تکله‌مکان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیEnglish

مختصات: ۳۸°۵۳′۲۸″ شمالی ۸۲°۱۰′۴۰″ شرقی / ۳۸٫۸۹۱۱۱°شمالی ۸۲٫۱۷۷۷۸°شرقی / 38.89111; 82.17778

تکله‌مکان
Taklamakan desert.jpg
نمایی از تکله‌مکان
نام چینی
چینی ساده 塔克拉玛干沙漠
چینی سنتی 塔克拉瑪干沙漠
نام اویغوری
زبان اویغوری
ته‌کلیماکان قۇملۇقی
نمای ماهواره‌ای از تکله‌مکان.
نمایی از بیابان تکله‌مکان.

بیابان تَکله‌مکان (چینی: 塔克拉玛干沙漠; پینیین: Tǎkèlāmǎgān Shāmò; اویغور: ته‌کلیماکان قۇملۇقی، خط لاتین اویغور: Täklimakan qumluqi) بزرگ‌ترین بیابان کشور چین و هیجدهمین بیابان بزرگ جهان و دومین صحرای روان جهان است. بیش از ۸۰٪ آن شامل تپه‌های شنی روان است.

دو شاخه اصلی جاده ابریشم از کناره شمالی و کناره جنوبی تکله‌مکان می‌گذشت. نام تکله‌مکان را دگرگون‌شده واژه «تَرک مکان» به معنی مکان متروکه دانسته‌اند.[۱]

جغرافیا[ویرایش]

این بیابان در غرب چین، در استان سین‌کیانگ و در حوضه آبریز تاریم و غرب بیابان گبی واقع شده‌است. مساحت تکله‌مکان ۲۷۰ هزار کیلومتر مربع، درازای آن هزار کیلومتر و پهنای آن ۴۰۰ کیلومتر است. بیابان تکله‌مکان با مساحت ۴۶۵٬۰۰۰ کیلومتر مربع در ایالت سین کیانگ چین (شمال غربی این کشور) واقع شده‌است. صحرای تکله‌مکان در مرکز یک حوزهٔ جنوبی منطقهٔ سین کیانگ قرار دارد.

هسته اصلی تکله‌مکان را تپه‌های شن‌های روان تشکیل می‌دهند که رشته‌هایی از واحه‌ها در پیرامون آن قرار گرفته‌اند. در مرکز صحرا حدود ۶۰ روز در سال باد با درجهٔ بیشتر از ۱۰ درجه می‌ورزد.[۲]

شهرهای اصلی واحه‌ای تلکه‌مکان که از آب‌های کوه‌های پیرامون این بیابان آبیاری می‌شوند عبارتند از: کاشغر، ختن، یارکند، نیا در جنوب، کوچه و تورفان در شمال، و لولان و دونهوآنگ در شرق.

تاریخ[ویرایش]

پیشینه تاریخی و جزئیات جغرافیایی تکله‌مکان توسط کاشفان نامداری چون سون هدین (۱۹۵۲–۱۸۶۵) و اورل اشتاین (۱۹۴۳–۱۸۶۲) تشریح شد. کاوش‌ها نشان می‌دهد که در زمان‌های قدیم در مکان‌هایی چون دندان اویلیق، نیا، اندره و لولان شهرهایی پررونق وجود داشته که زیر نفود فرهنگی ایران، هند، تخارها، یونانی‌ها و چینی‌ها بوده‌اند.[۱]

پادشاهی ختن در کناره این بیابان از پادشاهی‌های قوم ایرانی‌تبار سکاها بود. در مکان‌های باستانی تکله‌مکان، نظیر مزارداغ دست‌نوشته‌های باستانی سکایی و سغدی یافت شده است.

در هزاران سال گذشته صحرای تکله‌مکان مانع مواصلات جنوب و شمال و مبادلات شرق و غرب بوده‌است؛ بسیاری از تاجران، کاروان‌ها و ماجراجویان قصد داشتند در این صحرا راهی بگشایند اما تاکنون موفق نشده‌اند.
در دهه ۹۰ قرن گذشتهٔ میلادی ادارات مربوطهٔ چین برای استخراج منابع فراوان نفت و گاز ذخیره شده در مرکز این صحرا وجوه عظیمی برای ساخت یک جادهٔ صحرایی اختصاص دادند. سال ۱۹۹۵ میلادی جادهٔ صحرایی ساخته شد.[۲]

معادن نیکل[ویرایش]

شبکهٔ مرموزی از نقاط که بخش وسیعی از مناطق بیابانی غرب چین را دربر گرفته‌است در نتیجهٔ تحقیقات زمین‌شناسی برای یافتن معادن نیکل ایجاد شده‌اند. پژوهش گران در زمان بررسی تصاویر ماهواره‌ای سایت باستان‌شناسی جاده ابریشم، به طور تصادفی شبکهٔ مرموزی از نقاط عجیب به وسعت هشت کیلومتر را در منطقهٔ بیابانی تکله‌مکان شناسایی کردند و تحقیقات در این خصوص از سال ۲۰۱۰ آغاز شد. بررسی‌ها نشان داد که این الگوهای مرموز در تصاویر ماهواره‌ای سال ۲۰۰۴ وجود نداشتند و این الگوها طی چند سال اخیر ایجاد شده‌اند. پژوهش گران در ادامهٔ پژوهش‌های خود، مقاله‌ای را در یکی از روزنامه‌های چین پیدا کردند که حاکی از کشف مقادیر عظیم ذخایر نیکل در مناطق بیابانی این کشور بود. به نظر می‌رسد که این الگوهای عجیب به مطالعات زمین‌شناسی مربوط می‌شود، چون در این‌گونه اکتشافات، نقاط و حفره‌هایی برای تعیین ترکیب ذخایر معدنی در روی زمین ایجاد می‌شوند.

آملیا کارولینا فیزیکدان دانشگاه پلی تکنیک تورین ایتالیا و نویسندهٔ این تحقیق تأکید می‌کند:
«در نقشه‌های ماهواره‌ای تهیه شده از بیابان تکله‌مکان در غرب چین می‌توان ساختارهای دست‌سازی را مشاهده کرد که از چاله یا تپه‌های کوچک تشکیل شده‌اند. این ساختارهای عجیب که مانند صفحات شطرنج در بیابان شکل گرفته‌اند، ناشی از انجام مطالعات زمین‌شناسی برای یافتن ذخایر نیکل هستند.»[۳]

منابع[ویرایش]

  • Wikipedia contributors, "Taklamakan Desert," Wikipedia, The Free Encyclopedia, (accessed ۲۰ مارس ۲۰۱۱).
Taklamakan Desert
Taklamakan desert.jpg
View of the Taklamakan desert
Tarimrivermap.png
Taklamakan Desert and Tarim Basin
Area337,000 km2 (130,000 sq mi)
Geography
CountryChina
State/ProvinceXinjiang
Coordinates38°54′N 82°12′E / 38.9°N 82.2°E / 38.9; 82.2Coordinates: 38°54′N 82°12′E / 38.9°N 82.2°E / 38.9; 82.2
Chinese name
Traditional Chinese塔克拉瑪干沙漠
Simplified Chinese塔克拉玛干沙漠
Dunganese name
DunganТакәламаган Шамә
Uyghur name
Uyghur
تەكلىماكان قۇملۇقى

The Taklamakan Desert (/ˌtæk.lə.məˈkæn/; Chinese: 塔克拉玛干沙漠; pinyin: Tǎkèlāmǎgān Shāmò, Xiao'erjing: تَاكْلامَاقًا شَاموْ‎; Uyghur: تەكلىماكان قۇملۇقى‎; Dungan: Такәламаган Шамә; also spelled Taklimakan and Teklimakan) is a desert in Southwest Xinjiang in Northwest China. It is bounded by the Kunlun Mountains to the south, the Pamir Mountains and Tian Shan (ancient Mount Imeon) to the west and north and the Gobi Desert to the east.

The name may be an Uyghur borrowing of the Persian tark, "to leave alone/out/behind, relinquish, abandon" + makan, "place".[1][2] Some sources claimed it means "Place of No Return", more commonly interpreted as "once you get in, you'll never get out" or similar.[3][4][5] Another plausible explanation suggests it is derived from Turki taqlar makan, describing "the place of ruins".[6][7]

Geography

Settlements, 3rd century CE.
Taklamakan by NASA World Wind

The Taklamakan Desert has an area of 337,000 km2 (130,000 sq mi),[8] making it slightly smaller than Germany and includes the Tarim Basin, which is 1,000 kilometres (620 mi) long and 400 kilometres (250 mi) wide. It is crossed at its northern and at its southern edge by two branches of the Silk Road as travellers sought to avoid the arid wasteland.[9] It is the world's second largest shifting sand desert with about 85% made up of shifting sand dunes[10] ranking 16th in size in a ranking of the world's largest deserts.[11]

Some geographers and ecologists prefer to regard the Taklamakan Desert as separate and independent from the Gobi Desert region to its east.[citation needed]

The People's Republic of China has constructed two cross-desert highways. The Tarim Desert Highway links the cities of Hotan (on the southern edge) and Luntai (on the northern edge) and the Bayingol to Ruoqiang road crosses the desert to the east. In recent years, the desert has expanded in some areas, its sands enveloping farms and villages as a result of desertification.

The Golmud-Korla Railway (presently, under construction; expected completion time, 2019) will cross the Taklamakan as well.

Climate

Desert life near Yarkand
Sand Dunes captured by NASA's Landsat-7

Because it lies in the rain shadow of the Himalayas, Taklamakan is a paradigmatic cold desert climate. Given its relative proximity with the cold to frigid air masses in Siberia, extreme temperatures are recorded in wintertime, sometimes well below −20 °C (−4 °F), while in summer they can rise up to 40 °C (104 °F). During the 2008 Chinese winter storms episode, the Taklamakan was reported to be covered, for the first time in its history, entirely with a thin layer of snow reaching 4 centimetres (1.6 in), with a temperature of −26.1 °C (−15 °F) in some observatories.[12]

Its extreme inland position, virtually in the very heartland of Asia and thousands of kilometres from any open body of water, accounts for the somewhat wide diurnal temperature variation.

Oasis

The Molcha (Moleqie) River forms a vast alluvial fan at the southern border of the Taklamakan Desert, as it leaves the Altyn-Tagh mountains and enters the desert in the western part of the Qiemo County. The left side appears blue from water flowing in many streams. The picture is taken in May, when the river is full with the snow/glacier meltwater.[13]

The Taklamakan Desert has very little water, therefore it is hazardous to cross. Merchant caravans on the Silk Road would stop for relief at the thriving oasis towns.[14] It was in close proximity to many of the ancient civilizations — to the Northwest is the Amu Darya basin, to the southwest the Afghanistan mountain passes lead to Iran and India, to the east is China, and even to the north ancient towns such as Almaty can be found.

The key oasis towns, watered by rainfall from the mountains, were Kashgar, Miran, Niya, Yarkand, and Khotan (Hetian) to the south, Kuqa and Turpan in the north, and Loulan and Dunhuang in the east.[9] Now, many, such as Miran and Gaochang, are ruined cities in sparsely inhabited areas in the Xinjiang Autonomous Region of the People's Republic of China.[15]

The archaeological treasures found in its sand-buried ruins point to Tocharian, early Hellenistic, Indian, and Buddhist influences. Its treasures and dangers have been vividly described by Aurel Stein, Sven Hedin, Albert von Le Coq, and Paul Pelliot.[16] Mummies, some 4000 years old, have been found in the region.[17]

Later, the Taklamakan was inhabited by Turkic peoples. Starting with the Han Dynasty, the Chinese sporadically extended their control to the oasis cities of the Taklamakan Desert in order to control the important silk route trade across Central Asia. Periods of Chinese rule were interspersed with rule by Turkic, Mongol and Tibetan peoples. The present population consists largely of Turkic Uyghur people and ethnic Han people.[18]

Scientific exploration

This desert was explored by several scientists such as Xuanzang, a monk in the 7th century and by the archaeologist Aurel Stein in the 20th century.

Atmospheric studies have shown that dust originating from the Taklamakan is blown over the Pacific, where it contributes to cloud formation over the Western United States. Studies have shown that a specific class of mineral found in the dust, known as K-feldspar, triggers ice formation particularly well. K-feldspar is particularly susceptible to corrosion by acidic atmospheric pollution such as nitrates and phosphates. Exposure to these constituents reduces the ability of the dust to trigger water droplet formation. Further, the traveling dust redistributes minerals from the Taklamakan to the western U.S.A. via rainfall.[19]

In popular culture

The desert is the main setting for Chinese film series Painted Skin and Painted Skin: The Resurrection. The Chinese TV series Candle in the Tomb is mostly spent in this desert as they are searching for the ancient city of Jinjue (see Niya (Tarim Basin).)

The issue #39 'Soft Places' of Neil Gaiman's The Sandman takes place in the desert, when Marco Polo gets lost in the desert.

A portion of the Korean quasi-historical TV drama series Queen Seondeok takes place in the Taklamakan Desert. Sohwa escapes from Silla with baby Deokman and raises her in the desert. As a teenager, Deokman returns to Silla and uses the knowledge and experience gained from life among international traders in the Taklamakan trading centers to gain the throne of Silla.

The desert is showcased in the Japanese animation Gundam 00, set in the year 2307. On the series, the Taklamakan Desert is the setting of a large-scale military joint operation performed by all the world's blocks of power, and interdicted by the paramilitary organization Celestial Being.

See also

References

Citations

  1. ^ Pospelov, E. M. (1998). Geograficheskiye nazvaniya mira. Moscow. p. 408.
  2. ^ Jarring, Gunnar (1997). "The Toponym Takla-makan". Turkic Languages. 1: 227–40.
  3. ^ Hobbs, Joseph J. (14 December 2007). World Regional Geography (6th ed.). Wadsworth Publishing Co Inc. p. 368. ISBN 978-0495389507. Archived from the original on 19 February 2017. Retrieved 5 December 2016.
  4. ^ Baumer, Christoph (2008-06-30). Traces in the Desert: Journeys of Discovery Across Central Asia. B. Tauris & Company. p. 141. ISBN 9780857718327. Archived from the original on 2017-02-19. Retrieved 2016-12-05.
  5. ^ Hopkirk, Peter (1 November 2001). Foreign Devils on the Silk Road: The Search for the Lost Treasures of Central Asia. Oxford University Press. p. 12. ISBN 978-0192802118. Archived from the original on 19 February 2017. Retrieved 5 December 2016.
  6. ^ Tamm (2011), p. 139.
  7. ^ "Takla Makan Desert at TravelChinaGuide.com". Archived from the original on 2008-10-25. Retrieved 2008-11-24. But see Christian Tyler, Wild West China, John Murray 2003, p.17
  8. ^ Sun, Jimin; Lou, Tungsten (2006). "The Age of the Taklimakan Desert". Science. 312 (5780): 1621. doi:10.1126/science.1124616. PMID 16778048.
  9. ^ a b Ban, Paul G. (2000). The Atlas of World Archeology. New York: Check mark Books. pp. 134&n dash, 135. ISBN 978-0-8160-4051-3.
  10. ^ "Taklamakan Desert". Encyclopædia Britannica. Archived from the original on 2007-09-29. Retrieved 2007-08-11.
  11. ^ "The World's Largest Desert". geology.com. Archived from the original on 2007-08-17. Retrieved 2007-08-22.
  12. ^ "China's biggest desert Taklamakan experiences record snow". Xinhuanet.com. February 1, 2008. Archived from the original on February 8, 2008. Retrieved February 4, 2008.
  13. ^ "38°53'28.0"n 82°10'40.0"e".
  14. ^ Hopkirk, Peter (2001). Spies Along the Silk Road. ISBN 9780192802323. Archived from the original on 2017-01-09. Retrieved 2007-08-07.
  15. ^ Whitfield, Susan; Library, British (2004). The Silk Road: Trade, Travel, War and Faith. ISBN 9781932476132. Archived from the original on 2016-05-09. Retrieved 2007-08-25.
  16. ^ "The Silk Road". Archived from the original on 2016-03-15. Retrieved 2007-08-07.
  17. ^ Wade, Nicholas (2010-03-15). "A Host of Mummies, a Forest of Secrets". The New York Times. Archived from the original on 2014-12-28. Retrieved 2014-12-28.
  18. ^ Xinjiang territory profile Archived 2018-07-01 at the Wayback Machine, BBC News. May 7, 2011.
  19. ^ Fox, Douglas (2014-12-22). "The Dust Detectives". High Country News. Vol. 46 no. 22. Archived from the original on 2017-08-19. Retrieved 2017-09-02.

Sources

Further reading

Videography

  • Treasure seekers : China's frozen desert, National Geographic Society (2001)

External links