جمال خاشقجی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
جمال خاشقجی
Jamal Khashoggi in March 2018 (cropped).jpg
خاشقجی در حال صحبت کردن در واشینگتن، دی.سی. در مارس ۲۰۱۸
زادهجمال بن احمد خاشقجی[۱]
۱۳ اکتبر ۱۹۵۸[۲]
مدینه، عربستان سعودی
درگذشت۲ اکتبر ۲۰۱۸ (۵۹ سال)[۳]
کنسولگری عربستان سعودی
استانبول، ترکیه
محل سکونتایالات متحده آمریکا[۴]
ملیتعربستان سعودی
محل تحصیلدانشگاه ایالتی ایندیانا
شغلروزنامه‌نگار، ستون نویس، نویسنده
همسر(ها)روای تونسی (div.)[۱]
شریک(های) زندگیخدیجه چنگیز (fiancee 2018)
فرزندان4[۱]
والدین
  • احمد خاشقجی[۱] (پدر)
  • إسعاف دفتار[۱] (مادر)
خویشاونداننبیلا خاشقجی (دختر عمو)
عماد خاشقجی (پسر عمو)
دودی الفاید (پسر عمو)
عدنان خاشقجی (عمو)
سمیرا خاشقجی (عمه)
سهیر خاشقجی (عمه)
محمد خاشقجی (پدربزرگ)
وبگاهjamalkhashoggi.com

جمال خاشقجی (۱۳ اکتبر ۱۹۵۸ – ۲ اکتبر ۲۰۱۸) روزنامه‌نگار، مقاله‌نویس و نویسندهٔ اهل کشور عربستان سعودی بود. وی همچنین مدیر و سردبیر ارشد شبکهٔ خبری العرب و از منتقدان نحوه حکمرانی در عربستان بود.[۵] او همچنین در روزنامه واشینگتن پست مطلب می‌نوشت. جمال در سال ۲۰۱۷ از عربستان سعودی گریخته و خود را از کشور تبعید نمود.[۶] او از منتقدان شدید ولیعهد عربستان، محمد بن سلمان، و پادشاه کشور، سلمان بن عبدالعزیز آل سعود بود.[۷]

جمال در ۲ اکتبر ۲۰۱۸ به کنسولگری عربستان در استانبول مراجعه کرد و ناپدید شد. شواهد نشان می‌دهد او در کنسولگری عربستان در ترکیه به قتل رسیده و جسدش تکه‌تکه شده و از آنجا خارج شده‌است. جمال نوه محمد خاشقجی، پزشک مخصوص ملک عبدالعزیز، بود و نیز عدنان خاشقجی، که در ماجرای مک‌فارلین در ایران مشهور شد، عموی او بود.

زندگی[ویرایش]

پیشینه خانوادگی[ویرایش]

عموی وی بنام عدنان خاشقجی متعاقب ماجرای مک‌فارلین در ایران مشهور شد. عدنان در مصاحبه ای با مجله نیویورک در سال ۱۹۸۹ ادعا کرده‌است که پدربزرگ وی یهودی بوده‌است.[۸][ارجاع دست‌دوم]

زندگی شخصی[ویرایش]

او در سال ۱۹۵۸ در مدینه به دنیا آمد و تا زمانی که در عربستان بود، در رسانه‌های سعودی سمت‌های متعددی را برعهده داشت. در اوایل زندگی حرفه‌ایش، به عنوان خبرنگار چندین روزنامه مشغول به کار بود. علاوه بر کار رسانه‌ای، از سال ۲۰۰۴، مشاور رسانه‌ای شاهزاده ترکی الفیصل، سفیر سابق عربستان در لندن و واشینگتن بود.

او زمانی سردبیر یکی از روزنامه‌های اصلاح‌طلب عربستان به نام الوطن بود و از او به عنوان روزنامه‌نگار نزدیک به محافل قدرت در ریاض و مشاور دولت عربستان یاد می‌شد اما با قدرت‌گیری محمد بن سلمان، ستاره اقبال او افول کرد و سرانجام حتی ماندن در کشور را دشوار یافت.

او با شاهزاده ولید بن طلال، میلیاردر سعودی، هم روابطی داشت. این شاهزاده قرار بود شبکه‌ای ماهواره‌ای به نام العرب راه‌اندازی کند. خاشقجی به سمت مدیر کل این شبکه منصوب شد اما کار این شبکه مدت زیادی طول نکشید. در واقع، شبکه العرب، فقط یک روز پخش شد. خاشقجی را می‌توان یکی از نیروهای دوران ملک عبدالله بن عبدالعزیز دانست. او در آن دوره، در رسانه‌های عربستان حضور فعالی داشت؛ یادداشت‌های او به‌طور مکرر در روزنامه سعودی الحیات منتشر می‌شد. اما در دوره ملک سلمان و پسرش محمد ماجرا متفاوت شد. شاهزاده محمد بن سلمان، با استفاده از موقعیت پدرش، به سرعت مدارج ترقی را طی کرد. او ابتدا دو ولیعهد را کنار گذاشت و بسیاری از شاهزادگان و روزنامه‌نگاران منتقد را از سر راه خود برداشت. خاشقجی از دسامبر ۲۰۱۶، به تدریج از حکومت عربستان فاصله گرفت. او ابتدا در اندیشکده‌ای در واشینگتن از صعود دونالد ترامپ و سیاست او در خاورمیانه انتقاد کرد. در آن زمان، به دلیل اینکه او یک فرد نزدیک به حکومت شناخته می‌شد، یک مقام رسمی سعودی مجبور شد اظهارات انتقادآمیز خاشقجی را یک نظر شخصی بداند. این مقام به خبرگزاری رسمی عربستان گفته بود که انتقادات خاشقجی از ترامپ، منعکس‌کننده دیدگاه دولت عربستان نیست. در آن زمان، سعودی‌ها بسیار مراقب بودند که کسی از چهره‌های نزدیک به حکومت، از ترامپ انتقاد نکند. چرا که ترامپ به تازگی انتخاب شده بود و سیاست او در قبال خاورمیانه در حال شکل‌گیری بود. به همین دلیل، انتقادات خاشقجی با واکنش سریع دولت عربستان مواجه شد و دولت او را از نوشتن و حضور در رسانه‌ها ممنوع کرد.

پس از شروع بازداشت شاهزادگان سعودی توسط بن سلمان، این روزنامه‌نگار برای مدتی سکوت اختیار کرد و فعالیت‌های رسانه‌ایش را محدود کرد اما سرانجام سال گذشته، به‌طور داوطلبانه به تبعید خودخواسته در واشینگتن تن داد. پس از استقرار در واشینگتن، یادداشت‌های انتقادی متعددی علیه ولیعهد عربستان و سیاست‌های داخلی و خارجی او، بخصوص جنگ یمن نوشت. یادداشت‌های او در رسانه‌های مشهوری همچون اشپیگل و فایننشال تایمز منتشر می‌شد. در این اواخر، او در روزنامه واشینگتن پست مطلب می‌نوشت. خاشقجی طی یادداشتی در مجله آلمانی اشپیگل، از تمرکز قدرت و سرکوب منتقدان توسط بن سلمان انتقاد کرده بود. او همچنین از مخالفان روابط اسرائیل و عربستان سعودی بود.[۹]

پس از خروج از عربستان خاشقجی تبدیل به مغز متفکر اپوزیسیون شد و بن سلمان را به برهم زدن توازن و شیخیت جامعه سنتی عربستان متهم کرد. خاشقجی در یکی از مقاله‌های خود در القدس العربی، محمد بن سلمان را با قذافی و صدام مقایسه کرده است و با برشمردن اقدامات بن سلمان، مدعی شد او شیزوفرنی دارد و به همین دلیل معتقد بود جاه طلبی و تندروی‌های بن سلمان باعث خواهد شد عربستانی که آل سعود طی یک قرن آن را تبدیل به قدرت مهم منطقه کرده از هم می‌پاشد ‎[۱۰]


مرگ[ویرایش]

ناپدید شدن در استانبول[ویرایش]

وی پس از آنکه در روز ۲ اکتبر ۲۰۱۸ برای ثبت ازدواج خود به سرکنسولگری عربستان در استانبول رفت، ناپدید شد. عربستان مدعی شد که وی از کنسولگری خارج شده اما نامزد وی این موضوع را رد کرد. نام وی در لیست افراد تحت تعقیب بن سلمان قرار داشت. سخنگوی ریاست جمهوری ترکیه در ابتدا تأکید کرد که وی از کنسولگری عربستان خارج نشده‌است.[۱۱][۱۲][۱۳][۱۴] در روزهای آتی، منابع ترکیه‌ای اعلام کردند که ارزیابی اولیه پلیس ترکیه نشان می‌دهد که جمال خاشقجی در کنسولگری عربستان در استانبول به قتل رسیده و تکه‌تکه شده‌است. به گفته شبکه الجزیره قتل جمال خاشقجی از پیش برنامه‌ریزی شده بود و کنسولگری جسد او را از ساختمان خارج کرده‌است. نیویورک تایمز به نقل از رئیس انجمن رسانه‌های عربی گفته‌است که «مقام‌های ترکیه تکه‌تکه شدن جسد خاشقجی را تأیید کرده‌اند».

تأیید رسمی قتل توسط عربستان[ویرایش]

عربستان که برای دو هفته هرگونه اطلاع از سرنوشت جمال خاشقجی را قویا تکذیب می‌کرد و می‌گفت او پس از مراجعه به کنسولگری آنجا را ترک کرده‌است.[۱۵] در تاریخ ۱۹ اکتبر ۲۰۱۸ تلویزیون رسمی عربستان قتل جمال خاشقجی در داخل کنسولگری عربستان در استانبول را تأیید کرد و ادعا کرد که وی طی یک مشاجره تصادفی کشته شده‌است. همچنین، دستور برکناری ژنرال احمد عسیری معاون وزارت اطلاعات عربستان و سعود القحطانی، از دستیاران محمد بن سلمان، صادر و ۱۸ نفر ناشناس دیگر هم بازداشت شدند و هیئتی از سه وزراتخانه عربستان مأمور به ارائه گزارش کامل در مهلتی یک‌ماهه شد.[۱۶][۱۷] این در حالی بود که در طول ۱۷ روز پس از ناپدید شدن خاشقجی در کنسولگری عربستان در استانبول، دولت عربستان ادعا می‌کردند که وی کنسولگری عربستان را به سلامت ترک کرده و ولیعهد از سرنوشت او بی‌اطلاع بوده‌است.

سپس مقام‌های سعودی پیش از این اعلام کرده‌اند که «مأموران خودسر» عامل قتل جمال خاشقجی هستند.[۱۸]

پس از آن که گفته شد مقام‌های ترکیه نواری از مکالمات داخل کنسولگری عربستان در زمان قتل جمال خاشقجی دارند و رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سیا، در سفرش به ترکیه این نوار را شنیده‌است. رسانه‌های رسمی عربستان سعودی از قول دادستان عمومی عربستان نوشتند که جمال خاشقجی، روزنامه‌نگار منتقد سعودی، در «قتل عمد» کشته شده‌است و مقام‌های قضایی عربستان گفتند مشغول بازجویی از مظنونان پرونده هستند.[۱۸][۱۵][۱۹]

در روز پنج‌شنبه، دوم آبان مقام‌های عربستان سعودی در اظهار نظری تازه اعلام کردند که قتل جمال خاشقجی در کنسولگری این کشور در استانبول با برنامه‌ریزی و «نیت قبلی» صورت گرفته‌است؛ همزمان ترکیه اعلام کرد که نمی‌خواهد این پرونده را به دادگاهی بین‌المللی ارجاع بدهد.[۱۹]

بسیاری از منتقدان مسئولیت قتل خاشقجی را متوجه محمد بن سلمان ولیعهد عربستان می‌دانند و رسانه‌های ترکیه همواره به نقل از مقام‌های امنیتی این کشور، قتل جمال خاشقجی را به مأموران اعزامی از سوی محمد بن سلمان نسبت داده‌اند. هرچند این اتهام از طرف مقام‌های سعودی رد شده و او روز چهارشنبه ۲۴ اکتبر در اولین اظهارنظر عمومی در این باره آن را «دردناک» خواند و وعده «اجرای عدالت» دربارهٔ عاملان قتل را داد.[۱۸] در ۲۳ آبان ماه نیز سخنگوی دادستانی عربستان تکه‌تکه شدن خاشقجی را تأیید و علت مرگ او را تزریق مواد مخدر عنوان کرد، و بار دیگر تأکید که محمد بن سلمان ارتباطی با موضوع ندارد، دادستانی ترکیه هم در جواب گفت؛ عاملان قتل باید به‌طور کامل مشخص شوند

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ Black, Ian (19 October 2018). "Jamal Khashoggi obituary". The Guardian. Retrieved 25 October 2018.
  2. Hubbard, Ben; Gladstone, Rick; Landler, Mark (16 October 2018). "Trump Jumps to the Defense of Saudi Arabia in Khashoggi Case". The New York Times. Retrieved 17 October 2018. Mr. Khashoggi, who wrote columns for The Washington Post, lived in the United States, and his 60th birthday was on Saturday [October 13].
  3. "Khashoggi 'died after fight' – Saudis". BBC. 19 October 2018. Retrieved 19 October 2018.
  4. "What we know (and don't) about missing Saudi journalist Jamal Khashoggi". Retrieved 16 October 2018.
  5. «معمای ناپدید شدن روزنامه‌نگار منتقد ولیعهد عربستان عمیق‌تر شد». BBC News فارسی. ۲۰۱۸-۱۰-۰۴. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۰-۰۵.
  6. "Opinion | Saudi Arabia wasn't always this repressive. Now it's unbearable". Washington Post. Retrieved 2018-11-07.
  7. «Saudi writer 'murdered' in consulate» (به انگلیسی). BBC News. ۲۰۱۸-۱۰-۰۷. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۱-۰۷.
  8. New York Magazine, Stepping Out, By Jeanie Kasindorf, 18 Dec 1989, Page 44.
  9. https://jamalkhashoggi.com/index.php/2016/09/04/does-saudi-arabia-need-relations-with-israel/
  10. «جمال خاشقجی؛ رکوردار مصاحبه با بن لادن و هواداری میرحسین موسوی». پایگاه تحیلی خبری رویداد24.
  11. https://www.borna.news/بخش-سیاسی-3/759876-آل-سعود-جمال-خاشقجی-را-در-ترکیه-ربود-پلیس-دست-به-کار-شد
  12. http://www.baeghtesad.com/بخش-بین-الملل-13/26971-سرنوشت-مبهم-جمال-خاشقجی-در-کنسولگری-عربستان-در-استانبول
  13. http://www.iribnews.ir/fa/news/2243312/سرنوشت-مبهم-جمال-خاشقجی-در-کنسولگری-عربستان-در-استانبول
  14. https://fa.alalam.ir/news/3815446/خاشقجی-در-داخل-کنسولگری-عربستان-در-استانبول-است
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ «پسر جمال خاشقجی وارد آمریکا شد». بی‌بی‌سی فارسی. ۲۰۱۸-۱۰-۲۵. دریافت‌شده در ۴ آبان ۱۳۹۷.
  16. http://www.bbc.com/persian/world-45922874
  17. https://www.alarabiya.net/ar/saudi-today/2018/10/20/السعودیة-التحقیقات-أظهرت-وفاة-خاشقجی-خلال-شجار.html
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ ۱۸٫۲ «عربستان: کشتن خاشقجی 'قتل عمد' بوده‌است». بی‌بی‌سی فارسی. ۳ آبان ۱۳۹۷.
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ «دادستان عربستان: اطلاعات ترکیه حاکی از قتل برنامه‌ریزی شده خاشقجی است». رادیو فردا. ۳ آبان ۱۳۹۷.