حرم علی بن ابی‌طالب

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیEnglish
حرم علی بن ابی‌طالب
آرامگاه علی بن ابی‌طالب و بر باور شیعیان آدم و نوح
و جمعی از عالمان بزرگ مذهب شیعه.
نمای حرم از روبه‌روی ایوان طلا
اطلاعات
مکاننجف  عراق
مختصاتمختصات: ۳۱°۵۹′۴۵٫۲۸″ شمالی ۴۴°۱۸′۵۱٫۸۸″ شرقی / ۳۱٫۹۹۵۹۱۱۱°شمالی ۴۴٫۳۱۴۴۱۱۱°شرقی / 31.9959111; 44.3144111
مذهبشیعه، سنی
پایه‌گذاری‌شده درسده ۲ (قمری)
پایه‌گذارهارون رشید
گردانندهآستان قدس علوی
معماری
معمارشیخ بهایی (بنای اصلی)[نیازمند منبع]
سبک معماریصفوی
مساحت۱۳٬۲۴۴ مترمربع
گنبد(ها)۱
بلندی گنبد (از بیرون)۱۸٫۱۵ متر
بلندی گنبد (از درون)۲۳٫۵ متر
مناره(ها)۲
بلندی مناره۲۹ متر
پیمان‌کارستاد بازسازی عتبات عالیات
نوسازی‌شده درستاد بازسازی عتبات عالیات
(مساحت شاید تغییر کرده‌باشد)

حرم علی بن‌ابی‌طالب، آرامگاه امام اول شیعیان در شهر نجف عراق قرار دارد.[۱] علی بن ابی‌طالب در سال ۴۰ قمری به دست عبدالرحمن بن ملجم مرادی به شهادت رسید.[۲][۳][۴] و در پشت کوفه دفن گردید که بر اساس وصیت خود وی قبر او مخفی نگه داشته شد و قرن دوم هجری در عصر هارون الرشید، محل قبر علنی شد. به عقیده شیعیان، آدم و نوح هم در کنار علی بن ابی‌طالب دفن شده‌اند[۵][۶] همچنین جمع فراوانی از عالمان بزرگ شیعه در این حرم مدفونند.

تاریخچه[ویرایش]

موقعیت آرامگاه[ویرایش]

علی که در مسجد کوفه به دست عبدالرحمن بن ملجم مرادی هنگام نماز صبح ۱۹ رمضان با شمشیر زهر آلود زخمی گشته‌بود، و در شب جمعه ۲۱ رمضان سال ۴۰ قمری درگذشت، در وصیتی به حسن و حسین محل دفن خود را سفارش کرده بود.

بر اساس وصیتش[۷] قبر را پنهان نگه داشتند و جز امامان و برخی شیعیان ویژهٔ این خاندان، کسی از محل دفن آگاهی نداشت. کتاب‌های شیعه به تفصیل سبب نهفتگی قبر را شرح داده‌اند.[۸][۹] سید بن طاووس نوشته‌است: «... پیکر مطهر حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب (ع) را شبانه خارج کرده و امام حسن و امام حسین (ع) و محمد حنیفه و عبدالله بن جعفر و عده‌ای از خاندان وی همراه جسد بودند و آن را پشت کوفه دفن نمودند، موقعی که سؤال شد: «چرا قبر را مخفی کردید؟»، در پاسخ فرمودند: «جهت ترس از خوارج، چون قبر او را نبش می‌نمودند.»؛ ولی پس از سقوط دولت بنی‌امیه و متفرق گشتن خوارج در قرن دوم هجری، در عصر هارون‌الرشید، محل قبر حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب علنی شد.»

پیش‌بینی وی نیز درست از آب درآمد، زیرا در دوران امیری حجاج یوسف ثقفی بر کوفه حدود ۳۰۰۰ قبر برای پیدا کردن آرامگاه او نبش گشت، ولی موفق نشدند.[۱۰]

آشکار شدن آرامگاه[ویرایش]

آورده‌اند که در دوران خلافت هارون‌الرشید، روزی هارون برای شکار به زمین‌های پیرامون کوفه (نجف یا غریین) رفت و دید که سگ‌های شکاری آهویی را دنبال می‌کنند ولی پس از آن که آهو به منطقهٔ خاصی می‌رود، سگها از دنبال کردن آهو بازمی‌ایستند. هارون دانست که آن سرزمین، مقدس و مطهر است که سگ‌ها واردش نمی‌شوند،[۱۱] لذا در پی تحقیق برآمد و سرانجام دانست که آنجا آرامگاه علی می‌باشد.

از عبدالله بن حازم نقل است که: «روزی با هارون‌الرشید از کوفه [برای شکار] به جانب «غریّین» [نجف] بیرون رفتیم، در آن جا آهوانی را دیدیم، بازهای شکاری و سگهای تربیت‌شده را به سویشان فرستادیم، ساعتی پَیشان رفتند تا این که آهوان به تپّه‌ای پناه بردند و در آن جا آرمیدند. بازها و سگها از تعقیبشان دست کشیدند و برگشتند! هارون از این صحنه شگفت‌زده شد، سپس آهوان از آن بلندی فرود آمدند و بازها و سگها در پیشان رفتند، ولی دوباره اهوها به آن تپه بازگشتند و بازها و سگها هم دوباره از آن‌ها صرف‌نظر کردند، سه‌باره هم این صحنه تکرار شد. هارون فرمان داد که به کوفه روند و کسی که سنش از همه بیشتر است را نزدش بیاورند، پیرمردی از بنی‌اسد را نزدش آوردند، هارون به او گفت: «قصه این تپه چیست؟» جواب داد: «پدرم از نیاکانش نقل کرده که می‌گفتند زیر این تپه قبر علی بن ابی‌طالب است، خداوند آن را حرم امن برای هر چیزی قرار داده‌است!»».[۱۲]

ساخت و بنای حرم[ویرایش]

عمارت نخست آستانهٔ حیدریه[ویرایش]

هارون به دنبال این رویداد در حدود سال ۱۷۱ (قمری) (۱۷۱ خورشیدی) اولین بارگاه و ساختمان مرقد علوی را بنا نهاد. تا چند دهه پیش در زیر طاق نزدیک قبر، نقشی بدیع و زیبا جلب‌توجه می‌کرد که نقش روی درش مردی بود که تیر و کمان در دست داشت و آهویی در پیش روی او قرار داشت. در سال ۱۳۲۳/۲۴ خورشیدی نگارهٔ یادشده از جای خود برداشته شد و آن را به گنجینهٔ حرم بردند.

حرم چهار در داشت و ضریح از سنگ سفید بوده و گنبد از گل سرخ که بالایش علامت سبزی نصب بود.[۱۳]

عمارت دوم[ویرایش]

عمر بن یحیی از اصحاب امام کاظم این عمارت را بنا کرد.

عمارت سوم[ویرایش]

پس از به قدرت رسیدن داعی صغیر از نوادگان زید پسر زین‌العابدین در طبرستان، ساخت سوم این آستانه در نهایت شکوه عظمت آغاز شد. عمارت هفتاد طاق داشت.[۱۴]

عمارت چهارم[ویرایش]

تصویری قدیمی از حرم
ساخت ساختمان چهارم[ویرایش]

این ساختمان را عضدالدوله دیلمی بنا نهاد و در حدود سال ۳۲۷ (قمری) (۳۱۷ خورشیدی) ساختش پایان یافت. این سال وفات عضدالدوله‌است که بر اساس وصیتش وی را در آرامگاه خاصی که در عمارت آستانه قبلاً پیش‌بینی شده‌بود به خاک سپردند و تا عصر حاضر آن حجره به مقابر سلاطین آل بویه معروف است؛ وی نخستین کسی بود که در آستانهٔ علوی خاک شد. عضدالدوله عمارت آستانه را با شکوه و عظمت درست کرد و همچنین همهٔ شاهان این خاندان و وزیرانشان در بازسازی و آراستن این آستانه نهایت پشت‌کار را داشتند.

عضدالدوله افزون بر بنای عمارت آستانه، شهر نجف را هم بنا نمود و درش خانه‌های بسیار و حمام‌ها و بازارهای متعددی ساخت. شیعیان را تشویق به سکونت در آنجا کرد و خدمت‌گزارانی برای آستانه تعیین و موقوفات زیادی وقفش نمود.

ابن بطوطه که به سال ۷۲۷ (قمری) وارد نجف شد در سفرنامه‌اش می‌نویسد: «از باب حضرت وارد مدرسه بزرگی می‌شوند که طلاب و صوفیان شیعه درش سکونت دارند. در این مدرسه از هر مسافر تازه‌وارد تا سه روز پذیرایی می‌شود و هر روز دوبار غذایی مرکب از نان و گوشت و خرما به مهمانان می‌دهند. از مدرسه وارد باب‌القبه می‌شوند. حاجبان و نقیبان و سرایداران در این محل مراقب زوار اند و چون کسی برای زیارت وارد می‌شود به نسبت وضع و مقام او همگی آن جماعت یا یکی از آن‌ها بلند می‌شوند و با او در آستانهٔ حرم می‌ایستند و اذن دخول می‌خواهند، سپس اشارت می‌کنند که آستانه و دو طرف چهارچوبهٔ در ورودی را ببوسند و داخل حرم بشوند. داخل حرم به انواع فرش‌های ابریشم و غیره مفروش است و قندیل‌های بزرگ و کوچک از طلا و نقره در آن آویخته. در وسط حرم مصطبهٔ [=سکو] چهارگوشی است که صندوقی چوبین دارد و بر روی صندوق صفحات طلای پرنقش‌ونگار که در ساختن آن کمال استادی و مهارت را به‌کار برده‌اند و با میخ‌های نقره فروکوفته‌اند، چنان‌که هیچ چیزی از چوب نمودار نیست. ارتفاع مصطبه کمتر از ارتفاع قامت آدمی است و در آن سه قبر هست که می‌گویند یکی از آن آدم (ع) و دیگری از آن نوح (ع) و سومی از آن علی (ع) می‌باشد و بین این سه قبر در تشت‌های زرین و سیمین، گلاب و مشک و انواع عطریات دیگر گذاشته‌اند که زوّار دست خود را در آن فروبرده به تبرک بر سر و روی خود می‌کشند. در دیگر حرم که آستانهٔ نقره‌ای و پرده‌های ابریشمین الوان [=رنگارنگ] دارد به سوی مسجدی باز می‌شود که آن خود چهار در دارد و هر چهار در دارای آستانه‌های نقره و پرده‌های ابریشم می‌باشد. داخل مسجد نیز فرش‌های عالی انداخته‌اند و دیوارها و سقف آن با پرده‌های حریر مستور است…». در ادامه توضیحاتی از وصف آن روز نجف و زیارت مردم نجف حرم را آمده‌است.[۱۵]

آتش‌سوزی عمارت[ویرایش]

در سال ۷۵۵ (قمری) (۷۳۲/۳۳ خورشیدی) بخشی از آستانهٔ علوی آتش گرفت، مخصوصاً زیورآرایی دیوارها که همه‌اش از چوب ساج و آیینه‌کاری و نقاشی ارزنده‌ای شده‌بود و پرده‌های پرند و فرش‌های آستانه همگی سوخت.

شیخ کمال‌الدین عبدالرحمان عتایقی حلی نجفی که خود آتش‌سوزی آستانهٔ علوی را نگریسته‌بود، بی این که به حجم و مقدار آسیب آتش اشاره نماید، در آخر کتابش خود می‌نویسد: «تألیف این کتاب در محرم سنهٔ ۷۵۵ (قمری)، سال آتش‌سوزی در آستانهٔ علوی، پایان گرفت.» سپس افزود که عمارت آستانه در سنهٔ ۷۶۰ (قمری) تجدید بنا شد.[۱۶]

ابن عنبه که کتابش را در سال ۸۱۲ (قمری) گردآورد، دقیق‌تر حجم و مقدار حریق را مشخص کرده‌است[۱۷] و گفته‌است که بخشی از عمارت آستانه -که آرامگاه شاهان آل‌بویه را دربرداشت- سالم ماند، خزانهٔ [کتاب‌خانهٔ] آستانه که پس از هجرت شیخ توسی به نجف اشرف مورد توجه عالمان شیعه شده‌بود و اکثر مؤلفان نسخه‌ای (و غالباً نسخهٔ اصلی) از دست‌نویس خود را به این آستانه اهدا می‌کردند، در این آتش‌سوزی به‌کل سوخت. از جمله چیزهای نفیس خطی که در این آتش‌سوزی از میان رفت، قرآنی بود بر پوست آهو که می‌گویند به خط امیرمومنان در سه جلد بزرگ بوده‌است. ناگفته نماند که یکی از مجلدها فقط حاشیه‌اش سوخته خطوطش سالم مانده‌بود.

بازسازی ساختمان حرم[ویرایش]

هیچ‌یک از پژوهشگران و مورخان به‌سازی و نوسازی آستانه را -که پس از آتش‌سوزی انجام گرفت- به شخص معینی نسبت نمی‌دهند و این می‌رساند که اصل عمارت عضدالدوله سالم بوده و بخشی از تزیینات طعمهٔ آتش شده، سپس زیورآرایی حرم مطهر را جمع فراوانی از شیعیان و شاهان کامل کرده‌اند.

امروزه حرم از آثار آل بویه و صحن از آثار صفویه و مجموعهٔ این دو از شاهکارهای معماری اسلامی در جهان به‌شمار می‌رود.

صفویان[ویرایش]

پس از به قدرت رسیدن دودمان صفویه در ایران و بر اساس باور شاهان این دودمان به علی بن ابی‌طالب، تعمیرات آستانهٔ علوی را شاه اسماعیل صفوی در سال ۹۱۴ (قمری) (۸۸۷/۸۸ خورشیدی) آغاز کرد. در عصر شاه عباس و با طرح و نقشه و مهندسی شیخ بهایی، صحن تکمیل شد و آراستن‌ها و نوسازی و هدیه‌ها در دوران صفویه بی‌گسستگی ادامه یافت.[نیازمند منبع] شاه اسماعیل در روز ۲۵ جمادی‌الثانی ۹۱۴ (۹ آبان ۸۸۷) به بغداد رفت و در باغ پیر بوداق منزل کرد و شیعیان ازش استقبال کردند.. سپس رهسپار کربلا شد و بعد برای زیارت علی به نجف اشرف شتافت و چیزهایی گران‌مایه به خزانهٔ آستانهٔ علوی اهدا کرد و همهٔ حرم و رواق‌ها را با فرش‌های ابریشمین فرش نمود و چراغواره‌های زرین برای روشنایی روشنایی به حرم داد، و نیز شش صندوق خاتم در حرم نهاد.

نادرشاه افشار[ویرایش]

در سال ۱۱۵۶ (قمری) (۱۱۲۱/۲۲ خورشیدی) هنگامی که نادرشاه به زیارت نجف رفت، دستور داد که به جای کاشی‌های سبزرنگ -که زمان صفویان به طرح شیخ بهایی[نیازمند منبع] گنبد و دو گلدسته را تزیین کرده بود- همه را طلا کنند. وی هزینه‌ای سترگ صرف تعمیر آستانه نمود و هدیه‌هایی بی‌شمار به خزانهٔ علوی پیشکش کرد که بیشترشان تاکنون در خزانه بازمانده‌است.

گنبد آستانه که در عصر عضدالدوله سپید بود و در زمان صفویان سبز شده‌بود، زمان نادر زرین شد و تاریخش را در کتیبهٔ ایوان طلای آستانه با طلا سال ۱۱۵۶ قمری نگاشته‌اند. این کار نادرشاه تأثیر ژرفی در دل‌های شیعیان نهاد و جمع فراوانی از بزرگان شاعران شیعه به فارسی و عربی و ترکی و هندی اشعاری به این مناسبت سرودند.

همچنین در آراستن حرم و کاشی‌کاری صحن کوشش بسیار کرد، از جمله آثار وی که تاکنون باقی است کاشی‌کاری ایوان‌العلمای کنار رواق به سمت شمال است که به «مقام‌العلماء» هم شناخته شده، در آنجا بسیاری از عالمان شیعه و برخی از بزرگان صفوی خاک‌اند.

همسر نادرشاه رضیه بیگم دختر شاه سلطان حسین صفوی نیز هزینهٔ بسیاری خرج تعمیرات و بازسازی اماکن متبرکه وقف کرد که اکثر کاشی‌کاری آستانهٔ علوی از آنجا انجام گرفت.

ضریح قدیمی حرم امیرمومنان

قاجاریان[ویرایش]

هریک از شاهان قاجار آثاری در این آستانه از خود بازگذاشتند، از آن جمله آغامحمدخان قاجار در سال ۱۲۱۱ (قمری) (۱۱۷۵/۷۶ خورشیدی) ضریح نقره به آستانهٔ علوی تقدیم کرد. زمان فتحعلی‌شاه در سال ۱۲۳۵ (قمری) (۱۱۹۹/۱۲۰۰ خورشیدی) تعمیراتی در آستانه انجام شد، مانند بازطلاکاری دو گلدسته. در سال ۱۲۶۲ (قمری) (۱۲۲۴/۲۵ خورشیدی) به فرمان عباس‌قلی‌خان وزیر محمدشاه ضریحی دیگر از نقره به آستانه هدیه دادند.

حرم علوی در عصر حاضر[ویرایش]

در عصر حاضر آخرین تعمیرات و تزیینات حرم در صورت گرفته‌است.

آخرین تعمیرات آستانه و آیینه‌کاری حرم و رواق‌ها تا سال ۱۳۷۰ قمری(۱۳۳۲ خورشیدی) انجام پذیرفت. در حال حاضر حرم صحنی بزرگ دارد و در میانش، مزار امام علی (ع) و نوح و آدم پیغمبر قرار دارد.

توسعهٔ حرم نیز اکنون جریان دارد و تا حدود سال ۱۳۹۷ طول می‌کشد.

قصیده فارسی عرفی شیرازی در مدح علی ابن ابی‌طالب و وصف حرم:

این بارگاه کیست که گویند بی‌هراسکای اوج عرش سطح حضیض تو را مماس

ضریح و صندوق[ویرایش]

روی قبر صندوقی از ساج خاتم‌کاری نفیس (اهدایی شاه اسماعیل صفوی) هست. در سده‌های پیش به‌سازی‌هایی را این صندوق انجام شده و افزایش و زیورآرایی‌هایی شده که تاریخ برخی از تعمیرات ثبت شده‌است. در اطراف صندوق سوره دهر و چند حدیث دربارهٔ علی با خط زیبای محمد بن علاءالدین محمد حسینی و تاریخ ۱۱۹۸ (قمری) (~۱۱۶۲ خورشیدی) را نوشته‌اند. در قسمت بالای سر روی صندوق تعمیرهایی که در میانه‌های سده ۱۲ خورشیدی انجام شده، ذکر شده‌است و در پایانش نام استاد کار ذکر شده: «بندهٔ خاکسار محمدحسین نجار شیرازی».

ابعاد صندوق ۳٫۰۳×۴٫۸۳×۱٫۸۳ متر است. بانی ساخت محمدجعفر بن محمد صادق از بزرگان دربار زند است. پیرامون صندوق جوشن کبیر نوشته‌اند و بالایش سورهٔ انسان با عاج سفید. چند سوره و آیهٔ دیگر نیز نوشته‌اند. روی صندوق شیشه‌ای قرار دارد که هنگام گذاشتن ضریح نو ۱۳۶۱ (قمری) گذاشته‌اند. کنار صندوق جنوبی عتیقه و گردن‌بندهای الماس و جواهرهای یاقوتی و یک تاج طلای الماسی و زمردی گذاشته‌اند. توی ضریح یک قندیل زرین دارای الماس و زمرد و یاقوت و زمرد و مروارید هست.

در هجوم ارتش بعث به نجف و حرم علوی در سال ۱۹۹۱ (میلادی) ضریح و صندوق آسیب دید. آثار این خرابی هنوز روی صندوق دیدنی است.

جایگاه دو انگشت[ویرایش]

سمت جنوبی صندوق نزدیک بالای سر جای دو انگشت هست. آنجا سنگ‌های گران‌بها و گوهرهایی که اهدا شده‌است.

ماجرایش در برخی منبع‌های تاریخی آمده‌است. محدث نوری گفته‌است: داستان مرة بن قیس گرچه در منبع‌های معتبر نیامده‌است ولی شهرتش نزد شیعیان بسیار است و بر کسی پوشیده نیست. بلکه معجزه‌ای است که به این شهرت رسیده‌است. فردوسی و سنایی در الهی‌نامه نیز ذکر کرده‌اند. سنایی این را از منقبت‌های مسلّم خوانده‌است.

طبق کتاب خلاصهٔ ماجرا این است: سید نصرالله حائری از عالمان شیعه از مولی عبدالکریم از کتاب تبصرة المؤمنین و سید محمد صالح ترمذی متخلص به کشفی از عالمان سنی طبق سندهای درست و معتبر آورده‌اند که مرة بن قیس که کافری ثروتمند بود که بسیاری از پدران و نیاکان قبیله‌اش را علی کشته‌بود. او سپاهی چندهزارنفره به نجف برد و مردم نیز در درون شهر بست نشستند. پس از شش روز جنگ سپاه توانست گوشهٔ دیوار را ویران کرده به شهر آید. با ورود سپاه مردم گریختند. مره سوی بارگاه آمد و گفت «علی! تو پدران و نیاکانم را کشته‌ای». سپس کوشید تا ضریح [گویا منظور صندوق است] را با شمشیر بشکافد. در این لحظه دو انگشت مانند ذوالفقار از درونش بیرون آمد و مره را دو نیم کرد و در جا به سنگی سیاه بدل گشت. سنگ‌ها را به دروازه نجف آوردند و هرکس به زیارت می‌آمد بدان پا می‌زد. چندی بعد سنگ‌ها را از نجف بردند.

ضریح[ویرایش]

نمایی از ضریح

روی این صندوق، ضریح نقره‌ای است که سیف‌الدین، رهبر اسماعیلیه اهدا نموده‌است. در ۱۳ رجب ۱۳۶۱ (قمری) (۵ مرداد ۱۳۲۱) طی تشریفاتی خاص و جشنی که نخست‌وزیر وقت نوری السعید و دیگر مهتران سیاسی شیعه حاضر بودند از آن پرده‌برداری شد، هنرمندان هندی پنج سال بر رویش کار کرده‌بودند. ضریح از ده‌هزار و پانصد مثقال زر ناب و دومیلیون مثقال نقره درست شده‌است.[۱۸][۱۹] همچنین گفته‌اند که ضریح را از ۸۷۵۰ مثقال زر ناب و ۱٫۵ میلیون نقره ناب ساخته‌اند.[۲۰]

ضریح از کف تا بالای تاج ۴ متر بلندا دارد. مستطیلش هم ۶٫۳۵×۵٫۱۰ متر است. طرف شرقی و غربی چهار پنجره و شمالی و جنوبی پنج پنجره دارد. البته یکی از پنجره‌های جنوبی در ورودی به ضریح است.

گنبد[ویرایش]

گنبد از درون به شکل نیم‌دایره‌ای به کاشی معرق آراسته‌است. بلندی گنبد تویی از کف حرم ۲۳٫۵ متر است. قطرش ۱۳٫۵ متر است. از بیرون نیز پیازی شکل است. ارتفاع این گنبد از قاعده تا نوک میله ۱۸٫۱۵ متر است. قطر گنبد بیرونی ۱۶٫۶ است و میان این دو لایه فضایی خالی هست. زیبایی نمای بیرونی در میان مسجدها و حرم‌های دنیا بی‌نظیر است.[۲۱]

گبند ۱۲ دریچهٔ هواگیر و نورگیر داردکه هر پنجره از بیرون ۴ متر بلندی و ۲٫۱ متر عرض و ۱٫۴۵ متر عمق دارد.

به دستور نادرشاه افشار کتیبه داخلی گنبد مطهر مینا کاری شده[۲۲] و پایه‌هایش آینه‌کاری مقرنص. ساقهٔ تویی گنبد با شیشه‌های رنگین تزیین شده که بر آن آیاتی از قرآن نقش بسته پیرامونش ۲۴ بیت از قصیدهٔ عینیهٔ ابن ابی‌الحدید در بالا و ۲۴ بیت دیگر در پایین نوشته شده‌است. در بخش فوقانی در همان قسمت ساقهٔ گنبد پنجره‌های نورگیر و تهویه هست.

میان گنبد و ساقه از تو کتیبه‌ای با سورهٔ فجر هست و در قسمت اتصال ساقه به پایه‌های جهرکانهٔ گنبد سورهٔ نبأ با خط ثلث نوشته شده‌است.

دیوار بیرونی گنبد تا زمان نادرشاه در سال ۱۱۵۶ (قمری) با کاشی سفالی پوشانده بود و به دستور با قطعات فلزی زراندود جایگزین شد.

تعداد قطعات طلاکاری شده که در گنبد حرم علی بن ابی‌طالب مورد استفاده قرار گرفته‌اند ۳۴۲۶ قطعه با وزن ۸ مثقال طلای ناب برای هر قطعه می‌باشند.[۲۳]

در و دیوار و کف[ویرایش]

کف حرم را فرقهٔ اسماعیلیه با سنگ مرمر فرش کردند و دیوارهایش تا حدود دو متر از سنگ مرمر ایران پوشیده گشته‌است. کاشی‌کاری و آیینه‌کاری -که همه را دست هنرمندان ایرانی کرده‌اند- چهار طرف حرم و چهار رواقش را احاطه نموده‌است. این رواق‌ها از شمال و جنوب و شرق، درهای ورودی و خروجی را با حرم برقرار می‌سازند، همچنین رواق شمالی و رواق جنوبی صحن را با حرم مطهر ارتباط می‌دهد.

ایوان طلا و گلدسته‌ها[ویرایش]

رواق خاوری دارای دری است که در ایوان طلا بازمی‌گردد و این ایوان که مستطیلی است در خاور حرم است و تمامی دیوارهایش طلا است.

شمال و جنوب ایوان دو گلدستهٔ زرین به ارتفاع ۳۵ متر هست است که بالایشان برخی از آیه‌های سورهٔ جمعه کتیبه‌نگاری شده‌است. در میان ایوان طلا در کنار در ورودی به رواق، چکامه‌ای فارسی با حروف طلا ستایش علی بن ابی‌طالب به خط محمدجعفر اصفهانی، به تاریخ ۱۱۵۶ قمری، در از سروده‌های عرفی شیرازی نوشته‌اند.

ایوان طلای آستانه در شمال و جنوب دارای کَفش‌کَن (کفشداری) است که به صحن می‌انجامد. این ایوان بی‌سقف است و در نوع خود یگانه.

در شمال و جنوب ایوان کنار گلدسته‌ها دو چهاردیواری سقف پوشیده هست. بر این چهاردیواری‌ها و سراسر طارمهٔ پیش ایوان و خود گلدسته‌ها شعرهای فارسی و عربی و نیز سخنان علی نوشته‌اند. برخی از این کتیبه‌ها در حملهٔ رژیم صدام و توپ و بمب تخریب شد و بعد با طلا جایگزین شد.

صحن[ویرایش]

عکس نمای باز صحن

صحن آستانه طرح تازه‌ای دارد و از مهم‌ترین ویژگی‌هایش این است که در چهار فصل سال طلوع آفتاب مستقیماً بر قبر می‌تابد و در نقطه‌ای معین، در زمستان و تابستان رسیدن خورشید به نیمهٔ آسمان نجف در آن‌جا می‌شود. صحن دو طبقهٔ چهارگوش دارد. پیرامون صحن حجره‌هایی بنا گردیده و روبه‌روی هر حجره ایوانکی است که تا اوایل نیمهٔ دوم سدهٔ دوازدهم و اوایل سدهٔ چهاردهم خورشیدی ساکنانش را مهتران علمای امامیه تشکیل می‌دادند، و صحن، مرکز دانشگاه بزرگ جهان تشیع بود. تمامی دیوارها و سقف ایوان حجره‌ها با بهترین کاشی‌های اصفهان تزیین گشته و با گذشت زمان کاشی‌هایش نو شده‌است. در سده‌های گذشته تعمیراتی در صحن انجام شده‌است.

مساحت کل حرم ۱۳٬۲۴۴ متر مربع [احتمالاً عدد قدیمی است] و مساحت صحن ۴۲۱۹ متر مربع است که حدود یک‌سوم کل حرم را شامل می‌شود.

دیگر بخش‌های حرم[ویرایش]

حرم شامل بخش‌های دیگری نیز هست که شرحش مجال بیشتری می‌خواهد. از جملهٔ این بخش‌های اصلی:

  • مسجد خضرا (سبز)
  • درهای دیگر حرم
  • رواق حضرت ابوطالب
  • مقام امام صادق (که از میان رفته‌است)
  • تکیهٔ بکتاشی‌ها
  • مسجد عمران بن شاهین
  • گلدستهٔ ساعت
  • حسینیه (مدرسهٔ غرویه)
  • ساباط (سایه‌بان)
  • مسجد بالای سر
  • ایوان ناودان طلا

طرح‌های گسترش[ویرایش]

طرح‌های گسترش حرم را ستاد بازسازی عتبات عالیات بر عهده دارد.

صحن حضرت زهرا[ویرایش]

طرح اصلی توسعهٔ حرم را به نام فاطمهٔ زهرا همسر علی بن ابی‌طالب نامیده‌اند. این صحن بزرگترین صحن سرپوشیدهٔ جهان است. این صحن را پشت حرم (غرب) خواهند ساخت. ته صحن «مقام امام سجاد» (علی بن حسین) خواهد بود.

تصویرهای نگاشتاری

نقشه[ویرایش]

بنای حرم[ویرایش]

  1. ضریح علی و نوح و آدم
  2. آرامگاه علامه حلی و آیت‌الله سید مصطفی
  3. آرامگاه مقدس اردبیلی
  4. آرامگاه شیخ جعفر شوشتری
  5. آرامگاه شیخ انصاری
  6. آرامگاه حسین محدث نوری آرامگاه او در صحن امام، در سومین ایوان شرقی باب‌القبله، واقع است
  7. آرامگاه سید اسدالله شفتی
  8. آرامگاه آیت‌الله نائینی
  9. آرامگاه سید ابوالحسن اصفهانی
  10. آرامگاه آخوند خراسانی
  11. آرامگاه شیخ توسی
  12. به طرف مقام امام سجاد و صافی صفای یمانی اصحاب امیرالمؤمنین، مسجد و آرامگاه شیخ کاشف‌الغطا و شیخ محمد صاحب جواهر

حرم در شهر نجف[ویرایش]

  1. محل توقف اتوبوس‌های زایران
  2. درب
  3. کفشداری
  4. مقبرهٔ حاج‌آقا مصطفی خمینی
  5. ایوان طلا
  6. قبله
  7. ضریح
  8. محل برگزاری نماز جماعت
  9. وضوخانه
  10. دفتر و آرامگاه شیخ عباس قمی
  11. درب باب قبله
  12. محل برگزاری نماز جماعت حیاط
  13. راهرو
  14. محل برگزاری نماز جماعت
  15. درب شیخ توسی
  16. مسجد و آرامگاه شیخ توسی
  17. توقفگاه خودروهای شخصی
  18. خیابان
  19. بازار
  20. مقام حضرت علی
  21. مقام امام زین‌العابدین
  22. دریاچه نجف

سرشناسان مدفون در حرم[ویرایش]

ضریح[ویرایش]

رواق غربی[ویرایش]

ایوان شرقی باب‌القبله[ویرایش]

  • حسین محدث نوری آرامگاه او در صحن امام، در سومین ایوان شرقی باب‌القبله، واقع است

گلدسته‌ها[ویرایش]

جنوبی[ویرایش]

شمالی[ویرایش]

۱۵) شیخ عباس قمی
۱۷) شیخ مشکور حولاوی
۱۷) محمدجواد مغنیه
۲۱) محمدحسین نائینی
۲۳) محمدعلی اردوبادی
۲۳) محمدکاظم شیرازی
۲۳) سید محمدسعید حکیم
۲۶) آخوند خراسانی
۲۶) سید ابوالحسن اصفهانی
۲۶) میرزا حبیب‌الله رشتی
۲۹) سید عبدالله بهبهانی
۲۹) سید محمد بهبهانی
۳۱) سید ابولقاسم خویی
۳۹) مجدد شیرازی: میرزای شیرازی
۳۹) مجدد شیرازی: سید عبدالهادی شیرازی
۴۶) سید محمد فیروزآبادی
۴۶) میرزا ابوالحسن مشکینی
۴۷) سید محمدکاظم یزدی
۴۸) سید عبدالحسین شرف‌الدین عاملی
۴۸) سید اسماعیل صدر
۵۳) عبدالکریم زنجانی

حرم مزارشریف منسوب به علی[ویرایش]

بارگاه علی بن ابی‌طالب در مزار شریف. به آرامگاه مزارشریف روضه شریف و حرم حضرت علی هم می‌گویند.

در مزار شریف افغانستان، بارگاهی است منسوب به علی بن ابی‌طالب. نامش مسجد کبود است و اهالی آن‌جا برخی باور دارند که آن‌جا مدفن اوست. البته این باور نزد قریب به اتفاق مسلمانان نادرست است، ولی بارگاه مزار شریف نزد مردم افغانستان جایگاه والایی دارد. این بارگاه مورد توجه این کشور است و مورد عنایت شاهان و مردم و میران افغان بوده‌است.

فضیلت حرم و زیارت علی» در باور شیعیان[ویرایش]

روایت‌هایی از امامان شیعه دربارهٔ زیارت علی بن ابی‌طالب آمده‌است، از جمله: امام صادق گفته‌است که روزانه هفتادهزار فرشته پس از طواف بیت المعمور و کعبه به آرامگاه پیغمبر و علی بی ابی‌طالب می‌روند و به ایشان سلام می‌کنند.[۲۴]

پیغمبر در روایت دیگری وقتی حسن مجتبی از او می‌پرسد که پاداش زائر تو چیست؟، در پاسخش گفت: «پسرم! کسی که مرا در زندگی یا مردگی، یا پدرت را زیارت کند، بر خداوند بایسته‌است که در روز رستاخیز زیارتش کند و از گناهانش پاک گرداند.»[۲۵]

این کار برای شیعیان خیلی مورد سفارش است. از ابووهب بصیری نقل می‌کنند که می‌گوید: «به مدینه شدم و خدمت امام صادق رسیدم و عرض کردم: «فدایت شوم؛ محضر شما رسیدم ولی قبر امیرمؤمنان را زیارت نکرده‌ام.» فرمود: «کار خوبی نکردی. اگر از شیعیان ما نبودی نگاهت نمی‌کردم به خاطر این که زیارت نکردی کسی را که خدای تعالی با فرشتگان و پیامبران و مؤمنان به زیارتش می‌روند.»»[۲۶]

همچنین از جعفر صادق نقل شده‌است که دردمندی اگر به قبرش پناه برد درمان یابد[۲۷][۲۸] و در روایت دیگری با با شهید خواندن امام علی و امام حسین آمده‌است که خدا به این شهیدان روزی می‌دهد پس نیازهایتان را نزد ایشان بیان کنید[۲۹] آمده‌است که وقتی زائر امیرمومنان چیزی از خدا خواهد درهای آسمان برایش گشوده شود.[۳۰] «کسی که امیرمؤمنان را با شناخت به حقّ او و بی تکبّر زیارت کند، خداوند پاداش شهیدان را برایش می‌نویسد و گناهانش بخشوده می‌گردد و با امن و امان در قیامت مبعوث می‌شود و حساب و محاسبه بر او آسان می‌گردد و فرشتگان به پیشوازش می‌روند و وقتی از زیارت برگشت، فرشتگان تا منزلش همروی‌اش می‌کنند؛ اگر بیمار شود به عیادتش می‌روند و اگر بمیرد او را تشییع می‌کنند و برایش طلب آمرزش می‌نمایند».[۳۱]

نگارخانه[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

  • «تصویرهای نگاشتاری توسعهٔ حرم». ستاد بازسازی عتبات عالیات. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ اوت ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۷ اوت ۲۰۱۲. بیش از یک پارامتر |تاریخ بازیابی= و |accessdate= داده‌شده است (کمک)
  • پخش زنده از حرم امام علی

پی‌نوشت[ویرایش]

  1. Redha, Mohammad (1999). Imam Ali Ibn Abi Taleb (Imam Ali the Fourth Caliph, ۱/۱ Volume). Dar Al Kotob Al ilmiyah. ISBN 2-7451-2532-X. Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)
  2. مروج الذهب مسعودی، جلد۱[پیوند مرده]، صفحهٔ ۷۷۲
  3. تاریخ طبری، جلد۶، صفحه۲۶۸۳ و ۲۶۸۴
  4. تاریخ یعقوبی، جلد۲[پیوند مرده]، صفحهٔ ۱۳۸
  5. جعفر بن قولویه قمی، کامل الزیارات، ترجمه سید محسن میلانی، صفحه ۶۶–۶۷
  6. Iraq
  7. فرزندم حسن! با تو سخنی چند دارم، امشب آخرین شب عمر من است. چون درگذشتم با دست خود مرا غسل ده و کفن کن و بر جنازه‌ام نماز بخوان، تمام این کارها را خودت شخصاً انجام ده، سپس جنازه‌ام را در تاریکی شب، مخفیانه دور از شهر کوفه به خاک سپار تا کسی از آن باخبر نشود.
  8. شیخ جعفر آل محبوبه، ماضی النجف و حاضرها، ۱:‎ ۳۷–۹۵.
  9. سید بن طاووس، فرحةالغری، ۱۷–۱۲۹.
  10. سعاد ماهر، مشهدالامام علی فی النجف و به من الهدایا و التحف، ۱۲۱.
  11. در اسلام سگ را پلید (نجس) می‌دانند.
  12. علامه مجلسی، بحار الانوار، ۹۷:‎ ۲۵۲ (حدیث ۴۷).، به نقل از ارشاد القلوب
  13. ابومحمد حسن دیلمی، ارشادالقلوب دیلمی.
  14. ابن ابی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغه، ۲:‎ ۴۵–۴۶ (فقط به بنای گنبد این ساختمان اشاره کرده‌است).
  15. محمدعلی موحد (مترجم)، سفرنامهٔ ابن‌بطوطه، ۱:‎ ۲۱۹–۲۲۱.
  16. ابن‌عتایقی، شرح الفصول الایلاقیة، آخر کتاب.
  17. ابن‌عنبه، عمدة الطالب.
  18. شیخ جعفر آل محبوبه، ماضی النجف و حاضرها، ۱:‎ ۷۶.
  19. محمدعلی تمیمی، مشهد الامام او مدینة النجف، ۱:‎ ۷۶.
  20. حسن الحکیم، المفصل، ۲:‎ ۶۰.
  21. سعاد ماهر، مشهدالامام علی فی النجف و به من الهدایا و التحف، ۱:‎ ۵۷.
  22. حسن الحکیم، المفصل، ۲:‎ ۹۰.
  23. طلاکاری گنبد حرم مطهر علوی آغاز شد + عکس، خبرگزاری حج
  24. شیخ توسی، امالی، ۲۱۴ حدیث ۲۲.
  25. ابن قولویه، کامل الزیارات، باب ۱۰، حدیث ۳.
  26. ابن قولویه، کامل الزیارات.
  27. علامه مجلسی. بحار الانوار. ۹۷. ص. ۲۶۱حدیث ۱۳
  28. تهذیب. ۶. ص. ۳۴حدیث ۱۴
  29. علامه مجلسی. بحار الانوار. ۹۷. ص. ۲۶۱حدیث ۱۲
  30. ابن قولویه، کامل الزیارات، باب ۱۰، حدیث ۲.
  31. شیخ توسی، امالی، ۲۱۴ حدیث ۲۲.

منابع[ویرایش]

وب[ویرایش]

  • «گنبد طلا». آستان قدس علوی. دریافت‌شده در ۱۳۹۱. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازیابی= را بررسی کنید (کمک)
  • «ضریح مطهر». آستان قدس علوی. دریافت‌شده در ۱۳۹۱. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازیابی= را بررسی کنید (کمک)
  • «آثار حرم». آستان قدس علوی. دریافت‌شده در ۱۳۹۱. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازیابی= را بررسی کنید (کمک)
  • «آرامگاه‌های مشاهیر حرم» (به عربی). آستان قدس علوی. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۲ نوامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۷ اکتبر ۲۰۱۹. بیش از یک پارامتر |تاریخ بازیابی= و |accessdate= داده‌شده است (کمک)
  • «صحن حضرت زهرا». تبیان. دریافت‌شده در ۱۳۹۱. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازیابی= را بررسی کنید (کمک)

کتاب[ویرایش]

Sanctuary of Imam Ali
Arabic: حَرَم ٱلْإِمَام عَلِيّ‎, romanizedḤaram al-Imām ‘Alī
Imam Ali Mosque by tasnimnews.com09.jpg
Imam Ali Mosque, where the first Shi'ite Imam Ali ibn Abu Talib is buried
Religion
AffiliationIslam
ProvinceNajaf Governorate
RiteShia
Ecclesiastical or organizational statusMosque and Shrine
StatusBuilt
Location
LocationNajaf
Imam Ali Mosque is located in Iraq
Imam Ali Mosque
Location in Iraq
TerritoryIraq
Geographic coordinates31°59′46″N 44°18′51″E / 31.996111°N 44.314167°E / 31.996111; 44.314167Coordinates: 31°59′46″N 44°18′51″E / 31.996111°N 44.314167°E / 31.996111; 44.314167
Architecture
Completed977 CE
Specifications
Dome(s)1
Dome height (inner)42 metres (138 ft)
Minaret(s)2
Minaret height38 metres (125 ft)
Shrine(s)1

The Sanctuary of Imam 'Ali (Arabic: حَرَم ٱلْإِمَام عَلِيّ‎, romanizedḤaram al-ʾImām ʿAlīy), also known as the Mosque of 'Ali (Arabic: مَسْجِد عَلِيّ‎, romanizedMasjid ʿAlīy), located in Najaf, Iraq, is a Shi'ite Muslim mosque housing the tomb of 'Alī ibn Abī Tālib, the cousin of Muhammad and the first Shi'ite Imam after him, and the fourth Sunni Rashid Caliph. According to Shi'ite belief,[1] buried next to Ali within this mosque are the remains of Adam and Nuh (Noah).[1][2] Each year millions of pilgrims visit the Shrine and pay tribute to Imam Ali.

History

The Mosque in 1932

The Abassid Caliph Harun al-Rashid built the first structure over the tomb of Imam 'Ali in 786, which included a green dome. The Caliph Al-Mutawakkil flooded the site in 850, but Abu'l-Hayja, the Hamdanid ruler of Mosul and Aleppo, rebuilt the shrine in 923, which included a large dome. In 979-980, the Buyid dynasty Shi'i sovereign 'Adud al-Dawla, expanded the shrine, which included a cenotaph over the burial site and a new dome. This included hanging textiles and carpets. He also protected Najaf with a wall and citadel, while providing water from the Euphrates via a qanat. Seljuq Sultan Malik-Shah I contributed large gifts to the shrine in 1086, as did Caliph Al-Nasir. The vizier Shams al-Din Juvayni added facilities to serve the pilgrims in 1267, and Sultan Ghazan Khan added the Dar al-Siyada wing for the sayyids in 1303. A fire destroyed the shrine in 1354 but was rebuilt around 1358 by Jalairid Sultan Shaikh Awais Jalayir. He also interred his father's remains, Hasan Buzurg in the courtyard. Timur ordered the restoration of the shrine after a visit to Najaf. Suleiman the Magnificent also offered gifts, which probably helped restore the shrine, after a visit in 1534. The Safavid Shah Ismail I visited in 1508, but it was Abbas I who visited Najaf twice and commissioned 500 men to rebuild the shrine in 1623. The restoration was completed by his grandson Shah Safi al-Din in 1632. This restoration included a new dome, expanded courtyard, a hospital, kitchen, and hospice, so as to accommodate the numerous pilgrims. The cenotaph was restored in 1713 and the dome stabilized in 1716. Nader Shah gilded the dome and minaret from 1742-1743, while his wife paid for the walls and courtyard to be rebuilt and the retiling of the iwan faience. In 1745, the iwan was rebuilt as a gilt muqarnas of nine tiers. In 1791, a raised stone floor covered the tombs in the courtyard, creating a cellar space for them. The Ottoman Sultan Abdülaziz rebuilt the Clock Portal (Bab al-Sa'a) and the Portal of Muslim Ibn 'Aqil in 1863 and the former gilded in 1888 by Qajar Sultan Naser al-Din Shah Qajar.[3]

Ibn Battuta visited the shrine in 1326, noting that it was "carpeted with various sorts of carpets of silk and other materials, and contains candelabra of gold and silver, large and small." Between the three tombs, "are dishes of gold and silver, containing rose-water, musk and various kinds of perfumes. The visitor dips his hand in this and anoints his face with it for a blessing."[4] The first European visitors included Carsten Niebuhr in 1765, William Loftus in 1853, and Johann Ludwig Burckhardt in 1864.[3]:79

During the uprising of March 1991, following the Persian Gulf War, Saddam Hussein's Republican Guards damaged the shrine, where members of the Shia opposition were cornered, in storming the shrine and massacring virtually all its occupants. Afterwards, the shrine was closed for two years, officially for repairs. Saddam Hussein also deported to Iran a large number of the residents of the area who were of Iranian descent.

Religious status and precincts

As the burial site of Shia Islam's second most important figure,[5] this Mosque is considered by all Shi'ites as the third holiest Islamic site.[5][6][7][8][9][10] The Boston Globe reports "for the Muslim Shias, Najaf is the third holiest city, behind Mecca and Medina in Saudi Arabia."[11][12][13] It is estimated that only Karbala, Mecca and Medina receive more Muslim pilgrims.[11] A hadith attributed to Ja'far as-Sādiq, the Sixth Imami Shī'ite Imām, mentions the site as one of "five definitive holy places that we respect very much".[6]

The site is visited annually by at least 8 million pilgrims on average, which is estimated to increase to 20 million in years to come.[14] Many Shī'ites believe that 'Alī did not want his grave to be desecrated by his enemies and consequently asked his friends and family to bury him secretly. This secret gravesite is supposed to have been revealed later during the Abbasid caliphate by As-Sadiq.[15] Most Shī'ites accept that 'Alī is buried in Imām 'Alī Mosque, in what is now the city of Najaf, which grew around the shrine.[16]

It has also been narrated from As-Sadiq that Imām 'Alī Mosque is the third of five holy places: Mecca, Medina, Imām 'Alī Mosque in Najaf, Imam Husayn Shrine in Karbalā, and the Shrine of his daughter Fāṭimah in Qom.[17]

Architecture and decoration

The mosque is well known for its big dome. Near its big door are two minarets. The big dome is covered in 7777 brick slabs painted in gold, there are also turquoise mosaics that cover the side and back walls.[citation needed]

Entrance to the shrine is through three main monumental portals on the eastern, northern and southern sides, called the Main or Clock Portal, al-Tusi Portal and the Qibla Portal respectively. There are two additional monumental portals, the Portal of Muslim Ibn 'Aqil, north of the Clock Gate, and the al-'Amara, or al-Faraj Portal, at the southwestern corner. A courtyard surrounds the inner shrine, while the inner shrine is linked on the west to the Al-Ra's Mosque. The inner shrine is a large cube with chamfered edges, topped by an onion-shaped dome 42 m (138 ft) in height, and flanked by twin 38 m (125 ft) tall minarets.[3]:88–91

Events in 2003–2006

Since the invasion of Iraq by the U.S. military in 2003, there have been a number of further attacks at the mosque:

  • April 10, 2003, Shia leader Sayed Abdul Majid al-Khoei, the son of Grand Ayatollah Abu al Qasim al-Khoei, was killed near the mosque. Al-Khoei had returned from exile in Britain to encourage cooperation with the U.S.-led occupation of Iraq.
  • August 29, 2003, a car bomb exploded outside the mosque just as the main Friday prayers were ending. Somewhere between 85 and 125 people were killed, including the influential Ayatollah Sayed Mohammed Baqir al-Hakim, the Shia leader of the Supreme Council for the Islamic Revolution in Iraq. The blast is thought to be the work of Abu Musab al-Zarqawi.[citation needed]
  • May 24, 2004, unidentified mortar fire hit the shrine, damaging gates which lead to the tomb of Imam Ali.
  • August 5, 2004, Muqtada al-Sadr and the Mahdi Army seized the mosque and used it as a military base for launching attacks against the Iraqi police, the provincial government and coalition forces. The fighting was eventually ended by a peace agreement. Although the neighbouring buildings suffered considerable damage, the mosque itself suffered only superficial damage from stray bullets and shrapnel.
  • August 10, 2006, a suicide bomber wearing an explosive harness blew himself up near the shrine, which killed 40 people and injured more than 50 others.

Gallery

See also

References

  1. ^ a b al-Qummi, Ja'far ibn Qūlawayh (2008). Kāmil al-Ziyārāt. Shiabooks.ca Press. pp. 66–67.
  2. ^ Al-Islam.org
  3. ^ a b c Tabbaa, Yasser; Mervin, Sabrina; Bonnier, Erick (2014). Najaf, The Gate of Wisdom. UNESCO. pp. 32, 73–81. ISBN 9789231000287.
  4. ^ Battutah, Ibn (2002). The Travels of Ibn Battutah. London: Picador. p. 56. ISBN 9780330418799.
  5. ^ a b Never Again! Archived 2007-08-05 at the Wayback Machine ShiaNews.com
  6. ^ a b Iran Diary, Part 2: Knocking on heaven's door Asia Times Online
  7. ^ Muslim Shia's Saint Imam Ali Holy Shrine - 16 Images Archived 2010-09-05 at the Wayback Machine Cultural Heritage Photo Agency
  8. ^ The tragic martyrdom of Ayatollah Al Hakim calls for a stance Archived 2010-09-18 at the Wayback Machine Modarresi News, September 4, 2003
  9. ^ Zaman Online, August 13, 2004 Archived October 28, 2006, at the Wayback Machine
  10. ^ Why 2003 is not 1991 The Guardian, April 1, 2003
  11. ^ a b Iraqi forces in Najaf take cover in important Shia shrine The Boston Globe, April 2, 2003]
  12. ^ Religious rivalries and political overtones in Iraq Archived 2009-06-11 at the Wayback Machine CNN.com, April 23, 2003]
  13. ^ "Miscellaneous Relevant Links" Archived 2011-10-06 at the Wayback Machine Muslims, Islam, and Iraq]
  14. ^ "Red tape curbs profits from Iraq religious tourism". Reuters. 2009-02-16. Retrieved May 9, 2009.
  15. ^ Majlesi, V.97, p. 246–251
  16. ^ Redha, Mohammad; Mohammad Agha (1999). Imam Ali Ibn Abi Taleb (Imam Ali the Fourth Caliph, 1/1 Volume). Dar Al Kotob Al ilmiyah. ISBN 2-7451-2532-X.
  17. ^ Escobar, Pepe (May 24, 2002). "Knocking on heaven's door". Central Asia/Russia. Asia Times Online. Retrieved 2006-11-12. To give a measure of its importance, according to a famous hadith (saying)—enunciated with pleasure by the guardians of the shrine—we learn that 'our sixth Imam, Imam Sadeg, says that we have five definitive holy places that we respect very much. The first is Mecca, which belongs to God. The second is Medina, which belongs to the Holy Prophet Muhammad, the messenger of God. The third belongs to our first Imam of the Shia, Ali, which is in Najaf. The fourth belongs to our third Imam, Hussein, in Kerbala. The last one belongs to the daughter of our seventh imam and sister of our eighth Imam, who is called Fatemah and will be buried in Qom. Pilgrims and those who visit her holy shrine, I promise to these men and women that God will open all the doors of Heaven to them.'
  18. ^ al-Qummi, Ja'far ibn Qūlawayh (2008). "10". Kāmil al-Ziyārāt. trans. Sayyid Mohsen al-Husaini al-Mīlāni. Shiabooks.ca Press. p. 67.

External links