حدیث منزلت

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیEnglish
حدیث منزلت نوشته شده بر درب مسجد کوفه

حدیث منزلت حدیثی معروف نزد علمای اسلام است که پیامبر اسلام در این حدیث مقام و منزلت علی را نسبت به خودش همانند مقام و منزل هارون نسبت به موسی معرفی می‌کند جز آنکه پس از وی پیامبری نیست.

این حدیث نزد شیعیان از جمله براهین برتری علی بن ابی‌طالب بر سایر صحابه و از دلایل اثبات امامت و خلافت او شمرده می‌شود. اما اهل سنت بر این باورند که این حدیث ربطی به خلافت و امامت علی ندارد چون پیامبر حرفی در مورد خلافت یا امامت علی در این حدیث نزده است. همچنان هارون در زمان حیات موسی فوت نمود و جانشین موسی شخص دیگر بود. در حالیکه شیعیان بر این باورند که به غیر از دو منزلت یعنی نبوت و برادری نسبی، دیگر منزلت‌هایی که هارون نسبت به موسی داشته‌است علی نیز به پیامبر اسلام داشته‌است. منزلت‌های یاد شده عبارتند از وجوب اطاعت، وزارت و حمایت، و محبوبیت و برتری بر دیگران. از سوی دیگر تشیع بر این باور است که منزلت‌های یاد شده عمومیت دارند.[۱][۲]

اهمیت[ویرایش]

این حدیث یکی از احادیث مشهور نبوی است. از یک سو مورد قبول هر دوی عالمان شیعه و سنی قرار گرفته‌است. اهمیت این حدیث از جهات متعددی است. این حدیث به نسبت علی با محمد پرداخته و جایگاه علی و برتری او بر سایر اصحاب را توضیح می‌دهد؛ لذا یکی از جهات اهمیت این حدیث، علم کلام است. از جهات مهم دیگر این حدیث می‌توان به ضرورت جانشینی پیامبر بر اساس این حدیث اشاره کرد.[۳][۴]

پیش زمینه تاریخی[ویرایش]

وقتی پیامبر اسلام از سفر حجه الوداع بازمی‌گردد آگاه می‌شود که دشمنان مسلمانان قصد آن دارند تا به شهر مدینه حمله کنند. محمد سپاهی را در فصل گرما آماده می‌کند و به آن‌ها می‌گوید که عازم کجا هستند این خلاف رویه معمول پیامبر اسلام بوده‌است چرا که معمولاً مقصد جنگ را اعلام نمی‌کرده‌است. پیامبر اسلام مقصد جنگ را تبوک اعلام می‌کند و علی را به جای خودش در مدینه منصوب می‌کند. برخی همچون عبدالله ابن ابی از این ماجرا آگاه می‌شوند و این شایعه را رواج می‌دهند که یا پیامبر اسلام نخواسته که علی به زحمت بیافتد یا این که صحنه جنگ برای علی سخت و دشوار است. برخی شایعه‌ها هم مبتنی بر این بود که رابطه پیامبر اسلام و علی دچار تیرگی شده‌است. علی با شنیدن این خبر سریعاً خود را به پیامبر اسلام می‌رساند و پیامبر اسلام در پاسخ به وی حدیث منزلت را نقل می‌کند با این عنوان که "آن‌ها دروغ می‌گویند، برگرد و در مدینه بمان، مگر تو دوست نداری که برای من چنان باشی که هارون برای موسی بود جز این که بعد از من پیغمبری نیست و دیگر این که مدینه صلاحیت جز من و تو را ندارد.[۵]

ویژگی‌ها[ویرایش]

یکی از ویژگی‌های این حدیث مربوط به محتوا و نقل‌های مختلفی است که از آن می‌شود. علی‌رغم نقل‌های مختلفی که از این حدیث شده‌است و تعابیر در قرائت‌های آن اندکی اختلاف دارند با وجود این همگی دارای مضمون و محتوای واحدی هستند. این مضمون مشترک آن است که جایگاه و منزلت علی نسبت به پیامبر اسلام همچون جایگاه هارون نسبت به موسی است.[۴][۶]

نزد خاورشناسان[ویرایش]

خاورشناسان این حدیث را کاملاً نقل نکرده‌اند بلکه برخی مطالب آن را به صورت گذرا اشاره کرده‌اند.[۷]

نزد اصحاب[ویرایش]

آیت الله میلانی برخی از اصحابی را که این روایت را نقل کرده‌اند را به ترتیب زیر معرفی می‌کند: عبدالله بن العباس. جابر بن عبدالله الأنصاری. عبدالله بن مسعود، سعد بن أبی وقّاص، عمر بن الخطّاب، أبو سعید الخدری، البراء بن عازب، جابر بن سمرة، أبو هریرة، مالک بن الحویرث، زید بن أرقم، أبو رافع، حذیفة بن أسید، أنس بن مالک، عبدالله بن أبی أوفی، أبو أیّوب الأنصاری، عقیل بن أبی طالب، حُبشی بن جنادة، معاویة بن أبی سفیان. همچنین برخی از اصحاب زن که این حدیث را روایت کرده‌اند می‌توان به اشخاص ذیل اشاره کرد:

  1. أُم سلمة
  2. سماء بنت عمیس[۸][۹]

نزد مورخان[ویرایش]

ابن عبد بر دربارهٔ این حدیث گفته‌است که این حدیث از ثابت‌ترین احادیث و صحیح‌ترین آن هاست. او همچنین عده‌ای از اصحاب را معرفی می‌کند که این حدیث را نقل کرده‌اند و سپس اشاره می‌کند که اسم این جماعت بسیار طولانی است اگر بخواهد ذکر شود. المزی نیز ترجمه گفتار علی را در تهذیب الکمال آورده‌است. ابن عساکر در تاریخ دمشق نیز ترجمه امیرالمؤمنین را آورده‌است و به این حدیث و سندهای آن که بیش از بیست نفر از اصحاب را شامل می‌شود اشاره می‌کند. ابن حجر عسقلانی در شرح بخاری نیز برخی از این اصحاب را ذکر می‌کند. این حدیث نزد امامیه از احادیث متواتر است.[۹][۱۰]

نزد تشیع[ویرایش]

در حالیکه شیعیان بر این باورند که به غیر از دو منزلت یعنی نبوت و برادری نسبی، دیگر منزلت‌هایی که هارون نسبت به موسی داشته‌است علی نیز به پیامبر اسلام داشته‌است. منزلت‌های یاد شده عبارتند از وجوب اطاعت، وزارت و حمایت، و محبوبیت و برتری بر دیگران. از سوی دیگر تشیع بر این باور است که منزلت‌های یاد شده عمومیت دارند.[۲] علاوه بر آن که این حدیث نزد تشیع دلالت بر جایگاه و منزلت والای اهل بیت و علی در اسلام و میان مسلمانان نیز دارد.[۱۱][۱۲]

حدیث منزلت در علم کلام[ویرایش]

نزد اهل سنت[ویرایش]

این حدیث نزد اهل سنت نیز حدیثی متواتر است. حاکم نیشابوری دربارهٔ این حدیث گفته‌است که این حدیث در حد تواتر است. حافظ سیوطی و شیخ علی المتقی به پیروی از وی این حدیث را آورده‌اند و آن را از اخبار متواتر دانسته‌اند. از جمله کسانی که به تواتر انی حدیث اعتراف کرده می‌توان به شاه ولی‌الله دهلوی محدث هندی اشاره کرد که در کتاب خود «ازاله الخفاء فی سیره الخلفاء» به این قول اشاره کرده‌است. برخی دیگر از افراد مشهوری که در قرون مختلف و در کتب مختلف این حدیث را ذکر کرده‌اند می‌توان به افراد زیر اشاره کرد:

  • محمد ابن اسحاق صاحب السیره
  • سلیمان بن داود الطیالیسی ابو داود الطیالسی در مسند
  • محمد ابن سعد در طبقات
  • ابوبکر ابن ابی شیبه در المنصف
  • احمد ابن حنبل در مسند
  • بخاری در صحیح
  • مسلم در صحیح
  • ابن ماجه در صحیح
  • ابوحاتم ابن حبان در صحیح
  • ترمذی در صحیح و دیگر منابع اهل سنت.[۱۳]

منابع حدیث[ویرایش]

پیامبر اسلام به مناسبت‌های مختلف علی را نسبت به خود در منزلت و مقام هارون برای موسی معرفی نموده و بدو فرموده‌است:

أنت منّي بمنزلة هارون من موسی إلّا إنّه لا نبيّ بعدي.
 (ترجمه: تو برای من در مقام و منزلت هارون از موسی هستی جز این‌که بعد از من پیغمبری نخواهد بود.)

برخی منابع که این حدیث در آن یاد شده عبارت‌اند از:

  • «فضائل الصحابة»، صحیح البخاری، ۳۵۰۳: «حدثنی محمد بن بشار حدثنا غندر حدثنا شعبة عن سعد قال: سمعت إبراهیم بن سعد عن أبیه قال: قال النبی صلی الله علیه وسلم لعلی: أما ترضی أن تکون منی بمنزلة هارون من موسی
  • «کتاب فضائل الصحابة»، صحیح مسلم، ۲۴۰۴: «قال رسول‌الله صلی الله علیه وسلم: لعلی أنت منی بمنزلة هارون من موسی إلا أنه لا نبی بعدی»
  • «کتاب المناقب»، سنن الترمذی، حدیث ۳۷۲۴، ۳۷۳۰، ۳۷۳۱.
  • «کتاب المقدمة»، سنن ابن ماجه، الحدیث ۱۲۰ و ۱۲۶.
  • مسند، احمد ابن حنبل، ۱/۱۷۹ و ۳/۳۳۸؛
  • مناقب، ابن حنبل، حلیة الاولیاء، حافظ ابو نعیم اصفهانی، ۷/۱۹۵؛
  • تاریخ بغداد، خطیب بغدادی، ۱/۳۲۴، ۴/۲۰۴، ۹/۲۹۲؛
  • کنز العمال فی سنن الأقوال والأفعال، متقی هندی، ۱۲/۱۱۵۵ به بعد.

به‌عنوان نمونه هنگامی که پیامبر اسلام برای جنگ تبوک از مدینه حرکت می‌کردند، علی را برای رسیدگی به کارهای مسلمانان به‌جای خود گماشت. علی به محمد گفت: «مرا میان زنان و کودکان می‌گذاری؟» و محمد بدو پاسخ داد: «آیا راضی نیستی که برای من به‌منزله هارون برای موسی هستی؟»

حدیث منزلت که قطعیت صدور آن مورد اعتراف بزرگان علمای اسلام و ثقات محدثین شیعی و سنی است نزد شیعیان بر تقدم و افضلیت علی بر سایر صحابه دلالت می‌کند.[۱۴] به اسناد معتبر از علی و عمر بن الخطاب و سعد بن ابی وقاص و معاویه و ابوسعید خدری و ام سلمه و اسماء بنت عمیس و سایر یاران پیامبر اسلام روایت شده و در صحاح و مسانید عمده چون صحیح بخاری و صحیح مسلم و صحیح ابن ماجه و سنن بیهقی و… ثبت است.

منابع[ویرایش]

  1. دانشنامه کلام اسلامی نویسنده: جمعی از محققین جلد: 1 صفحه: 77، علی ربانی گلپایگانی
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ http://lib.eshia.ir/23021/1/77/منزلت
  3. علی آقا نوری، حدیث منزلت، دانشنامه جهان اسلام، ج 12، 1393ش
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ http://rch.ac.ir/article/Details/9527
  5. حکیمی، دین محمد؛ ضرورت جانشینی پیامبر اعظم و دیدگاه خاورشناسان، مجله سخن تاریخ، صص21-22، پاییز 1388ش
  6. http://lib.eshia.ir/23019/1/5884
  7. حکیمی، دین محمد؛ ضرورت جانشینی پیامبر اعظم و دیدگاه خاورشناسان، مجله سخن تاریخ، صص23-22، پاییز 1388ش
  8. السیّد علی الحسینی المیلانی، حدیث المنزلة، مرکز الأبحاث العقائدیة، صص9-14
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ http://lib.eshia.ir/27115/1/9
  10. السیّد علی الحسینی المیلانی، حدیث المنزلة، مرکز الأبحاث العقائدیة، صص11-12
  11. حکیم‌باشی، حسن، اهل بیت و اسباب نزول، پژوهش‌های قرآنی، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم (شعبه خراسان رضوی) - مرکز پژوهش‌های علوم اسلامی و انسانی ،1374، مشهد، ص 5
  12. http://lib.eshia.ir/10254/1/5/حدیث_منزلت
  13. http://lib.eshia.ir/27115/1/11
  14. الاستیعاب به نقل سید محسن امین در اعیان الشیعة، ۱/۳۷۱

The hadith of position (Arabic: حديث المنزلة‎, Hadith al-Manzilah) is a Sahih hadith in Islamic traditions, in which Muhammad draws a parallel between himself and Musa (Moses) and Ali to Haroun (Aaron). It is one of the primary hadiths used by the Shia to justify Ali's right in the succession to Muhammad; Sunnis however, interpret it otherwise and do not consider Ali to be the successor, stating that Haroun (Aaron) did not succeed Musa (Moses).[1]

The hadith and its context

Hadith are collections of the reports claiming to quote what the prophet Muhammad said verbatim on any matter.[2] The term comes from the Arabic meaning "report", "account" or "narrative". Hadith are second only to the Quran in developing Islamic jurisprudence,[3] and regarded as important tools for understanding the Quran and commentaries (tafsir) on it.

The hadith literature is based on spoken reports that were in circulation in society after the death of Muhammad. Unlike the Quran itself, which was compiled under the official direction of the early Islamic State in Medina,[4] the hadith reports were not compiled by a central authority. Hadith were evaluated and gathered into large collections during the 8th and 9th centuries, generations after the death of Muhammad, after the end of the era of the "rightful" Rashidun Caliphate, over 1000 km from where Muhammad lived.

In 9 A.H. (630), Muhammad received news of an imminent attack by the Roman Empire, so he left to fight the Battle of Tabuk. He did not want to leave Medina unguarded, since there were concerns regarding the safety of the city, and decided to leave Ali behind as his deputy. Ali asked if he was going to be left behind with the women and children. To this Muhammad replied:

"Will you not be pleased that you will be to me like Haroun (Aaron) to Musa (Moses)? But there will be no prophet after me."[5][6][1]

The tradition has been reported in various books with minor textual differences.[7][8] It is reported that the words "and that you are the Caliph of every believer after me", were also said.[9]

Shia view

The Shia also point out that this hadith nominated Ali as the successor of Muhammad. According to Makarem, if we considered with tradition neutrally we could understand that all positions belonged to Aaron on behalf of Moses then exactly the same judgment is established for Ali in comparison with Muhammad. However it is concluded that Ali thought of as the choice of Muslim after the death of the prophet as Aaron had such a position. Besides, Ali also was the minister, consultant, and near companion of Muhammad and a partner in his leadership. Finally, it has to mention that Ali was the successor of the prophet and no other person could take the place.[10]

Sunni view

Sunni understanding of the hadith is that the comparison to Aaron was made, because Aaron was only a temporary leader until Moses returned. The exact same situation occurred when Ali was only a temporary leader until Muhammad returned to Madinah from Tabuk expedition.[11] This view is shared by Sunni scholars such as Al-Qurtubi[12] and Ibn Taymiyyah.[13] However others like Abdul Aziz Dehlavi hold the view that Ali should be considered an Imam of his own time when he was appointed as the fourth Rashidun Caliph.[14] Ibn Hajar al Asqalani holds another view and according to him the caliphate of Ali should have been limited to the life of the Islamic Prophet Muhammad.[15]

See also

References

  1. ^ a b ahlelbayt.com
  2. ^ Abou El Fadl, Khaled (22 March 2011). "What is Shari'a?". ABC Religion and Ethics. Retrieved 20 June 2015.
  3. ^ Ibn Hajar, Ahmad. al-Nukat ala Kitab ibn al-Salah, vol. 1, p. 90. Maktabah al-Furqan.
  4. ^ Cambridge Companion to the Quran. p. 62.
  5. ^ Sunnah.com
  6. ^ Sunnah.com
  7. ^ Sunnah.com
  8. ^ Sunnah.com
  9. ^ Abu Bakr Ahmad. Al-Sunnah. 2. p. 799.
  10. ^ https://www.al-islam.org/fifty-lessons-on-principles-of-belief-for-youth-makarim-shirazi/lesson-37-tradition-manzalah-and
  11. ^ Al-Dhahabi, Muhammad ibn Ahmad. Tareekh Al Islam Al Kabeer. 1. p. 232.
  12. ^ Hadith of Position ahlelbayt.com
  13. ^ Taqī ad-Dīn Abu 'l-`Abbās Aḥmad ibn Taymiyyah al-Ḥarrānī. Minhaj as-Sunnah an-Nabawiyyah. 7. p. 337.
  14. ^ Al-Muhaddith Shah Abdul Aziz Dehlavi in Tauhfa Ithna Ashari, page 210, chapter 7, Hadeeth Manzila
  15. ^ Ibn Hajar al Asqalani in his in Fatah al Bari, وقال الطيبي : معنى الحديث أنه متصل بي نازل مني منزلة هارون من موسى , وفيه تشبيه مبهم بينه بقوله : ” إلا أنه لا نبي بعدي ” فعرف أن الاتصال المذكور بينهما ليس من جهة النبوة بل من جهة ما دونها وهو الخلافة , ولما كان هارون المشبه به إنما كان خليفة في حياة موسى دل ذلك على تخصيص خلافة علي للنبي
  • Dhakhad'ir al-'uqba, Pg. 63
  • al-Fusul al-muhimmah, Pg. 21
  • Kifayat al-Talib of Kaoji Shafi'l, 1356, Pg. 148-154
  • Sawa'iq al-muhriqah, Pg. l77

External links