذهنی می‌شوند.[۲]

خواب بریده بریده به حافظه لطمه می‌زند[ویرایش]

تحقیقاتی که بر روی موشها انجام‌گرفته، نشان می‌دهد که خوابی که پیوسته نباشد مانع به‌وجود آمدن حافظه می‌شود.
دانشگاه استنفورد در تحقیقاتی که دراین زمینه انجام داد، متوجه شد که خواب مقطع موجب می‌شود که حیوانات در شناسایی اشیایی که با آنها از قبل آشنا بوده‌اند، دچار مشکل بشوند.
یک متخصص خواب در بریتانیا می‌گوید که مغز در دوران خواب عمیق، وقایع روز را بررسی می‌کند و تصمیم می‌گیرد که چه خاطره‌هایی از این وقایع را به حافظه خود بسپارد. این تحقیق بر روی موش‌هایی انجام گرفت که خوابشان مختل شده‌بود، اما مدت خواب و یا کیفیت خواب آنها با موش‌های دیگر تفاوتی نداشت. محققان برای این آزمایش سلولهایی را انتخاب کردند که در تغییر از حالت خواب به بیداری و بالعکس، نقش مهمی بازی می‌کنند.
محققانی که نتیجه تحقیق خود را در نشریه علمی یاد شده منتشر کرده‌اند، می‌گویند: «بیماری‌های ناشی از مشکلات آسیب شناختی، مانند آلزایمر، که حافظه بیمار را تحت تأثیر قرار می‌دهد، پیش از همه روی عواملی مانند خواب بیمار اثر می‌گذارند.» این محققان اضافه می‌کنند: «ما به این نتیجه رسیده‌ایم که صرف نظر از طول مدت، کیفیت و یا عمق خواب، آنچه که برای انسجام حافظه لازم است دست‌کم، یک واحد خواب بدون وقفه است.»[۳]

تأثیر خواب خوب بر زیبایی[ویرایش]

پژوهشگران سوئدی ثابت کرده‌اند این باور دیرینه که خواب خوب انسان را زیباتر می‌کند، صحت دارد. به این ترتیب کسانی که برای مدتی طولانی بی‌خوابی می‌کشند، کمتر جذاب و سالم به نظر می‌رسند. از چهره داوطلبانی که در این تحقیقات شرکت کردند دو بار عکس گرفته‌شد. یک بار بعد از هشت ساعت خواب مستمر و یک بار بعد از سی و یک ساعت بی‌خوابی. بعد از افرادی دیگر خواسته شد که عکسها را مشاهده کنند و نظرشان را بگویند. مشاهده گران بدون اطلاع قبلی از تفاوت زمان عکس برداری به این نتیجه رسیدند که در عکس‌هایی که بعد از بی‌خوابی گرفته شده، داوطلبان کمتر جذاب به نظر می‌رسند.[۴]

مدت زمان خواب[ویرایش]

مدت زمان بیداری در شخص بالغ، معادل چهار برابر مدت زمان بیداری یک کودک است. نوزاد، به طور متوسط در ازای هر یک ساعت بیداری، دو ساعت را در خواب می‌گذراند، حال آن که فرد بالغ در همان زمان نیم ساعت در خواب است. خواب افراد بالای ۱۵ سال تا ۳۰ سال بین ۹ تا ۱۰ ساعت است.
عامل‌هایی مانند بی‌برنامگی، مصرف الکل، قهوه و نوشیدنی‌های انرژی‌زا، همچنین زنگ ساعت و نور خورشید می‌تواند ساعت زیستی انسان را به‌ هم بریزد.

بنیاد ملی خواب آمریکا که یک مؤسسهٔ خیریه در ایالت ویرجینای آمریکا است، می‌گوید برای دانستن این‌که یک انسان چقدر در طول روز به خواب نیاز دارد باید به سبک زندگی او نگاه کرد. اما به‌طور کلی می‌توان اعداد زیر را پیشنهاد کرد:

نوزاد (تا ۳ ماه): در حالت ایده‌آل باید بین ۱۴ تا ۱۷ ساعت از هر شبانه‌روز را بخوابد، هرچند ممکن‌است ۱۱ تا ۱۳ ساعت هم کافی باشد. بهتر است خواب نوزاد بیش از ۱۹ ساعت نشود.
قنداقی (۴ تا ۱۱ ماه): میزان توصیه شده بین ۱۲ تا ۱۵ ساعت است. در کمترین حالت ۱۰ ساعت. بعد از سه ماهگی، خواب به‌هیچ‌وجه نباید از ۱۸ ساعت بیشتر شود.
نوپا (تا ۲ ساله): عدد پیشنهادی بین ۱۱ تا ۱۴ ساعت است، اما هر رقمی از ۹ تا ۱۶ ساعت قابل قبول است.
پیش‌دبستانی (۳ تا ۵ سال): متخصصان معتقدند ۱۰ تا ۱۳ ساعت خواب برای این گروه سنی عالی است. کمتر از ۸ یا بیشتر از ۱۴ ساعت مناسب نیست.
مدرسه‌رو (۶ تا ۱۳ سال): توصیه بنیاد خواب ملی آمریکا ۹ تا ۱۱ ساعت خواب در شبانه‌روز است. کمتر از ۷ یا بیشتر از ۱۲ ساعت خوب نیست.
نوجوان (۱۴ تا ۱۷ سال): خواب مناسب برای این گروه ۸ تا ۱۰ ساعت است. کمتر از ۷ و بیشتر از ۱۱ ساعت توصیه نمی‌شود.
جوان (۱۸ تا ۲۵ سال): برای این گروه ۷ تا ۹ ساعت خواب مناسب است. حد پایینی ۶ و حد بالایی ۱۱ ساعت پیشنهاد شده.
بزرگ‌سال (۲۶ تا ۶۴ سال): مثل گروه قبلی.
بازنشسته (۶۵ سال به بالا): در این سن ۷ یا ۸ ساعت خواب در شبانه‌روز مناسب است. خواب نباید از ۵ ساعت کمتر یا از ۹ ساعت بیشتر شود.[۵]

خواب نیمروزی[ویرایش]

مطالعه‌ای نشان داد که ۲۶ دقیقه خواب قیلوله کارایی را ۳۴ درصد و هوشیاری را ۵۴ درصد افزایش می‌دهد. همچنین شواهد دیگری نیز وجود دارد که بیانگر آن است ۲۰ تا ۳۰ دقیقه خواب نیمروزی بسیار مفید است.
جیم حورن، مدیر شورای پژوهش خواب در بریتانیا می‌گوید این کمی طولانی است و این خطر را دارد که شما به خواب عمیقی بروید. وی توصیه می‌کند که خواب قیلوله با قهوه ترکیب شود تا ظرف ۲۰ دقیقه کافئین شما را سر حال کند. به گفته آقای حورن، احتمالاً ۱۵ دقیقه کافی است، چون اگر شما بیش از ۲۰ دقیقه بخوابید این خطر هست که به خواب عمیقی بروید و وقتی بیدار می‌شوید بسیار گیج‌تر باشید.
لیندا واسمر اندروز که نویسنده مسائل بهداشتی در ایالت نیومکزیکو است می‌گوید ۲۶ دقیقه طولانی است و خواب نیمروزی باید حدود ۱۰ تا ۲۰ دقیقه باشد. او می‌گوید زمان این خواب نیز مهم است. اگر زود بخوابید بدن شما آماده نیست و اگر دیر بخوابید، ممکن است شب نتوانید براحتی به خواب بروید. به گفته خانم اندروز بعد از ظهرها بین ساعت ۱ تا ۳ که انرژی بدن پس از صرف نهار کمی افت می‌کند، بهترین موقع است.[۶]

نیاز به خواب بیشتر علت ژنتیکی دارد[ویرایش]

پژوهشگران کشف کرده‌اند که تمایل بعضی افراد به خواب بیشتر به عوامل ژنتیکی بستگی دارد و وجود ژن موسوم به ABCC9 در آنان باعث می‌شود تا در مقایسه با سایرین، به حدود ۳۰ دقیقه خواب بیشتر در هر شبانه‌روز نیاز داشته‌باشند و این میزان با تغییر فصول و طول شب و روز تغییری نمی‌کند.
این تحقیقات در اروپا انجام شده‌است و نتیجه آن نشان می‌دهد که حدود یک پنجم از جمعیت این قاره حاملان این ژن هستند.
محققان آلمانی و بریتانیایی این کشف را مهم دانسته‌اند زیرا عارضه کم خوابی در مبتلایان به انواعی از بیماری‌ها از جمله امراض قلبی و چاقی دیده می‌شود.[۷]

خواب بیشتر و بهبود عملکرد ورزشکاران[ویرایش]

مطالعه در تأیید اهمیت خواب برای سلامتی منتشر شده‌است. مطالعه تازه که نتایج آن در نشریه «خواب» منتشر شده حاکیست که خواب بیشتر به طور قابل توجهی عملکرد جسمی را بهبود می‌بخشد.
در این مطالعه از اعضای تیم بسکتبال مردان دانشگاه آمریکایی استنفورد خواسته شد برای تقریباً شش هفته شبی ۱۰ ساعت بخوابند. محققان از بازیکنان خواستند برای دو تا چهار هفته برنامه عادی شبانه یعنی شش تا نه ساعت خواب را حفظ کنند و بعد برای پنج تا هفت هفته بعدی هر شب ۱۰ ساعت بخوابند. در جریان این مطالعه، بازیکنان از نوشیدن قهوه و الکل خودداری کردند. همچنین از آنها خواسته شد هر گاه نتوانستند مثلاً به علت سفر، شب ده ساعت بخوابند، در طول روز وقتی را صرف چرت زدن کنند.
این مطالعه دریافت که خواب اضافه بر سرعت دو ورزشکاران می‌افزاید و دقت شوت آنها را ۹٪ بالا می‌برد.
ورزشکاران همچنین گفتند که عملکردشان در جریان بازی‌های رقابتی بهتر شده‌است. همچنین این مطالعه نشان داد که مهم است خواب در دراز مدت در اولویت قرار گیرد و نه فقط در شب قبل از مسابقه.

این یافته‌ها احتمالاً در مورد ورزشکاران غیرحرفه‌ای و همچنین کسانی که در مدارس یا سطوح بالاتر رقابت می‌کنند نیز صادق است. خوابیدن به اندازه کافی فعالیت مثبتی است که کمک می‌کند در همه جنبه‌های زندگی بهتر عمل کنید.[۸]

تغییرات پیش از خواب[ویرایش]

بعضی افراد به آسانی و به سرعت به خواب می‌روند و در برخی دیگر این امر تدریجی‌تر است. گروهی از افراد، حالت‌های حسی مختلفی تجربه می‌کنند یا دچار پرش اندام‌ها می‌شوند. پیش خواب شامل حالت‌هایی چون توهمات بینایی و شنوایی زودگذر یا تغییراتی در تصویر بدنی است که با احساس معلق بودن در فضا همراه است.

تغییرات در طول خواب[ویرایش]

یکی از تغییرات در طول خواب بی حرکتی عمومی و شل شدن برخی ماهیچه‌هاست. در زمان خواب، انسان‌ها و حیوانات می‌توانند رؤیا ببینند. این رؤیاها بر اثر حرکات سریع چشماست. دست‌ها و پاها در زمان خواب حرکت می‌کنند. در خواب انسان‌ها معمولاً بین ۲۵ تا ۴۰ بار موقعیت خود را در طول شب تغییر می‌دهند. حرکات بدن در طول خواب ارتباطی با عمق خواب ندارد. در خواب جریان خون در ماهیچهها کاهش می‌یابد، و بر جریان خون پوست افزوده می‌شود، پوست برافروخته می‌شود، و غدد عرقی پیوسته فعالیت می‌کنند. بدن در طول خواب حرارت را به سرعت از دست می‌دهد، تعداد ضربان‌های قلب و اندازه فشارخون کاهش می‌یابد، تنفس آهسته و عمیق‌تر می‌شود. شل شدن فک پایین، و ماهیچه‌های حلق سبب خرخر کردن می‌شود. در هنگام خواب ترشحات غدد بزاقی کاهش می‌یابد.

اختلالات خواب[ویرایش]

اختلالات خواب در انسان‌ها عبارت‌اند از: خرخر، کم‌خوابی، پرخوابی، خوابگردی، فلج خواب، کابوس، هراس شبانه، خواب‌ترسی، دندان قرچه، شب‌ادراری و خواب‌های تجزیه‌ای. علاوه بر این‌ها، خواب می‌تواند با آشفتگی‌های ادراکی هنگام به خواب رفتن و بیدار شدن همراه باشد که آن را به ترتیب پیش خواب و پس خواب می‌نامند. این حالت‌ها بر اختلال در تصاویر، صداها و عواطف مشتمل است. این گونه اختلالات معمولاً در رشته خواب‌شناسی یا روان‌شناسی خواب، بررسی می‌شود.

به سختی به خواب رفتن، خواب گسسته و ناکافی، همه از انواع بی‌خوابی هستند که گمان می‌رود از هر سه نفر در بریتانیا یک نفر به آن دچار است. بی‌خوابی می‌تواند نتیجه مشکلات روحی همچون افسردگی، اضطراب و اسکیزوفرنی نیز باشد. بیماری‌های قلبی، آلزایمر و اختلالات هورمونی نیز از عوامل دیگری هستند که می‌توانند خواب طبیعی را مختل کنند.[۹]

کیفیت خواب با افزایش سن بهبود می‌یابد[ویرایش]

محققان آمریکایی می‌گویند این باور که افراد پیرتر بدتر می‌خوابند ممکن‌است غلط باشد و به گفته آنها واقعیت ممکن‌است عکس این باشد. بررسی بیش از ۱۵۰ هزار نفر از طریق پرسش تلفنی نشان داد که به غیر از یک دوره کوتاه در دهه پنجم عمر - از ۴۰ تا ۵۰ سالگی - کیفیت خواب با بالا رفتن سن بهتر می‌شود.
این مطالعه که نتایج آن در نشریه «اسلیپ» چاپ شده حاکیست که افراد ۸۰ تا ۹۰ ساله بهترین کیفیت خواب را گزارش کردند. محققان دریافتند که گلایه از بدخوابی با افزایش سن کاهش می‌یابد و کمترین شکایات از افراد بالای ۷۰ سال شنیده می‌شد. تنها استثنا در این روند مربوط به میانسالان بود که کیفیت خواب آنها افت می‌کرد.
این احتمال وجود دارد که افراد مسن تر بدتر می‌خوابند اما احساس بهتری دربارهٔ آن دارند.[۱۰]

آشنایی با ساعت بدن[ویرایش]

تمام موجودات زنده دارای یک سازوکار زمان‌سنجی یا «ساعت» هستند که دوره‌های فعالیت و استراحت آن‌ها را کنترل می‌کند. این ساعت‌ها که به نام «چرخه‌های زیستی» خوانده می‌شوند، به دوره فرایندهای فیزیولوژیک و بیولوژیکی که در یک جدول زمانی تقریباً ۲۴ ساعته نوسان دارند، اشاره می‌کنند. شما احتمالاً خودتان نیز متوجه این تغییرات در بدن خود شده‌اید، احساس انرژی و هوشیاری بیشتر در طول روز و خستگی و کمبود انرژی در ساعات شب. با وجودی که بسیاری از افراد به چرخه‌های زیستی به صورت یک فرایند منفرد می‌نگرند، امّا در واقع تعدادی ساعت مختلف در بدن وجود دارد که در طول روز نوسان می‌کنند. برای مثال، هوشیاری ذهنی دو نوبت در روز در ساعت‌های ۹ صبح و ۹ شب به نقطه اوج می‌رسد در حالی که این زمان‌ها برای قدرت بدنی ۱۱ صبح و ۷ بعدازظهر است.

چگونه بدن شما «ساعت را نگه می‌دارد؟» خوشه نازکی از حدود ۲۰ هزار نورون در هیپوتالاموس، چرخه‌های زیستی بدن شما را کنترل می‌کند. این مرکز کنترل که به نام هسته فوق کیاسمائی (SCN) شناخته می‌شود، به عنوان مسئول تنظیم ضربان درونی بدن شما عمل می‌کند. هر چند سازوکار دقیق چگونگی عملکرد این فرایند هنوز روشن نیست، امّا نشانه‌های محیطی اهمیت دارند. تأثیر نور خورشید در زمانبندی خواب-بیداری روزانه شاید از همه چیز واضح‌تر باشد. نور خورشید چگونه بر چرخه‌های زیستی اثر می‌گذارد؟ هنگامی که از نور خورشید در ساعات پایانی روز کاسته می‌شود، سیستم بینایی به هسته فوق کیاسمائی علامت می‌فرستد. سپس SCN به غدّه صنوبری مغز علامت می‌دهد که تولید هورمون ملاتونین را افزایش دهد. این افزایش هورمون به کاهش فعالیت و احساس خواب آلودگی در شما کمک می‌کند.

وقتی نور خورشید نباشد چه اتفاقی می‌افتد؟ پژوهش‌های بسیاری در مورد این مسئله صورت گرفته است که هنگامی که الگوهای طبیعی نور خورشید دچار وقفه شوند چه اتفاقی برای چرخه‌های زیستی می‌افتد. پژوهش‌های بالینی نشان داده‌اند که افرادی که به طور مادرزادی نابینا هستند به دلیل فقدان کامل نور محیطی، معمولاً در چرخه خواب-بیداری خود دچار مشکل می‌باشند. همچنین کسانی که شب کاری می‌کنند و یا زیاد مسافرت می‌کنند نیز با اختلالاتی در چرخه‌های زیستی خود روبرو هستند. در برخی مطالعاتی که در زمینه چرخه‌های زیستی به عمل آمده، عده‌ای را برای چند هفته و یا حتی چند ماه در واحدهای زیرزمینی نگاه داشته‌اند و متوجه شده‌اند که چرخه‌های زیستی این افراد به دلیل محرومیت از نور طبیعی، شروع به تغییر از ۲۴ ساعت به ۲۵ ساعت نموده است.

نکته‌هایی برای به خاطر سپردن

چرخه‌های زیستی شما به نور خورشید وابسته است. اختلال در این الگوها می‌تواند به مشکلاتی در خوابیدن بینجامد بدون نور طبیعی، زمانبندی بدن افراد ۲۵ ساعته می‌شود. چرخه‌های زیستی بر روی دمای بدن، حساسیت نسبت به درد، هوشیاری ذهنی، قدرت جسمی و احساسات تأثیر می‌گذارد.

نظریه‌های خواب[ویرایش]

به خواب رفتن انسان‌ها از زمان فلاسفه قدیم یونان موضوع تفکر و بررسی بوده است امّا تنها چند سالی است که پژوهشگران توانسته‌اند به راه‌هایی برای مطالعه این پدیده به شیوه‌ای سیستماتیک و عینی دست یابند. پیدایش فناوری‌های جدید مانند دستگاه نوار مغزی، دانشمندان را قادر ساخته است که الگوهای الکتریکی و فعالیت‌های مغز انسان در حال خواب را زیر نظر بگیرند. با وجودی که اکنون بررسی خواب و پدیده‌های مرتبط به آن امکانپذیر گشته است امّا همه پژوهشگران بر سر این که «چرا ما می‌خوابیم» اتفاق نظر ندارند. چند نظریه مختلف برای توضیح ضرورت خوابیدن و نیز عملکردها و هدف‌های آن ارائه گشته است که در اینجا با سه نظریه عمده در بین آن‌ها آشنا می‌شویم.

۱- نظریه جبران و ترمیم بر اساس نظریه جبران و ترمیم، خوابیدن برای تجدید قوا و احیای فرایندهای فیزیولوژیک که بدن و ذهن را سالم نگه می‌دارند و باعث عملکرد مناسب آن‌ها می‌شوند ضرورت اساسی دارد. بر طبق این نظریه، خواب NREM (مرحله خواب آرام که به نام حرکت غیرسریع چشم خوانده می‌شود) برای بازسازی و ترمیم فعالیت‌های فیزیولوژیک اهمیت دارد در حالی که خواب REM (مرحله پنجم خواب که به نام حرکت سریع چشم خوانده می‌شود) برای بازسازی فعالیت‌های ذهنی است. پشتیبان این نظریه، پژوهش‌هایی است که نشان می‌دهد دوره‌های خواب REM پس از مدتی کم‌خوابی و فعالیت جسمی شدید، افزایش می‌یابد. بدن در هنگام خواب، سرعت تقسیم سلولی و ترکیب پروتئینی را افزایش می‌دهد و این پدیده نیز به نوبه خود پشتیبان نظریه جبران و ترمیم به هنگام خواب است.

۲- نظریه تکاملی بنابر نظریه تکاملی که به نام نظریه انطباقی خواب نیز خوانده می‌شود، دوره‌های فعالیت و سکون به عنوان وسیله‌ای برای ذخیره انرژی در سیر تکاملی به وجود آمده‌اند. براساس این نظریه، تمام موجودات زنده در زمان‌هایی که بیداری و هشیاری برای آن‌ها خطرناک و مخاطره‌آمیز بوده است خود را با خوابیدن انطباق داده‌اند. پشتیبان این نظریه، پژوهش‌های تطبیقی است که بر روی حیوانات مختلف صورت گرفته است. حیواناتی که شکارچیان طبیعی کمتری دارند، مانند خرس‌ها و شیرها، معمولاً روزانه بین ۱۲ تا ۱۵ ساعت می‌خوابند. امّا حیواناتی که شکارچیان طبیعی زیادی دارند، دارای دوره‌های خواب کوتاهی هستند و معمولاً روزانه بیش از ۴ تا ۵ ساعت نمی‌خوابند.

۳- نظریه تحکیم اطلاعات نظریه تحکیم اطلاعات بر پایه پژوهش‌های شناختی است و می‌گوید انسان‌ها برای پردازش اطلاعاتی که در طول روز به دست آورده‌اند می‌خوابند. بر اساس این نظریه، علاوه بر پردازش اطلاعات کسب شده در طول روز، خوابیدن به مغز اجازه می‌دهد که خود را برای روز بعد آماده کند. برخی پژوهش‌ها همچنین نشان داده است که خواب به تحکیم و پیوند دادن چیزهایی که در طول روز فرا گرفته‌ایم و قرار دادن آن‌ها در حافظه دراز مدّت کمک می‌کند. پشتیبان این نظریه، مطالعاتی است که نشان می‌دهد کم خوابی، تأثیر جدّی بر روی توانایی به یادآوری اطلاعات دارد.

    • *

در حالی که پژوهش‌ها و شواهدی برای پشتیبانی از نظریه‌های مختلف خواب وجود دارد، هنوز هیچ پشتیبان روشن و قاطعی برای هیچ‌یک از نظریه‌ها به دست نیامده است. هر کدام از این نظریه‌ها ممکن است برای تشریح و توضیح این که «چرا ما می‌خوابیم» به کار روند. خوابیدن بر روی بسیاری از فرایندهای فیزیولوژیک تأثیر می‌گذارد؛ بنابراین احتمال زیادی دارد که خوابیدن به دلایل و منظورهای مختلف و متعددی باشد.

مشکلات متداول خواب در نوجوانان[ویرایش]

اغلب نوجوانان به مقدار کافی خواب ندارند. این امر معمولاً به خاطر این است که بار کاری آن‌ها زیاد است و آن‌ها برای این که به انجام همه برنامه‌هایشان برسند از خوابشان می‌زنند. امّا مشکلات خواب می‌تواند بعضی از نوجوانان را شب‌ها بیدار نگاه دارد علی‌رغم این که آن‌ها واقعاً می‌خواهند بخوابند. شب‌های کم خوابی (چه به علّت اختلال خواب و چه به علّت عدم تخصیص زمان کافی برای خواب)، در طول زمان رفته رفته به «نقص خواب» می‌انجامد. کسانی که دچار نقص خواب باشند قادر به تمرکز، مطالعه و کار مؤثر نیستند. آن‌ها همچنین در معرض خطر مشکلات هیجانی، نظیر افسردگی، قرار دارند.

در طول خواب چه اتفاقی می‌افتد؟[ویرایش]

شما البته متوجه نمی‌شوید امّا هنگامی که خواب هستید، مغزتان همچنان فعال است. هنگامی که فردی به خواب می‌رود مغزش از ۵ مرحله عبور می‌کند. این مراحل که به مراحل ۱، ۲، ۳، ۴ و REM (حرکات سریع و پرشی کره چشم) موسومند، روی هم رفته یک چرخه خواب را تشکیل می‌دهند. یک چرخه خواب کامل در حدود ۹۰ تا ۱۰۰ دقیقه به طول می‌انجامد؛ بنابراین، درخلال یک خواب شبانه، هر فرد به طور میانگین در حدود ۴ تا ۵ چرخه خواب را طی می‌کند. مراحل ۱ و ۲، دوره‌های خواب سبک هستند و در خلال این دو مرحله، فرد می‌تواند به آسانی بیدار شود. در خلال این مراحل، حرکت چشم‌ها آرام می‌شود و نهایتاً متوقف می‌گردد، ضربان قلب و آهنگ تنفس آرام می‌گیرد، و دمای بدن کاهش می‌یابد. مراحل ۳ و ۴، مراحل خواب عمیقند. بیدار کردن فردی که در این دو مرحله قرار دارد مشکل‌تر است و هنگامی که فرد بیدار شود غالباً برای چند دقیقه احساس ضعف و بیحالی و گیجی می‌کند. مراحل ۳ و ۴، نیروبخش‌ترین و سرحال‌آورترین مراحل خوابند- همین نوع خواب است که ما به هنگام خستگی نیازمند آنیم. مرحله آخر در چرخه خواب REM نام دارد و این نام به خاطر حرکات سریع کره چشم که در این مرحله اتفاق می‌افتد، روی آن گذاشته شده است. در خلال خواب REM، برخی تغییرات فیزیکی اتفاق می‌افتد: تنفس سریع‌تر می‌شود، ضربان قلب تندتر می‌شود، و عضلات دست و پا بی‌حرکت می‌گردند. در این مرحله خواب است که فرد واضح‌ترین و روشن‌ترین خواب را می‌بیند.

چرا نوجوانان مشکل خواب دارند؟[ویرایش]

پژوهش‌ها نشان می‌دهد که نوجوانان به ‎۸/۵ تا ۹ ساعت خواب شبانه نیاز دارند؛ بنابراین اگر کسی می‌خواهد صبح ساعت ۶ برای رفتن به مدرسه از خواب بیدار شود باید شب‌ها ساعت ۹ به رختخواب رود. امّا مطالعات نشان می‌دهد که بسیاری از نوجوانان برای این قدر زود خوابیدن دچار مشکل هستند. نه به دلیل آن که نمی‌خواهند بخوابند بلکه به دلیل این که مغزشان به طور طبیعی سرگرم کار است و برای به رختخواب رفتن آمادگی ندارد. در دوران بلوغ، ساعت بیولوژیک بدن تغییر می‌کند و به نوجوان می‌گوید که شب‌ها دیرتر بخوابد و صبح‌ها دیرتر بلند شود. این تغییر ظاهراً به این دلیل است که هورمون ملاتونین در نوجوانان نسبت به کودکان و بزرگسالان در ساعات دیرتر شب تولید می‌شود و این امر، به خواب رفتن نوجوانان را دشوارتر می‌سازد. به این پدیده سندروم (نشانگان) تأخیر در مراحل خواب گفته می‌شود. این عارضه با این که بسیار شایع است امّا بر روی همه نوجوانان اثر نمی‌گذارد. البته تغییرات در ساعت بدن، تنها دلیل مشکل خواب در نوجوانان نیست. بسیاری از مردم مشکل بیخوابی دارند. متداول‌ترین دلیل بیخوابی استرس است امّا دلایل دیگری نظیر ناراحتی‌های جسمی (مثل سردرد، گرفتگی بینی به هنگام سرماخوردگی)، مشکلات هیجانی (مثل مشکلات خانوادگی یا ارتباطی)، و حتی محیط خواب (مثل گرم بودن یا سرد بودن یا پر سروصدا بودن اتاق خواب) نیز برای آن وجود دارد. همه افراد ممکن است گاهی دچار بیخوابی شوند. امّا اگر بیخوابی به مدّت یک ماه یا بیشتر ادامه یابد، پزشکان آن را مزمن قلمداد می‌کنند. بیخوابی مزمن ممکن است بر اثر مشکلاتی از قبیل افسردگی پدید آید. کسانی که دچار بیخوابی مزمن باشند باید از پزشک، روان درمانگر و یا مشاور کمک بگیرند. برای برخی افراد، نگرانی در مورد بیخوابی می‌تواند وضعیت بیخوابی‌شان را خراب‌تر کند. یک دوره کوتاه بیخوابی ممکن است با مضطرب شدن فرد دربارهٔ این که خوابش نمی‌برد یا نگرانی دربارهٔ احساس خستگی در روز بعد، به یک پدیده طولانی مدّت تبدیل شود. پزشکان به این پدیده بیخوابی روانی- فیزیولوژیکی می‌گویند.

سندروم (نشانگان) پاهای بیقرار و اختلال حرکت دوره‌ای دست و پا[ویرایش]

کسانی که دچار این وضعیت‌ها باشند، به دلیل حرکت‌های پا (و در موارد کمتری، بازو) از خواب می‌پرند و به دلیل کمبود خواب، خسته و تحریک‌پذیر باقی می‌مانند. در اختلال حرکت دوره‌ای دست و پا (PLMD)، این گونه حرکت‌ها غیرارادی است و فرد کنترلی بر روی آن‌ها ندارد و غالباً از آن‌ها آگاه نیست. امّا در سندروم (نشانگان) پاهای بیقرار (RLS)، فرد نوعی حس فیزیکی، مثل خارش، سوزش یا جزجز در پاهای خود دارد. تنها راهی که فرد می‌تواند از این حس‌های مزاحم خلاصی یابد با حرکت دادن پاها (و در موارد اندکی، بازوها) است. پزشکان می‌توانند PLMD و RLS را درمان کنند. RLS معمولاً با رفع کمبود آهن در بدن از بین می‌رود. در بعضی موارد نیز به نوع دیگری از دارو درمانی نیاز می‌باشد.

آپنه بازدارنده خواب[ویرایش]

این اختلال خواب باعث می‌شود که فرد در حین خواب موقتاً (بیش از ۱۰ ثانیه) جریان تنفسش قطع گردد. یکی از دلایل شایع آپنه بازدارنده خواب، بزرگ شدن لوزه‌ها یا ورم لوزه‌هاست (بافت‌هایی که در مجرای ارتباط دهنده بینی و حلق قرار دارند) داشتن اضافه وزن یا چاقی نیز می‌تواند باعث این نوع اختلال خواب گردد. کسانی که دچار آپنه بازدارنده خواب هستند معمولاً خروپف می‌کنند، مشکل تنفسی دارند و در طول خواب به شدّت عرق می‌کنند. به دلیل آن که این اختلال، مانع از خواب مداوم و کافی است، فردی که دچار آن باشد در طول روز به شدّت احساس خواب آلودگی و تحریک‌پذیری می‌کند. کسانی که نشانه‌های آپنه بازدارنده خواب، مثل خروپف بلند یا خواب آلودگی فزاینده در طول روز، داشته باشند باید توسط پزشک مورد معاینه و درمان قرار گیرند.

برگشت (ریفلاکس)[ویرایش]

بعضی افراد به بیماری برگشت اسید معده به مری (GERD) مبتلا هستند. این بیماری باعث نوعی حس سوزش و ناراحتی در بیمار می‌گردد که به «سوزش سر دل» یا ترش کردگی معروف است. عوارض GERD هنگامی که فرد دراز کشیده باشد ممکن است بدتر شود. حتی چنانچه فرد متوجه احساس سوزش سر دل به هنگام خواب نشود امّا ناراحتی‌هایی که توسط این بیماری ایجاد می‌شود می‌تواند با چرخه خواب تداخل نماید.

کابوس[ویرایش]

اغلب نوجوانان گاهی اوقات در خواب دچار کابوس می‌شوند امّا اگر تعداد دفعات کابوس دیدن زیاد باشد می‌تواند الگوهای خواب را به هم زند زیرا معمولاً باعث از خواب پریدن می‌گردد. برخی چیزها می‌تواند کابوس دیدن در خواب را تشدید کند که از آن جمله می‌توان به مصرف برخی داروها، الکل و مواد مخدّر اشاره کرد؛ و البته محرومیت از خواب کافی نیز خود می‌تواند عامل مهمی برای کابوس دیدن باشد. امّا شایع‌ترین عامل کابوس‌های شبانه، استرس یا اضطراب است. اگر کابوس‌ها شبانه با خواب شما تداخل دارد بهتر است با یک پزشک، روان‌درمانگر یا مشاور صحبت کنید.

راه رفتن در خواب[ویرایش]

راه رفتن در خواب معمولاً برای نوجوانان به ندرت اتفاق می‌افتد. اغلب کسانی که در خواب راه می‌روند را کودکان تشکیل می‌دهند. راه رفتن در خواب ممکن است زمینه خانوادگی داشته باشد. این پدیده غالباً هنگامی که فرد بیمار است، تب دارد، خواب کافی نداشته و یا استرس داشته باشد روی می‌دهد. از آنجا که راه رفتن در خواب معمولاً برای یک فرد زیاد اتفاق نمی‌افتد، غالباً به عنوان یک مشکل جدّی در نظر گرفته نمی‌شود. کسانی که در خواب راه می‌روند معمولاً خودشان به بستر بازمی‌گردند و معمولاً راه رفتن خود در خواب را به یاد نمی‌آورند. راه رفتن در خواب غالباً در خلال مراحل عمیق خواب، بین مراحل ۳ و۴ چرخه خواب، صورت می‌گیرد. گاهی اوقات، این گونه افراد به کمک برای بازکردن راه (کنار گذاشتن موانع) و بازگشتن به بستر نیازمند خواهند بود. نکته قابل توجه این است که بیدار کردن کسی که در حال راه‌روی در خواب است باعث ترساندن او می‌شود؛ بنابراین بهتر است این افراد را به آرامی به سمت بستر هدایت کرد.

چه باید کرد؟[ویرایش]

اگر شما به قدر کافی استراحت شبانه دارید ولی هنوز روزها احساس خستگی می‌کنید، بهتر است به پزشک مراجعه کنید. خستگی فزاینده و مفرط می‌تواند به دلیل انواع و اقسام مشکلات سلامتی، و نه تنها کمبود خواب، باشد. اگر پزشک به مشکل خواب مشکوک شود، سلامت کلّی و عادت‌های خواب شما را مورد نظر قرار خواهد داد. علاوه بر آزمایش‌های پزشکی، به سابقه پزشکی شما خواهد پرداخت و از شما سوالاتی دربارهٔ سابقه بیماری‌ها، داروهای مورد مصرف، بیماری‌های خانوادگی، حساسیت و از این قبیل خواهد پرسید. همچنین پزشک ممکن است به انجام آزمایش‌هایی بپردازد تا دریابد شرایطی مانند آپنه بازدارنده خواب با خواب شما تداخل دارد یا نه. مشکلات متفاوت خواب، درمان‌های متفاوتی دارند. برخی افراد با دارو و برخی با کمک روش‌های خاصی نظیر نوردرمانی (نشستن درمقابل یک منبع نور برای مدّت خاصی در هر روز) یا تمرین‌های دیگر، ساعت بدنشان قابل تنظیم مجدّد است. پزشکان معمولاً نوجوانان را تشویق می‌کنند که با تغییر سبک زندگی، به الگوها و عادت‌های بهتری برای خواب دست یابند. شما احتمالاً می‌دانید که مصرف کافئین می‌تواند شما را بیدار نگاه دارد امّا بسیاری از نوجوانان نمی‌دانند که انجام بازی‌های ویدیویی و تماشای تلویزیون قبل از خواب نیز می‌تواند همین اثر را داشته باشد.

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «‎ NREM ‎»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد.

پیوند به بیرون[ویرایش]

Sleep is associated with a state of muscle relaxation and reduced perception of environmental stimuli.

Sleep is a naturally recurring state of mind and body characterized by altered consciousness, relatively inhibited sensory activity, inhibition of nearly all voluntary muscles, and reduced interactions with surroundings.[1] It is distinguished from wakefulness by a decreased ability to react to stimuli, but is more easily reversed than the state of being comatose. Sleep occurs in repeating periods, in which the body alternates between two highly distinct modes known as non-REM and REM sleep. Although REM stands for "rapid eye movement", this mode of sleep has many other aspects, including virtual paralysis of the body. A well-known feature of sleep is the dream, an experience typically recounted in narrative form, which resembles waking life while in progress, but which usually can later be distinguished as fantasy.

During sleep, most of the body's systems are in an anabolic state, helping to restore the immune, nervous, skeletal, and muscular systems; these are vital processes that maintain mood, memory, and cognitive performance and plays a large role in the function of the endocrine and immune systems.[2] The internal circadian clock promotes sleep daily at night. The diverse purposes and mechanisms of sleep are the subject of substantial ongoing research.[3] The advent of artificial light has substantially altered sleep timing in industrialized countries.[4]

Humans may suffer from various sleep disorders, including dyssomnias, such as insomnia, hypersomnia, narcolepsy, and sleep apnea; parasomnias, such as sleepwalking and REM behavior disorder; bruxism; and circadian rhythm sleep disorders.

Physiology

An artist's creative illustration depicting REM sleep.

Key physiological indicators in sleep include EEG of brain waves, electrooculography (EOG) of eye movements, and electromyography (EMG) of skeletal muscle activity. Simultaneous collection of these measurements is called polysomnography, and can be performed in a specialized sleep laboratory.[5]

Sleep increases the sensory threshold. In other words, sleeping persons perceive fewer stimuli. However, they can generally still respond to loud noises and other salient sensory events.[6]

Especially during non-REM sleep, the brain uses significantly less energy during sleep than it does in waking. In areas with reduced activity, the brain restores its supply of adenosine triphosphate (ATP), the molecule used for short-term storage and transport of energy.[7] (Since in quiet waking the brain is responsible for 20% of the body's energy use, this reduction has an independently noticeable impact on overall energy consumption.)[6] During slow-wave sleep, humans secrete bursts of growth hormone. All sleep, even during the day, is associated with secretion of prolactin.[8]

Non-REM and REM sleep

Sleep is divided into two broad types: rapid eye movement (REM sleep) and non-rapid eye movement (non-REM or NREM sleep). REM and non-REM sleep are so different that physiologists classify them as distinct behavioral states. Dreams (or nightmares) occur during REM sleep. REM sleep is associated with desynchronized and fast brain waves, loss of muscle tone,[1] and suspension of homeostasis.[9] NREM is considered to be deep sleep (the deepest part of NREM is called slow wave sleep); it shows no prominent eye movement or muscle paralysis.

Cycles

Sleep occurs in cycles of approximately 90 minutes.[citation needed] This rhythm is called the ultradian sleep cycle.[10] Sleep proceeds in cycles of NREM and REM, normally in that order and usually four or five such cycles per night. The American Academy of Sleep Medicine (AASM) divides NREM into three stages: N1, N2, and N3, the last of which is also called delta sleep or slow-wave sleep.[11] The whole period normally proceeds in the order: N1 → N2 → N3 → N2 → REM. REM sleep occurs as a person returns to stage 2 or 1 from a deep sleep.[1] An adult reaches REM approximately every 90 minutes; REM sleep usually lasts for longer during latter half of sleep than in the early part of the sleep episode. There is a greater amount of deep sleep (stage N3) earlier in the night, while the proportion of REM sleep increases in the two cycles just before natural awakening.

Awakening

"The Awakening", an illustration to writing by Leo Tolstoy

Awakening can mean the end of sleep, or simply a moment to survey the environment and readjust body position before falling back asleep. Sleepers typically awaken from slow-wave sleep, soon after the end of a REM phase or sometimes in the middle of REM. Internal circadian indicators, along with successful reduction of homeostatic sleep need, typically bring about awakening and the end of the sleep episode.[12] Awakening involves heightened electrical activation in the brain, beginning with the thalamus and spreading throughout the cortex.[12]

During a night's sleep, a small portion is usually spent in a waking state. As measured by electroencephalography, young females are awake for 0–1% of the larger sleeping period; young males are awake for 0–2%. In adults, wakefulness increases, especially in later cycles. One study found 3% awake time in the first ninety-minute sleep cycle, 8% in the second, 10% in the third, 12% in the fourth, and 13–14% in the fifth. Most of this awake time occurred shortly after REM sleep.[12]

Today, many humans wake up with an alarm clock.[13] (Some people, however, can reliably wake themselves up at a specific time with no need for an alarm.)[12] Many sleep quite differently on workdays versus days off, a pattern which can lead to chronic circadian desynchronization.[14][13] Many people regularly look at television and other screens before going to bed, a factor which may exacerbate this mass circadian disruption.[15] Scientific studies on sleep have shown that sleep stage at awakening is an important factor in amplifying sleep inertia.[16]

Timing

Sleep timing is controlled by the circadian clock (Process C), sleep-wake homeostasis (Process S), and to some extent by individual will.

Circadian clock

The human "biological clock"

Sleep timing depends greatly on hormonal signals from the circadian clock, or Process C, a complex neurochemical system which uses signals from an organism's environment to recreate an internal day–night rhythm. Process C counteracts the homeostatic drive for sleep during the day (in diurnal animals) and to augment it at night.[17][14] The suprachiasmatic nucleus (SCN), a brain area directly above the optic chiasm, is presently considered the most important nexus for this process; however, secondary clock systems have been found throughout the body.

An organism whose circadian clock exhibits a regular rhythm corresponding to outside signals is said to be entrained; the rhythm so established persists even if the outside signals suddenly disappear. If an entrained human is isolated in a bunker with constant light or darkness, he or she will continue to experience rhythmic increases and decreases of body temperature and melatonin, on a period which slightly exceeds 24 hours. Scientists refer to such conditions as free-running of the circadian rhythm. Under natural conditions, light signals regularly adjust this period downward, so that it corresponds better with the exact 24 hours of an Earth day.[13][18][19]

The clock exerts constant influence on the body, effecting sinusoidal oscillation of body temperature between roughly 36.2 °C and 37.2 °C.[19][20] The suprachiasmatic nucleus itself shows conspicuous oscillation activity, which intensifies during subjective day (i.e., the part of the rhythm corresponding with daytime, whether accurately or not) and drops to almost nothing during subjective night.[21] The circadian pacemaker in the suprachiasmatic nucleus has a direct neural connection to the pineal gland, which releases the hormone melatonin at night.[21] Cortisol levels typically rise throughout the night, peak in the awakening hours, and diminish during the day.[8][22] Circadian prolactin secretion begins in the late afternoon, especially in women, and is subsequently augmented by sleep-induced secretion, to peak in the middle of the night. Circadian rhythm exerts some influence on the nighttime secretion of growth hormone.[8]

The circadian rhythm influences the ideal timing of a restorative sleep episode.[13][23] Sleepiness increases during the night. REM sleep occurs more during body temperature minimum within the circadian cycle, whereas slow-wave sleep can occur more independently of circadian time.[19]

The internal circadian clock is profoundly influenced by changes in light, since these are its main clues about what time it is. Exposure to even small amounts of light during the night can suppress melatonin secretion, increase body temperature, and increase cognitive ability. Short pulses of light, at the right moment in the circadian cycle, can significantly 'reset' the internal clock.[20] Blue light, in particular, exerts the strongest effect,[14] leading to concerns that electronic media use before bed may interfere with sleep.

Modern humans often find themselves desynchronized from their internal circadian clock, due to the requirements of work (especially night shifts), long-distance travel, and the influence of widespread indoor lighting.[19] Even if they have sleep debt, or feel sleepy, people can have difficulty staying asleep at the peak of their circadian cycle. Conversely they can have difficulty waking up in the trough of the cycle.[12] A healthy young adult entrained to the sun will (during most of the year) fall asleep a few hours after sunset, experience body temperature minimum at 6AM, and wake up a few hours after sunrise.[19]

Process S

Generally speaking, the longer an organism is awake, the more it feels a need to sleep, or "sleep debt". This driver of sleep is called Process S. The balance between sleeping and waking is regulated by a process called homeostasis. Induced or perceived lack of sleep is commonly called sleep deprivation.

Process S is driven by the depletion of glycogen and accumulation of adenosine in the forebrain that disinhibits the Ventrolateral preoptic nucleus, allowing for inhibition of the ascending reticular activating system.[24]

Sleep deprivation tends to cause slower brain waves in the frontal cortex, shortened attention span, higher anxiety, impaired memory, and a grouchy mood. Conversely, a well-rested organism tends to have improved memory and mood.[25] Neurophysiological and functional imaging studies have demonstrated that frontal regions of the brain are particularly responsive to homeostatic sleep pressure.[26]

Scientists do not agree on how much sleep debt it is possible to accumulate; whether it is accumulated against an individual's average sleep or some other benchmark; nor on whether the prevalence of sleep debt among adults has changed appreciably in the industrialized world in recent decades. Sleep debt does show some evidence of being cumulative. Subjectively, however, humans seem to reach maximum sleepiness after 30 hours of waking.[19] It is likely that children are sleeping less than previously in Western societies.[27]

One neurochemical indicator of sleep debt is adenosine, a neurotransmitter that inhibits many of the bodily processes associated with wakefulness. Adenosine levels increase in the cortex and basal forebrain during prolonged wakefulness and decrease during the sleep-recovery period, potentially acting as a homeostatic regulator of sleep.[28][29] Coffee and caffeine temporarily block the effect of adenosine, prolong sleep latency, and reduce total sleep time and quality.[30]

Social timing

Humans are also influenced by aspects of social time: the hours when other people are awake, the hours when work is required, the time on the clock, etc. Time zones, standard times used to unify the timing for people in the same area, correspond only approximately to the natural rising and setting of the sun. The approximate nature of the timezone can be shown with China, a country which used to span five time zones and now uses only one (UTC +8).[13]

Distribution

In polyphasic sleep, an organism sleeps at multiple times during a 24-hour cycle. Monophasic sleep occurs all at once. Under experimental conditions, humans tend to alternate more frequently between sleep and wakefulness (i.e., exhibit more polyphasic sleep) if they have nothing better to do.[19] Given a 14-hour period of darkness in experimental conditions, humans tended towards bimodal sleep, with two sleep periods concentrated at the beginning and at the end of the dark time. Bimodal sleep in humans was more common before the industrial revolution.[22]

Different characteristic sleep patterns, such as the familiarly so-called "early bird" and "night owl", are called chronotypes. Genetics and sex have some influence on chronotype, but so do habits. Chronotype is also liable to change over the course of a person's lifetime. Seven-year-olds are better disposed to wake up early in the morning than are fifteen-year-olds.[14][13] Chronotypes far outside the normal range are called circadian rhythm sleep disorders.[31]

Naps

Man napping in San Cristóbal, Peru.

The siesta habit has recently been associated with a 37% lower coronary mortality, possibly due to reduced cardiovascular stress mediated by daytime sleep.[32] Short naps at mid-day and mild evening exercise were found to be effective for improved sleep, cognitive tasks, and mental health in elderly people.[33]

Many people have a temporary drop in alertness in the early afternoon, commonly known as the "post-lunch dip." While a large meal can make a person feel sleepy, the post-lunch dip is mostly an effect of the circadian clock. People naturally feel most sleepy at two times of the day about 12 hours apart—for example, at 2:00 a.m. and 2:00 p.m. At those two times, the body clock "kicks in." At about 2 p.m. (14:00), it overrides the homeostatic buildup of sleep debt, allowing several more hours of wakefulness. At about 2 a.m. (02:00), with the daily sleep debt paid off, it "kicks in" again to ensure a few more hours of sleep.

Genetics

It is hypothesized that a considerable amount of sleep-related behavior, such as when and how long a person needs to sleep, is regulated by genetics. Researchers have discovered some evidence that seems to support this assumption.[34] Monozygotic (identical) but not dizygotic (fraternal) twins tend to have similar sleep habits. Neurotransmitters, molecules whose production can be traced to specific genes, are one genetic influence on sleep which can be analyzed. And the circadian clock has its own set of genes.[35] Genes which may influence sleep include ABCC9,[36]DEC2,[37][38] and variants near PAX 8 and VRK2.[39]

Quality

The quality of sleep may be evaluated from an objective and a subjective point of view. Objective sleep quality refers to how difficult it is for a person to fall asleep and remain in a sleeping state, and how many times they wake up during a single night. Poor sleep quality disrupts the cycle of transition between the different stages of sleep.[40] Subjective sleep quality in turn refers to a sense of being rested and regenerated after awaking from sleep. A study by A. Harvey et al. (2002) found that insomniacs were more demanding in their evaluations of sleep quality than individuals who had no sleep problems.[41]

Homeostatic sleep propensity (the need for sleep as a function of the amount of time elapsed since the last adequate sleep episode) must be balanced against the circadian element for satisfactory sleep.[42][43] Along with corresponding messages from the circadian clock, this tells the body it needs to sleep.[44] A person who regularly awakens at an early hour will generally not be able to sleep much later than his or her normal waking time, even if moderately sleep-deprived[citation needed]. The timing is correct when the following two circadian markers occur after the middle of the sleep episode and before awakening:[45] maximum concentration of the hormone melatonin, and minimum core body temperature.

Ideal duration

The main health effects of sleep deprivation,[46] indicating impairment of normal maintenance by sleep.

Human sleep needs vary by age and amongst individuals, and sleep is considered to be adequate when there is no daytime sleepiness or dysfunction. Moreover, self-reported sleep duration is only moderately correlated with actual sleep time as measured by actigraphy,[47] and those affected with sleep state misperception may typically report having slept only four hours despite having slept a full eight hours.[48]

Researchers have found that sleeping 6–7 hours each night correlates with longevity and cardiac health in humans, though many underlying factors may be involved in the causality behind this relationship.[49][50][51][52][39][53][54]

Sleep difficulties are furthermore associated with psychiatric disorders such as depression, alcoholism, and bipolar disorder.[55] Up to 90% of adults with depression are found to have sleep difficulties. Dysregulation found on EEG includes disturbances in sleep continuity, decreased delta sleep and altered REM patterns with regard to latency, distribution across the night and density of eye movements.[56]

Children

Bronze statue of Eros sleeping, 3rd century BC–early 1st century AD

By the time infants reach the age of two, their brain size has reached 90 percent of an adult-sized brain;[57] a majority of this brain growth has occurred during the period of life with the highest rate of sleep. The hours that children spend asleep influence their ability to perform on cognitive tasks.[58][59] Children who sleep through the night and have few night waking episodes have higher cognitive attainments and easier temperaments than other children.[59][60][61]

Sleep also influences language development. To test this, researchers taught infants a faux language and observed their recollection of the rules for that language.[62] Infants who slept within four hours of learning the language could remember the language rules better, while infants who stayed awake longer did not recall those rules as well. There is also a relationship between infants' vocabulary and sleeping: infants who sleep longer at night at 12 months have better vocabularies at 26 months.[61]

Recommendations

"Plenty of sleep keeps him on the job" - NARA - 514792.jpg

Children need many hours of sleep per day in order to develop and function properly: up to 18 hours for newborn babies, with a declining rate as a child ages.[44] Early in 2015, after a two-year study,[63] the National Sleep Foundation in the US announced newly revised recommendations as shown in the table below.

Age and condition Sleep Needs
Newborns (0–3 months) 14 to 17 hours[63]
Infants (4–11 months) 12 to 15 hours[63]
Toddlers (1–2 years) 11 to 14 hours[63]
Preschoolers (3–4 years) 10 to 13 hours[63]
School-age children (5–12 years)       9 to 11 hours[63]
Teenagers (13–17 years)   8 to 10 hours[63][64]
Adults (18–64 years)   7 to 9 hours[63]
Older Adults (65 years and over)   7 to 8 hours[63][65]

Functions of sleep

Restoration

Wound healing has been shown to be affected by sleep.[66]

It has been shown that sleep deprivation affects the immune system.[67] It is now possible to state that "sleep loss impairs immune function and immune challenge alters sleep," and it has been suggested that sleep increases white blood cell counts.[68] A 2014 study found that depriving mice of sleep increased cancer growth and dampened the immune system's ability to control cancers.[69] Sleep has also been theorized to effectively combat the accumulation of free radicals in the brain, by increasing the efficiency of endogenous antioxidant mechanisms.[70]

The effect of sleep duration on somatic growth is not completely known. One study recorded growth, height, and weight, as correlated to parent-reported time in bed in 305 children over a period of nine years (age 1–10). It was found that "the variation of sleep duration among children does not seem to have an effect on growth."[71] It is well established that slow-wave sleep affects growth hormone levels in adult men.[8] During eight hours' sleep, Van Cauter, Leproult, and Plat found that the men with a high percentage of SWS (average 24%) also had high growth hormone secretion, while subjects with a low percentage of SWS (average 9%) had low growth hormone secretion.[72]

There is some supporting evidence of the restorative function of sleep. The sleeping brain has been shown to remove metabolic waste products at a faster rate than during an awake state.[73][74] While awake, metabolism generates reactive oxygen species, which are damaging to cells. In sleep, metabolic rates decrease and reactive oxygen species generation is reduced allowing restorative processes to take over. It is theorized that sleep helps facilitate the synthesis of molecules that help repair and protect the brain from these harmful elements generated during waking.[75] The metabolic phase during sleep is anabolic; anabolic hormones such as growth hormones (as mentioned above) are secreted preferentially during sleep.

Energy conservation could as well have been accomplished by resting quiescent without shutting off the organism from the environment, potentially a dangerous situation. A sedentary nonsleeping animal is more likely to survive predators, while still preserving energy. Sleep, therefore, seems to serve another purpose, or other purposes, than simply conserving energy. Another potential purpose for sleep could be to restore signal strength in synapses that are activated while awake to a "baseline" level, weakening unnecessary connections that to better facilitate learning and memory functions again the next day; this means the brain is forgetting some of the things we learn each day.[76]

Memory processing

Scientists demonstrated in various ways that sleep enhances memory.[77][78] Apparently procedural memory benefits from late, REM-rich sleep, whereas declarative memory benefits from early, slow wave-rich sleep.[79][80]

Sleep researchers Saper[81] and Stickgold[82] point out that an essential part of memory and learning consists of nerve cell dendrites' sending of information to the cell body to be organized into new neuronal connections. This process demands that no external information is presented to these dendrites, and it is suggested that this may be why it is during sleep that memories and knowledge are solidified and organized.

Recent studies examining gene expression and evolutionary increases in brain size offer complimentary support for the role of sleep in the mammalian memory consolidation theory. Evolutionary advances in the size of the mammalian amygdala, (a brain structure active during sleep and involved in memory processing), are also associated with increases in NREM sleep durations.[83] Likewise, nighttime gene expression differs from daytime expression and specifically targets genes thought to be involved in memory consolidation and brain plasticity.[84]

Dreaming

Dreams often feel like waking life, yet with added surrealism.

During sleep, especially REM sleep, people tend to have dreams: elusive first-person experiences, which, despite their frequently bizarre qualities, seem realistic while in progress. Dreams can seamlessly incorporate elements within a person's mind that would not normally go together. They can include apparent sensations of all types, especially vision and movement.[85]

People have proposed many hypotheses about the functions of dreaming. Sigmund Freud postulated that dreams are the symbolic expression of frustrated desires that have been relegated to the unconscious mind, and he used dream interpretation in the form of psychoanalysis in attempting to uncover these desires.[86]

Counterintuitively, penile erections during sleep are not more frequent during sexual dreams than during other dreams.[87] The parasympathetic nervous system experiences increased activity during REM sleep which may cause erection of the penis or clitoris. In males, 80% to 95% of REM sleep is normally accompanied by partial to full penile erection, while only about 12% of men's dreams contain sexual content.[88]

John Allan Hobson and Robert McCarley propose that dreams are caused by the random firing of neurons in the cerebral cortex during the REM period. Neatly, this theory helps explain the irrationality of the mind during REM periods, as, according to this theory, the forebrain then creates a story in an attempt to reconcile and make sense of the nonsensical sensory information presented to it. This would explain the odd nature of many dreams.[89]

Using anti-depressants, acetaminophen, ibuprofen, or alcoholic beverages is thought to potentially suppress dreams, whereas melatonin may have the ability to encourage them.[90]

Disorders

Insomnia

Insomnia, a dyssomnia, is a general term describing difficulty falling asleep and staying asleep. Insomnia is the most common sleep problem, with many adults reporting occasional insomnia, and 10–15% reporting a chronic condition.[91] Insomnia can have many different causes, including psychological stress, a poor sleep environment, an inconsistent sleep schedule, or excessive mental or physical stimulation in the hours before bedtime. Insomnia is often treated through behavioral changes like keeping a regular sleep schedule, avoiding stimulating or stressful activities before bedtime, and cutting down on stimulants such as caffeine. The sleep environment may be improved by installing heavy drapes to shut out all sunlight, and keeping computers, televisions and work materials out of the sleeping area.

A 2010 review of published scientific research suggested that exercise generally improves sleep for most people, and helps sleep disorders such as insomnia. The optimum time to exercise may be 4 to 8 hours before bedtime, though exercise at any time of day is beneficial, with the exception of heavy exercise taken shortly before bedtime, which may disturb sleep. However, there is insufficient evidence to draw detailed conclusions about the relationship between exercise and sleep.[92] Sleeping medications such as Ambien and Lunesta are an increasingly popular treatment for insomnia. Although these nonbenzodiazepine medications are generally believed to be better and safer than earlier generations of sedatives, they have still generated some controversy and discussion regarding side-effects. White noise appears to be a promising treatment for insomnia.[93]

Obstructive sleep apnea

Obstructive sleep apnea is a condition in which major pauses in breathing occur during sleep, disrupting the normal progression of sleep and often causing other more severe health problems. Apneas occur when the muscles around the patient's airway relax during sleep, causing the airway to collapse and block the intake of oxygen.[94] Obstructive sleep apnea is more common than central sleep apnea.[95] As oxygen levels in the blood drop, the patient then comes out of deep sleep in order to resume breathing. When several of these episodes occur per hour, sleep apnea rises to a level of seriousness that may require treatment.

Diagnosing sleep apnea usually requires a professional sleep study performed in a sleep clinic, because the episodes of wakefulness caused by the disorder are extremely brief and patients usually do not remember experiencing them. Instead, many patients simply feel tired after getting several hours of sleep and have no idea why. Major risk factors for sleep apnea include chronic fatigue, old age, obesity and snoring.

Other disorders

Sleep disorders include narcolepsy, periodic limb movement disorder (PLMD), restless leg syndrome (RLS), upper airway resistance syndrome (UARS), and the circadian rhythm sleep disorders. Fatal familial insomnia, or FFI, an extremely rare genetic disease with no known treatment or cure, is characterized by increasing insomnia as one of its symptoms; ultimately sufferers of the disease stop sleeping entirely, before dying of the disease.[96]

Somnambulism, known as sleep walking, is also a common sleeping disorder, especially among children. In somnambulism the individual gets up from his/her sleep and wanders around while still sleeping.[97]

Older people may be more easily awakened by disturbances in the environment[98] and may to some degree lose the ability to consolidate sleep.

Effect of food and drugs on sleep

Drugs which induce sleep, known as hypnotics, include Benzodiazepines, although these interfere with REM[99]; Nonbenzodiazepine hypnotics such as eszopiclone (Lunesta), zaleplon (Sonata), and zolpidem (Ambien); Antihistamines, such as diphenhydramine (Benadryl) and doxylamine; Alcohol (ethanol), despite its rebound effect later in the night and interference with REM;[99][100] barbiturates, which have the same problem; melatonin, a component of the circadian clock, and released naturally at night by the pineal gland;[101] and cannabis, which may also interfere with REM.[102]

Stimulants, which inhibit sleep, include caffeine, an adenosine antagonist; amphetamine, MDMA, empathogen-entactogens, and related drugs; cocaine, which can alter the circadian rhythm,[103][104] and methylphenidate, which acts similarly; and other analeptic drugs like Modafinil and Armodafinil with poorly understood mechanisms.

Dietary and nutritional choices affect sleep duration and quality. Research is being conducted in an attempt to discover what kinds of nutritional choices result in better sleep quality. A study in the Western Journal of Nursing Research in 2011[105] compared how sleep quality was affected by four different diets: a high-protein diet, a high-fat diet, a high-carbohydrate diet, and a control diet. Results indicated that the diets high in protein resulted in fewer wakeful episodes during night-time sleep. The high carbohydrate diet was linked to much shorter periods of quiescent or restful sleep. These results suggest that ingested nutrients do play a role in determining sleep quality. Another investigation published in Nutrition Research in 2012[106] examined the effects of various combinations of dietary choices in regard to sleep. Although it is difficult to determine one perfect diet for sleep enhancement, this study indicated that a variety of micro and macro nutrients are needed to maintain levels of healthful and restful sleep. A varied diet containing fresh fruits and vegetables, low-fat proteins, and whole grains can be the best nutritional option for individuals seeking to improve the quality of their sleep.

In culture

Anthropology

Research suggests that sleep patterns vary significantly across cultures.[107][108] The most striking differences are between societies that have plentiful sources of artificial light and ones that do not.[107] The primary difference appears to be that pre-light cultures have more broken-up sleep patterns.[107] For example, people without artificial light might go to sleep far sooner after the sun sets, but then wake up several times throughout the night, punctuating their sleep with periods of wakefulness, perhaps lasting several hours.[107]

The boundaries between sleeping and waking are blurred in these societies.[107] Some observers believe that nighttime sleep in these societies is most often split into two main periods, the first characterized primarily by deep sleep and the second by REM sleep.[107]

Some societies display a fragmented sleep pattern in which people sleep at all times of the day and night for shorter periods. In many nomadic or hunter-gatherer societies, people will sleep on and off throughout the day or night depending on what is happening.[107] Plentiful artificial light has been available in the industrialized West since at least the mid-19th century, and sleep patterns have changed significantly everywhere that lighting has been introduced.[107] In general, people sleep in a more concentrated burst through the night, going to sleep much later, although this is not always true.[107]

Historian Roger Ekirch thinks that the traditional pattern of "segmented sleep," as it is called, began to disappear among the urban upper class in Europe in the late 17th century and the change spread over the next 200 years; by the 1920s "the idea of a first and second sleep had receded entirely from our social consciousness."[109][110] Ekirch attributes the change to increases in "street lighting, domestic lighting and a surge in coffee houses," which slowly made nighttime a legitimate time for activity, decreasing the time available for rest.[110] Today in most societies people sleep during the night, but in very hot climates they may sleep during the day.[111] During Ramadan, many Muslims sleep during the day rather than at night.[112]

In some societies, people sleep with at least one other person (sometimes many) or with animals. In other cultures, people rarely sleep with anyone except for an intimate partner. In almost all societies, sleeping partners are strongly regulated by social standards. For example, a person might only sleep with the immediate family, the extended family, a spouse or romantic partner, children, children of a certain age, children of specific gender, peers of a certain gender, friends, peers of equal social rank, or with no one at all. Sleep may be an actively social time, depending on the sleep groupings, with no constraints on noise or activity.[107]

People sleep in a variety of locations. Some sleep directly on the ground; others on a skin or blanket; others sleep on platforms or beds. Some sleep with blankets, some with pillows, some with simple headrests, some with no head support. These choices are shaped by a variety of factors, such as climate, protection from predators, housing type, technology, personal preference, and the incidence of pests.[107]

Art

See also

Positions, practices, and rituals

References

  1. ^ a b c "Brain Basics: Understanding Sleep". Office of Communications and Public Liaison, National Institute of Neurological Disorders and Stroke, US National Institutes of Health, Bethesda, MD. 2017. 
  2. ^ "Sleep-wake cycle: its physiology and impact on health" (PDF). National Sleep Foundation. 2006. Retrieved 24 May 2017. 
  3. ^ Bingham, Roger; Sejnowski, Terrence; Siegel, Jerry; Dyken, Mark Eric; Czeisler, Charles (February 2007). "Waking Up To Sleep" (Several conference videos). The Science Network. Retrieved 25 January 2008. 
  4. ^ Randall, David K. (19 September 2012). "Book excerpt: How the lightbulb disrupted our sleeping patterns and changed the world". National Post. Retrieved 31 August 2016. "... the sudden introduction of bright nights during hours when it should be dark threw a wrench into a finely choreographed system of life. 
  5. ^ Brown, p. 1087.
  6. ^ a b Siegel Jerome M (2008). "Do all animals sleep?". Trends in Neurosciences. 31 (4): 208–13. PMID 18328577. doi:10.1016/j.tins.2008.02.001. 
  7. ^ Brown, pp. 1118–1119: "Compared with wakefulness, sleep reduces brain energy demands, as suggested by the 44% reduction in the cerebral metabolic rate (CMR) of glucose (791) and a 25% reduction in the CMR of O2 (774) during sleep."
  8. ^ a b c d Eve Van Cauter & Karine Spiegel (1999). "Circadian and Sleep Control of Hormonal Secretions", in Turek & Zee (eds.), Regulation of Sleep and Circadian Rhythms, pp. 397–425.
  9. ^ Parmeggiani (2011), Systemic Homeostasis and Poikilostasis in Sleep, p. 12–15.
  10. ^ Parmeggiani (2011), Systemic Homeostasis and Poikilostasis in Sleep, p. 9–11.
  11. ^ Silber MH, Ancoli-Israel S, Bonnet MH, Chokroverty S, Grigg-Damberger MM, Hirshkowitz M, Kapen S, Keenan SA, Kryger MH, Penzel T, Pressman MR, Iber C (March 2007). "The visual scoring of sleep in adults" (PDF). Journal of Clinical Sleep Medicine. 3 (2): 121–31. PMID 17557422. 
  12. ^ a b c d e Åkerstedt Torbjorn; Billiard Michel; Bonnet Michael; Ficca Gianluca; Garma Lucile; Mariotti Maurizio; Salzarulo Piero; Schulz Hartmut (2002). "Awakening from Sleep". Sleep Medicine Reviews. 6 (4): 267–286. doi:10.1053/smrv.2001.0202. 
  13. ^ a b c d e f Roenneberga Till; Kuehnlea Tim; Judaa Myriam; Kantermanna Thomas; Allebrandta Karla; Gordijnb Marijke; Merrow Martha (2007). "Epidemiology of the human circadian clock". Sleep Medicine Reviews. 11 (6): 429–438. PMID 17936039. doi:10.1016/j.smrv.2007.07.005. 
  14. ^ a b c d Waterhouse Jim; Fukuda Yumi; Morita Takeshi (2012). "Daily rhythms of the sleep-wake cycle". Journal of Physiological Anthropology. 31 (5). 
  15. ^ Basner Mathias; Dinges David F (2009). "Dubious Bargain: Trading Sleep for Leno and Letterman". Sleep. 32: 6. 
  16. ^ Tassi, P; Muzet, A (2000). "Sleep inertia". National Center for Biotechnology Information, U.S. National Library of Medicine. 4 (4): 341–353. PMID 12531174. doi:10.1053/smrv.2000.0098. 
  17. ^ Fuller Patrick M.; Gooley Joshua J.; Saper Clifford B. (2006). "Neurobiology of the Sleep-Wake Cycle: Sleep Architecture, Circadian Regulation, and Regulatory Feedback". Journal of Biological Rhythms. 21: 6. 
  18. ^ Phyllis C. Zee & Fred W. Turek (1999), "Introduction to Sleep and Circadian Rhythms", in Turek & Zee (eds.), Regulation of Sleep and Circadian Rhythms, pp. 1–17.
  19. ^ a b c d e f g Derk-Jan Dijk & Dale M. Edgar (1999), "Circadian and Homeostatic Control of Wakefulness and Sleep", in Turek & Zee (eds.), Regulation of Sleep and Circadian Rhythms', pp. 111–147'
  20. ^ a b Charles A. Czeisler & Kenneth P. Wright, Jr. (1999), "Influence of Light on Circadian Rhythmicity in Humans", in Turek & Zee (eds.), Regulation of Sleep and Circadian Rhythms, pp. 149–180.
  21. ^ a b Piotr Zlomanczuk & William J. Schwartz (1999). "Cellular and Molecular Mechanisms of Circadian Rhythms in Mammals", in Turek & Zee (eds.), Regulation of Sleep and Circadian Rhythms, pp. 309–342.
  22. ^ a b Thomas A. Wehr (1999). "The Impact of Changes in Nightlength (Scotoperiod) on Human Sleep", in Turek & Zee (eds.), Regulation of Sleep and Circadian Rhythms, pp. 263–285.
  23. ^ Wyatt JK, Ritz-De Cecco A, Czeisler CA, Dijk DJ (1 October 1999). "Circadian temperature and melatonin rhythms, sleep, and neurobehavioral function in humans living on a 20-h day". Am J Physiol. 277 (4): R1152–R1163. PMID 10516257. 
  24. ^ Schwartz, Jonathan R.L; Roth, Thomas (24 January 2017). "Neurophysiology of Sleep and Wakefulness: Basic Science and Clinical Implications". Current Neuropharmacology. 6 (4): 367–378. ISSN 1570-159X. PMC 2701283Freely accessible. PMID 19587857. doi:10.2174/157015908787386050. 
  25. ^ Brown, pp. 1134–1138.
  26. ^ Gottselig JM, Adam M, Rétey JV, Khatami R, Achermann P, Landolt HP (March 2006). "Random number generation during sleep deprivation: effects of caffeine on response maintenance and stereotypy". Journal of Sleep Research. 15 (1): 31–40. PMID 16490000. doi:10.1111/j.1365-2869.2006.00497.x. 
  27. ^ Iglowstein I, Jenni OG, Molinari L, Largo RH (February 2003). "Sleep duration from infancy to adolescence: reference values and generational trends". Pediatrics. 111 (2): 302–7. PMID 12563055. doi:10.1542/peds.111.2.302. Thus, the shift in the evening bedtime across cohorts accounted for the substantial decrease in sleep duration in younger children between the 1970s and the 1990s... [A] more liberal parental attitude toward evening bedtime in the past decades is most likely responsible for the bedtime shift and for the decline of sleep duration... 
  28. ^ Huang, Z. L.; Zhang, Z; Qu, W. M. (2014). "Roles of adenosine and its receptors in sleep-wake regulation". International review of neurobiology. International Review of Neurobiology. 119: 349–71. ISBN 9780128010228. PMID 25175972. doi:10.1016/B978-0-12-801022-8.00014-3.  |chapter= ignored (help)
  29. ^ "The brain from top to bottom: Molecules that build up and make you sleep". McGill University, Montreal, Quebec, Canada. 
  30. ^ Clark, I; Landolt, H. P. (2017). "Coffee, caffeine, and sleep: A systematic review of epidemiological studies and randomized controlled trials". Sleep Medicine Reviews. 31: 70–78. PMID 26899133. doi:10.1016/j.smrv.2016.01.006. 
  31. ^ Dagan Y (2002). "Circadian rhythm sleep disorders (CRSD)" (PDF: full text). Sleep Med Rev. 6 (1): 45–54. PMID 12531141. doi:10.1053/smrv.2001.0190. Retrieved 2016-06-05. Early onset of CRSD, the ease of diagnosis, the high frequency of misdiagnosis and erroneous treatment, the potentially harmful psychological and adjustment consequences, and the availability of promising treatments, all indicate the importance of greater awareness of these disorders. 
  32. ^ Naska A, Oikonomou E, Trichopoulou A, Psaltopoulou T, Trichopoulos D (2007). "Siesta in healthy adults and coronary mortality in the general population". Archives of Internal Medicine. 167 (3): 296–301. PMID 17296887. doi:10.1001/archinte.167.3.296. 
  33. ^ Tanaka, H; Tamura, N (2015). "Sleep education with self-help treatment and sleep health promotion for mental and physical wellness in Japan". Sleep and Biological Rhythms. 14: 89–99. PMC 4732678Freely accessible. PMID 26855610. doi:10.1007/s41105-015-0018-6. 
  34. ^ He Y, Jones CR, Fujiki N, Xu Y, Guo B, Holder JL, Rossner MJ, Nishino S, Fu YH (2009). "The Transcriptional Repressor DEC2 Regulates Sleep Length in Mammals". Science. 325 (5942): 866–70. Bibcode:2009Sci...325..866H. PMC 2884988Freely accessible. PMID 19679812. doi:10.1126/science.1174443. 
  35. ^ Brown, pp. 1138–1102.
  36. ^ "The ABCC9 of Sleep: A Genetic Factor Regulates How Long We Sleep". Science Daily. Retrieved 21 August 2012. 
  37. ^ "Gene Cuts Need for Sleep - Sleep Disorders Including, Sleep Apnea, Narcolepsy, Insomnia, Snoring and Nightmares on MedicineNet.com". Archived from the original on 14 July 2011. Retrieved 11 June 2010. 
  38. ^ He Y, Jones CR, Fujiki N, Xu Y, Guo B, Holder JL, Rossner MJ, Nishino S, Fu YH (2009). "The transcriptional repressor DEC2 regulates sleep length in mammals". Science. 325 (5942): 866–70. Bibcode:2009Sci...325..866H. PMC 2884988Freely accessible. PMID 19679812. doi:10.1126/science.1174443. 
  39. ^ a b Jones, Samuel E.; Tyrrell, Jessica; Wood, Andrew R.; Beaumont, Robin N.; Ruth, Katherine S.; Tuke, Marcus A.; Yaghootkar, Hanieh; Hu, Youna; Teder-Laving, Maris (2016-08-01). "Genome-Wide Association Analyses in 128,266 Individuals Identifies New Morningness and Sleep Duration Loci". PLOS Genetics. 12 (8): e1006125. ISSN 1553-7404. PMC 4975467Freely accessible. PMID 27494321. doi:10.1371/journal.pgen.1006125.  CC-BY icon.svg This content is available under the Creative Commons Attribution License 4.0.
  40. ^ Barnes, C. M.; Lucianetti, L.; Bhave, D. P.; Christian, M. S. (2015). "You wouldn’t like me when I’m sleepy: Leaders’ sleep, daily abusive supervision, and work unit engagement". Academy of Management Journal. 58 (5): 1419–1437. doi:10.5465/amj.2013.1063. 
  41. ^ Harvey, A. G.; Payne, S. (2002). "The management of unwanted pre-sleep thoughts in insomnia: Distraction with imagery versus general distraction". Behaviour Research and Therapy. 40 (3): 267–277. PMID 11863237. doi:10.1016/s0005-7967(01)00012-2. 
  42. ^ Zisapel N (2007). "Sleep and sleep disturbances: biological basis and clinical implications". Cell Mol Life Sci. 64 (10): 1174–86. PMID 17364142. doi:10.1007/s00018-007-6529-9. 
  43. ^ Dijk DJ, Lockley SW (February 2002). "Functional Genomics of Sleep and Circadian Rhythm Invited Review: Integration of human sleep-wake regulation and circadian rhythmicity". J Appl Physiol. 92 (2): 852–62. PMID 11796701. doi:10.1152/japplphysiol.00924.2001. Consolidation of sleep for 8 h or more is only observed when sleep is initiated ~6–8 h before the temperature nadir. 
  44. ^ a b de Benedictis, Tina; Larson, Heather; Kemp, Gina; Barston, Suzanne; Segal, Robert (2007). "Understanding Sleep: Sleep Needs, Cycles, and Stages". Helpguide.org. Archived from the original on 24 January 2008. Retrieved 25 January 2008. 
  45. ^ Wyatt JK, Ritz-De Cecco A, Czeisler CA, Dijk DJ (1 October 1999). "Circadian temperature and melatonin rhythms, sleep, and neurobehavioral function in humans living on a 20-h day". Am J Physiol. 277 (4): R1152–R1163. PMID 10516257. ... significant homeostatic and circadian modulation of sleep structure, with the highest sleep efficiency occurring in sleep episodes bracketing the melatonin maximum and core body temperature minimum 
  46. ^ Reference list is found on image page in Commons: Commons:File:Effects of sleep deprivation.svg#References
  47. ^ Lauderdale DS, Knutson KL, Yan LL, Liu K, Rathouz PJ (2008). "Self-Reported and Measured Sleep Duration: How Similar Are They?". Epidemiology. 19 (6): 838–45. PMC 2785092Freely accessible. PMID 18854708. doi:10.1097/EDE.0b013e318187a7b0. 
  48. ^ Insomnia Causes. Healthcommunities.com. Original Publication: 1 December 2000, Updated: 1 December 2007.
  49. ^ Rhonda Rowland (15 February 2002). "Experts challenge study linking sleep, life span". CNN. Retrieved 29 October 2013. 
  50. ^ Patel SR, Ayas NT, Malhotra MR, White DP, Schernhammer ES, Speizer FE, Stampfer MJ, Hu FB (May 2004). "A prospective study of sleep duration and mortality risk in women". Sleep. 27 (3): 440–4. PMID 15164896. 
  51. ^ Patel SR, Malhotra A, Gottlieb DJ, White DP, Hu FB (July 2006). "Correlates of long sleep duration". Sleep. 29 (7): 881–9. PMC 3500381Freely accessible. PMID 16895254. ; cf. Irwin MR, Ziegler M (February 2005). "Sleep deprivation potentiates activation of cardiovascular and catecholamine responses in abstinent alcoholics". Hypertension. 45 (2): 252–7. PMID 15642774. doi:10.1161/01.HYP.0000153517.44295.07. 
  52. ^ Ferrie JE, Shipley MJ, Cappuccio FP, Brunner E, Miller MA, Kumari M, Marmot MG (December 2007). "A prospective study of change in sleep duration: associations with mortality in the Whitehall II cohort". Sleep. 30 (12): 1659–66. PMC 2276139Freely accessible. PMID 18246975. Lay summaryUniversity of Warwick. 
  53. ^ Cappuccio, Francesco P.; Taggart, Frances M.; Kandala, Ngianga-Bakwin; Currie, Andrew; Peile, Ed; Stranges, Saverio; Miller, Michelle A. (2008-05-01). "Meta-analysis of short sleep duration and obesity in children and adults". Sleep. 31 (5): 619–626. ISSN 0161-8105. PMC 2398753Freely accessible. PMID 18517032. doi:10.1093/sleep/31.5.619. 
  54. ^ Schmid, Sebastian M.; Hallschmid, Manfred; Schultes, Bernd (2015-01-01). "The metabolic burden of sleep loss". The Lancet. Diabetes & Endocrinology. 3 (1): 52–62. ISSN 2213-8595. PMID 24731536. doi:10.1016/S2213-8587(14)70012-9. 
  55. ^ Thase ME (2006). "Depression and sleep: pathophysiology and treatment" (Free full text). Dialogues in clinical neuroscience. 8 (2): 217–226. ISSN 1294-8322. PMC 3181772Freely accessible. PMID 16889107. 
  56. ^ Mann, Joseph John; David J. Kupfer (1993). Biology of Depressive Disorders: Subtypes of depression and comorbid disorders, Part 2 (Google books). Springer. p. 49. ISBN 0-306-44296-5. Retrieved 24 July 2009. 
  57. ^ Dahl RE (2009). "The regulation of sleep and arousal: Development and psychopathology". Development and Psychopathology. 8 (1): 3–27. doi:10.1017/S0954579400006945. 
  58. ^ Jenni OG, Dahl RE (2008). "Sleep, cognition, and neuron, and emotion: A developmental review.". In Nelson CA, Luciana M. Handbook of developmental cognitive neuroscience (2nd ed.). Cambridge, Mass.: MIT Press. pp. 807–817. ISBN 0262141043. 
  59. ^ a b Scher A (2005). "Infant sleep at 10 months of age as a window to cognitive development". Early Human Development. 81 (3): 289–92. PMID 15814211. doi:10.1016/j.earlhumdev.2004.07.005. 
  60. ^ Spruyt K, Aitken RJ, So K, Charlton M, Adamson TM, Horne RS (2008). "Relationship between sleep/wake patterns, temperament and overall development in term infants over the first year of life". Early Human Development. 84 (5): 289–96. PMID 17707119. doi:10.1016/j.earlhumdev.2007.07.002. 
  61. ^ a b Bernier A, Carlson SM, Bordeleau S, Carrier J (2010). "Relations between physiological and cognitive regulatory systems: infant sleep regulation and subsequent executive functioning". Child Development. 81 (6): 1739–52. PMID 21077861. doi:10.1111/j.1467-8624.2010.01507.x. 
  62. ^ Hupbach A, Gomez RL, Bootzin RR, Nadel L (2009). "Nap-dependent learning in infants". Developmental Science. 12 (6): 1007–12. PMID 19840054. doi:10.1111/j.1467-7687.2009.00837.x. 
  63. ^ a b c d e f g h i Hirshkowitz, Max; Whiton, Kaitlyn; et al. (14 January 2015). "National Sleep Foundation’s sleep time duration recommendations: methodology and results summary". Sleep Health: Journal of the National Sleep Foundation. Elsevier Inc. 1: 40–43. doi:10.1016/j.sleh.2014.12.010. Retrieved 4 February 2015. 
  64. ^ "Backgrounder: Later School Start Times". National Sleep Foundation. n.d. Retrieved 2 October 2009. Teens are among those least likely to get enough sleep; while they need on average 914 hours of sleep per night... 
  65. ^ "How Much Sleep Is Enough?". National Heart, Lung and Blood Institute. Retrieved 25 July 2015. 
  66. ^ Gümüştekín K, Seven B, Karabulut N, Aktaş O, Gürsan N, Aslan S, Keleş M, Varoglu E, Dane S (2004). "Effects of sleep deprivation, nicotine, and selenium on wound healing in rats". Int J Neurosci. 114 (11): 1433–42. PMID 15636354. doi:10.1080/00207450490509168. 
  67. ^ Zager A, Andersen ML, Ruiz FS, Antunes IB, Tufik S (2007). "Effects of acute and chronic sleep loss on immune modulation of rats". American Journal of Physiology. Regulatory, Integrative and Comparative Physiology. 293 (1): R504–9. PMID 17409265. doi:10.1152/ajpregu.00105.2007. 
  68. ^ Opp MR (January 2009). "Sleeping to fuel the immune system: mammalian sleep and resistance to parasites". BMC Evolutionary Biology. BioMed Central Ltd. 9: 1471–2148. PMC 2633283Freely accessible. PMID 19134176. doi:10.1186/1471-2148-9-8. 
  69. ^ Peres, Judy (14 March 2012) A good reason to get your zzz's Chicago Tribune Health, retrieved 26 March 2014
  70. ^ Reimund E (October 1994). "The free radical flux theory of sleep". Medical Hypotheses. 43 (4): 231–3. PMID 7838006. doi:10.1016/0306-9877(94)90071-X. 
  71. ^ Jenni OG, Molinari L, Caflisch JA, Largo RH (2007). "Sleep duration from ages 1 to 10 years: Variability and stability in comparison with growth". Pediatrics. 120 (4): e769–e776. PMID 17908734. doi:10.1542/peds.2006-3300. 
  72. ^ Van Cauter E, Leproult R, Plat L (2000). "Age-related changes in slow-wave sleep and REM sleep and relationship with growth hormone and cortisol levels in healthy men". Journal of the American Medical Association. 284 (7): 861–868. PMID 10938176. doi:10.1001/jama.284.7.861. 
  73. ^ "Brain may flush out toxins during sleep". National Institutes of Health. Retrieved 25 October 2013. 
  74. ^ Lulu Xie, Hongyi Kang1, Qiwu Xu, Michael J. Chen, Yonghong Liao, Meenakshisundaram Thiyagarajan, John O'Donne, Daniel J. Christensen, Charles Nicholson, Jeffrey J. Iliff, Takahiro Takano, Rashid Deane, Maiken Nedergaard (2013). "Sleep Drives Metabolite Clearance from the Adult Brain". Science. 342 (6156): 373–377. Bibcode:2013Sci...342..373X. PMC 3880190Freely accessible. PMID 24136970. doi:10.1126/science.1241224. Retrieved 18 October 2013. 
  75. ^ Siegel JM (2005). "Clues to the functions of mammalian sleep". Nature. 437 (7063): 1264–1271. Bibcode:2005Natur.437.1264S. PMID 16251951. doi:10.1038/nature04285. 
  76. ^ Guilio Tononi and Chiara Cirelli. "Perchance to Prune" Scientific American. August 2013. Pgs 34–39. Print.
  77. ^ Turner TH, Drummond SP, Salamat JS, Brown GG (2007). "Effects of 42 hr sleep deprivation on component processes of verbal working memory". Neuropsychology. 21 (6): 787–795. PMID 17983292. doi:10.1037/0894-4105.21.6.787. . (Sleep deprivation shown to affect working memory. Men and women suffering sleep deprivation over multiple nights performed 38% worse than controls.)
  78. ^ Daltrozzo J, Claude L, Tillmann B, Bastuji H, Perrin F (2012). Zang, Yu-Feng, ed. "Working Memory Is Partially Preserved during Sleep". PLoS ONE. 7 (12): e50997. Bibcode:2012PLoSO...750997D. PMC 3517624Freely accessible. PMID 23236418. doi:10.1371/journal.pone.0050997. 
  79. ^ Cited in Born J, Rasch B, Gais S (2006). "Sleep to remember". Neuroscientist. 12 (5): 410–24. PMID 16957003. doi:10.1177/1073858406292647. 
  80. ^ Marshall et al., 2006, as cited in Walker MP (2009). "The role of sleep in cognition and emotion". Annals of the New York Academy of Sciences. 1156: 168–97. Bibcode:2009NYASA1156..168W. PMID 19338508. doi:10.1111/j.1749-6632.2009.04416.x. 
  81. ^ Saper CB, Scammell TE, Lu J (2005). "Hypothalamic regulation of sleep and circadian rhythms". Nature. 437 (7063): 1257–63. Bibcode:2005Natur.437.1257S. PMID 16251950. doi:10.1038/nature04284. 
  82. ^ Stickgold R (2005). "Sleep-dependent memory consolidation". Nature. 437 (7063): 1272–8. Bibcode:2005Natur.437.1272S. PMID 16251952. doi:10.1038/nature04286. 
  83. ^ Capellini I, McNamara P, Preston BT, Nunn CL, Barton RA (2009). Sporns, Olaf, ed. "Does sleep play a role in memory consolidation? A comparative test". PLoS ONE. 4 (2): 4609. Bibcode:2009PLoSO...4.4609C. PMC 2643482Freely accessible. PMID 19240803. doi:10.1371/journal.pone.0004609. 
  84. ^ Cirelli C, Gutierrez CM, Tononi G (2004). "Extensive and divergent effects of sleep and wakefulness on brain gene expression". Neuron. 41 (1): 35–43. PMID 14715133. doi:10.1016/S0896-6273(03)00814-6. 
  85. ^ J. Alan Hobson, Edward F. Pace-Scott, & Robert Stickgold (2000), "Dreaming and the brain: Toward a cognitive neuroscience of conscious states", Behavioral and Brain Sciences 23.
  86. ^ See Freud: The Interpretation of Dreams.
  87. ^ Pinel, John P. J. (2011). Biopsychology, 8th Edition. Pearson Education, Inc. p. 359. ISBN 978-0-205-83256-9. 
  88. ^ Saladin, Kenneth S. (2012). Anatomy and Physiology: The Unity of Form and Function, 6th Edition. McGraw-Hill. p. 537. ISBN 978-0-07-337825-1. 
  89. ^ Hobson J. Alan; McCarley Robert W. (1977). "The Brain as a Dream-State Generator: An Activation-Synthesis Hypothesis of the Dream Process". American Journal of Psychiatry. 134 (12): 1335–1348. PMID 21570. doi:10.1176/ajp.134.12.1335. 
  90. ^ Naiman, Rubin (2007). "How To Interpret Your Dreams". Allure. 17 (5): n/a. 
  91. ^ Brown, pp. 1146–1147.
  92. ^ Buman, M.P. and King, A.C. (2010). "Exercise as a Treatment to Enhance Sleep". American Journal of Lifestyle Medicine. 4 (6): 500–514. doi:10.1177/1559827610375532. 
  93. ^ López HH, Bracha AS, Bracha HS (2002). "Evidence based complementary intervention for insomnia" (PDF). Hawaii Med J. 61 (9): 192, 213. PMID 12422383. 
  94. ^ "What is Sleep Apnoea? (Sleep Apnea)". britishsnoring.co.uk. 
  95. ^ http://sleepfoundation.org/sleep-disorders-problems/sleep-apnea>
  96. ^ Max, D. T. The Secrets of Sleep National Geographic Magazine, May 2010.
  97. ^ Dugdale, David, C. (22 May 2011). Sleepwalking. US National institutes of health.
  98. ^ How Aging Changes Sleep Patterns by Allison Aubrey. Morning Edition, 3 August 2009.
  99. ^ a b Lee-chiong, Teofilo (24 April 2008). Sleep Medicine: Essentials and Review. Oxford University Press, USA. p. 52. ISBN 0-19-530659-7. 
  100. ^ Alcohol and Sleep. Alcoholism.about.com (10 January 2011). Retrieved on 1 December 2011.
  101. ^ Fred W. Turek & Charles A. Czeisler (1999). "Role of Melatonin in the Regulation of Sleep", in Turek & Zee (eds.), Regulation of Sleep and Circadian Rhythms, pp. 181–195.
  102. ^ Marijuana, Sleep and Dreams. psychologytoday.com. Retrieved on 10 February 2012.
  103. ^ Abarca C, Albrecht U, Spanagel R (June 2002). "Cocaine sensitization and reward are under the influence of circadian genes and rhythm". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 99 (13): 9026–30. Bibcode:2002PNAS...99.9026A. PMC 124417Freely accessible. PMID 12084940. doi:10.1073/pnas.142039099. 
  104. ^ Primary hypersomnia: Diagnostic Features. mindsite.com
  105. ^ Lindseth, G; Lindseth, P; Thompson, M (2013). "Nutritional effects on sleep". Western Journal of Nursing Research. 35 (4): 497–513. PMID 21816963. doi:10.1177/0193945911416379. 
  106. ^ Peuhkuri Katri; Sihvola Nora; Korpela Riitta (2012). "Diet Promotes Sleep Duration and Quality". Nutrition Research. 32 (5): 309–19. PMID 22652369. doi:10.1016/j.nutres.2012.03.009. 
  107. ^ a b c d e f g h i j k Carol M. Worthman; Melissa K. Melby. "6. Toward a comparative developmental ecology of human sleep" (PDF). A comparative developmental ecology (PDF). Emory University. 
  108. ^ Slumber's Unexplored Landscape. Science News Online (25 September 1999). Retrieved on 1 December 2011.
  109. ^ Ekirch, A. Roger (2001). "Sleep we have lost: Pre-industrial slumber in the British Isles". American Historical Review. 106 (2): 343–385. JSTOR 2651611. PMID 18680884. doi:10.2307/2651611. 
  110. ^ a b Hegarty, Stephanie (22 February 2012). "The myth of the eight-hour sleep". BBC News. Retrieved 22 February 2012. 
  111. ^ Huntington, Ellsworth (1915) Civilization and Climate. Yale University Press. p. 126
  112. ^ Dilara Hafiz; Imran Hafiz; Yasmine Hafiz (2009). The American Muslim Teenager's Handbook. ISBN 978-1416986997. 

Sources

External links