تولدت مبارک

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
«تولدت مبارک»
آهنگ
ضبط ۱۳۴۹
سبک دستگاه ماهور
ترانه‌سرا پرویز خطیبی و نوذر پرنگ
آهنگ‌ساز انوشیروان روحانی

تولدت مبارک نام ترانه‌ای است که عموم ایرانیان در مراسم تولد دوستان یا بستگانشان آنرا می‌خوانند.

تاریخچه[ویرایش]

«تولدت مبارک» در سال ۱۳۴۹ به سفارش تولیدکنندگان پیکان با شعری از پرویز خطیبی و نوذر پرنگ و آهنگ انوشیروان روحانی ساخته شد[۱] و اولین اجرای آن در مراسمی در ورزشگاه آزادی تهران صورت گرفت که سه سال پس از راه‌اندازی خط تولید پیکان در ایران برگزار شده بود.[۲]

به گفتهٔ روحانی، در دههٔ ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ شمسی برگزاری جشن تولد در ایران رواج یافت و تا پیش از ساخت این آهنگ توسط او، معمولاً ترانهٔ انگلیسی تولد شما مبارک در این مراسم خوانده می‌شد اگر چه ضرب‌آهنگ اجرای آن به شش و هشت تغییر داده می‌شد. در سال ۱۳۴۸ فرهاد هرمزی به سفارش شرکت ایران ناسیونال (تولیدکنندهٔ پیکان در ایران) ساخت فیلمی به نام «تولدت مبارک» را شروع کرد و از روحانی دعوت کرد که برای آن آهنگ بسازد. روحانی هم از این فرصت استفاده کرد تا به آرزویش برای ساخت یک موسیقی ایرانی برای جشن تولد جامهٔ عمل بپوشاند. این فیلم و ترانه در برنامه‌های نوروزی سینماهای ایران پخش شد و استقبال زیادی از آن به عمل آمد چنان‌که صفحه‌های این ترانه به سرعت فراگیر شدند و در تعداد وسیعی به فروش رسیدند. عامل دیگری که به فراگیری این ترانه کمک کرد آن بود که مدتی بعد در روز چهارم آبان (زادروز محمدرضا پهلوی) و زمانی که شاه و ملکهٔ ایران در حال ورود به تالار رودکی بودند، ارکستر سمفونیک تالار رودکی این ترانه را اجرا کرد و به نوعی این ترانه تبدیل به ترانهٔ رسمی تولد در ایران شد.[۳]

خصوصیات و کاربرد[ویرایش]

آهنگ دو قسمت دارد که اصطلاحاً یک رِنگ شاد و بی‌کلام، این دو قسمت را به هم وصل می‌کند. آهنگ ترانه در دستگاه ماهور است و از همین رو با سازهای غربی نیز قابل اجرا است و خود انوشیروان روحانی آن را با ارگ یاماهای سفارشی خود و با همراهی ارکستر اجرا کرده‌است.[۳] برخی معتقدند که روحانی این آهنگ را با الهام از رقص مکزیکی لا کوکارچا ساخته‌است.[۴] در آخرین صحنهٔ فیلم تبلیغاتی تولدت مبارک، ساختهٔ کامران شیردل، از این ترانه استفاده شده‌است.[۳]

متن ترانه[ویرایش]

تولد، تولدتولدت مبارک
مبارک مبارکتولدت مبارک
لبت شاد و دلت خوشچو گل پرخنده باشی
بیا شمعا رو فوت کنکه صد سال زنده باشی
تولد، تولدتولدت مبارک
مبارک مبارکتولدت مبارک

بیت اول ترانه یعنی «لبت شاد و دلت خوش، چو گل پرخنده باشی» توسط پرویز خطیبی و بیت «بیا شمع‌ها را فوت کن، که صد سال زنده باشی» توسط نوذر پرنگ سروده شد.[۳]

پانویس[ویرایش]

  1. «انوشیروان روحانی، سازنده آهنگ‌های سلطان قلب‌ها، گل سنگم و تولدت مبارک ٧٢ ساله شد». صدای آمریکا. ۷ مرداد ۱۳۹۰. دریافت‌شده در ۲۲ ژانویه ۲۰۱۹.
  2. «آهنگ «تولدت مبارک» چگونه ساخته شد؟». دیباچه. ۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۱۱ ژوئیه ۲۰۱۹.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ مقدم، پیام (۱۸ مارس ۲۰۱۵). «آهنگ و ترانه 'تولدت مبارک' چگونه متولد شد؟». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۲۲ ژانویه ۲۰۱۹.
  4. اصالت مکزیکی ترانه «تولدت مبارک» «موسیقی‌دان ایرانی» (جلد سوم)، نوشته پژمان اکبرزاده، نشر روشنک / انجمن میراث ایران، تهران- لوس‌آنجلس، ۲۰۰۸

پیوند به بیرون[ویرایش]

فایل صدای نخستین اجرا با آوازگروهی کودکان در یوتیوب

آواز گروهی نوجوانان با همراهی انوشیروان روحانی (ارگ) در یوتیوب- تلویزیون ملی ایران (دهه ۱۳۵۰)

اجرای خوانندگان ترک از «تولدت مبارک» با پیانوی انوشیروان روحانی در یوتیوب- اجرای روی صحنه در لوس‌آنجلس، ۱۳۸۵