نظام جمهوری اسلامی ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از حکومت ایران)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیEnglish
نظام جمهوری اسلامی ایران
Emblem of Iran (red).svg
تشکیل۱۲ فروردین ۱۳۵۸
(۴۰ سال پیش)
قلمرو قدرتایران
قوه مقننه
مجلسمجلس شورای اسلامی
محل مجلسعمارت بهارستان
قوه مجریه
رئیسنخست‌وزیر (۱۳۵۸–۱۳۶۸)
رئیس‌جمهور (از ۱۳۶۸)
انتخاب‌کنندهانتخابات ریاست‌جمهوری
مقرپاستور
سازمان‌اصلیدولت ایران
سازمان‌اجراییهیئت دولت ایران
قوه قضائیه
عالی‌ترین نهاد قضاییقوه قضائیه ایران
مقرکاخ دادگستری تهران
این مقاله بخشی از رشته مقالات دربارهٔ سیاست در ایران است
سیاست در ایران
Emblem of Iran.svg
نظام جمهوری اسلامی ایران

نشان درگاه درگاه ایران


نظام جمهوری اسلامی ایران عنوان حکومت ایران است که مطابق قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران برپایهٔ جمهوریت و اسلام‌گرایی بنا نهاده شده‌است.[۱][۲] جمهوری اسلامی ایران در پی پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ ایران، طی همه‌پرسی مربوطه در روزهای ۱۰ و ۱۱ فروردین ۱۳۵۸ با پرسش «جمهوری اسلامی، آری یا نه؟» با رای ۹۸٫۲٪ درصدی آری، رسمیت پیدا کرد.[۳] برخی از محققین آکادمیک نیز حکومت ایران را نظامی تمامیت‌خواه و اقتدار گرا با گرایش به ولایت فقیه قلمداد می‌کنند.[۴][۵][۶] وزارت کشور ایران اعلام کرده‌است که در این کشور بیش از ۵۰ حزب رسمی (به صورت زیرمجموعه جمهوری اسلامی) فعالیت می‌کنند.[۷]

این نظام نوعی جمهوری اسلامی است و ساختار سیاسی آن شامل مجلس خبرگان رهبری، رهبر ایران، و قوه مجریه (دولت)، قوه مقننه (مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان) و قوه قضائیه است. همچنین مجمع تشخیص مصلحت نظام و شورای عالی امنیت ملی، شورای عالی انقلاب فرهنگی، شورای عالی فضای مجازی، شوراهای اسلامی شهر و روستا در آن فعالیت می‌کنند. رهبر فرمانده کل قوا محسوب می‌شود. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۵۸ توسط مجلس خبرگان قانون اساسی در ۱۷۵ اصل نوشته شد. تاریخ جمهوری اسلامی ایران رویدادهای مرتبط را بررسی می‌کند.

طبق آمار شاخص دموکراسی در نظام جمهوری اسلامی، تکثرگرایی سیاسی «صفر» است و طبق قوانین اساسی ایران هیچ‌یک از افراد و احزاب مخالف نظام جمهوری اسلامی حق فعالیت سیاسی، اجرا و بر عهده‌گیری سمت‌های مختلف را ندارند و به رسمیت شناخته نمی‌شوند.[۸]

پیدایش[ویرایش]

جمهوری اسلامی نظامی مبتنی بر حکومت اسلامی است و زیربنای تشکیل این حکومت را دین‌سالاری شکل داده‌است.[۹]

نظریه ولایت فقیه[ویرایش]

ولی فقیه شخص اول جمهوری اسلامی ایران است. اعضای مجلس خبرگان رهبری که توسط مردم انتخاب شده‌اند وظیفه نصب -انتخاب- و عزل و نظارت دائمی بر ولی فقیه را دارند. ولی فقیه در جمهوری اسلامی ایران دائم الصلاحیة است و اگر در هر زمانی شرایط رهبری را از دست بدهد توسط نمایندگان مردم در مجلس خبرگان رهبری عزل خواهد شد. به باور شیعیان دوازده‌امامی در زمان غیبت امام غایب، فقیه واجد شرایط به عنوان ولی فقیه انتخاب می‌شود که وظایف امام غایب در زمان غیبت را بر عهده دارد. نظریه ولایت مطلقه فقیه دوباره در سال‌های گذشته توسط روح‌الله خمینی مطرح شده و نظریات مشابهی نیز در آثار فقهای اقدم و فقهای قدیم و فقهای متاخر نیز موجود می‌باشد.[۱۰][۱۱]

البته به زعم برخی طرح حکومت اسلامی بر مبنای ولایت فقیه از ابتکارهای سید روح‌الله خمینی است و رهبری بالفعل او در انقلاب و بنیان‌گذاری جمهوری اسلامی به این موضوع جامه عمل پوشانید.[۱۲]

۱۲ فروردین ۱۳۵۸[ویرایش]

خمینی: در جمهوری اسلامی همه به حقوقشان می‌رسند

در ۱۲ فروردین ۱۳۵۸ جمهوری اسلامی مورد همه‌پرسی قرار گرفت که ۹۸٫۲ درصد شرکت‌کنندگان به آن رای آری دادند و بدین ترتیب نظام حاکم بر ایران از نظام شاهنشاهی ایران به نظام جمهوری اسلامی تغییر یافت.

قانون‌گذاری[ویرایش]

پس از مدتی قانون اساسی جمهوری اسلامی به همه‌پرسی گذاشته شده و به تصویب رسید. این قانون اساسی در سال ۱۳۶۸ مورد بازنگری قرار گرفت که موارد بازنگری نیز به همه‌پرسی گذارده شد.

در این نوع حکومت، رهبر (ولی فقیه) بالاترین رکن نظام است که طبق قانون اساسی فرمانده کل قوا و ناظر سه قوه مجریه، مقننه و قضاییه‌است. رئیس‌جمهور به عنوان رئیس قوه مجریه با رای مستقیم مردم به فرد تأیید صلاحیت شده توسط شورای نگهبان، انتخاب می‌شود و مدت ریاست جمهوری او ۴ سال می‌باشد. یک فرد تنها می‌تواند برای ۲ دوره متوالی یعنی ۸ سال متوالی رئیس‌جمهور باشد. (یک فرد می‌تواند در دوره‌های غیرمتوالی بدون محدودیت دفعات ریئس‌جمهور باشد.) رئیس‌جمهور وظیفه عزل و نصب وزرا را دارد. برای نصب هر وزیر رئیس‌جمهور می‌بایست نام او را جهت اخذ رای صلاحیت نمایندگان مجلس، به مجلس شورای اسلامی بفرستد. همچنین انتخاب رؤسای سازمان‌های زیر نظر نهاد ریاست جمهوری مانند معاون محیط زیست و ریاست بانک مرکزی از دیگر وظایف رئیس‌جمهور است. قوه مقننه یا قانون‌گذاری متشکل از مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان قانون اساسی است. مجلس شورای اسلامی دارای ۲۹۰ عضو است و رئیس آن از میان نمایندگان مجلس با رای اعضا به صورت سالانه انتخاب می‌شود؛ که اعضای آن از میان کسانی که شورای نگهبان آن‌ها را تأیید صلاحیت کرده، به وسیله مردم از راه انتخابات انتخاب می‌شوند و مدت نمایندگی آن‌ها ۴ سال است. رئیس قوه قضاییه با حکم رهبر به مدت ۵ سال قابل تمدید عزل و نصب می‌شود و مسئولیت اداره قوه قضاییه و عزل و نصب رؤسای دادگستری استان‌ها و ادارات ذی‌ربط آن همچون دیوان عالی کشور و دادستانی کل کشور را بر عهده دارد.

اصول حکومت جمهوری اسلامی ایران[ویرایش]

برابر قانون اساسی دولت جمهوری اسلامی ایران اصول حکومت جمهوری اسلامی بر پایه جمهوریت و اسلامیت بنا شده‌است، جمهوریت همان رای و اراده مردم در اداره امور کشور است و اسلامیت یعنی مطابقت داشتن قوانین با دین اسلام است.[۱۱]

ساختار سیاسی[ویرایش]

ساختار سیاسی ایران شامل اشخاص حقیقی و حقوقی زیر است. رهبر در راس حکومت قرار دارد. پس از رهبر ساختار سیاسی جمهوری اسلامی بر پایه سه قوه مجریه، قضائیه و مقننه‌است.

رهبر[ویرایش]

سید علی خامنه‌ای، دومین رهبر ایران

رهبر، بالاترین مقام رسمی در جمهوری اسلامی است که تصدی آن را ولایت مطلقه فقیه که از سوی مجلس خبرگان رهبری تعیین می‌شود، بر عهده می‌گیرد. علاوه بر تعیین سیاست‌های کلی نظام که بر عهده رهبری است، حکم حکومتی رهبر، مطلق بوده و بر تمامی احکام قوای سه‌گانه جمهوری اسلامی ارجحیت دارد و می‌تواند هر حکم دیگری، حتی حکم رئیس‌جمهور را باطل نماید. رهبر کنونی جمهوری اسلامی سید علی خامنه‌ای است.

نظارت رهبری بر قوای سه‌گانه[ویرایش]

نظارت رهبری بر قوه مجریه، از طریق امضای حکم ریاست جمهوری و اختیار عزل وی، در صورت صدور حکم عدم کفایت او از سوی دیوان عالی کشور یا رأی عدم اعتماد مجلس، صورت می‌گیرد. نظارت بر قوه مقننه و تضمین اسلامیت قوانین و مصوبات آن، به‌واسطه نصب فقهای شورای نگهبان است. رأی فقها در شورای نگهبان، در باب تطبیق با موازین شرعی، قاطع است. نظارت بر قوه قضائیه نیز از طریق نصب و عزل عالی‌ترین مقام این قوه صورت می‌گیرد (اصول ۹۱، ۹۶، ۱۱۰).[۱۳] رهبر در انجام دادن وظایف، افزون بر مشاوران خود، از کمک فکری و آرای تخصصی مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز بهره می‌گیرد. این مجمع، که همه اعضای آن را رهبر منصوب می‌کند، افزون بر مشاوره دادن به رهبری برای تعیین خط‌مشیهای کلی نظام، مرجع رفع اختلافات شورای نگهبان و مجلس شورای اسلامی نیز می‌باشد. همچنین، مجمع در شورای بازنگری قانون اساسی و نیز در شورای انتخاب رهبری مشارکت دارد.[۱۴]

قوه مقننه[ویرایش]

قوه مقننه جمهوری اسلامی ایران دو بخشی است مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان، فرایند قانون‌گذاری در جمهوری اسلامی ایران ابتدا در مجلس شورای اسلامی آغاز می‌شود، سپس این مصوبات به شورای نگهبان رفته و در صورت تأیید این شورا مصوبات، قانون لازم‌الاجرا می‌گردند.

مجلس شورای اسلامی[ویرایش]

علی لاریجانی، پنجمین رئیس مجلس شورای اسلامی ایران

مجلس شورای اسلامی در ایران وظیفه قانون‌گذاری و نظارت بر دولت را دارد. نمایندگان مجلس شورای اسلامی از میان نامزدهای تأیید صلاحیت شده توسط شورای نگهبان هر ۴ سال یکبار توسط رای مستقیم مردم انتخاب می‌شوند. قوانین تصویب شده توسط نمایندگان مجلس تا هنگامی که به تصویب شورای نگهبان نرسد قانوناً قابل اجرا نیست.

رئیس مجلس شورای اسلامی از میان نمایندگان مجلس با رای اعضا به صورت سالانه انتخاب می‌شود.

بر پایه اصل ۶۴قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، عده نمایندگان مجلس شورای اسلامی دویست و هفتاد نفر است و از تاریخ همه‌پرسی سال ۱۳۶۸ خورشیدی پس از هر ده سال، با در نظر گرفتن عوامل انسانی، سیاسی، جغرافیایی و نظایر آن‌ها حداکثر بیست نفر نماینده می‌تواند اضافه شود.

همچنین زرتشتیان و کلیمیان هر کدام یک نماینده و مسیحیان آشوری و کلدانی مجموعاً یک نمایند و مسیحیان ارمنی جنوب و شمال هر کدام یک نماینده انتخاب می‌کنند. محدوده حوزه‌های انتخابیه و تعداد نمایندگان را قانون معین می‌کند.

نمایندگان مجلس شورای اسلامی مسئول تصویب قوانین کشور تحت قوانین اصلی قانون اساسی هستند. بر اساس قانون اساسی هیچ‌یک از قوانین مصوب مجلس شورای اسلامی نباید با اصول قانون اساسی یا اصول شرع اسلام در تضاد باشد، به همین دلیل تمامی مصوبان نمایندگان مجلس باید به تأیید شورای نگهبان برسد تا همخوانی این قوانین با شرع اسلام و قانون اساسی تأیید شود. هم‌اکنون ریاست مجلس برای یک دوره چهار ساله در دست علی اردشیر لاریجانی می‌باشد.

دولت (قوه مجریه)[ویرایش]

حسن روحانی، هفتمین رئیس‌جمهور ایران

حسن روحانی، رئیس‌جمهور کنونی جمهوری اسلامی ایران است.

قوه قضائیه[ویرایش]

سید ابراهیم رئیسی، هفتمین رئیس قوه قضائیه جمهوری اسلامی ایران

بر پایه اصل۱۵۶ قانون اساسی جمهوری اسلامی، قوه قضاییه قوه‌ای است مستقل که پشتیبان حقوق فردی و اجتماعی و مسئول تحقق بخشیدن به عدالت است. وظایف این قوه بر پایه همین اصل به شرح زیر است:

  • رسیدگی و صدور حکم دربارهٔ تظلمات، تعدیات، شکایات، حل و فصل دعاوی و رفع خصومات و اخذ تصمیم و اقدام لازم در آن قسمت از امور حسبیه، که قانون معین می‌کند.
  • احیای حقوق عامه و گسترش عدل و آزادیهای مشروع.
  • نظارت بر حسن اجرای قوانین.
  • کشف جرم و تعقیب مجازات و تعزیر مجرمین و اجرای حدود و مقررات مدون جزایی اسلام.
  • اقدام مناسب برای پیشگیری از وقوع جرم و اصلاح مجرمین.

وظایف وی بر پایه اصل۱۵۸ قانون اساسی جمهوری اسلامی چنین است:

  • ایجاد تشکیلات لازم در دادگستری به تناسب مسوولیت‌های اصل یکصد و پنجاه و ششم.
  • تهیه لوایح قضایی متناسب با جمهوری اسلامی.
  • استخدام قضات عادل و شایسته و عزل و نصب آن‌ها و تغییر محل مأموریت و تعیین مشاغل و ترفیع آنان و مانند اینها از امور اداری، طبق قانون.

رئیس قوه قضائیه توسط رهبر انتخاب می‌شود که هر انتخاب برای مدت پنج سال می‌باشد که البته محدودیتی برای انتخاب مجدد وجود ندارد.

شورای نگهبان[ویرایش]

احمد جنتی، سومین دبیر شورای نگهبان و پنجمین رئیس مجلس خبرگان رهبری

این شورا دو کار عمده دارد:

  1. بررسی صلاحیت داوطلبان نامزد در انتخابات (ریاست جمهوری، مجلس شورای اسلامی و خبرگان رهبری) و معرفی نامزدهای مجاز به شرکت درانتخابات؛ به این ترتیب تنها نامزدهایی مجاز به برگزیده شدن خواهند بود که شرایط قانون اساسی را احراز کنند.
  2. بررسی قانون‌های تصویب شده در مجلس از نظر مغایرت نداشتن آن‌ها با شرع اسلام و قانون اساسی؛ هر قانون برای اجرایی شدن باید پس از تصویب مجلس به دست این شورا تأیید شود.

اعضای شورای نگهبان از ۶ حقوقدان (که توسط رئیس قوه قضاییه به مجلس شورای اسلامی معرفی و توسط نمایندگان مجلس شورای اسلامی انتخاب می‌گردند) و ۶ فقیه (که مستقیماً توسط رهبر تعیین می‌شوند) تشکیل شده‌است.

سایر نهادها[ویرایش]

مجلس خبرگان رهبری[ویرایش]

کاندیداهای این نهاد باید دارای شرایط اجتهاد و فقاهت باشند که گرفتن آزمون و تأیید صلاحیت علمی توسط شورای نگهبان انجام می‌شود. نمایندگان این نهاد توسط رأی مستقیم مردم انتخاب می‌شوند؛ و وظیفه آنان عزل و انتخاب رهبر و نظارت بر کار او است.

وظیفه اصلی ادارهٔ کشور بر عهده قوه مجریه (که رئیس‌جمهور در راس آن است) و قوی مقننه (یا همان مجلس که وظیفه قانون‌گذاری را بر عهده دارد) است.

احمد جنتی اکنون رئیس مجلس خبرگان جمهوری اسلامی ایران است.

مجمع تشخیص مصلحت نظام[ویرایش]

مجمع تشخیص مصلحت نظام، یکی از نهادهای نظام جمهوری اسلامی ایران است که از سال ۱۳۶۸ ایجاد شده و تعیین اعضای حقیقی آن به عهدهٔ مقام رهبری است. مجمع تشخیص مصلحت نظام، مسئولیت تصمیم‌گیری در سیاستهای کلان داخلی و خارجی ایران و حل اختلاف میان مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان را برعهده دارد. این مجمع وظایف ۱۱ گانه از جمله تدوین برنامه چشم‌انداز ۲۰ ساله (از ۱۳۸۴ تا ۱۴۰۴) و نظارت بر اجرای آن را بر عهده دارد. از سال ۱۳۸۵ رهبر جمهوری اسلامی، اختیار نظارت بر عمل کرد قوای سه‌گانه را که از اختیارات رهبر است، به این مجمع واگذار کرد. صادق لاریجانی ریاست این مجمع را برعهده دارد.

شوراها[ویرایش]

بر پایه اصل هفتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، شوراها از ارکان تصمیم‌گیری و اداره امور کشورند. شوراها یکی از ارکان نظام سیاسی جمهوری اسلامی می‌باشند و فصل هفتم قانون اساسی همراه با ۷ اصل به تفصیل بحث شوراها اختصاص دارد. این شوراها شامل شوراهای محلی و صنفی و شورای عالی استان‌ها می‌باشد.

شوراهای محلی در سطوح مختلفی چون روستا، بخش، شهر، شهرستان و استان تعریف شده‌است. پیشبرد برنامه‌های اجتماعی اقتصادی رفاهی با ابتنای بر همکاری مردم و توجه به مقتضیات محلی، به عنوان فلسفه طرح موضوع شوراهای محلی در قانون اساسی مطرح شده‌است. تصمیمات شوراها -در چارچوب اختیارات آنها- برای مقامات محلی الزام‌آور می‌باشد.

علاوه بر این، شورای عالی استانها مرکب از نمایندگان شوراهای استانها به عنوان نهاد ملی مستقل تعریف شده‌است که جلب همکاری و مشورت در تصمیمات دولتی و نظارت بر آن‌ها را عهده‌دار است و همچنین می‌تواند طرح‌های مدنظر خود را برای تصویب به مجلس بفرستد.

با وجود تاکیدات قانون اساسی بر شوراهای محلی، تا سال ۱۳۷۷ تشکیل این نهادها تحقق نیافت. (البته اولین شوراها با تلاش طالقانی در اوایل انقلاب شکل گرفتند اما عمر و گستره این شوراها بسیار محدود بودند و بسیار زود برچیده شدند [نیازمند منبع]).

با این وجود شوراهای محلی محدود به شوراهای شهر و روستا باقی ماند و خبری از شورای استانها و شورای عالی استانها نشد. شوراهای شهر و روستا نیز جایگاه یک نهاد محلی مستقل و موازی نهادهای محلی دولتی را پیدا نکرده و با اختیاراتی محدود تعریف شدند.

شوراهای صنفی نیز در قانون اساسی با هدف «تأمین قسط اسلامی و همکاری در تهیه برنامه‌ها و ایجاد هماهنگی در پیشرفت امور» در واحدهای مرتبط تعریف شده و متشکل از نمایندگان اعضای این واحدها (چون واحدهای تولیدی، صنعتی، کشاورزی، آموزشی، اداری، خدماتی) می‌باشد.

شوراهای شهر و روستا[ویرایش]

اولین انتخابات رسمی شوراها در قالب انتخابات شهر و روستا در اسفند ۷۷ و در چارچوب برنامه توسعه سیاسی و گسترش نهادهای مدنی و مشارکت عمومی دولت وقت برگزار شد و در ۹ اردیبهشت ۷۸ اولین دوره فعالیت چهارساله شوراهای شهر و روستا شروع به کار کرد.[۱۵]

برگزاری انتخابات مبتنی بر قانون تشکیلات وظایف و انتخابات شوراها بود که بعد از چند بار انجام اصلاحیه در خرداد ۷۵ توسط مجلس پنجم تصویب شد.[۱۶]

انتخابات شورای شهر و روستا مبتنی بر آرای مستقیم مردم انجام می‌گیرد و تنها انتخابات در جمهوری اسلامی است که داوطلبان نمایندگی در آن به تأیید شورای نگهبان نرسیده و تاییدیه خود را از هیئت‌های اجرایی که به ریاست فرماندار و عضویت رئیس اداره ثبت احوال و رئیس اداره آموزش و پرورش و هفت نفر از معتمدان محدوده شهر تشکیل می‌شود، می‌گیرند.

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی[ویرایش]

حسین سلامی، ششمین فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران

نهادی است که برای نگهبانی از جمهوری اسلامی و دستاوردهای آن ایجاد شده‌است و افزون بر نیروهای رسمی زمینی، هوایی و دریایی؛ نیروی مقاومت بسیج را در بر می‌گیرد.[۱۷] نیروهای سپاه پاسداران شامل: نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نیروی هوافضا سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نیروی مقاومت زمینی بسیج، نیروی قدس می‌شود. فرمانده کل سپاه مستقیماً توسط رهبری انتخاب می‌گردد و جانشین و فرماندهان ستاد مشترک و نیروها به پیشنهاد فرمانده کل و با تصویب و حکم رهبری انتخاب می‌شوند. علاوه بر آن دو ساختار دیگر در سپاه به نام‌های حوزه نمایندگی ولی فقیه و سازمان حفاظت اطلاعات وجود دارد که اولی کاملاً مستقل از ساختار فرماندهی و مستقیماً زیر نظر رهبری قرار دارد و دومی نیز تقریباً مستقل از فرماندهی است و فرمانده آن را رهبری با پیشنهاد فرمانده سپاه انتخاب می‌کند و فرمانده آن مستقیماً با دفتر عمومی حفاظت اطلاعات در دفتر رهبری و شخص رهبر مرتبط است و به او گزارش می‌دهد.[۱۸][۱۹][۲۰]

صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران[ویرایش]

سازمان رادیو و تلویزیون نهادی است مستقل که رئیس آن توسط رهبری انتخاب شده و شورایی متشکل از نمایندگان سه قوه بر آن نظارت دارند. رئیس صدا و سیما در جلسات هیئت دولت بدون حق رای شرکت می‌کند.

قانون اساسی[ویرایش]

قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۵۸ توسط مجلس خبرگان قانون اساسی در ۱۷۵ اصل نوشته شد.

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. ارسطا، محمدجواد (۱۳۹۱). نگاهی به مبانی تحلیلی نظام جمهوری اسلامی ایران، تاملاتی در فقه سیاسی و مبانی فقهی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. بوستان کتاب. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک); پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  2. «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران». مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی ایران. دریافت‌شده در ۱۷ نوامبر ۲۰۱۵.
  3. علیرضا کرمانی (۱۲ فروردین ۱۳۸۸). «رفراندوم «جمهوری اسلامی»؛ ۳۰ سال پیش «آری»». رادیوفردا. دریافت‌شده در ۲۵ فروردین ۱۳۹۳.
  4. Abbas Milani (۲۰۰۵). «In lieu of an abstract, here is a brief excerpt of the content». Journal of Democracy. دریافت‌شده در ۹ اوت ۲۰۱۵.
  5. Daniel Brumberg. «Dissonant Politics in Iran and Indonesia» (PDF). Stanford university. Georgetown University. صص. ۷-۸ (۸-۹). دریافت‌شده در ۱۳ نوامبر ۲۰۱۵.
  6. «VELA YA T-E FAQIH IN THE CONSTITUTION OF IRAN: THE IMPLEMENTATION OF THEOCRACY» (PDF). بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۴ مارس ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱ آوریل ۲۰۱۶.
  7. «لیست جامع احزاب و تشکل‌های سیاسی دارای پروانه». پایگاه اطلاع‌رسانی وزارت کشور. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۹ نوامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در {{جا:تاریخ}}. تاریخ وارد شده در |بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  8. «EIU Democracy Index 2018 - World Democracy Report». www.eiu.com. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۳۰.
  9. حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، سید محمد هاشمی، ص۳
  10. حکومت اسلامی-حسینعلی منتظری
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ کتاب ولایت فقیه-آیت‌الله منتظری: روزنامه جام جم
  12. حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، سید محمد هاشمی، ص۳۵
  13. مدنی، ۱۳۶۰۱۳۶۹ش، ج۲، ص۱۳۲۱۳۸؛ نیز رجوع کنید به شفیعی‌فر، ص۶۹۸۳
  14. شعبانی، ص۱۹۶۱۹۷
  15. تاریخچه مختصر انتخابات شوراها
  16. نگاهی به تاریخچه شوراهای اسلامی شهر و روستا
  17. اساسنامه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
  18. گذر از الیگارشی روحانیت به الیگارشی روحانیت و سپاه بایگانی‌شده در ۲۴ نوامبر ۲۰۰۷ توسط Wayback Machine(اخبار روز، ۲۲ مرداد ۱۳۸۵)
  19. موقعیت سپاه پاسداران و روحانیت در ساخت قدرت - ۲ بایگانی‌شده در ۲۴ نوامبر ۲۰۰۷ توسط Wayback Machine(اخبار روز، ۲۲ مرداد ۱۳۸۵)
  20. گذر از الیگارشی روحانیت به الیگارشی روحانیت و سپاه خش سوم: فعالیت اقتصادی سپاه بایگانی‌شده در ۳۰ آوریل ۲۰۰۹ توسط Wayback Machine(اخبار روز، ۲۲ مرداد ۱۳۸۵)

منابع[ویرایش]

Islamic Republic of Iran
Emblem of Iran.svg
Formation1979; 40 years ago (1979)
Founding documentConstitution of the Islamic Republic of Iran
JurisdictionIran
Legislative branch
LegislatureIslamic Consultative Assembly
Meeting placeBaharestan
Executive branch
LeaderPresident (Since 1989)
Prime Minister (1979–1989)
AppointerDirect popular vote (President)
HeadquartersPasteur
Main organCabinet
Departments18 Ministries
Judicial branch
CourtJudicial system of Iran
SeatCourthouse of Tehran
Emblem of Iran.svg
This article is part of a series on the
politics and government of
Iran
Government of Islamic Republic of Iran

The Government of the Islamic Republic of Iran (Persian: نظام جمهوری اسلامی ایران‎, romanizedNeẓām-e jomhūrī-e eslāmi-e Irān, known simply as Neẓām (Persian: نظام‎, lit. 'the system') among its supporters)[1] is the ruling state and current political system in Iran, in power since the Islamic revolution and fall of the Pahlavi dynasty in 1979.[2]

Its constitution, adopted by a referendum,[3] uses separation of powers model with Executive, Legislative, and Judicial systems,[4] while the Supreme Leader is the country's head of state and commander-in-chief of the armed forces.[5]

It is currently one of the four governments using the title Islamic republic.[6][7]

Creation

Joint Tripartite Meeting of Iranian Government, June 2, 1987. Speaker of the Parliament Hashemi Rafsanjani (left), President Ali Khamenei (middle) and Head of Supreme Court Mousavi Ardebili (right).

The Islamic Republic of Iran was created shortly after the Islamic Revolution. The first major demonstrations with the intent to overthrow the Shah Mohammad Reza Pahlavi began in January 1978,[8] with a new, Islam-based, theocratic Constitution being approved in December 1979, ending the monarchy. The Shah fled Iran in January 1979 after large strikes and demonstrations against him and his regime paralyzed the country. Ayatollah Khomeini would return in February of the same year after a long period of exile, greeted in the capital of Tehran by several million Iranians.[9] The final collapse of the Pahlavi dynasty occurred shortly after on February 11 when Iran's military declared itself officially "neutral" after guerrillas and rebel troops overwhelmed forces loyal to the Shah in street fights throughout the country.

After the victory of the Islamic Revolution, a referendum was held by Interim Government of Iran on the 30th and 31 March 1979 (10 and 11 Farvardin 1358), asking people to vote either Yes or No to an Islamic Republic.[10] The results of the referendum were announced soon after by Ayatollah Khomeini on April 2, 1979, with 98.2 percent of the Iranian citizens voting in favor of an Islamic Republic.[11][12]

Constitution

On 2–3 December 1979, the Constitution of the Islamic Republic of Iran was ratified by popular referendum. In this referendum, 99.5 present of Iranian voters approved the constitution.[13][14] Ten years later, in the summer of 1989, Iranian voters would approve a set of amendments to the Constitution of 1979 in another referendum.[15][16] The constitution has been called a "hybrid" of "theocratic and democratic elements". While Articles 1 and 2 vest sovereignty in God, Article 6 "mandates popular elections for the presidency and the Majlis, or parliament."[17] However all democratic procedures and rights are subordinate to the Guardian Council and the Supreme Leader, whose powers are spelled out in Chapter Eight (Articles 107-112).[17][18]

The Principles of Government

The Government of the Islamic Republic of Iran is officially a theocratic republic.[15] Article 2 of the Constitution explains the principles of the government of the Islamic Republic of Iran:

Article 2

The Islamic Republic is a system based on belief in:

1.the One God (as stated in the phrase "There is no god except Allah"), His exclusive sovereignty and the right to legislate, and the necessity of submission to His commands; 2.Divine revelation and its fundamental role in setting forth the laws; 3.the return to God in the Hereafter, and the constructive role of this belief in the course of man's ascent towards God; 4.the justice of God in creation and legislation; 5.continuous leadership (imamah) and perpetual guidance, and its fundamental role in ensuring the uninterrupted process of the revolution of Islam; 6.the exalted dignity and value of man, and his freedom coupled with responsibility before God; in which equity, justice, political, economic, social, and cultural independence, and national solidarity are secured by recourse to: 1. Continuous 'ijtihad of the fuqaha' possessing necessary qualifications, exercised on the basis off the Qur'an and the Sunnah of the Ma'sumun, upon all of whom be peace; 2. Sciences and arts and the most advanced results of human experience, together with the effort to advance them further; 3.Negation of all forms of oppression, both the infliction of and the submission to it, and of dominance, both its imposition and its acceptance.[19]

Political structure

Political system of the Islamic Republic of Iran

Leadership

Iran's Supreme Leader Ali Khamenei

The Supreme Leader of the Islamic Republic of Iran, called the Supreme Leadership Authority officially in Iran. This post was established by Article 5 of the Constitution of the Islamic Republic of Iran in accordance with the concept of the Guardianship of the Islamic Jurist.[19] This post is a life tenure post.[20] Article 109 is about the Leadership Qualifications and Article 110 mentions to Functions and duties of the Supreme Leader. According to this Article he is the commander-in-chief of the Armed Forces. Also according to Article 57 the Legislature, the Executive and the Judiciary system shall operate under the superintendence of Supreme leader.[19] The Islamic Republic has had two Supreme Leaders: Ayatollah Ruhollah Khomeini, who held the position from Iranian revolution in 1979 until his death in 1989, and Ayatollah Ali Khamenei, who has held the position since Khomeini's death.

Legislature

The Legislature of the Islamic Republic of Iran has two parts: the Islamic Consultative Assembly and the Guardian Council. The Articles 62-99 are about the Legislature of the Islamic Republic of Iran.

Consultative Assembly

Articles 62-90 of the Constitution of the Islamic Republic of Iran are about the Islamic Consultative Assembly.In Article 71, it is mentioned that the Islamic Consultative Assembly can establish laws on all matters, within the limits of its competence as laid down in the Constitution. According to Article 62, the Islamic consultative Assembly is constituted by the representatives of the people elected directly and by secret ballot. Article 64 notes that there are to be two hundred seventy members of the Islamic Consultative Assembly which, keeping in view the human, political, geographic and other similar factors, may increase by not more than twenty for each ten-year period from the date of the national referendum of the year 1368 of the solar Islamic calendar.[19] The Parliament currently has 290 representatives, changed from the previous 272 seats since the 18 February 2000 election. The most recent election took place on 26 February 2016 and the new parliament was opened on 28 May 2016.[21]

Guardian Council

The Guardian Council is a part of legislative that acts in many ways as an upper Consultative Assembly. This council reviews the legislation by the Consultative Assembly to examine its compatibility with Islam and the Constitution.[22]

Articles 91-99 are about the Guardian Council. According to article 91, it has 12 members, Half its members are faqihs that are chosen by the Supreme Leader and the other six members are jurists who are elected by the Islamic Consultative Assembly from among the Muslim jurists nominated-by the Chief Justice of Iran.[19]

Executive

President

Iran's President Hassan Rouhani

In the Islamic Republic of Iran, President is the second person of government and the head of government. The President is the highest popularly elected official in Iran, although the President answers to the Supreme Leader of Iran, who functions as the country's head of state. Chapter 9 (Articles 133-142) of the Constitution of the Islamic Republic of Iran sets forth the qualifications for presidential candidates and procedures for election, as well as the President's powers and responsibilities as "functions of the executive". These include signing treaties and other agreements with foreign countries and international organizations; administering national planning, budget, and state employment affairs; and appointing ministers subject to the approval of Parliament.[19]

According to article 114 the President of Iran is elected for a four-year term by the direct vote of the people and may not serve for more than two consecutive terms or more than 8 years.[19]

The current President of Iran is Hassan Rouhani, who assumed office on August 3, 2013, after the 2013 Iranian presidential election. He succeeded Mahmoud Ahmadinejad, who served 8 years in office from 2005 to 2013.[23]

Judicial system

The judiciary of the Islamic Republic of Iran is an independent power, the protector of the rights of the individual and society, responsible for the implementation of justice, and entrusted with the following duties:

1.investigating and passing judgement on grievances, violations of rights, and complaints; the resolving of litigation; the settling of disputes; and the taking of all necessary decisions and measures in probate matters as the law may determine;

2.restoring public rights and promoting justice and legitimate freedoms;

3.supervising the proper enforcement of laws;

4.uncovering crimes; prosecuting, punishing, and chastising criminals; and enacting the penalties and provisions of the Islamic penal code;

5.taking suitable measures to prevent the occurrence of crime and to reform criminals. (Article 156 of Constitution)[19]

Other institutions

Assembly of Experts

Assembly of Experts or Assembly of Experts of the Leadership is a deliberative body of eighty eight (88) Mujtahids. The members are elected by direct public voting for eight years.[24]

According to article 107, 109 and 111 the duties of this assembly are electing and removing the Supreme Leader of Iran and supervising his activities.[19][25]

The last voting took place on 26 February 2016.[24] The new assembly was opened on 24 May 2016 and selected Ahmad Jannati as chairman of the Fifth Assembly.[26]

Expediency Discernment Council

The Expediency Discernment Council is an administrative assembly appointed by the Supreme Leader[27] and was created upon the revision to the Constitution of the Islamic Republic of Iran on 6 February 1988.[28] According to article 112 of Constitution[19] It was originally set up to resolve differences or conflicts between the Consultative Assembly and the Guardian Council, but "its true power lies more in its advisory role to the Supreme Leader."

Members of the council are chosen by the Supreme Leader every five years.[29]

Akbar Hashemi Rafsanjani is the chairman of this Council.

Councils of Iran

According to article 7 the city and village Councils are one of the decision-making and administrative organs of the country. The chapter seven (article 100-106) of Iran's constitution is about these local Councils. According to article 100: In order to expedite social, economic, development, public health, cultural, and educational programmes and facilitate other affairs relating to public welfare with the cooperation of the people according to local needs, the administration of each village, division, city, municipality, and province will be supervised by a council to be named the Village, Division, City, Municipality, or Provincial Council. Members of each of these councils will be elected by the people of the locality in question. Qualifications for the eligibility of electors and candidates for these councils, as well as their functions and powers, the mode of election, the jurisdiction of these councils, the hierarchy of their authority, will be determined by law, in such a way as to preserve national unity, territorial integrity, the system of the Islamic Republic, and the sovereignty of the central government.[19]

Islamic Republic of Iran Broadcasting

The Islamic Republic of Iran Broadcasting (IRIB) according to Constitution is the only radio and television services in Iran.[30] According to article 175 of Constitution the appointment and dismissal of the head of the Islamic Republic of Iran Broadcasting rests with the Leader. A council consisting of two representatives each of the President, the head of the judiciary branch and the Islamic Consultative Assembly shall supervise the functioning of this organization.[19]

Armed forces

General Staff of Armed Forces of the Islamic Republic of Iran

General staff of Armed forces of the Islamic Republic of Iran is the highest military body in Iran, with an aim to implement policy, monitor and coordinate activities within Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.[31] Major general Mohammad Hossein Bagheri is the current chief of this staff.[32][33]

Islamic Republic of Iran Army

The Islamic Republic of Iran Army is the "conventional military of Iran"[34] and part of Armed Forces of the Islamic Republic of Iran. The army is tasked to protect the territorial integrity of Iranian state from external and internal threats and to project power.[34] According to article 143 of Constitution the Army of the Islamic Republic of Iran is responsible for guarding the independence and territorial integrity of the country, as well as the order of the Islamic Republic.[19] Artesh has its own Joint Staff[35] which coordinates its four separate service branches: Ground Forces, Air Force, Navy and Air Defense Base.[34] The current chief of Army is MG Ataollah Salehi.

Islamic Revolutionary Guard Corps

The Islamic Revolutionary Guard Corps (Sepah) is a branch of Iran's Armed Forces, established after the Islamic revolution on 5 May 1979.[36] Article 150 says about Sepah that The Islamic Revolution Guards Corps, organized in the early days of the triumph of the Revolution, is to be maintained so that it may continue in its role of guarding the Revolution and its achievements.[19] MG Mohammad Ali Jafari is the current commander of the Islamic Revolutionary Guard Corps.[37]

Law Enforcement Force of the Islamic Republic of Iran

Law Enforcement Force of the Islamic Republic of Iran is the uniformed police force in Iran. It was established in 1992 by merging the Shahrbani , Gendarmerie and Committee of Iran into a single force, it has more than 60,000 police personnel served under the Ministry of Interior, including border patrol personnel.[38] Brigadier General Hossein Ashtari is the current commander of this force.[39]

Islamic political culture

It is said that there are attempts to incorporate modern political and social concepts into Islamic canon since 1950. The attempt was a reaction to the secular political discourse namely Marxism, liberalism and nationalism. However we could observe the great influence of western culture in Iran after a coup d’etat in 1953. Following the death of Ayatollah Boroujerdi, some of the scholars like Murtaza Mutahhari, Muhammad Beheshti and Muhmud Talighani found new opportunity to change the condition. Before them, Boroujerdi considered as conservative Marja. They try to reforms the conditions after the death of ayatollah. They presented their arguments by rendering lectures in 1960 and 1963 in Tehran. The result of the lectures was the book of An inquiry into principles of Mar’jaiyat. Some of the major issues are to the government in Islam, the need for the clergy’s independent financial organization, Islam as a way of life, advising and guiding youth and necessity of being community. Allameh Tabatabei refers to velayat as a political philosophy for Shia and velayat faqih for Shia community. There are also other attempts to formulate new attitude of Islam such as the publication of three volumes of Maktab Tashayyo. Also somebodies believe that it is indispensable to revive the religious gathered in Hoseyniyeh-e-Ershad.[40]

See also

References

  1. ^ "Glossary of Iranian Political Terms", Iranian Diplomacy, 21 March 2010, retrieved 20 August 2017
  2. ^ "The history of Islamic revolution". dana.ir. Retrieved 5 February 2019.
  3. ^ "Referendum of the Constitution of Islamic Republic of Iran". imam-khomeini.ir. Retrieved 9 February 2019.
  4. ^ "Iran's constitution, legislature". hawzah.net. Retrieved 9 February 2019.
  5. ^ "Armed forces". hawzah.ne. Retrieved 9 February 2019.
  6. ^ "Islamic republic countries". shabestan.ir. Retrieved 9 February 2019.
  7. ^ "The Gambia: President Adama Barrow pledges reforms". www.aljazeera.com. Retrieved 2019-03-09.
  8. ^ The Iranian Revolution.
  9. ^ Ruhollah Khomeini, Encyclopædia Britannica.
  10. ^ Parvin Paidar (1997). Women and the Political Process in Twentieth-Century Iran. Cambridge University Press. p. 226.
  11. ^ Ibrahim Moussawi. Shi‘ism and the Democratisation Process in Iran: With a focus on Wilayat al-Faqih. pp. Chapter Six.
  12. ^ Thierry Coville (1994). L'économie de l'Iran islamique: entre l'Etat et le marché. Institut français de recherche en Iran. p. 46.
  13. ^ Mahmood T. Davari (1 October 2004). The Political Thought of Ayatollah Murtaza Mutahhari: An Iranian Theoretician of the Islamic State. Routledge. p. 138. ISBN 978-1-134-29488-6.
  14. ^ Dilip Hiro. Iran under the Ayatollahs (Routledge Revivals). Routledge.
  15. ^ a b Vijeya Rajendra; Gisela T. Kaplan; Rudi Rajendra. Iran. Marshall Cavendish. p. 29.
  16. ^ Roger Howard. Iran in Crisis?: The Future of the Revolutionary Regime and the US Response. Zed Books. p. 120.
  17. ^ a b Francis Fukuyama (28 July 2009). "Francis Fukuyama: Iranian constitution democratic at heart - WSJ". WSJ.
  18. ^ "A Detailed Analysis of Iran's Constitution - World Policy Institute". worldpolicy.org.
  19. ^ a b c d e f g h i j k l m n M. Mahmood. The Political System of the Islamic Republic of Iran. Gyan Publishing House. p. 132.
  20. ^ Bozorgmehr Sharafedin. "Iran's possible next Supreme Leader being examined: Rafsanjani". REUTERS. Retrieved 2 July 2016.
  21. ^ Large scale turn out at polls in IRI March Majlis Elections IRNA
  22. ^ "Council of Guardians". Retrieved 3 July 2016.
  23. ^ "Hassan Rouhani takes over as Iran president". BBc News. 3 August 2013. Retrieved 3 July 2016.
  24. ^ a b "Iran election: Counting starts after high turnout". BBC News. 26 February 2016. Retrieved 3 July 2016.
  25. ^ "Assembly of Experts within Iran Political Structure". Ivan Sahar. Retrieved 3 July 2016.
  26. ^ "Hard-line cleric becomes speaker of Assembly of Expert". SALON. 24 May 2016. Retrieved 3 July 2016.
  27. ^ Expediency Council BBC News
  28. ^ Foreign press and media department Archived 2007-08-21 at the Wayback Machine
  29. ^ Islamic Republic of Iran Expediency Discernment Council of the System
  30. ^ "Structure of Iran's State-Run TV IRIB" (PDF). Open Source Center. 16 December 2009. Retrieved 4 July 2016.
  31. ^ Forozan, Hesam (2015), The Military in Post-Revolutionary Iran: The Evolution and Roles of the Revolutionary Guards, Routledge, pp. 51–53, ISBN 9781317430742
  32. ^ "If ISIS attacks Baghdad, Iran will intervene militarily, says Iranian general". IranGeo. Retrieved 3 July 2016.
  33. ^ "The appointment of MG Bagheri as the chief of Staff of Armed Forces of the Islamic Republic of Iran". The database of Leadership Office. Retrieved 3 July 2016.
  34. ^ a b c Simon, Rita J.; Abdel-Moneim, Mohamed Alaa (2011), A Handbook of Military Conscription and Composition the World Over, Lexington Books, pp. 152–153, ISBN 0739167529
  35. ^ Hossein Aryan (November 15, 2011), The Artesh: Iran’s Marginalized and Under-Armed Conventional Military, Middle East Institute, retrieved July 3, 2016
  36. ^ IISS Military Balance 2006, Routledge for the IISS, London, 2006, p. 187
  37. ^ "Iran changes Revolutionary Guards commander: TV". Reuters. 1 September 2007. Retrieved 4 July 2016.
  38. ^ http://www.csis.org/media/csis/pubs/060728_gulf_iran.pdf
  39. ^ "Ayatollah Khamenei appoints Iran new police chief". PressTV. IA. 9 March 2015. Retrieved 4 July 2016.
  40. ^ Samih Farsoun, Mehrdad Mashayekhi. Iran: Political Culture in the Islamic Republic.CS1 maint: uses authors parameter (link)

External links

State of Iran
Preceded by
Interim Government of Iran
Islamic Republic
1979–present
Incumbent