جلال‌الدین دوانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیEnglish
علامه جلال‌الدین محمد دوانی کازرونی
تندیس علامه جلال الدین دوانی کازرونی در موزه تاریخ پارس.jpg
آرامگاه علامه دوانی
متولد۸۳۰ قمری
دوان، کازرون
مرگ۹ ربیع‌الاول ۹۰۸ قمری
پل آبگینهٔ
محل زندگیدوان، کازرون
ملیت ایران
رشته فعالیتفلسفه، عرفان، کلام، حدیث و تفسیر
دلیل شهرترباعیات حکمی عرفانی
تأثیراتاحیای فلسفه اسلامی در دوره تیموری
دیناسلام
پانویس
مرقد علامه دوانی که مدتهاست بدون ترمیم مانده‌است

علامه جلال‌الدین محمد دوانی کازرونی صدیقی مشهور به محقق (۸۳۰ در دوان کازرون۹۰۸ هجری قمریعارف، حکیم، متکلم و دانشمند بزرگ سدهٔ نهم (برابر قرن پانزدهم میلادی) ایرانی است. بعد از آنکه علوم مقدماتی را در دوان نزد پدرش سعدالدین اسعد دوانی فراگرفت، برای تکمیل تحصیلات، دوان را به قصد شیراز ترک کرد.

وی در آنجا نزد اساتیدی همچون سیدصفی‌الدین عبدالرحمن حسینی ایجی علوم حدیث، مظهرالدین محمد کازرونی، علوم معقول و ابوطاهر مجدالدین محمد فیروزآبادی و ابن‌جزری تفسیر را فراگفت و شهرت فراوانی در فارس به‌دست‌آورد؛ به‌طوری‌که از همه جای دنیا، از روم و آذربایجان و بغداد و هرمز و کرمان و طبرستان و خراسان، دانش‌پژوهان رهسپار شیراز می‌شدند و از محضر درس او استفاده می‌کردند. دوانی، دوباره در زمان سلطنت پادشاهان آق قوینلو بر فارس، به فارس برگشت و مقام قضا را در منطقه با اختیارات تام برعهده گرفت.[۱]

زندگی‌نامه[ویرایش]

پدرش سعدالدین اسعد، از شاگردان محقق مشهور «میر سید شریف جرجانی» بود و در دوان به تدریس علوم دینی و قضایای شرعیه اشتغال داشت. علامه در زمان صفویان به مذهب شیعه پیوست. در کوه‌های سربه فلک کشیده شمال دوان، غاری موجود است بنام غار «مُل جلال» (ملاجلال) که وی در این غار مطالعه، خلوت و عبادت می‌کرده‌است. آرامگاه وی نیز در دوان قرار دارد که با عنوان شیخ عالی مشهور است.

علوم مقدماتی را نزد پدرش در زادگاهش آموخت و سپس برای تکمیل علوم به دارالعلم شیراز آمد و در رشته‌های مختلف فلسفه، ریاضی، کلام و منطق از محضر حکما و دانشمندان استفاده نمود و حکمت و فقه و اصول و تفسیر و حدیث و ادبیات عرب و عجم را یادگرفت و بعد به تدریس مشغول شد.

جلال‌الدین پیرو مذهب شافعی و از نظر اصول عقاید، اشعری بوده‌است؛ ولی کم‌کم به مذهب شیعه اثنی عشری گروید، کتاب نور الهدایه وی دلیلی بر این مدعاست.

همانگونه که خواجه نصیرالدین توسی علوم عقلی و فلسفی را در دوره مغول احیا نمود، دوانی نیز آنرا در دوره تیموری زنده کرد. دوانی با شرح خود بر هیاکل النور سهروردی، رونقی دوباره به حکمت اشراق بخشید.[۲] ملاصدرا در آثار خود -از جمله اسفار- بارها از او با تجلیل یاد نموده‌است.[۳] وی در روز سه‌شنبه نهم ربیع‌الاول ۹۰۸ قمری در دوان درگذشت و همان‌جا مدفون گشت.[۴]

از جمله شاگردان او می‌توان از مقدس اردبیلی نام برد.

رباعیات[ویرایش]

وی نکات فلسفی، عرفانی و کلامی را در قالب ۵۲ رباعی در کتاب شرح الرباعیات خود آورده‌است. از رباعیات فلسفی عرفانی اوست:[۵]

ای در قدم و حدوث عالم حیران پیوسته میان این و آن سرگردان
رمزی بشنو به توست قائم دو جهان پیش از تو و بعد از تو نه این هست و نه آن[۶]
* * *
هستی تو به ذات و ما به تو هست نما الّله چه تفاوت ز کجا تا بکجا
هستی تو غنیّ مطلق و خلق گدا دارند ز تو وجود و از خویش فنا[۷]
* * *
رو رخت طلب به ساقی کوثر کش از کوثر کثرت می وحدت درکش
لا یَظمأ اصلاً ابداً شاربُها رمزی است از این می ار توانی درکش[۸]

تالیفات[ویرایش]

جلال الدین بیشتر از ۶۰ کتاب در علوم مختلف عقلی و نقلی (تفسیر، فلسفه و کلام، منطق، فقه و اصول و حدیث، هیئت و هندسه و ریاضی اخلاق و ادبیات فارسی و علوم غریبه) نوشته‌است از جمله آثار او:

  • اخلاق جلالی
  • کتاب شرح عقاید عضدی را که از آثار مهم اوست.
  • کتاب خلق الاعمال در کلام
  • رساله زوراء در حکمت
  • اثبات واجب قدیم
  • خلق افعال
  • عرض لشکر
  • شرح الرباعیات (رباعیات فلسفی و عرفانی وی توسط مهدی دهباشی شرح، تصحیح و در سال ۱۳۶۸ چاپ گردیده‌است)
  • شرح یکی از غزل‌های حافظ
  • کتاب نور الهدایه فی اثبات الامامه به فارسی که در اواخر عمر نگاشته‌است و یکی از شواهد تشیع جلال‌الدین است.

منابع[ویرایش]

  1. [۱]
  2. شرح رباعیات فلسفی و عرفانی علامه محقق جلال الدین دوانی، تصحیح: مهدی دهباشی، مقدمه: ص ۱۲.
  3. شرح رباعیات فلسفی و عرفانی علامه محقق جلال الدین دوانی، تصحیح: مهدی دهباشی، مقدمه: ص ۷.
  4. شرح رباعیات فلسفی و عرفانی علامه محقق جلال الدین دوانی، تصحیح: مهدی دهباشی، مقدمه: ص ۸.
  5. ««الهیات اخص نزد دوانی»». مجله علوم اسلامی. دریافت‌شده در ۷ دسامبر ۲۰۱۴.
  6. شرح رباعیات فلسفی و عرفانی علامه محقق جلال الدین دوانی، تصحیح: مهدی دهباشی، ص ۵۵.
  7. شرح رباعیات فلسفی و عرفانی علامه محقق جلال الدین دوانی، تصحیح: مهدی دهباشی، ص ۳۱.
  8. شرح رباعیات فلسفی و عرفانی علامه محقق جلال الدین دوانی، تصحیح: مهدی دهباشی، ص ۸۳.
  • ویکی فقه
  • شرح رباعیات فلسفی و عرفانی علامه محقق جلال الدین دوانی (شرح الرباعیات)، تصحیح، شرح، نقد و تحلیل: مهدی دهباشی، تهران: انتشارات مسعود (۱۳۶۸).
  • زندگینامه علامه دوانی سایت اعلام طهور

جستارهای وابسته[ویرایش]

تندیس علامه جلال الدین دوانی در موزه تاریخ پارس

Jalaluddin Muhammad bin As'ad dawani (1426–1502 in Dawan, Iran), often referred to as Jalaluddin Dawani, Jalal Al-Din Muhammad ibn Asad Al-Dawani, or Allamah Mohaghegh, was a leading philosopher, theologian, jurist and poet of 15th Century Iran.[1] He spent most of his life in Dawan and he had strong connections with the local Qara Qoyunlu, Aq Qoyunlu, Timurid and Ottoman rulers, accepting a number of important government positions from them. He wrote a number of works on theology, philosophy and law. He died shortly after the founding of the Safavid dynasty, but before Shah Isma'il I captured the province of Fars.

Life

Davani began his studies with his father, who was a student of Mir Gorgani (d.1413), but moved to Shiraz while he was still young to study theology, philosophy, logic, fiqh and usul ul-fiqh under notable scholars such as Homām-al-Dīn Golbārī, Safiuddin Iji, Muhiyudin Muhammad Kushkenari Ansari (Himself a student of Ibn Hajar al-Asqalani, who was also a student of Gorgani). Davani was often in disagreement with his contemporary and fellow philosopher-theologian, Sadruddin Dashtaki, who frequently criticized the former's views and writings.

Davani was associated with the royal courts of his time. During his youth, Yusuf, the son of the Qara Qoyunlu Sultan Jahanshah, appointed him to the post of Sadr (religious supervisor). However, he quickly resigned and began teaching at Madrasah-e Begum. He wrote his Akhlaq-e Jalali (lit. 'majestic manners'), an ethical manual modeled on Nasiruddin Tusi's Akhlaq e-Nasiri, for the Aq Qoyunlu Ozun Hasan. His Arz Nameh was written for the latter's son, Khalil. Davani later accepted the position of chief judge for the province of Fars from Sultan Ya'qub. He wrote a discussion on Ali bin Muhammad Qoushchi's commentary on the famous Tajrid ul-Kalam by Nasiruddin Tusi for both the sons of Ozun Hasan. He did oppose Sultan Ya'qub's centralization policies towards the end of the latter's life, but remained on good terms with Sultan Rostam. As well as his strong connection to Shiraz's Turkmen rulers, he was also associated with the Timurid court of Abu Sa'id, dedicated a number of books on Ishraqi philosophy to Sultan Mahmud I of Gujarat and another text to the Ottoman Sultan, Beyazid II.

Religious affiliation

Dawani's school of thought is a matter of dispute. Later authors portray Dawani as a Twelver Shi'a practicing Taqiyyah during a time of political turmoil, citing a vision he had of the Twelver Imam Reza while visiting Najaf and a book of poetry praising the Twelve Imams and condemning Abu Bakr, Umar, and Uthman as evidence of this. This was likely written when the Safavid Shah Isma'il I was advancing on Fars, following his capture of Tabriz and declaration of Twelver Shi'ism as the state religion of his dynasty. However, he rejected the Shah's messianic claims and died before the latter put to death the Sunni scholars of the city for refusing to convert to the official creed. Furthermore, in his earlier works he clearly refers to the temporal Sunni rulers as the "leader of the age" (while stating that the Twelver Shi'a believe this is Muhammad bin Hasan who is in occultation) and wrote openly anti-Twelver commentaries from an Ash'arite perspective.

Works

  • Aḵlāq-e jalālī
  • Anmūḏaj al-ʿolūm
  • ʿArż-nāma
  • Resālat al-zawrāʾ
  • Šawākel al-ḥūr fī šarḥ Hayākel al-nūr
  • Šarḥ al-aqāʾed al-ʿażodīya

Notes

  1. ^ "DAWĀNĪ, JALĀL-AL-DĪN MOHAMMAD". iranicaonline.org.

Sources