تکواژه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

تکواژه یا تک‌واژه[۱] واحدی خُرد از یک تجزیهٔ صرفی (به انگلیسی: morphological analysis) در زبان‌شناسی است که به‌طور کلی مربوط به مجموعه‌ای از صورت‌هاست که توسط یک واژه گرفته می‌شود. برای نمونه، در زبان فارسی، «برو، می‌رود، و رفت» همگی صورت‌هایی از یک تکواژه هستند، که به‌طور قراردادی به شکل «رفتن» نوشته می‌شود. یک مفهوم مرتبط، لِما است که گونهٔ ویژه‌ای از تکواژه است و به‌طور قراردادی برای نشان‌دادن صورت رسمیِ تکواژه به‌کار می‌رود. لماها در فرهنگ‌ها به عنوان سرواژه به‌کار می‌روند و دیگر صورت‌های تکواژه‌ها پس از آن خواهند آمد.

یک تکواژه به یک دستهٔ صرف‌ونحوی مربوط است، که دارای معنای ویژه‌ای (ارزش معنایی) باشد و در تصریف زبان‌ها، نمونه‌های تصریفی متناظر داشته باشد. برای نمونه، تکواژهٔ run (در انگلیسی) به صورت‌های گوناگون به‌کار می‌رود:

  • سوم‌شخص مفردِ حال به صورت runs
  • دیگر شخص‌های مفرد و جمعِ حال به صورت run
  • صورتِ گذشتهٔ ran
  • وجه وصفیِ معلوم و صفت فاعلی به صورت running

(این شامل runner, runners, runnable و غیره نمی‌شود)

کاربرد صورت‌های یک تکواژه مبتنی بر قواعد دستور زبان است؛ برای افعال انگلیسی مانند run، این‌ها شامل سازش موضوع و فعل و قوانین ساختِ زمان فعل می‌شوند که روشن می‌کند کدام صورتِ فعل باید در جمله به‌کار رود.

منابع[ویرایش]

  1. «تکواژه» [زبان‌شناسی] هم‌ارزِ «lexeme»؛ منبع: گروه واژه‌گزینی. «فارسی». در همان. دفتر پنجم. فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان. تهران: انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۷۵۳۱-۷۶-۴ (ذیل سرواژهٔ تکواژه)

en:Template:Lexicology