تکلیس

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

تکلیس یا کشته سازی (به انگلیسی: Calcination) اصطلاحی در علم مواد و شیمی است که به حرارت دادن مواد برای پیرولیز [E ۱]، حذف رطوبت[E ۲]، تشکیل ترکیبات واسط، انجام واکنش در حالت جامد و نفوذ[E ۳] گفته می‌شود.در داروسازی برای خوراکی و قابل جذب شدن مواد معدنی و فلزات استفاده می‌شود.[۱][۲][۳]

و اصطلاح کشته سازی بیشتر در فارماکوپه های طب آیوروویدک و یونانی به کار رفته است و داروهای کشته در هند معروف می باشد .

در متون تخصصی طب سنتی ایران تعاریف دیگری نیز از تکلیس ارائه شده است؛ حکیم محمد حسین عقیلی علوی خراسانی در ابتدای کتاب مخزن الادویه در تعریف تکلیس گفته است هر آن چه که قابل ساییدن نباشد و با حرارت بتوان کاری کردتا قابل ساییدن باشد. (در پژوهش صور گرفته توسط مهدی صیادی و همکاران تحت عنوان بررسی تاریخی علم التکلیس بعد از اسلام تا قرن 13).

کیمیاگری[ویرایش]

در کیمیاگری به فرایند تشکیل اکسید یک فلز یا ترکیبات دیگر در اثر حرارت دادن فلز در مجاورت هوا تکلیس یا کشته گفته می‌شود.[۴]

نام گذاری[ویرایش]

کشته سازی واژه‌ای است فارسی که در زبان عربی تکلیس نام دارد. در کتب حکمای قدیم ایرانی، علم کشته سازی بیش تر با نام علم صناعت عنوان شده است. کلس یه معنای آهک یا اکسید کلسیم است و تکلیس یعنی ماده‌ای در کوره حرارت فراوان ببیند و مانند آهک، شکفته و سفید شود.[۵]

تعاریف[ویرایش]

در کیمیاگری به فرایند تشکیل اکسید یک فلز یا ترکیبات دیگر در اثر حرارت دادن فلز در مجاورت هوا تکلیس یا کشته سازی گفته می‌شود. این دانش به ما می‌آموزد موادی که در بدن انسان، هضم و جذب نمی‌شوند یا مضر هستند، را چگونه قابل هضم و جذب برای بدن کنیم و آثار زیانبار آنها را بگیریم به عبارتی ما نمی‌توانیم خود سنگ آهن را مورد استفاده قرار دهیم از این رو آن را باید فرآوری کنیم و سپس آن را پودر کنیم با مِش بسیار ریز در حد میکرو و نانو و سپس آن را در داروهای خود استعمال نمائیم.[۶][۷][۸][۹]

انواع کشته جات[ویرایش]

موادی را که کشته می‌کنیم به سه دسته تقسیم می‌شوند:

۱ - فلزات

۲ - معدنی جات غیر فلزی

۳ - اجزای حیوانی

که مهم‌ترین و سخت‌ترین مفرداتی که کشته می‌کنیم فلزات یا همان دسته اول هستند زیرا در بیشتر فلزات باید تغییراتی شیمیایی حاصل شود یعنی فرم طبیعی آن اصلاح شود و از این رو باید با عصاره‌های گیاهی مختلف این فرایند شیمیایی رو انجام دهیم و سپس فلز سخت را با حرارت و واکنش‌های شیمیایی خاص تبدیل به پودری نرم و قابل جذب در روده‌ها کنیم. اما در مفردات معدنی مهم‌ترین کاری که در فرآوری آن در کشته سازی انجام می‌شود علاوه بر ترکیب کردن آن با سایر عصاره‌ها و مفردات، باید حتماً حرارت داد تا عمل کلس به نحو احسن انجام شود.[۱۰]

کاربرد[ویرایش]

علت استقبال زیاد حکمای هند و پاکستان و نسبتاً ایران از داروهای حاوی کشته جات اثرگذاری زودتر و قوی تر دارو می‌باشد و به عبارتی با نگاه به پیشینه کشته سازی ما متوجه می‌شویم که داروهای شیمیایی برای اولین بار مکاتب طبی یونانی و آیوروویدک عرضه کردند.

از این رو بیشتر در داروسازی از کشته سازی استفاده می‌شود و حکمای هند و پاکستان در این زمینه شهرت زیادی دارند.[۱۱]

که کشته جات معروف عبارتند از:

  • کشته فولاد
  • کشته پوست تخم مرغ
  • کشته خبث الحدید
  • کشته مروارید
  • کشته جیوه
  • کشته طلا
  • کشته قلع
  • کشته زبرجد
  • کشته عقیق
  • کشته الماس
  • کشته نقره
  • کشته شاخ گوزن
  • کشته صدف
  • کشته مس
  • کشته حجرالیهود

منابع[ویرایش]

  1. "Calcination and Phase Transformations" in Encyclopedia of Materials: Science and Technology, K. H. Jürgen Buschow, Robert W. Cahn, Merton C. Flemings, Bernard Ilschner, Edward J. Kramer, Subhash Mahajan, Patrick Veyssière (Eds.), Elsevier Science Ltd. 2001 pp. 887-893 ISBN 0-08-043152-6
  2. ASTM C 1075 – 10, Standard Practices for Sampling Uranium-Ore Concentrate, ASTM International, West Conshohocken, PA, 2010 doi:10.1520/C1075-04
  3. Stuart Penn, Neil Alford, CERAMIC DIELECTRICS FOR MICROWAVE APPLICATIONS, in Handbook of Low and High Dielectric Constant Materials and Their Applications Vol. 2, Hari Nalwa (Ed.), Elsevier Inc., 1999 ISBN: 978-0-12-513905-2
  1. دکتر رسول حاجیان. کتاب علم التکلیس. 50. 
  2. حکیم محمد عبدالرحیم صاحب جمیل. کتاب مفتاح الکیمیا. 200. 
  3. «کشته سازی». کشته سازی. 
  4. مورتیمر، چارلز. شیمی عمومی 1. ج. اول. تهران: نشر علوم دانشگاهی، 1383. 4. شابک ‎۹۶۴۶۱۸۶۳۳۵. 
  5. حکیم عبدالعزیز تبسم. کتاب آسان کشته سازی. 50. 
  6. دکتر رسول حاجیان. کتاب از کیمیا تا تکلیس. 90. 
  7. حکیم کویراج جگن. آیوروویدک کشته جات. 220. 
  8. علامه نجم الغنی رام پور. خزائن الادویه. 30. 
  9. دکتر رسول حاجیان. کتاب کشته سازی. 15. 
  10. حکیم اسماعیل امرتسری. کلید کیمیا. 150. 
  11. حکیم محمد یس دنیاپور. کتاب تحقیقات ادویه سازی. 60.