تکواژه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

تکواژه[۱] واحدی خُرد از یک تجزیهٔ صرفی (morphological analysis) در زبان‌شناسی است، که به طور کلی مربوط به مجموعه‌ای از صورت‌هاست که توسط یک واژه گرفته می‌شود. برای نمونه، در زبان فارسی «برو، می‌رود و رفت» همگی صورت‌هایی از یک تکواژه هستند، که به طور قراردادی به شکل «رو» نوشته می‌شود. یک مفهوم مرتبط، لما است که گونهٔ ویژه‌ای از تکواژه می‌باشد، که به طور قراردادی برای نشان دادن صورت رسمی تکواژه به‌کار می‌رود. لماها در فرهنگ‌ها به عنوان سرواژه به‌کار می‌روند و دیگر صورت‌های تکواژه‌ها پس از آن خواهند آمد.

یک تکواژه به یک دستهٔ صرف‌ونحوی مربوط است، که دارای معنای ویژه‌ای (ارزش معنایی) باشد و در تصریف زبان‌ها، دارای نمونه‌های تصریفی متناظر باشد. برای نمونه، تکواژهٔ RUN (در انگلیسی) دارای سوم شخص مفردِ حال به صورت runs و دیگر اشخاص مفرد و جمع حال به صورت run و صورت گذشتهٔ ran و وجه وصفی معلوم و صفت فاعلی به صورت running به‌کار می‌رود. (این شامل runner, runners, runnable و غیره نمی‌شود) کاربرد صورت‌های یک تکواژه برپایهٔ قواعد دستور زبان انجام می‌شود؛ برای افعال انگلیسی مانند RUN، این‌ها شامل سازش موضوع و فعل و قوانین ساخت زمان فعل می‌شوند که روشن می‌کند کدام صورتِ فعل باید در جمله به‌کار رود.

منابع[ویرایش]

  1. «تکواژه» [زبان‌شناسی] هم‌ارزِ «lexeme»؛ منبع: گروه واژه‌گزینی و زیر نظر حسن حبیبی، «فارسی»، در دفتر پنجم، فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان، تهران: انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی، شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۷۵۳۱-۷۶-۴ (ذیل سرواژهٔ تکواژه)