جیمز کاگنی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیDeutsch
جیمز کاگنی
James cagney promo photo.jpg
نام اصلی جیمز فرانسیس کاگنی
تولد ۱۷ ژوئیهٔ ۱۸۹۹
نیویورک سیتی، نیویورک
مرگ ۳۰ مارس ۱۹۸۶ (۸۶ سال)
استفورد، نیویورک
ملیت ایالات متحده آمریکا
پیشه بازیگر، رقاص
سال‌های فعالیت ۱۹۱۹–۱۹۸۴
همسر(ها) فرانسیس ورنون (۱۹۸۶–۱۹۲۲)
صفحه در وبگاه IMDb

جیمز فرنسیس کاگنی جونیور (به انگلیسی: James Francis Cagney, Jr.) (زاده ۱۷ ژوئیه ۱۸۹۹ - درگذشته ۳۰ مارس ۱۹۸۶) بازیگر و رقاص آمریکایی است که در بیش از ۸۰ فیلم در بین سال‌های ۱۹۲۰ تا ۱۹۷۶ ایفای نقش کرده‌است.

سینمای گنگستری آمریکا و محصولات کمپانی «برادران وارنر» درخشان‌ترین دهه فعالیتش یعنی دهه ۳۰ را مدیون اوست. کاگنی یکی از اولین بازیگران نسل اول سینمای ناطق بود.

مؤسسه فیلم آمریکا در سال ۱۹۹۹ او را در رده هشتم برترین هنرپیشگان مرد تاریخ سینما قرار داد.

ابتدای زندگی
[ویرایش]

جیمز کاگنی" با نام کامل "جیمز فرانسیس کاگنی جونیور"، ۱۷ ژوئیه ۱۸۹۹ در خانواده‌ای از طبقه فرودست در نیویورک به دنیا آمد و در ناحیه "یورکویل" نیویورک بزرگ شد. مادر او در مشروب فروشی کار می‌کرد و پدرش یه مشت زن آماتور بود، همچنین پدربزرگ مادری اش کاپیتانی نروژی بود و همراه با مادر بزرگ مادری اش (که ایرلندی آمریکایی بود) زمانی که جیمی فقط ۲ سال داشت به منهتن مهاجرت کردند. کاگنی در استادیوسنت به مدرسه رفت و در ادامه وارد دانشگاه کلمبیا شد.[۱]

سابقه‌ای چند ساله در بازی تئاتر داشت با کار کردن در رستوران‌ها و سالن‌های بیلیارد گذران زندگی می‌کرد تا این که طی سال‌های پس از جنگ جهانی اول، بیشتر وقت خود را صرف بازیگری کرد.

در یکی از نمایش‌های صحنه‌ای به نام Penny Arcade، آل جولسون ستاره فیلم خواننده جاز به‌طور اتفاقی کاگنی رو ملاقات می‌کند و این شروع فعالیت سینمایی کاگنی می‌شود. جولسون حقوق نمایش را ۲۰٫۰۰۰ دلار می‌خرد و در اختیار برادران وارنر قرار می‌دهد تا کاگنی در کنار جون بلوندل (که هر ۲ این نمایش رو در برادوی اجرا می‌کردند) به فیلم تبدیل کنند. به این ترتیب اولین فیلم تاریخ زندگی جیمز کاگنی با نام تعطیلات گناهکاران شکل گرفت.[۲]

زندگی حرفه‌ای[ویرایش]

پس از چند سال بازی در تئاتر و ایفای چندین نقش ناچیز در سینما، با بازی در نقش قاتلی خبیث به نام تام پاورز در فیلم دشمن مردم (۱۹۳۱ اثر ویلیام ولمن) به شهرت رسید. دشمن مردم سرگذشت تبهکاری زیرک و زبان باز است که از خشونت لذت می‌برد، این فیلم در کنار دو فیلم دیگر یعنی سزار کوچک (۱۹۳۱، مروین لروی) و صورت زخمی (۱۹۳۲، هاوارد هاکس) تأثیر بسیار فراوانی بر سینمای گانگستری گذاشت.

در ۱۹۳۸ کاگنی با ایفای نقش راکی سالیوان در فیلم فرشتگانی با چهره‌های زشت برای اولین بار نامزد دریافت جایزه اسکار شد. اما فیلمی که جیمز کاگنی را به اوج شهرت و موفقیت رساند احمق آمریکایی خوش‌تیپ (۱۹۴۲، مایکل کورتیز) بود. او برای ایفای نقش جورج مایکل کوهن توانست جایزه اسکار نقش اول مرد را بدست آورد.[۳]

چون کاگنی تحت قرارداد کمپانی «برادران وارنر» بود مجبور می‌شد عجولانه و پی در پی در فیلم‌های مختلف تصویری از «مرد خشن» که با چاشنی طنز هم همراه بود را ایفا کند.

پس از مدتی، کاگنی توانست کمپانی تولید فیلم شخصی خود را با عنوان «کاگنی پروداکشنز» تأسیس کند. امور این کمپانی را خودش به همراه برادرش «ویلیام» که سابقه بازیگری نیز داشت بر عهده گرفت و بدین ترتیب بود که او توانست در انتخاب فیلم‌نامه آزادی عمل و در سودش هم مشارکت داشته باشد؛ اما کمپانی اش شکست خورد و تنها توانست سه فیلم، آن هم از طریق کمپانی «یونایتد آرتیستز» پخش کند، اما باز این کار او الگویی را ایجاد کرد که بسیاری از آن تبعیت کردند.

کاگنی در سال ۱۹۴۹ با فیلم اوج التهاب به کارگردانی رائول والش بازگشت درخشانی به کمپانی «برادران وارنر» داشت. او در این فیلم به نقش کودی جارت یکی از بهترین بازی‌های زندگی هنریش را ایفا کرد.

طی سال‌های دهه پنجاه میلادی او ایفاگر نقش شخصیت‌های تحقیرکننده دیگران و خبیث بسیاری از استودیوهای فیلمسازی بود. در این سال‌ها او دو فیلم راه میان بر به جهنم (۱۹۵۷) و آخرین موزیکال اش با نام دله‌دزدی نکن (۱۹۵۹) را نیز کارگردانی کرد.

جیمز کاگنی پس از بازی در فیلم یک، دو، سه (۱۹۶۱، بیلی وایلدر) از سینما کناره گرفت. او در سال ۱۹۷۴ جایزه دستاورد یک عمر (AFI Life Achievement Award) بنیاد فیلم آمریکا را کسب کرد.

میلوش فورمن که دوست و همسایه‌اش بود او را ترغیب نمود که به سینما بازگردد و نقش یک بازپرس پلیس را در رگتایم (۱۹۸۱) بپذیرد و او این کار را کرد، ولی وضعیت جسمی اش دیگر به او اجازه بازی در فیلم را نمی‌داد.

زندگی خصوصی[ویرایش]

او در ۲۳ سالگی با رقاصه‌ای به نامه ویلارد ازدواج کرد که ۲ فرزند هم حاصل این ازدواج بود.

درگذشت[ویرایش]

جیمز کاگنی بر اثر حمله قلبی در ۳۰ مارس ۱۹۸۶ در سن ۸۶ سالگی در مزرعه اش در شهرستان داچس ایالت نیویورک درگذشت. جو مورال محشر (۱۹۸۴، جوزف سارجنت) آخرین فیلمی بود که وی در آن بازی کرد و سال ۱۹۸۵ هم کتاب شرح حالش را با نام کاگنی به روایت کاگنی منتشر کرد.[۱]

جوایز[ویرایش]

فیلم‌شناسی[ویرایش]

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

James Francis Cagney, Jr. (* 17. Juli 1899 in New York City; † 30. März 1986 in Stanford, New York, USA) war ein US-amerikanischer Filmschauspieler. Sein Schauspielkollege Charlton Heston nannte Cagney „eine der signifikantesten Figuren einer Generation, als der amerikanische Film dominierte“.[1] Berühmtheit erlangte er als hartgesottener Gangster in Klassikern wie Der öffentliche Feind, Engel mit schmutzigen Gesichtern oder Sprung in den Tod. Er war jedoch auch als Tänzer und Komödiant erfolgreich, so gewann er für seinen Auftritt als Showmann in Yankee Doodle Dandy den Oscar als Bester Hauptdarsteller. Vom American Film Institute wurde Cagney auf Platz 8 der größten männlichen Filmlegenden aller Zeiten gewählt.

Leben und Karriere[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

Frühes Leben und Theaterkarriere[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

Cagney wurde auf der Lower East Side (Manhattan) in New York City als Sohn eines Iren und einer norwegisch-irischen Mutter geboren[2][3]. Sein Vater James Francis Cagney, Sr. arbeitete als Barkeeper und Amateurboxer[4]. Seine Mutter Carolyn (geborene Nelson) war Tochter eines norwegischen Schiffskapitäns[5].

Cagney war das Zweite von sieben Kindern. Zwei Geschwister starben kurz nach ihrer Geburt. Cagney, der als Kind kränklich war, absolvierte die Stuyvesant High School in New York City im Jahre 1918 und ging an die Columbia University[6]. Er schloss ein Kunststudium ab[7]. Cagney, dessen Vater infolge der Grippewelle 1918 gestorben war, musste mit diversen Gelegenheitsjobs zur Ernährung der Familie beitragen. Durch Zufall kam er zur Schauspielerei und begann als Pantomime und als Komödiant im Theater aufzutreten, doch zunächst blieben der Erfolg bescheiden. Mitte der 1920er-Jahre machte er mit größeren Rollen in Broadway-Stücken auf sich aufmerksam. Das Stück Penny Arcade brachte ihm 1929 den endgültigen Durchbruch.

Karriere als Filmstar[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

Erste Filmrollen in Hollywood hatte Cagney im Jahre 1930, in seinen ersten Filmen noch in Nebenrollen. Zum Filmstar wurde er 1931 durch seine Rolle als brutaler Gangsterboss Tom Powers in dem Gangsterfilm Der öffentliche Feind, in dem Cagney in einer berühmten Szene beim Frühstück eine halbe Grapefruit auf dem Gesicht seiner Geliebten (gespielt von Mae Clarke) zerquetscht. Mit Edward G. Robinson, dem anderen bekannten Gangsterdarsteller der 1930er und 1940er Jahre drehte er direkt im Anschluss den Gangsterfilm Leichtes Geld, der im Glücksspielmilieu spielt. Edward G. Robinson ist darin als Gangsterboss mit einer Schwäche für Blondinen zu sehen, während James Cagney seine „rechte Hand“ spielt. Die Rolle in Der öffentliche Feind führte dazu, dass Cagney das Image des Gangsters erhielt, obwohl er überwiegend in anderen Rollen auftrat.

Cagney spielte daraufhin lediglich fünf Gangster – nämlich in Chicago – Engel mit schmutzigen Gesichtern, in Die wilden Zwanziger, in Sprung in den Tod, in Den Morgen wirst du nicht erleben und in Tyrannische Liebe –, trotzdem wurde er stark mit dem Image des hartgesottenen Verbrechers identifiziert. Für seine Rolle in Chicago – Engel mit schmutzigen Gesichtern wurde er für den Oscar nominiert. Der Film erzählt die Geschichte zweier Jungen, die zusammen aufwachsen; ein Junge wird später Gangster, der andere Priester. Den Gangsterboss spielte wiederum Cagney. Auch Humphrey Bogart wirkte als korrupter Anwalt mit. James Cagney und Humphrey Bogart drehten zusammen auch Die wilden Zwanziger, in dem sie zwei Kriegskameraden und spätere Schwarzbrenner spielen, sowie den Western Oklahoma Kid. In die entgegengesetzte Rolle des Polizisten schlüpfte Cagney 1935 in Der FBI-Agent.

Die meiste Zeit seiner Filmkarriere arbeitete Cagney für Warner Brothers, doch trotz der langen Zusammenarbeit war das Verhältnis zwischen ihm und dem Studio meist angespannt. Cagney verlangte von dem Studio mehr Rechte, etwa dass er sich seine Rollen selbst aussuchen konnte – Studioboss Jack L. Warner nannte ihn deswegen den „professional Againster“ (dt: „berufsmäßigen Neinsager“). Insgesamt verließ er das Studio während seiner Karriere mehrere Male, um jeweils zu verbesserten Vertragsbedingungen mit größerer künstlerischer Freiheit wiederzukehren. 1935 führten er und Warner Bros. einen Rechtsstreit wegen eines Vertragsbruchs, den Cagney schließlich gewann. In den 1940er-Jahren gründete er, nach einer erneuten Auseinandersetzung mit Warner, seine eigene Produktionsfirma unter dem Namen Cagney Productions, die jedoch nur wenige Jahre bestand. Er engagierte sich zudem für die Rechte seiner Schauspielkollegen und fungierte für zwei Jahre als Präsident der Schauspielgewerkschaft Screen Actors Guild.

Außer unsympathischen Gangstern spielte Cagney unter anderem Boxer, Reporter, Geheimagenten, Piloten und sympathische Betrüger wie in Ein charmanter Schwindler. Mit Bette Davis drehte er Die Braut kam per Nachnahme, eine Komödie, in der James Cagney als Pilot die von Bette Davis gespielte Braut im Auftrage ihres eigenen Vaters entführt, um sie von einer Eheschließung mit einem ihm nicht genehmen Bandleader abzuhalten, wobei beide in der Wüste stranden. 1935 spielte Cagney seine ungewöhnlichste Rolle in Ein Sommernachtstraum, einer Verfilmung von William Shakespeares gleichnamiger Komödie. James Cagney spielte den „Zettel“, einen jungen Mann, der in einen Esel verwandelt wird. Einen Oscar erhielt Cagney 1942 für seine Rolle als Komponist und Impresario George M. Cohan in Yankee Doodle Dandy, einer Mischung aus Musical und Filmbiografie. Die Rolle des George M. Cohan wiederholte er 1955 in Komödiantenkinder, einem Film über den Bühnenkomiker Eddie Foy, der von Bob Hope gespielt wurde. Den Schauspieler Lon Chaney spielte Cagney in der Filmbiografie Der Mann mit den 1000 Gesichtern. Chaney war ein Schauspieler der Stummfilmzeit, der seinerzeit für seine grotesken Masken berühmt war. Er spielte unter anderem Hauptrollen in Stummfilmversionen von Der Glöckner von Notre-Dame und Das Phantom der Oper.

James Cagneys Grabstätte im Gate of Heaven Cemetery

Ruhestand und Comeback[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

1961 spielte Cagney die Figur des C. R. MacNamara, den West-Berliner Geschäftsführer von Coca-Cola in der Komödie Eins, Zwei, Drei, bei der Billy Wilder Regie führte. Der Film war bei seiner Veröffentlichung kein Erfolg, erreichte aber später vor allem in Deutschland Kultstatus. Die Dreharbeiten waren anstrengend und Cagney hatte einige Streitereien mit seinem Mitdarsteller Horst Buchholz. Er entschied schließlich, sich aus dem Schauspielgeschäft zurückzuziehen. Für die nächsten 20 Jahre trat er nur noch als Erzählstimme von zwei Filmen in Erscheinung. Diverse Rollenangebote wie Alfred Doolittle in My Fair Lady (1964) oder Hyman Roth in Der Pate – Teil II (1974) schlug Cagney aus.

1974 wurde er mit dem AFI Life Achievement Award für sein Lebenswerk ausgezeichnet. Nach einem Schlaganfall Ende der 1970er-Jahre fielen ihm einige seiner Hobbys wie das Reiten und Tanzen zunehmend schwer, was bei ihm zeitweise Depressionen auslöste. Er kehrte daraufhin zur Schauspielerei zurück. 1981 feierte James Cagney sein überraschendes Comeback. In dem Drama Ragtime unter Regie von Miloš Forman verkörperte er eine verhältnismäßig kleine, aber wichtige Rolle als Polizeichef. Seinen letzten Auftritt übernahm er 1984 in dem Fernsehfilm Nick sitzt in der Klemme, wo er einen ehemaligen Boxer im Rollstuhl spielte.

Privatleben und Tod[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

James Cagney war von 1922 bis zu seinem Tod, also insgesamt 64 Jahre, mit Frances Cagney (1899–1994) verheiratet. Sie hatten zwei Kinder. Am 30. März 1986 verstarb Cagney im Alter von 86 Jahren auf seinem Wohnsitz in Dutchess County an einem Herzinfarkt. Die Beerdigung fand am Gate of Heaven Cemetery statt, die Grabesrede hielt der damalige US-Präsident Ronald Reagan, ein guter Freund von Cagney.

Filmografie[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

Regie[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

  • 1957: Mit dem Satan auf Du (Short Cut to Hell)

Auszeichnungen[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

  • 1938: New York Film Critics Circle Award als Bester Darsteller für Chicago – Engel mit schmutzigen Gesichtern
  • 1939: Oscar Nominierung (Bester Hauptdarsteller) für Chicago – Engel mit schmutzigen Gesichtern
  • 1942: New York Film Critics Circle Award als Bester Darsteller für Yankee Doodle Dandy
  • 1943: Oscar (Bester Hauptdarsteller) für Yankee Doodle Dandy
  • 1956: Oscar Nominierung (Bester Hauptdarsteller) für Tyrannische Liebe
  • 1974: AFI Life Achievement Award (Preis des renommierten American Film Institutes) für sein Lebenswerk
  • 1977: Screen Actors Guild Life Achievement Award für sein Lebenswerk und seine Verdienste um die Schauspielerei
  • 1978: Life Achievement Award der Screen Actors Guild Awards für sein Lebenswerk
  • 1981: Career Achievement Award des National Board of Review
  • 1984: Presidential Medal of Freedom

Synchronisation[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

Viele der Synchronisationen Cagneys wurden von Wolfgang Draeger übernommen. Weitere Synchronsprecher, die Cagney ihre Stimme liehen, waren Hans Hessling und Horst Niendorf.

Literatur[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

  • Andrew Bergman: James Cagney. Seine Filme, sein Leben. (OT: James Cagney). Heyne-Filmbibliothek, Band 16. Heyne, München 1980, ISBN 3-453-86016-0.
  • Michael Hanisch: „Song-and-Dance-Man“. Zum 100. Geburtstag von James Cagney. In: film-dienst. 52. Jahrgang Nr. 14/1999, S. 10–12. ISSN 0720-0781.

Weblinks[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

Commons: James Cagney – Sammlung von Bildern, Videos und Audiodateien

Einzelnachweise[Bearbeiten | Quelltext bearbeiten]

  1. ("...one of the most significant figures of a generation when American film was dominant") Charleton Heston: James Cagney: Life Achievement Award 74 Tribute Address. AFI. 1974. Abgerufen am 23. Februar 2009.
  2. McGilligan, Seite 14
  3. McCabe, Seite 5
  4. Warren, Seite 4
  5. John McCabe: [Cagney (Memento vom 9. Februar 2002 im Internet Archive) Cagney]. New York Times, (Abgerufen am 1. November 2007).
  6. Peter Flint: James Cagney Is Dead at 86; Master of Pugnacious Grace. In: New York Times, 31. März 1986. Abgerufen im 1. November 2007. 
  7. McGilligan, Seite 16