خدانور لجه‌ای

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
خدانور لجه‌ای
Khodanorlojei.jpg
زادهٔ۱۰ مهر ۱۳۷۴[۱]
زاهدان، استان سیستان و بلوچستان، ایران
درگذشت۱۰ مهر ۱۴۰۱ (۲۷ سال)
زاهدان، استان سیستان و بلوچستان، ایران
ملیتایرانی
شناخته‌شده برایکشته‌شدن در اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران

خدانور لجه‌ای (لُجعی) (۱۰ مهر ۱۳۷۴ – ۱۰ مهر ۱۴۰۱) از اهالی زاهدان بود که یک روز پس از جمعه خونین زاهدان و در جریان اعتراضات سراسری ایران در درگیری مسلحانه با مأموران نظامی کشته شد.[۲]

زندگی شخصی

خدانور بلوچ و سنی مذهب بود. در محله شیرآباد زاهدان ساکن و حاشیه نشین بود و مدارک هویتی نداشت. او یک اینفلوئنسر بود و دنبال‌کنندگان زیادی در اینستاگرام داشت.[۲] پس از کشته شدنش، ویدئوهای رقص او که پیش‌تر آنها را در حساب اینستاگرام خود منتشر کرده بود، به‌طور گسترده در رسانه‌های اجتماعی مورد توجه قرار گرفت.[۱]

دستگیری

تصویری از خدانور در بازداشت که در شبکه‌های اجتماعی بازتاب فراوانی داشت.
سنگ مزار خدانور

خدانور در تیر ۱۴۰۱ به اتهام سرقت بازداشت[۳][۴] و در مهرماه همان سال با قرار وثیقه آزاد شد.[۱] انتشار تصویری از او در دوران بازداشت در حالی که دستانش به یک میله پرچم بسته شده و لیوانی آب در برابرش قرار داشت[۵] در شبکه‌های اجتماعی ایرانی مورد بازتاب گسترده‌ای قرار گرفت و الهام بخش تولید کارهای هنری همچون میلهٔ تابلوی کوچه سیاسی تهران[۲] یا پرفورمنس در ورودی دانشگاه مک‌گیل کانادا شد.[۶][منبع بهتری نیاز است]

روایت اقوام

خدانور به علت درگیری با فرزند یک بسیجی دستگیر شد و با رشوه خانوادهٔ آن بسیجی به مأموران آگاهی، توسط مأموران انتظامی از ساعت دو شب تا هفت صبح به میله پرچم بسته شد، مورد ضرب و شتم قرار گرفت و تصویر دست‌بسته او نیز برای تحقیر منتشر شد. اقوام و دوستان خدانور، با رشوه به مأموران امکان انتقال او به زندان را فراهم کردند و وی بعد از یک ماه آزاد شد.[۲]

روایت حکومتی

به ادعای دادستان عمومی و انقلاب مرکز سیستان و بلوچستان، او «صادق کبدانی» و مشهور به «خدا نور لجه‌ای» تبعه افغانستان بود که به جرم سرقت در تیرماه ۱۴۰۱ بازداشت و در مهرماه ۱۴۰۱ با قرار وثیقه آزاد شده بود.[۱]

کشته‌شدن

در جریان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ خدانور در روز شنبه ۹ مهر از ناحیهٔ کلیه مورد اصابت گلوله قرار گرفت و به بیمارستان تأمین اجتماعی زاهدان منتقل شد، ولی در آنجا از درمان او امتناع شد[۷][۱] و سرانجام در روز یکشنبه ۱۰ مهر جان خود را از دست داد.[۸]

مراسم چهلم

۱۸ آبان ۱۴۰۱ و همزمان با چهلم قربانیان جمعه خونین زاهدان، مردم معترض با بستن دست خود به میله‌هایی در خیابان، تصویر شکنجه او را بازسازی کرده و به این شکل اعتراضشان را نشان دادند. در خیابان ستارخان تهران مردم شعار «کشته شده خدانور، به دست چندتا مزدور» سر دادند.[۵] دانشجویی نیز در مقابل ساختمان بسیج دانشگاه هنر تبریز با پرفورمانس اعتراضی یاد او را زنده نگه داشت.[۹]

آثار و فعالیت‌های فرهنگی-هنری الهام‌گرفته از خدانور

تصویر منتشرشده از خدانور در بازداشت درحالی‌که دستانش به یک میله پرچم بسته شده بود و لیوانی آب در برابرش قرار داشت، در جامعه و نیز در شبکه‌های اجتماعی ایرانی مورد بازتاب گسترده‌ای قرار گرفت و الهام‌بخش تولید آثار و فعالیت‌های فرهنگی و هنری متعددی شد، از جمله:

  • رقص نمادین دختری با لباس محلی بلوچ در میدان آزادی در تهران[۱۰]
  • پرفورمنس اعتراضی دانشجوی دانشگاه هنر تبریز در یادبود خدانور[۹]
  • هاشم شیرعلی، بازیکن تیم فوتسال فولاد زرند ایرانیان در روز جمعه ۲۰ آبان دوبار برای تیمش گل زد و هر بار به جای خوشحالی تصویر معروف شکنجه خدانور را بازسازی کرد. این رقابت ورزشی از رسانه‌های دولتی به شکل زنده پخش شد و این حرکت آقای شیرعلی به سرعت بازتاب ملی پیدا کرد.[۱۱]
  • ایرانیان برلین در اعتراض به کشتار شهروندان در سیستان و بلوچستان در دروازه براندنبورگ این شهر تجمع کردند و یکی از حاضران با لباس بلوچی رقصی شبیه ویدیوی منتشرشده از خدانور لجه‌ای را اجراکرد.[۱۲]
  • امیرحسین الهیاری، شاعر و نمایش‌نامه‌نویس، شعری با الهام از خدانور سرود و هفدهم آبان ۱۴۰۱ آنرا در صفحه اینستاگرامش هم‌رسانی کرد:[۱۳]
تو سینه‌م هوای غروبِ یه دشتهتو قلبم نوای غریبِ یه ایله
سرم داره می‌چرخه و گوشم انگارپر از شیهه‌های یه اسبِ اصیله
تو رگ‌های من نبضِ سُمضربه هاشُببین و نگو دل دلت بی دلیله!
تمنای خاکِ بیابون تو مُشتمتو چشمام تماشای دریای نیله
یه جوری گرفته ست حالم که انگارتو قلبم خدانورُ بستن به میله!
  • بیست و هفتم نوامبر ۲۰۲۲ از مجسمه یخی خدانور لحه ای در روبه‌روی ساختمان هنر شیکاگو رونمایی شد.[۱۴][۱۵]

جستارهای وابسته

منابع

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ساقی لقایی (۱۹ آبان ۱۴۰۱). «قوه قضاییه: خدانور «سارق مسلح» بود؛ پیمانه ملازهی: دیگر کسی این دروغ‌ها را باور نمی‌کند». صدای آمریکا. دریافت‌شده در ۱۱ نوامبر ۲۰۲۲.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ بهداد بردبار (۱۵ آبان ۱۴۰۱). «خدانور لجه‌ای، مبارزی ایستاده در نقطه تقاطع تبعیض و نابرابری طبقاتی». رادیو زمانه. دریافت‌شده در ۹ نوامبر ۲۰۲۲.
  3. «شکنجه و رفتار غیرقانونی مأموران آگاهی زاهدان با یک متهم بازداشتی». حال وش. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۱-۱۱.
  4. «برخورد خشونت‌بار نیروی انتظامی با یک شهروند بلوچ». ایران اینترنشنال. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۱-۱۱.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ «مردی که همدردی یک کشور را برانگیخت». بی‌بی‌سی فارسی. ۱۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۰ نوامبر ۲۰۲۲.
  6. «In loving memory of Khadanoor Lejei». Instagram. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۱-۰۹.
  7. امید شمس (۳۰ مهر ۱۴۰۱). «نامشان را به خاطر بسپار: اسامی جان‌باختگان اعتراضات تا هفته نخست آبان». ایران‌وایر. دریافت‌شده در ۱۰ نوامبر ۲۰۲۲.
  8. «کشته شدن یک شهروند بلوچ در پی تیراندازی نیروهای نظامی در شهر زاهدان». حال‌وش. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۱-۰۷.
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ «پرفورمنس اعتراضی دانشجوی دانشگاه هنر تبریز در یادبود خدانور لجعی، از کشته‌شدگان زاهدان». ایران اینترنشنال. ۱۸ آبان ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۱۱ نوامبر ۲۰۲۲.
  10. https://twitter.com/bbcpersian/status/1590605879396560897?t=Fb0rJt0lAEYWiCp461u5oQ&s=19
  11. «به رغم تهدیدهای بی‌شمار، ورزشکاران همچنان از اعتراض دست نمی‌کشند». بی‌بی‌سی فارسی. ۲۱ آبان ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۲۲ آبان ۱۴۰۱.
  12. «تجمعات و تظاهرات ایرانیان و کنشگران نقاط مختلف جهان در همبستگی با خیزش مردم ایران». ایران اینترنشنال. ۲۲ آبان ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۲۲ آبان ۱۴۰۱.
  13. الهیاری، امیرحسین. «اینستاگرام امیرحسین الهیاری». دریافت‌شده در ۲۹ نوامبر ۲۰۲۲.
  14. «Activists, artists collaborate to honor protester killed during demonstrations in Iran». www.cbsnews.com (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۱-۲۹.
  15. «مجسمه خدانور». دریافت‌شده در ۳ دسامبر ۲۰۲۲.

پیوند به بیرون