جنگ ایران و عثمانی (۱۷۴۶–۱۷۴۳)

جنگ‌ ایران و عثمانی ۱۷۴۳ تا ۱۷۴۶
	بخشی از جنگ‌های ایران و عثمانی و جنگ‌های نادرشاه
	; دروازه‌های تبریز
تاریخ	۱۷۴۳ تا ۱۷۴۶
موقعیت	عراق, ارمنستان, گرجستان, ایران, آناتولی شرقی
نتایج	پیمان‌نامه گردان
تغییرات; قلمرو	وضعیت پیش از جنگ
طرف‌های درگیر
ایران افشاری	امپراتوری عثمانی
فرماندهان و رهبران
نادرشاه; نصرالله میرزا; طهماسب خان جلایر; احمد شاه دُرانی	محمود یکم; فرماندهان میدانی:; محمد یگن پاشا †; عبدالله پاشا جبجی;
قوا
۳۷۵٬۰۰۰	نامعلوم

جنگ ایران و عثمانی در سال‌های ۱۷۴۳ تا ۱۷۴۶ بین امپراتوری عثمانی و ایران افشاری رخ داد.

پیشینه

ایران تلاش کرد پیمان قسطنطنیه را با این درخواست که جعفریه، که به امامیه نیز معروف است، به عنوان پنجمین فرقه قانونی اسلام پذیرفته شود، تصویب کند.^[۸] در سال ۱۷۴۳، نادرشاه به امپراتوری عثمانی اعلان جنگ داد. او خواستار تسلیم بغداد شد. ایرانی‌ها در سال ۱۶۲۳ بغداد و در سال ۱۶۲۴ موصل را تصرف کرده بودند، اما عثمانی‌ها در سال ۱۶۲۵ موصل و در سال ۱۶۳۸ بغداد را بازپس گرفتند. پیمان زهاب در سال ۱۶۳۹ بین امپراتوری عثمانی و ایران صفوی به ۸۵ سال صلح منجر شده بود. در جریان سقوط سلسله صفوی، روسیه و امپراتوری عثمانی توافق کردند که شمال غرب و منطقه کاسپین ایران را تقسیم کنند، اما با ظهور نادرشاه، روس‌ها و ترک‌ها از منطقه عقب‌نشینی کردند. نادرشاه از سال ۱۷۳۰ تا ۱۷۳۶ با عثمانی‌ها جنگید اما این جنگ با بن‌بست به پایان رسید. نادرشاه پس از آن به شرق روی آورد و به امپراتوری گورکانی اعلان جنگ داد و برای جبران هزینه‌های جنگ‌هایش با عثمانی، به هند حمله کرد.

جنگ

نادرشاه رویای امپراتوری‌ای را در سر می‌پروراند که از رود سند تا تنگه بسفر امتداد داشته باشد. بنابراین او ارتشی متشکل از ۲۰۰٬۰۰۰ نفر، که بیشتر از قبایل شورشی آسیای مرکزی بودند، گردآوری کرد و قصد داشت به سوی قسطنطنیه حرکت کند، اما پس از آنکه متوجه شد علمای عثمانی در حال آماده شدن برای یک جنگ مقدس علیه ایران هستند، به سوی شرق بازگشت. او کرکوک و اربیل را تصرف کرد و در ۱۴ سپتامبر ۱۷۴۳ موصل را محاصره کرد. محاصره ۴۰ روز به طول انجامید. پاشای موصل، حاجی حسین الجلیلی، با موفقیت از موصل دفاع کرد و نادرشاه مجبور به عقب‌نشینی شد.^[۹] این حمله به دلیل شورش‌ها در ایران (۱۷۴۳–۱۷۴۴) بر سر مالیات‌های سنگین متوقف شد.^{^{[نیازمند منبع]}} خصومت‌ها به گرجستان نیز سرایت کرد، جایی که شاهزاده گیوی آمیلاخواری از نیروی عثمانی در تلاشی بی‌ثمر برای تضعیف نفوذ ایران و برکناری متحدان گرجی نادر، شاهزادگان تیموراز و ایراکلی استفاده کرد.^[۱۰] در ژوئیه ۱۷۴۴، نادرشاه حمله خود را از سر گرفت و با موفقیت قارص را محاصره کرد، اما مجبور شد برای سرکوب شورشی به داغستان بازگردد. او بعداً بازگشت و در اوت ۱۷۴۵ در نبرد قارص ارتش عثمانی را شکست داد. جنگ از هم پاشید. نادرشاه دیوانه شد و شروع به مجازات رعایای خود کرد که منجر به شورشی از اوایل ۱۷۴۵ تا ژوئن ۱۷۴۶ شد. در سال ۱۷۴۶ صلح برقرار شد. مرزها بدون تغییر باقی ماندند و بغداد در دست عثمانی‌ها ماند. نادرشاه درخواست خود برای به رسمیت شناختن جعفریه را پس گرفت. باب عالی خشنود شد و سفیر فرستاد، اما قبل از اینکه او برسد، نادرشاه توسط افسران خود ترور شد.

جستارهای وابسته

منابع

Dictionary of Wars, George C. Kohn, 2007, p. 561
Iran and the West: a critical bibliography, Cyrus Ghani, 1987, p. 287-288

پانویس

↑ Mikaberidze, Alexander (2011). Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia, Volume 1. ABC-CLIO. p. 169. ISBN 978-1598843361. پیروزی ایران [در باغوارد]، که تا ۸۰۰۰ نفر تلفات برای نادر داشت، سلطان را مجبور به پذیرش پیمان صلحی کرد که در سپتامبر ۱۷۴۶ در کردان، شمال غرب تهران، امضا شد.
↑ غفوری، علی (۱۳۸۷). تاریخ جنگ‌های ایران: از مادها تا اکنون، ص. ۴۰۲-۴۰۳. انتشارات اطلاعات
↑ مقتدر، غلامحسین (۱۳۸۷). نبردهای بزرگ نادرشاه، ص. ۱۲۸. دنیای کتاب
↑ Selcuk Aksin Somel (2010), The A to Z of the Ottoman Empire, quote: این درگیری نظامی بی‌نتیجه منجر به حفظ مرزهای موجود شد., The Scarecrow Press Inc., p. 170, ISBN 9780810875791
↑ Fisher; et al. (1991). Volume 7 van The Cambridge History of Iran: From Nadir Shah to the Islamic Republic. Cambridge: Cambridge University Press. p. 309. ISBN 978-0521200950. اکنون هر دو طرف دریافتند که هیچ‌کدام نمی‌توانند به پیروزی قاطع دست یابند و ادامه جنگ تنها توان آن‌ها را تحلیل خواهد برد. نادرشاه امیدوار بود از پیروزی خود در باغوارد برای دستیابی به یک توافق مطلوب استفاده کند، و سرانجام ادعاهای خود را به نمایندگی از فرقه جعفری کنار گذاشت و در عوض بر این خواسته تمرکز کرد که تمام عراق، از جمله بغداد، بصره و اماکن مقدس شیعیان نجف و کربلا، به همراه منطقه کردنشین وان، به او واگذار شود. سلسله‌ای از نامه‌ها و تبادل سفیران به دنبال آن انجام شد، و سرانجام در ۴ سپتامبر ۱۷۴۶ توافقی حاصل شد که بر اساس آن مرزهای معاهده قصرشیرین بدون تغییر احیا شد، و مقرراتی برای تبادل اسرا و همچنین تبادل سفیران هر سه سال یک بار در نظر گرفته شد. بدین ترتیب نادرشاه تمام خواسته‌های قبلی خود را کنار گذاشت و عثمانی‌ها صلح را بر اساس توافق‌های قبلی پذیرفتند.
↑ Lee, Jonathan L. (2019-01-15). Afghanistan: A History from 1260 to the Present (به انگلیسی). Reaktion Books. p. 100. ISBN 978-1-78914-010-1.
↑ مقتدر، غلامحسین (۱۳۸۷). نبردهای بزرگ نادرشاه. دنیای کتاب
↑ Nicolae Jorga: Geschichte des Osmannischen Reiches, vol IV, (trans: Nilüfer Epçeli) Yeditepe Yayınları, 2009, شابک ‎۹۷۸−۹۷۵−۶۴۸۰−۱۹−۹, p. 371
↑ Olson, Robert W. (1975). The Siege of Mosul and Ottoman-Persian Relations 1718-1743. Uralic and Altaic Series. Vol. 124. Indiana: Indiana University Publications.
↑ آلن، ویلیام ادوارد دیوید (۱۹۳۲)، تاریخ مردم گرجستان: از آغاز تا فتح روسیه در قرن نوزدهم، ص. ۱۹۳. تیلور و فرانسیس، شابک ‎۰−۷۱۰۰−۶۹۵۹−۶

[1] Mikaberidze, Alexander (2011). Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia, Volume 1. ABC-CLIO. p. 169. ISBN 978-1598843361. پیروزی ایران [در باغوارد]، که تا ۸۰۰۰ نفر تلفات برای نادر داشت، سلطان را مجبور به پذیرش پیمان صلحی کرد که در سپتامبر ۱۷۴۶ در کردان، شمال غرب تهران، امضا شد.

[2] غفوری، علی (۱۳۸۷). تاریخ جنگ‌های ایران: از مادها تا اکنون، ص. ۴۰۲-۴۰۳. انتشارات اطلاعات

[3] مقتدر، غلامحسین (۱۳۸۷). نبردهای بزرگ نادرشاه، ص. ۱۲۸. دنیای کتاب

[4] Selcuk Aksin Somel (2010), The A to Z of the Ottoman Empire, quote: این درگیری نظامی بی‌نتیجه منجر به حفظ مرزهای موجود شد., The Scarecrow Press Inc., p. 170, ISBN 9780810875791

[5] Fisher; et al. (1991). Volume 7 van The Cambridge History of Iran: From Nadir Shah to the Islamic Republic. Cambridge: Cambridge University Press. p. 309. ISBN 978-0521200950. اکنون هر دو طرف دریافتند که هیچ‌کدام نمی‌توانند به پیروزی قاطع دست یابند و ادامه جنگ تنها توان آن‌ها را تحلیل خواهد برد. نادرشاه امیدوار بود از پیروزی خود در باغوارد برای دستیابی به یک توافق مطلوب استفاده کند، و سرانجام ادعاهای خود را به نمایندگی از فرقه جعفری کنار گذاشت و در عوض بر این خواسته تمرکز کرد که تمام عراق، از جمله بغداد، بصره و اماکن مقدس شیعیان نجف و کربلا، به همراه منطقه کردنشین وان، به او واگذار شود. سلسله‌ای از نامه‌ها و تبادل سفیران به دنبال آن انجام شد، و سرانجام در ۴ سپتامبر ۱۷۴۶ توافقی حاصل شد که بر اساس آن مرزهای معاهده قصرشیرین بدون تغییر احیا شد، و مقرراتی برای تبادل اسرا و همچنین تبادل سفیران هر سه سال یک بار در نظر گرفته شد. بدین ترتیب نادرشاه تمام خواسته‌های قبلی خود را کنار گذاشت و عثمانی‌ها صلح را بر اساس توافق‌های قبلی پذیرفتند.

[6] Lee, Jonathan L. (2019-01-15). Afghanistan: A History from 1260 to the Present (به انگلیسی). Reaktion Books. p. 100. ISBN 978-1-78914-010-1.

[7] مقتدر، غلامحسین (۱۳۸۷). نبردهای بزرگ نادرشاه. دنیای کتاب

[8] Nicolae Jorga: Geschichte des Osmannischen Reiches, vol IV, (trans: Nilüfer Epçeli) Yeditepe Yayınları, 2009, شابک ‎۹۷۸−۹۷۵−۶۴۸۰−۱۹−۹, p. 371

[Olson-9] Olson, Robert W. (1975). The Siege of Mosul and Ottoman-Persian Relations 1718-1743. Uralic and Altaic Series. Vol. 124. Indiana: Indiana University Publications.

[Allen-32-10] آلن، ویلیام ادوارد دیوید (۱۹۳۲)، تاریخ مردم گرجستان: از آغاز تا فتح روسیه در قرن نوزدهم، ص. ۱۹۳. تیلور و فرانسیس، شابک ‎۰−۷۱۰۰−۶۹۵۹−۶

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]