جمعیت‌شناسی تهران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

تهران شهری با گوناگونی قومیت است اما جمعیت خارجی آن بسیار کم است.[۱] تهران هنگام پایتخت شدن جمعیتی کمتر از ۲۰ هزار تن داشت و هم‌اکنون به یکی از پرجمعیت‌ترین کلان‌شهرهای خاورمیانه تبدیل شده‌است.[۲][۳] میزان رشد جمعیت در تهران سالانه ۱/۷۹ درصد است.[۴] میزان باسوادی نیز در تهران بالاست.[۴]

تحولات جمعیت[ویرایش متنی]

تحولات جمعیتی تهران به عنوان پایتخت، پس از سال ۱۳۰۰ شامل چهار دورهٔ برجسته می‌شود:[۵]

  1. دورهٔ اول از سال ۱۳۰۰ تا ۱۳۲۰ که خندق‌ها و دروازه‌ها از میان رفتند، راه‌های شهر اصلاح شدند و شهر شکل منظم هندسی به خود گرفت. جمعیت تهران در این سده افزایش چشمگیری پیدا کرد، به‌نحوی که طی دو سرشماری در سال‌های ۱۳۱۰ و ۱۳۱۹، از ۳۰۰ هزار تن در سرشماری نخست، به ۵۴۰ هزار تن در سرشماری دوم رسید.[۵]
  2. دورهٔ دوم از سال ۱۳۲۰تا ۱۳۳۲ که این دوره همراه با بروز جنگ جهانی دوم بود و تغییرات زیادی انجام نشد و تنها شهر از اطراف توسعه یافت. جمعیت تهران در این دوره مطابق آمار رسمی سال ۱۳۲۵ حدود ۸۸۰ هزار تن بود.[۵]
  3. دورهٔ سوم از سال ۱۳۳۲ تا ۱۳۵۷ که در این دوره به دلیل ساخت بزرگراه‌ها، خیابان‌ها و بلوارها، شهرک‌های تازه و ساختمان‌های بزرگ، تهران رشد چشمگیری داشت و از هر سو گسترش پیدا کرده بود، به نحوی که یکی از شهرهای بزرگ آسیا به حساب می‌آمد. جمعیت تهران به سرعت افزایش پیدا کرده بود و از یک میلیون و ۸۰۰ هزار تن در ۱۳۳۵ به چهارمیلیون و ۵۳۰ هزار تن در سال ۱۳۵۵ رسیده بود.[۵]
  4. دورهٔ چهارم از سال ۱۳۵۷ تا ۱۳۶۵ که سال‌های نخست پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود، تهران از هر سو گسترده شد. مهاجرت به تهران و دادن زمین به تعاونی‌ها برای خانه‌سازی و ایجاد خانه‌های ارزان‌قیمت، از دلایل گسترش شهر در این دوران است. براساس آمار سال ۱۳۷۱ جمعیت تهران ۶۶۲۰۴۶۱ تن بود.[۵]

در دهه‌های گذشته، جمعیت خالص افزوده شده به تهران بیش از پنج‌میلیون نفر است که این پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی گسترده‌ای داشته‌است. براساس شش دوره سرشماری انجام شده، جمعیت تهران از سال‌های ۱۳۳۵ تا ۱۳۸۵ حدود پنج‌برابر شده‌است و این رشد در شهرهای اطراف تهران بیشتر از شهر تهران بود؛ به طوری که رشد شهر تهران طی دهه‌های اخیر کاهش یافته و بر جمعیت پیرامون آن افزوده شده‌است.[۵]

آمار[ویرایش متنی]

سرشماری‌ها[ویرایش متنی]

سال جمعیت نرخ رشد حکومت
۹۳۳ ۱۰۰۰Green Arrow Up.svg شاه طهماسب
۱۰۰۵ ۳۰۰۰Green Arrow Up.svg ۱/۴ شاه عباس صفوی
۱۱۷۶ ۱۵۰۰۰Green Arrow Up.svg ۵/۲ آقامحمدخان قاجار
۱۱۸۶ ۵۰۰۰۰Green Arrow Up.svg ۱۲/۰۳ فتحعلی‌شاه قاجار
۱۱۹۱ ۶۰۰۰۰Green Arrow Up.svg ۳/۶ فتحعلی‌شاه قاجار
۱۲۱۳ ۸۰۰۰۰Green Arrow Up.svg ۲/۸ اواخر دوران فتحعلی‌شاه و ابتدای دوران محمد شاه قاجار
۱۲۴۶ ۱۴۷۲۵۶Green Arrow Up.svg ۲/۹ ناصرالدین‌شاه قاجار
۱۳۰۹ ۲۵۰۰۰۰Green Arrow Up.svg ۲/۴ پهلوی اول
۱۳۱۹ ۵۴۰۰۸۷Green Arrow Up.svg ۶/۶ پهلوی اول
۱۳۳۵ ۱۵۶۰۹۳۴Green Arrow Up.svg ۵/۵ پهلوی دوم
۱۳۴۵ ۲۷۱۹۷۳۰Green Arrow Up.svg ۵/۱ پهلوی دوم
۱۳۵۵ ۴۵۳۰۲۲۳Green Arrow Up.svg ۲/۹ پهلوی دوم
۱۳۶۵ ۶۰۵۸۲۰۷Green Arrow Up.svg ۱/۳ جمهوری اسلامی
۱۳۷۰ ۶۴۹۷۲۳۸Green Arrow Up.svg ۰/۷۸ جمهوری اسلامی
۱۳۷۵ ۶۷۵۸۸۴۵Green Arrow Up.svg ۱/۳ جمهوری اسلامی
۱۳۸۵ ۷۷۱۱۲۳۰Green Arrow Up.svg جمهوری اسلامی
منابع: اطلس کلان‌شهر تهران[۶]

آمار اساسی[ویرایش متنی]

منطقه جمعیت کل شمار مرد شمار زن شمار خانوار بعد خانوار نسبت جنسی تراکم
۸٬۶۷۹٬۹۳۶ ۴٬۳۱۵٬۱۹۶ ۴٬۳۶۴٬۷۴۰ ۲٬۹۰۷٬۲۳۹ ۳/۰ ۹۹٪ ۱۴
منطقه ۱ ۴۹۳٬۸۸۹ ۲۴۱٬۸۰۵ ۲۵۲٬۰۸۴ ۱۶۹٬۲۵۹ ۲/۹ ۹۶٪ ۱۱
منطقه ۲ ۶۹۲٬۵۷۹ ۳۳۸٬۱۳۶ ۳۵۴٬۴۴۳ ۲۳۶٬۹۹۲ ۲/۹ ۹۵٪ ۱۵
منطقه ۳ ۳۳۰٬۰۰۴ ۱۵۸٬۰۵۴ ۱۷۱٬۹۵۰ ۱۱۸٬۸۰۱ ۲/۸ ۹۲٪ ۱۱
منطقه ۴ ۹۱۷٬۲۶۱ ۴۵۶٬۳۹۴ ۴۶۰٬۸۶۷ ۳۰۳٬۷۳۰ ۳/۰ ۹۹٪ ۱۵
منطقه ۵ ۸۵۶٬۵۶۵ ۴۲۰٬۴۳۱ ۴۳۶٬۱۳۴ ۲۹۱٬۶۶۵ ۲/۹ ۹۶٪ ۱۶
منطقه ۶ ۲۵۰٬۷۵۳ ۱۲۲٬۸۰۴ ۱۲۷٬۹۴۹ ۸۴٬۸۹۶ ۳/۰ ۹۶٪ ۱۲
منطقه ۷ ۳۱۲٬۰۰۲ ۱۵۱٬۸۸۲ ۱۶۰٬۱۲۰ ۱۱۵٬۸۸۰ ۲/۷ ۹۵٪ ۲۰
منطقه ۸ ۴۲۵٬۰۴۴ ۲۰۸٬۲۸۴ ۲۱۶٬۷۶۰ ۱۴۸٬۵۳۵ ۲/۹ ۹۶٪ ۳۲
منطقه ۹ ۱۷۴٬۱۱۵ ۸۸٬۰۹۲ ۸۶٬۰۲۳ ۵۷٬۶۴۸ ۳/۰ ۱۰۲٪ ۹
منطقه ۱۰ ۳۲۶٬۸۸۵ ۱۶۲٬۰۳۵ ۱۶۴٬۸۵۰ ۱۱۷٬۳۲۵ ۲/۸ ۹۸٪ ۴۰
منطقه ۱۱ ۳۰۸٬۱۷۶ ۱۵۴٬۵۱۶ ۱۵۳٬۶۶۰ ۱۰۷٬۷۵۹ ۲/۹ ۱۰۱٪ ۲۶
منطقه ۱۲ ۲۴۰٬۹۰۹ ۱۲۲٬۱۲۱ ۱۱۸٬۷۸۸ ۷۹٬۱۰۵ ۳/۰ ۱۰۳٪ ۱۵
منطقه ۱۳ ۲۵۳٬۰۵۴ ۱۲۵٬۶۱۷ ۱۲۷٬۴۳۷ ۸۵٬۱۳۳ ۳/۰ ۹۹٪ ۲۰
منطقه ۱۴ ۴۸۹٬۱۰۱ ۲۴۴٬۵۰۰ ۲۴۴٬۶۰۱ ۱۶۳٬۹۲۴ ۳/۰ ۱۰۰٪ ۳۴
منطقه ۱۵ ۶۵۹٬۴۶۸ ۳۳۵٬۳۱۴ ۳۲۴٬۱۵۴ ۲۰۹٬۱۴۱ ۳/۲ ۱۰۳٪ ۲۴
منطقه ۱۶ ۲۶۷٬۶۷۸ ۱۳۴٬۲۵۰ ۱۳۳٬۴۲۸ ۸۷٬۴۶۴ ۳/۱ ۱۰۱٪ ۱۶
منطقه ۱۷ ۲۷۸٬۳۵۴ ۱۴۰٬۱۳۱ ۱۳۸٬۲۲۳ ۹۰٬۰۳۲ ۳/۱ ۱۰۱٪ ۳۴
منطقه ۱۸ ۴۱۹٬۲۴۹ ۲۱۳٬۵۱۸ ۲۰۵٬۷۳۱ ۱۳۰٬۴۰۵ ۳/۲ ۱۰۴٪ ۱۱
منطقه ۱۹ ۲۵۵٬۵۳۳ ۱۳۰٬۲۰۳ ۱۲۵٬۳۳۰ ۷۷٬۷۶۴ ۳/۳ ۱۰۴٪ ۱۳
منطقه ۲۰ ۳۶۷٬۶۰۰ ۱۸۴٬۲۲۴ ۱۸۳٬۳۷۶ ۱۱۶٬۴۹۲ ۳/۲ ۱۰۰٪ ۱۶
منطقه ۲۱ ۱۸۶٬۳۱۹ ۹۳٬۷۳۹ ۹۲٬۵۸۰ ۶۰٬۴۳۲ ۳/۱ ۱۰۱٪ ۴
منطقه ۲۲ ۱۷۵٬۳۹۸ ۸۹٬۱۴۶ ۸۶٬۲۵۲ ۵۴٬۸۵۷ ۳/۲ ۱۰۳٪ ۳
منابع: شهرداری تهران[۷]
هرم جمعیتی تهران در سال[۸]۱۳۸۵

زبان[ویرایش متنی]

تهران بزرگ‌ترین شهر فارسی‌زبان جهان است.[۹] ۹۸ درصد تهرانی‌ها زبان فارسی را می‌فهمند و تنها ۱۰ درصد از آن‌ها توان گفتگو به حداقل یکی از زبان‌های رایج جهان را دارند.[۱۰] مردم تهران در گذشته گویش خاص خودشان را داشتند، معروف به لهجهٔ تهرانی که در طول زمان کمرنگ شد و تغییراتی یافت.[۱۱] لهجهٔ تهرانی تنها دارای واژگان متفاوت نبود و در برخی موارد دارای قواعد، رسم و ساختار ادبی بوده‌است.[۱۲]

قومیت[ویرایش متنی]

اقوام کلان‌شهر تهران
قوم درصد
پارسیان
  
۶۶٫۴٪
آذری‌ها
  
۲۵٫۲٪
گیلک‌ها
  
۶٫۲٪
لرها
  
۰٫۸٪
کردها
  
۰٫۵٪
دیگر
  
۰٫۴٪

اکثریت مردم تهران را پارسیان تشکیل می‌دهند؛ پس از آن‌ها، به ترتیب، آذری‌های ایرانی و مازندرانی‌ها بزرگترین اقلیت‌های قومی موجود در تهران هستند. همچنین قومیت‌های کرد و گیلک نیز از دیگر اقوام پر جمعیت شهر هستند.[۱۳][۱۴]

طی پژوهشی که شرکت پژوهشگران خبره پارس به سفارش شورای فرهنگ عمومی در سال ۸۹ انجام داد و بر پایهٔ یک بررسی میدانی و یک جامعهٔ آماری از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱۴۰۰ روستای سراسر کشور، درصد اقوامی که در این نظر سنجی نمونه‌گیری شد، در تهران به قرار زیر بود:[۱۵][۱۶][۱۷]

شهروندان خارجی[ویرایش متنی]

تهران میزبان جمعیت خارجی کمی است و بیشترین خارجی‌های ساکن آن را افغان‌ها و پس از آن، پاکستانی‌ها و عراقی‌ها تشکیل می‌دهند.[۱][۱۸][۱۹]

دین[ویرایش متنی]

بیشتر مردم تهران رسماً مسلمان و شیعه دوازده‌امامی هستند.[۲۰] دیگر جوامع مذهبی در تهران شامل بهائیان، زرتشتیان، مسیحیان و یهودیان می‌شود.[۲۱][۲۲]

میانگین سنی[ویرایش متنی]

شهر تهران جمعیت سال‌خورده‌تری نسبت به ایران و استان تهران را در خود جای داده‌است. پراکندگی گروه‌های سنی نیز در تهران یکنواخت نیست و مناطق شمالی دارای جمعیتی با میانگین سنی بالاتری هستند. مناطق حاشیهٔ شهر نیز دارای جمعیت جوان‌تری هستند.[۲۳] طبق آماری که بر اساس نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵ به دست آمد، میانگین سنی در شهر تهران معادل ۳۳/۲ سال است.[۲۴]

جستارهای وابسته[ویرایش متنی]

منابع[ویرایش متنی]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ اطلس کلان‌شهر تهران. شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری، چاپ اول، ۱۳۸۴. ۱۱۲ و ۱۱۳. شابک ‎۹۶۴-۷۹۴۳-۴۶-۶. 
  2. شهبازی، داریوش. برگ‌هایی از تاریخ تهران. ثالث. ۱۹. شابک ‎۹۷۸۹۶۴۳۸۰۵۴۹۴. 
  3. «Major Agglomerations of the World - Population Statistics and Maps». www.citypopulation.de. بازبینی‌شده در 2018-06-19. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ سیما, IRIB NEWS AGENCY | خبرگزاری صدا و. «جمعیت تهران، 13 میلیون نفر». IRIB NEWS AGENCY | خبرگزاری صدا و سیما. بازبینی‌شده در 2018-06-19. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ ۵٫۵ «12قرن افزایش جمعیت تهران». www.hamshahrionline.ir. بازبینی‌شده در 2018-06-19. 
  6. «روند تحول جمعیت مناطق». atlas.tehran.ir. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 2018-06-19. بازبینی‌شده در 2018-06-19. 
  7. «جمعیت کل مناطق شهر تهران». region18.tehran.ir. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 2018-06-20. بازبینی‌شده در 2018-06-20. 
  8. درگاه ملی آمار ایران. «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵». بازبینی‌شده در ۲۳ ژانویه ۲۰۰۹. 
  9. «Tehran - Political Situation». en.tehran.ir. بازبینی‌شده در 2018-06-19. 
  10. جهان|TABNAK, سایت خبری تحلیلی تابناک|اخبار ایران و. «چنددرصد تهرانی‌ها در تهران به دنیا آمده‌اند؟». سایت خبری تحلیلی تابناک|اخبار ایران و جهان|TABNAK. بازبینی‌شده در 2018-06-19. 
  11. «همشهری محله | لهجه تهرانی». mahaleh.hamshahrilinks.org. بازبینی‌شده در 2018-06-19. 
  12. «همشهری محله | در سوگ لهجه «ترونی»». mahaleh.hamshahrilinks.org. بازبینی‌شده در 2018-06-19. 
  13. Kjeilen، Tore. «Teheran - LookLex Encyclopaedia». looklex.com. بازبینی‌شده در 2018-06-19. 
  14. «یک و نیم میلیون مازندرانی پایتخت‌نشین شدند»(fa-IR)‎. به کوشش خبرگزاری جمهوری اسلامی. بازبینی‌شده در 2018-08-14. 
  15. فهرست نویسی پیش از انتشار کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران * شماره کتابشناسی ملّی:۲۸۹۰۶۹۰ *عنوان و نام پدیدآورنده:طرح بررسی و سنجش شاخص‌های فرهنگ عمومی کشور (شاخص‌های غیرثبتی){گزارش}:گزارش‌های پیشرفت طرح‌ها وکلان شهرها/به سفارش شورای فرهنگ عمومی کشور؛ مدیر طرح و مسئول سیاست گذاری:منصور واعظی؛ اجرا:شرکت پژوهشگران خبره پارس
  16. آفتاب نیوز
  17. تابناک
  18. Amar.org.ir. «مقایسه ویژگیهای جمعیتی و اجتماعی مناطق ٢٢ گانه شهر تهران». http://www.amar.org.ir. 
  19. «مهاجران در ایران؛ تعداد اتباع کدام کشورها بیشتر است؟»(en-GB)‎. به کوشش BBC News فارسی. 2017-06-19. بازبینی‌شده در 2018-06-19. 
  20. الهام فتحی. «نگاهی به وضعیت دین و جمعیت ایران در نیم‌قرن اخیر». https://www.amar.org.ir. 
  21. اطلس کلان‌شهر تهران. «دین و اقلیت‌های دینی». Atlas.tehran.ir. بازبینی‌شده در 2018-06-09. 
  22. «خانه ارزشمند تاریخی یا مرکز فساد بهائیت در تهران»(fa)‎. به کوشش مشرق نیوز. 2014-11-30. بازبینی‌شده در 2018-06-09. 
  23. «توزیع نسبی جمعیت در گروه‌های عمده سنی». atlas.tehran.ir. بازبینی‌شده در 2018-06-21. 
  24. Amar.org.ir. «میانگین سنی جمعیت ایران بر اساس نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵». https://www.amar.org.ir. 

پیوند به بیرون[ویرایش متنی]