توموئه گوزن
توموئه گوزن | |
|---|---|
 تصویری از توموئه گوزن سوار بر اسب، اثر شیتومی کانگتسو از دوره ادو؛ این نگاره چند سده پس از زمان منسوب به او پدید آمده است | |
| نام بومی | 巴御前 |
| زاده | نامعلوم |
| درگذشته | نامعلوم |
| وفاداری | خاندان میناموتو؛ در روایتهای ادبی |
| سالهای خدمت | اواخر سدهٔ دوازدهم میلادی |
| فرماندهی | نیروهای میناموتو نو یوشیناکا؛ در هیکه مونوگاتاری |
| شناختهشده برای | حضور در روایتهای جنگ گنپی بهعنوان زن جنگجو |
| جنگها و عملیاتها | جنگ گنپی نبرد آوازن؛ بر پایهٔ روایتهای ادبی |
توموئه گوزن ((به ژاپنی: 巴御前)؛ به لاتین: Tomoe Gozen) زن جنگجوی ژاپنی است که در روایتهای ادبی سدههای میانه، بهویژه هیکه مونوگاتاری، بهعنوان یکی از همراهان و جنگجویان وابسته به میناموتو نو یوشیناکا در جریان جنگ گنپی معرفی میشود.[۱] تاریخ تولد و درگذشت او در دانشنامههای معتبر ژاپنی نامعلوم دانسته شده است و دربارهٔ تاریخیبودن شخصیت او نیز اتفاق نظر وجود ندارد.[۲][۳]
مهمترین روایت مربوط به توموئه در بخش پایانی زندگی یوشیناکا در هیکه مونوگاتاری آمده است. در این اثر، او کمانداری ماهر، شمشیرزنی توانمند و اسبسواری باتجربه توصیف میشود که یوشیناکا در زمان نبرد او را در مقام یکی از فرماندهان پیشرو به میدان میفرستاد.[۱] بااینحال، این منظومهٔ روایی مدتها پس از رویدادهای جنگ گنپی و بر پایهٔ سنتهای شفاهی تدوین شده است؛ ازاینرو، پژوهشگران میان چهرهٔ ادبی توموئه و شخصیتی که ممکن است در تاریخ واقعی وجود داشته باشد تمایز میگذارند.[۳]
نام و جایگاه تاریخی
[ویرایش | اشتراکگذاری]«توموئه» نامی است که این شخصیت با آن شناخته میشود و «گوزن» عنوانی احترامآمیز در زبان ژاپنی است، نه نام خانوادگی او.[۴] در دانشنامههای ژاپنی، او معمولاً زنی از اواخر دوره هیآن و آغاز دوره کاماکورا معرفی میشود که با یوشیناکا ارتباط داشت و در لشکرکشیهای او شرکت میکرد.[۲]
منابع متأخر، توموئه را دختر ناکاهارا کانهتō و خواهر هیگوچی کانمیتسو و ایمای کانههیرا دانستهاند؛ هر دو مرد از نزدیکان یوشیناکا در روایتهای جنگ گنپی هستند.[۲] بااینحال، بیشتر این اطلاعات در منابعی پدیدار میشوند که پس از دورهٔ منسوب به توموئه نوشته شدهاند و برای جزئیات زندگی او سند همزمان شناختهشدهای وجود ندارد.[۳]
توموئه در آزوما کاگامی، یکی از منابع اصلی تاریخ شوگونسالاری کاماکورا و جنگهای اواخر سدهٔ دوازدهم، نام برده نشده است. این غیبت سبب شده است که برخی پژوهشگران در تاریخیبودن او تردید کنند و او را شخصیتی ادبی یا چهرهای تاریخی بدانند که زندگیاش با روایتهای افسانهای درآمیخته است.[۳] موزه بریتانیا نیز او را جنگجویی از دورهٔ هیآن معرفی میکند که «احتمالاً افسانهای» بوده است.[۵]
روایت در هیکه مونوگاتاری
[ویرایش | اشتراکگذاری]هیکه مونوگاتاری توموئه را یکی از دو زن همراه یوشیناکا معرفی میکند و او را جنگجویی توانا در نبرد سواره و پیاده میداند. در این روایت، یوشیناکا هنگام نزدیکشدن نبردهای مهم، توموئه را با زره، کمان و شمشیر بهعنوان یکی از فرماندهان پیشرو اعزام میکرد.[۱]
در ۵۶۲ خورشیدی (۱۱۸۴ میلادی)، نیروهای یوشیناکا در نزدیکی اوتسو با سپاهیان شاخهٔ رقیب خاندان میناموتو روبهرو شدند. این رویارویی که به نبرد آوازن شهرت یافت، به شکست و مرگ یوشیناکا انجامید.[۳] بر پایهٔ روایت هیکه مونوگاتاری، هنگامی که شمار همراهان یوشیناکا به چند تن کاهش یافت، او از توموئه خواست میدان را ترک کند. توموئه پیش از عقبنشینی با یکی از جنگجویان سپاه مقابل روبهرو شد، او را شکست داد و سپس به سوی نواحی شرقی رفت.[۱]
جزئیات این صحنه در نسخهها و بازگوییهای بعدی یکسان نیست. نام جنگجویی که توموئه با او روبهرو شد در برخی روایتها اوندا نو هاچیرو موروشیگه و در برخی آثار هنری اوچیدا سابورو ایهیوشی ذکر شده است.[۳][۶] این تفاوتها از تحول روایت توموئه در ادبیات، نمایش و هنرهای تجسمی پس از قرون وسطی حکایت دارند.
روایتهای زندگی پس از نبرد
[ویرایش | اشتراکگذاری]هیکه مونوگاتاری پس از خروج توموئه از میدان آوازن اطلاعات روشنی دربارهٔ سرنوشت او ارائه نمیکند.[۱] منابع و سنتهای متأخر چند روایت ناسازگار دربارهٔ زندگی بعدی او نقل کردهاند. در یک روایت، توموئه به شینانو بازگشت و در روایتی دیگر به ولایت اچیکو رفت، راهبهٔ بودایی شد و سالهای پایانی زندگی خود را به نیایش برای یوشیناکا گذراند.[۲]
در گنپی جōسویکی، نسخهای گسترشیافته از سنت روایی جنگ گنپی، آمده است که توموئه پس از شکست یوشیناکا به کاماکورا فراخوانده شد، سپس با وادا یوشیموری ازدواج کرد و مادر آساهینا یوشیهیده شد. بااینحال، دانشنامهٔ دیجیتال نامهای ژاپنی این روایت را از نظر گاهشماری ناسازگار میداند، زیرا تاریخ تولد منسوب به یوشیهیده با ترتیب رویدادهای زندگی توموئه تطابق ندارد.[۲] در نتیجه، ازدواج، فرزندان، راهبهشدن و عمر نودسالهای که گاه به توموئه نسبت داده میشود، روایتهای اثباتنشدهٔ متأخر بهشمار میروند.
بازنمایی در ادبیات و هنر
[ویرایش | اشتراکگذاری]
داستان توموئه پس از قرون وسطی در گونههای مختلف ادبی و نمایشی ژاپن بازآفرینی شد. نمایش نوی توموئه روح او را در قالب زنی به تصویر میکشد که به محل مرگ یوشیناکا بازگشته و از جدایی خود از او در آخرین نبرد سخن میگوید. پژوهشهای مربوط به این نمایش نشان دادهاند که شخصیت توموئه در آن میان دو جایگاه اجتماعیِ «زن سوگوار» و «جنگجوی وفادار» بازنمایی میشود.[۷]
در دوره ادو و پس از آن، توموئه به موضوع نقاشیها و چاپهای چوبی متعددی تبدیل شد. هنرمندانی چون اوتاگاوا کونییوشی، تسوکیاوکا یوشیتوشی و ایشیکاوا تویونوبو صحنههایی از حضور او در نبرد آوازن را به تصویر کشیدند.[۶] این آثار اسناد همزمان با زندگی منسوب به توموئه نیستند، بلکه نشاندهندهٔ نحوهٔ شکلگیری و گسترش تصویر فرهنگی او در دورههای بعدیاند.
میراث و ارزیابی
[ویرایش | اشتراکگذاری]توموئه گوزن در تاریخ فرهنگی ژاپن به یکی از شناختهشدهترین نمونههای «اونا-موشا»، یا زن جنگجو، تبدیل شده است.[۵] حضور او در هیکه مونوگاتاری، نمایش نو، چاپهای اوکییوئه و آثار فرهنگی جدید، تصویری ماندگار از زن جنگجوی وفادار و ماهر پدید آورده است.[۷]
با وجود این شهرت فرهنگی، منابع موجود امکان بازسازی یک زندگینامهٔ قطعی را فراهم نمیکنند. تاریخ تولد و مرگ، تبار خانوادگی، نوع رابطهٔ او با یوشیناکا و سرنوشتش پس از نبرد آوازن در منابع مختلف متفاوتاند.[۲] از دیدگاه تاریخنگاری، توموئه را میتوان شخصیتی در مرز تاریخ، ادبیات حماسی و فولکلور دانست؛ چهرهای که ممکن است بر پایهٔ زنی واقعی شکل گرفته باشد، اما بیشتر اطلاعات شناختهشده دربارهٔ او از روایتهای ادبی و سنتهای متأخر سرچشمه میگیرند.[۳]
جستارهای وابسته
[ویرایش | اشتراکگذاری]پانویس
[ویرایش | اشتراکگذاری]- 1 2 3 4 5 Tyler, Royall (2014). "The Death of Kiso". The Tale of the Heike (in انگلیسی). Penguin Classics. ISBN 978-0-14-310726-2.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - 1 2 3 4 5 6 "巴御前(トモエゴゼン)とは？ 意味や使い方". コトバンク (in ژاپنی). Business Architect Inc. Retrieved 14 مرداد 1405.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - 1 2 3 4 5 6 7 Michael D. R. Muir (6 مارس 2024). "These 3 samurai women were some of history's most legendary warriors". National Geographic (in انگلیسی). Retrieved 14 مرداد 1405.
{{cite news}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ "御前(ゴゼン)とは？ 意味や使い方". コトバンク (in ژاپنی). Business Architect Inc. Retrieved 14 مرداد 1405.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - 1 2 "Tomoe Gozen 巴御前". British Museum (in انگلیسی). The Trustees of the British Museum. Retrieved 14 مرداد 1405.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - 1 2 "Tomoe Gozen Killing Uchida Saburo Ieyoshi at the Battle of Awazu no Hara". The Metropolitan Museum of Art (in انگلیسی). The Metropolitan Museum of Art. Retrieved 14 مرداد 1405.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - 1 2 Pereira, Paula Graciano (2016). "Onna Bugeisha – A Mulher Guerreira Samurai: A Construção da Personagem Tomoe Gozen na Peça de Teatro Noh "Tomoe"". Revista Intersecções (in پرتغالی). 9 (21).
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)
منابع
[ویرایش | اشتراکگذاری]- Tyler, Royall (2014). The Tale of the Heike (in انگلیسی). Penguin Classics. ISBN 978-0-14-310726-2.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - Michael D. R. Muir (6 مارس 2024). "These 3 samurai women were some of history's most legendary warriors". National Geographic (in انگلیسی). Retrieved 14 مرداد 1405.
{{cite news}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - "巴御前(トモエゴゼン)とは？ 意味や使い方". コトバンク (in ژاپنی). Business Architect Inc. Retrieved 14 مرداد 1405.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - Pereira, Paula Graciano (2016). "Onna Bugeisha – A Mulher Guerreira Samurai: A Construção da Personagem Tomoe Gozen na Peça de Teatro Noh "Tomoe"". Revista Intersecções (in پرتغالی). 9 (21).
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)
پیوند به بیرون
[ویرایش | اشتراکگذاری]