این یک مقالهٔ خوب است. برای اطلاعات بیشتر اینجا را کلیک کنید.
صفحه نیمه‌حفاظت‌شده

تهران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
فارسیEnglish

تهران
Tehran in a clean day.jpg
Tochal from Modarres Expressway.jpg
Golestan Palace, Tehran, Iran (1249288212).jpg
ChitgarLake.jpg
Azadi Tower 01.jpg
Vista de Teherán desde la Torre Milad, Irán, 2016-09-17, DD 73.jpg
Vista de Teherán desde la Torre Milad, Irán, 2016-09-17, DD 76 (cropped).jpg
Towers in Tehran City at night.jpg
City Theater of Tehran 2019 6.jpg
جهت عقربه‌های ساعت از بالا:
نمایی از شمال تهران، کوه‌های توچال و بزرگراه مدرس، دریاچه چیتگر، محلهٔ گیشا از برج میلاد، شهرک غرب و برج میلاد، تئاتر شهر، شهر تهران و بزرگراه همت از برج میلاد، برج آزادی و شمس‌العماره
کشور ایران
استانتهران
شهرستانتهران
بخشمرکزی
مردم
جمعیت
تراکم جمعیت
  • شهر: ۱۲٬۲۰۰[۲] نفر بر کیلومتر مربع
جغرافیای طبیعی
مساحت۷۵۱ کیلومتر مربع[۳]
ارتفاع
  • کمینه: ۹۰۰ متر
  • بیشینه: ۱۸۰۰ متر[۴]
آب‌وهوا
میانگین بارش سالانه۲۲۰ میلی‌متر[۵]
روزهای یخبندان سالانه۴۸ روز[۶]
اطلاعات شهری
شهردارپیروز حناچی
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۲۱
وبگاهtehran.ir

تِهْران (دربارهٔ این پرونده آوا ) پرجمعیت‌ترین شهر و پایتخت ایران، مرکز استان تهران و شهرستان تهران است. این شهر با ۸٬۶۹۳٬۷۰۶ تن جمعیت، بیست و چهارمین شهر پرجمعیت جهان و پرجمعیت‌ترین شهر باختر آسیا به‌شمار می‌رود. کلان‌شهر تهران نیز دومین کلان‌شهر پرجمعیت خاورمیانه است.

از دید ناهمواری‌های طبیعی، تهران به دو ناحیهٔ دشتی و کوهپایه‌ایِ البرز تقسیم می‌شود و گسترهٔ کنونی آن از ارتفاع ۹۰۰ تا ۱۸۰۰ متری از سطح دریا امتداد یافته‌است. تهران دارای اقلیم نیمه‌خشک است. در بیشتر سال‌ها، فصل زمستان نیمی از کل بارش‌های سالانهٔ تهران را تأمین می‌کند و تابستان نیز کم‌باران‌ترین فصل در تهران است.

تهران شهری با گوناگونی گروه‌های قومی است اما جمعیت خارجی آن کم است. به عنوان بزرگ‌ترین شهر فارسی‌زبان جهان، اکثریت مردم تهران را پارسیان تشکیل می‌دهند و بیشتر مردم این شهر رسماً مسلمان و شیعهٔ دوازده‌امامی هستند. دیگر جوامع مذهبی در تهران شامل بهائیان، زرتشتیان، مسیحیان و یهودیان می‌شود.

پیشینهٔ زندگی در تهران به دوران نوسنگی برمی‌گردد و کاوش‌های باستان‌شناسی صورت‌گرفته در تهران، منجر به کشف اسکلت‌های ۷۰۰۰ سالهٔ انسان و ابزارهای سنگی شده‌است. در اوایل سدهٔ هفتم، با ویرانی شهر ری و مهاجرت مردم آن به تهران، دانش تجارت، ساخت‌وساز و شهروندی مردم ری به تهران انتقال یافت و باعث پیشرفت آن شد. در دوران صفوی بسیار بر اهمیت تهران افزوده شد اما سرچشمهٔ شکوفایی و پیشرفت این شهر، به پایتختی آن برمی‌گردد. آقامحمدخان قاجار، بنیان‌گذار دودمان قاجار که پس از بارها تلاش برای تصرف تهران، بالاخره موفق به انجام این کار شده بود، در نوروز سال ۱۱۶۵، پس از سال‌ها جنگ با خاندان زند و مدعیان پادشاهی، تهران را پایتخت خواند. تبدیل شدن تهران از شهری معمولی به یک پایتخت مدرن، از دوران پهلوی شروع شد. در دوران پهلوی، امور کشوری در پایتخت متمرکز شد و شمار کارکنان دولتی در شهر به سرعت افزایش یافت؛ در این دوران، شهر تهران علاوه بر دو وظیفهٔ سیاسی و تجاری، وظیفهٔ اداری را نیز پذیرفت. با انقلاب ۱۳۵۷ و آغاز جنگ ایران و عراق، برای نزدیک به یک دهه توسعه‌ای در تهران صورت نگرفت و پس از پایان این دوره، توسعهٔ پایتخت ایران ادامه یافت و تهران به کانون پذیرش جمعیت در ایران تبدیل شد.

تهران کانون اقتصادی ایران است و نخستین منطقهٔ صنعتی این کشور محسوب می‌شود، اما فعالیت‌های اقتصادی بین‌المللی نقش چندانی در شمار شاغل‌های آن ندارد. بر اساس آمار سال ۱۳۹۵، سهم تهران در کل تولید ناخالص داخلی ایران ۲۱ درصد است و با اختصاص نیمی از بخش صنعت کشور به خود، نقش مهمی در اقتصاد ایران دارد. این شهر یکی از مهم‌ترین مراکز گردشگری ایران به حساب می‌آید و دارای مجموعه‌ای از جاذبه‌های گردشگری است که شامل کاخ‌ها و موزه‌هایش می‌شود. برج آزادی نماد تهران است و از منشور کوروش بزرگ، برای نخستین‌بار در این مکان پرده‌برداری شد. برج میلاد نیز نماد دیگر تهران و بلندترین برج ایران است. تهران با میزبانی بازی‌های آسیایی ۱۹۷۴، نخستین شهر در خاورمیانه بود که میزبان بازی‌های آسیایی شد و مجموعهٔ ورزشی آزادی به عنوان یکی از پیشرفته‌ترین‌های آن دوران، هم‌زمان با این بازی‌ها در ۱۰ شهریور ۱۳۵۳ گشایش یافت.

از نظر اداری، تهران به ۲۲ منطقه و ۱۲۲ ناحیهٔ شهری تقسیم شده‌است و شهرهای تجریش و ری را دربر گرفته‌است. ادارهٔ شهر توسط شهرداری تهران انجام می‌شود. شهردار تهران توسط شورای شهر تهران انتخاب می‌شود و این شورا بر عملکرد شهرداری نظارت کرده و برای ادارهٔ شهر، قانون‌گذاری می‌کند. در سال ۱۳۴۷، نخستین طرح جامع تهران، با افق ۲۵ ساله و با مسئولیت عبدالعزیز فرمانفرمائیان و ویکتور گروئن تهیه شد که تاکنون از مهم‌ترین مبناهای قانونی توسعهٔ شهر تهران بوده‌است. به عنوان یک مرکز سیاسی و اداری، مهم‌ترین نهادهای دولتی و قضایی ایران، همانند وزارتخانه‌ها و مجلس شورای اسلامی که تهران ۳۰ نماینده در آن دارد، در این شهر واقع شده‌است. این شهر دارای دو فرودگاه بین‌المللی امام خمینی و مهرآباد است که از پررفت‌وآمدترین فرودگاه‌ها در ایران هستند.

نام

منشأ نام تهران به صورت قطعی مشخص نیست و دربارهٔ ریشه‌شناسی آن، چند دیدگاه وجود دارد:

  1. ران پسوندی به معنای «دامنه» است و شمیران و تهران به بالادست و پایین‌دست بودن اشاره دارد.[۷]
  2. تهران تغییر شکل یافتهٔ تهرام به معنای «منطقهٔ گرمسیر» است و در مقابل آن شمیرام یا شمیران به معنای «منطقهٔ سردسیر» قرار دارد.[۸]
  3. سراسر دشت پهناوری که امروزه «تهران بزرگ» خوانده می‌شود، در میان کوه‌های اطراف خود، گود به نظر می‌رسید و بدین سبب ته ران نام گرفت.[۷]
  4. به دلیل اینکه مردم تهران هنگام حملهٔ دشمن زیر زمین پنهان می‌شدند، آن را ته ران به معنای «زیرزمین» نامیدند.[۷][۸]

نخستین اشاره به نام تهران در نوشته‌های تاریخی، در حدود سال ۴۵۰ توسط خطیب بغدادی و در پی ثبت مرگ حافظ تهرانی در تاریخ بغداد انجام شده‌است.[۹] پس از آن نیز نام تهران به خاطر انار خوبش در فارس‌نامهٔ ابن بلخی آمده‌است.[۹]

شیوهٔ نگارش

روستایی که پیش‌درآمد شهر تهران بوده‌است، پیش از اسلام نیز وجود داشت و پس از اسلام نام آن معرب گردیده‌است و از تهران به طهران تبدیل شد. با این وجود، جغرافی‌دانان معروف آن روزگار نیز به املای تهران اشاره نموده‌اند. هم‌زمان با جنبش مشروطه که تغییرات زیادی در ادبیات و نگارش زبان فارسی به وجود آمد، به‌مرور املای تهران رواج یافت و پس از تأسیس فرهنگستان ایران و تأکید آن بر املای تهران، املای دیگر (طهران) کاملاً منسوخ شد.[۱۰]

پیشینه

تهران کهن

تهران پیشینه‌ای طولانی دارد و باستان‌شناسان بر این باورند که زندگی در این منطقه به دوران نوسنگی برمی‌گردد.[۱۱] در سال ۱۳۹۳، اسکلت یک انسان در منطقهٔ مولوی تهران، متعلق به حدود ۷٬۰۰۰ سال پیش پیدا شد؛ در سال ۱۳۹۴ نیز یک اسکلت دیگر به همراه ابزارهای سنگی در نزدیکی همان محل یافت شد.[۱۲][۱۳]

در برخی نوشته‌های پارسیگ، ری به عنوان زادگاه زرتشت معرفی شده‌است.[۱۴][۱۵] همچنین در درگیری میان داریوش سوم و اسکندر مقدونی، اسکندر و سپاهیانش برای چند روز در این منطقه توقف داشتند.[۱۶]

در نوشته‌های تاریخی از تهران به عنوان منطقه‌ای خوش آب و هوا و پر از باغ‌های میوه یاد شده‌است.[۱۷] در اوایل قرن هفتم بر اثر حملهٔ چندبارهٔ مغول‌ها به ری و رخدادهایی همانند زلزله، ری که از شهرهای پرآوازهٔ آن دوران بود، ویران گشت، بسیاری از مردمش کشته شدند و گروه‌هایی از آن‌ها نیز به دیگر نقاط پناه بردند؛ تهران یکی از محل‌هایی بود که پناهگاه مردم ری شد که این در کنار انتقال دانش ساخت‌وساز، تجارت و شهروندی مردم ری به تهران، توانست آغاز فصل تازه‌ای برای پیشرفت تهران باشد.[۱۸]

نخستین زیرساخت‌های شهری

در دوران صفوی بسیار بر اهمیت تهران افزوده شد. در سال ۹۳۳، شاه تهماسب صفوی فرمان ساخت حصاری با چهار دروازه و ۱۱۴ برج را برای تهران داد. این کار که برای پشتیبانی از پایتخت آن زمان کشور، قزوین صورت گرفت، بر اهمیت تهران افزود؛ پس از این نیز بناهایی شامل حمام، تکیه و مدرسهٔ خانم به دستور مهین‌بانو، خواهر شاه تهماسب، ساخته شدند. از دیگر رخدادهای مهم آن دوران، ساخت بازاری برای تهران بود که پس از ساخت حصار انجام شد. تعیین بیگلربیگی برای بلوک تهران توسط شاه عباس صفوی نیز بیش از پیش بر اهمیت تهران افزود.[۱۹][۲۰]

پس از سرنگونی صفویان، تهران به دست افغان‌ها افتاد و بار دیگر مرکز رخدادها و توجهات شد. نادرشاه افشار تهران را از افغان‌ها گرفت و پسرش، رضاقلی میرزا را حکمران آن کرد که نشان از اهمیت این شهر در آن زمان داشت؛[۱۹][۲۰] پیشینهٔ محله‌هایی نظیر چاله‌میدان و عودلاجان نیز به این دوران برمی‌گردد.[۲۰]

تهران که پس از صفویان بارها محل اقامت افراد مهم حکومتی بود، در ۱۱۳۹ بیشتر هم مورد توجه قرار گرفت و کریم‌خان زند اقداماتی را برای پایتخت شدن تهران انجام داد؛[۲۱] او برای مدت کوتاهی تهران را به عنوان پایتخت برگزید اما در نهایت به دلایل اقلیمی و زیست‌محیطی، پایتخت را به شیراز منتقل کرد.[۲۲]

پایتخت‌شدن

نگاره‌ای از آقا محمدخان، بنیان‌گذار قاجاریان، که تهران را پایتخت خواند.
نگاره‌ای تاریخی از دارالفنون؛ بنیان‌گذاری شده در سال ۱۲۳۰

آقامحمدخان، بنیان‌گذار دودمان قاجار که پس از بارها تلاش برای تصرف تهران، بالاخره موفق به انجام این کار شده بود، در نوروز سال ۱۱۶۵، پس از سال‌ها جنگ با خاندان زند و مدعیان پادشاهی، تهران را پایتخت خواند.[۱۹][یادداشت ۲] در آن زمان جمعیت تهران از بیست‌هزار تن فراتر نمی‌رفت و نیمی از تهران باغ و بستان بود.[۱۹]

از دلایلی که آقامحمدخان، تهران را به عنوان پایتخت ایران برگزید، می‌توان به موقعیت راهبردی جنگی، خودکفایی تولیدی و اقتصادی تهران آن زمان، نزدیکی به گرگان (مرکز ایل قاجار) و نزدیکی به ری اشاره کرد.[۲۳][۲۴] پایتخت ایران در زمان قاجاریه پیشرفت قابل توجهی داشت. فتحعلی‌شاه و محمدشاه قاجار اقدامات مهمی در راستای بهبود وضعیت پایتخت انجام دادند؛ با این حال تغییرات بنیادین شهر تهران در دوران ناصری انجام شد؛ این دوران که با اقداماتی همچون تأسیس ادارات، بیمارستان دولتی، دارالفنون، بهبود اساسی راه‌های اصلی و طرح نقشهٔ جدید شهر همراه بود، باعث شد تهران به بزرگ‌ترین شهر ایران با ۲۵۰٬۰۰۰ تن جمعیت تبدیل شود.[۲۵]

تغییرات بنیادین، پایتختی پیشرفته

تبدیل‌شدن تهران از شهری معمولی به یک پایتخت مدرن، از دوران پهلوی شروع شد. در دوران پهلوی، امور کشوری در پایتخت متمرکز شد و تعداد کارکنان دولتی در شهر به سرعت افزایش یافت؛ در این دوران، شهر تهران علاوه بر دو وظیفهٔ سیاسی و تجاری، وظیفهٔ اداری را نیز پذیرفت.[۲۵]

در سال‌های ۱۳۱۲ تا ۱۳۱۸، ساخت مؤسسات آموزشی بزرگ همانند دانشگاه تهران و بیمارستان‌های امروزی آغاز گردید. ورزشگاه امجدیه، موزهٔ ایران باستان و کتابخانهٔ ملی نیز در همین سال‌ها تأسیس شدند. همچنین در شهر تهران، ساخت سینما، کافه، هتل و رستوران انجام شد و به علت ورود اتومبیل و اتوبوس، خیابان‌ها سنگفرش یا آسفالت شدند و ساختمان‌هایی جدید با معماری نوین غربی چهرهٔ پایتخت را دگرگون کردند.[۲۶]

گام‌های مهم صنعتی‌شدن تهران نیز در این دوران برداشته شدند. کارخانه‌های سیمان، بلورسازی، چیت‌سازی، دخانیات و صنایع نظامی در پیرامون پایتخت ساخته شدند؛ ایستگاه راه‌آهن نیز در همین دوران گشایش یافت.[۲۶]

تهران در جنگ جهانی دوم

در طول جنگ جهانی دوم، نیروهای شوروی و انگلیس وارد شهر شدند. همچنین از ۶ تا ۹ آذر ۱۳۲۲، کنفرانس تهران با شرکت چرچیل، روزولت و استالین به صورت محرمانه در سفارت شوروی در تهران برگزار شد.[۲۷] رخدادهای مربوط به جنگ جهانی دوم در تهران، باعث توقف موقت و کندی بسیاری از پروژه‌های توسعه‌ای شد.[۲۸]

توسعهٔ گسترده و سریع

نوگرایی، نیازهای تازه، گرد هم آمدن نخبگان اجتماعی و خواست هیئت حاکمه برای ایجاد آرمان‌شهری که همانند پایتخت‌های کشورهای پیشرفتهٔ غربی باشد، ذهنیت تحول شهری را در تهران به وجود آورد.[۲۵]

روند توسعهٔ تهران با ایجاد شهرک‌های تهران‌پارس و نارمک در شرق و تهران‌ویلا، شهرآرا و گیشا در غرب ادامه یافت. همچنین صنایع تازه و فرودگاهی در غرب و تأسیسات ترابری در جنوب گسترش یافتند. احداث اتوبان‌های پارک وی، شاهنشاهی، افسریه، ایوبی و همچنین احداث شهرک‌های جدید اکباتان، لویزان، غرب، شوش و ده‌ها کوی مسکونی دیگر در این دوره انجام شد. در این دوره تهران به سرعت به یک کلان‌شهر بین‌المللی تبدیل شد.[۲۹] برنامه‌های توسعهٔ تهران بسیار گسترده بودند و این شهر یکی از شهرهای موفق آسیایی آن دوران بود.[۲۵]

مطالعات نخستین طرح جامع تهران در سال ۱۳۴۵ آغاز شد و در ۱۳۴۹ به تصویب رسید. در این برهه، تهران حدود ۱۸۰ کیلومتر مربع وسعت داشت و جمعیت آن به ۲٫۷ میلیون نفر می‌رسید. این طرح، گسترش شهر تهران را به دلیل وجود ارتفاعات در شمال و شرق و نامناسب بودن زمین‌های جنوبی، در منطقهٔ غرب تعیین کرد و سطح شهر را به ده منطقه با مراکز مجهز تقسیم و شبکه‌ای از آزادراه‌ها و بزرگراه‌ها را نیز پیشنهاد کرد. ویکتور گروئن و عبدالعزیز فرمانفرمائیان مسئولیت این طرح را برعهده داشتند.[۳۰]

در جریان تدارک جشن‌های ۲۵۰۰ سالهٔ شاهنشاهی ایران، طرح نماد تهران به مسابقه گذاشته شد. برندهٔ مسابقه، حسین امانت، در نهایت برج شهیاد (آزادی) را که هم‌اکنون از برج‌های معروف جهان است، طراحی کرد.[۳۱] همچنین از منشور کوروش بزرگ، نخستین نوشتار حقوق بشری جهان، برای نخستین‌بار در برج شهیاد پرده‌برداری شد.[۳۲]

تأسیس دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی متعدد در این دوران توانست اوضاع آموزشی تهران را بسیار بهتر کند.[۳۳][۳۴] برای دادن وجههٔ ورزشی بهتر به پایتخت نیز، مجموعهٔ ورزشی آریامهر (آزادی) در ۱۰ شهریور ۱۳۵۳ و همزمان با بازی‌های آسیایی ۱۹۷۴ تهران افتتاح شد.[۳۵] این مسابقات، به عنوان نخستین رویداد بین‌المللی مهم ورزشی در تهران برگزار شد؛ همچنین این برای نخستین‌بار بود که بازی‌های آسیایی در خاورمیانه برگزار می‌شد و ورزشگاه آریامهر (آزادی) به عنوان یکی از بزرگ‌ترین ورزشگاه‌های جهان، میزبان اصلی این بازی‌ها بود.[۳۵][۳۶]

تهران پس از انقلاب ۱۳۵۷

مردم انقلابی در تهران

انقلاب ۱۳۵۷ به همراه درگیری نیروهای نظامی و مردم انقلابی در تهران، پایتخت ایران را محل راهپیمایی‌ها در زمان انقلاب و حتی پس از آن کرد.[۳۷][۳۸][۳۹] همچنین هنگام جنگ ایران و عراق، تهران به صورت مکرر تحت حملات هوایی میگ-۲۵ و موشکی اسکاد قرار گرفت که با تلفاتی نیز همراه بود.[۴۰][۴۱] دفاع از تهران در آن دوران برعهدهٔ سامانهٔ ضدهوایی بود.[۴۲]

پایتخت ایران دورانی دارای تنش را در دهه‌های اخیر گذراند که برای کل کشور پیامدهایی داشته‌است.[۴۳] گروگان‌گیری در سفارت ایالات متحدهٔ آمریکا (۱۳۵۸)، انفجار در دفتر نخست‌وزیری جمهوری اسلامی ایران (۱۳۶۰)، حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۳۷۸)، تظاهرات‌های ۱۷ اسفند ۱۳۵۷، ۲۲ خرداد ۱۳۸۵، ۱۳۸۸ و ۱۳۹۶ نمونه‌هایی از رخدادهای مهم سیاسی و اجتماعی دهه‌های گذشته در تهران هستند.

نمایی از برج میلاد در سال ۱۳۹۶

در دوران جمهوری اسلامی، به دلیل جنگ ایران و عراق، برای نزدیک به یک دهه توسعه‌ای در تهران صورت نگرفت. پس از جنگ، توسعهٔ پایتخت با ساخت راه‌ها و فضای سبز ادامه یافت.[۴۴] برج میلاد از مهم‌ترین نمادهای توسعهٔ تهران در دهه‌های گذشته‌است که با ۴۳۵ متر ارتفاع، به عنوان بلندترین برج ایران، در ۱۶ مهر ۱۳۸۷ با شعار «آسمان نزدیک است» گشایش یافت.[۴۵][۴۶]

بحث انتقال پایتخت نیز در دوران جمهوری اسلامی مطرح شده‌است. تمرکززدایی، حل مشکلات تهران و پیشگیری از مشکلات امنیتی و ناشی از زمین‌لرزه، از دلایل موافقان این کار هستند. انتقال پایتخت مخالفانی دارد که شامل دولت حسن روحانی نیز می‌شود؛ اجرایی نبودن، پابرجا بودن مشکلات تهران، هزینهٔ زیاد و وجود نداشتن زیرساخت در دیگر شهرها، از دلایل مخالفان این کار هستند.[۴۷][۴۸]

تهران پس از انقلاب ۱۳۵۷ به کانون پذیرش جمعیت در ایران تبدیل شد.[۴۹][۵۰] این موضوع توانست به شکل‌گیری کلان‌شهر تهران کمک کند و تهران را به یکی از بزرگ‌ترین کلان‌شهرهای خاورمیانه تبدیل کرد.[۵۱] افزایش جمعیت با وجود اینکه به شکل‌گیری کلان‌شهر تهران کمک کرد، در کنار ناکارآمدی مدیریت شهری بر مشکلات آن نیز افزود؛ آلودگی هوا، آلودگی صوتی و ترافیک از این دسته مشکلات هستند.[۵۲][۵۳][۵۴]

جغرافیا

تصویر ماهواره‌ای تهران در سال ۱۳۸۸؛ بخش‌های مشخص شده با رنگ سبز روشن، پوشش گیاهی هستند.

تهران در پهنه‌ای بین دو وادی کوه و کویر و در دامنه‌های جنوبی البرز گسترده شده‌است و ۷۳۰ کیلومتر مربع مساحت دارد.[۵۵][۵۶] از نظر جغرافیایی نیز در ۵۱ درجه و ۱۷ دقیقه تا ۵۱ درجه و ۳۳ دقیقهٔ طول خاوری و ۳۵ درجه و ۳۶ دقیقه تا ۳۵ درجه و ۴۴ دقیقهٔ عرض شمالی قرار دارد.[۵۷] گسترهٔ کنونی تهران از ارتفاع ۹۰۰ تا ۱۸۰۰ متری از سطح دریا امتداد یافته‌است؛ این ارتفاع از شمال به جنوب کاهش می‌یابد. برای مثال، ارتفاع در میدان تجریش، در شمال شهر حدود ۱۳۰۰ متر و در میدان راه‌آهن که ۱۵ کیلومتر پایین‌تر است، ۱۱۰۰ متر است.[۵۸]

از دید ناهمواری‌های طبیعی، تهران به دو ناحیهٔ کوهپایه‌ای و دشتی تقسیم می‌شود. از کوهپایه‌های البرز تا جنوب شهر ری، تپه‌های کوچک و بزرگ پرشماری وجود دارند.[۵۸]

آب‌وهوا

تهران دارای اقلیم نیمه‌خشک است.[۵۹] شمال شهر به دلیل ارتفاع بیشتر، خنک‌تر از دیگر مناطق شهر است. همچنین بافت نامتراکم، وجود باغ‌های کهن، بوستان‌ها، فضای سبز حاشیهٔ بزرگراه‌ها و کم بودن فعالیت‌های صنعتی در شمال شهر کمک کرده‌اند تا هوای مناطق شمالی به‌طور متوسط ۲ تا ۳ درجهٔ سانتی‌گراد خنک‌تر از مناطق جنوبی شهر باشد.[۵۸]

مسیر بادها

مسیر اصلی و جهت باد غالب شهر تهران، شمال غرب به جنوب شرق است.[۶۰] دیگر جریان‌های هوایی که در محدودهٔ شهر تهران می‌وزند عبارت‌اند از:

  1. نسیم توچال: با سرد شدن سریع رشته‌کوه‌های البرز در شب‌ها، کانون پرفشار محلی روی کوه توچال شکل گرفته و این جریان سرد به دلیل سنگینی و فشار زیاد به سمت پایین کوه روان می‌شود؛ بدین‌ترتیب، در شب نسیم ملایمی از سمت شمال به درون شهر می‌وزد.[۵۸]
  2. بادهای منطقه‌ای جنوبی و جنوب شرقی: این بادها در ماه‌های گرم سال از سمت دشت کویر و چاله‌های مرکزی ایران می‌وزند.[۵۸]
  3. بادهای غربی: این بادها از جمله بادهای سیاره‌ای هستند که در تمام طول سال، کمابیش شهر تهران را تحت تأثیر قرار می‌دهند و می‌توان آن‌ها را باد غالب خواند.[۵۸]

جریان‌های هوایی، اثرگذاری زیادی در آب‌وهوای تهران دارند. وزش باد غالب از سمت غرب سبب می‌شود که غرب شهر همواره در معرض هوای تازه قرار گیرد؛ با وجود اینکه این باد دود و آلودگی نواحی صنعتی غرب را به همراه می‌آورد، وزش شدید آن می‌تواند هوای آلوده را از شهر تهران بیرون ببرد.[۵۸]

داده‌های اقلیم تهران (شمال)، بلندی: ۱۵۴۸٫۲ متر، ۱۹۸۸–۲۰۰۵
ماه ژانویه فوریه مارس آوریل مه ژوئن ژوئیه اوت سپتامبر اکتبر نوامبر دسامبر سال
سابقهٔ بیش‌ترین °C (°F) ۱۶٫۴
(۶۲)
۱۹٫۰
(۶۶)
۲۳٫۸
(۷۵)
۳۰٫۶
(۸۷)
۳۳٫۶
(۹۲)
۳۷٫۸
(۱۰۰)
۳۹٫۸
(۱۰۴)
۳۹٫۴
(۱۰۳)
۳۵٫۶
(۹۶)
۳۱٫۲
(۸۸)
۲۳٫۰
(۷۳)
۱۹٫۰
(۶۶)
۳۹٫۸
(۱۰۴)
میانگین بیش‌ترین °C (°F) ۶٫۱
(۴۳)
۸٫۱
(۴۷)
۱۲٫۹
(۵۵)
۱۹٫۸
(۶۸)
۲۵٫۰
(۷۷)
۳۱٫۲
(۸۸)
۳۳٫۹
(۹۳)
۳۳٫۵
(۹۲)
۲۹٫۳
(۸۵)
۲۲٫۴
(۷۲)
۱۴٫۳
(۵۸)
۸٫۶
(۴۷)
۲۰٫۴۳
(۶۸٫۸)
میانگین کم‌ترین °C (°F) −۱٫۵
(۲۹)
−۰٫۲
(۳۲)
۴٫۰
(۳۹)
۹٫۸
(۵۰)
۱۴
(۵۷)
۱۹٫۶
(۶۷)
۲۲٫۶
(۷۳)
۲۱٫۹
(۷۱)
۱۷٫۵
(۶۴)
۱۱٫۶
(۵۳)
۵٫۴
(۴۲)
۱٫۰
(۳۴)
۱۰٫۴۸
(۵۰٫۹)
سابقهٔ کم‌ترین °C (°F) −۱۱٫۴
(۱۱)
−۱۱٫۰
(۱۲)
−۸٫۰
(۱۸)
−۱٫۶
(۲۹)
۳٫۰
(۳۷)
۱۲٫۰
(۵۴)
۱۵٫۴
(۶۰)
۱۳٫۵
(۵۶)
۸٫۸
(۴۸)
۲٫۶
(۳۷)
−۵٫۲
(۲۳)
−۹٫۶
(۱۵)
−۱۱٫۴
(۱۱)
بارندگی میلی‌متر (اینچ) ۶۳٫۱
(۲٫۴۸)
۶۶٫۵
(۲٫۶۲)
۸۳٫۳
(۳٫۲۸)
۵۰٫۱
(۱٫۹۷)
۲۷٫۱
(۱٫۰۷)
۴٫۰
(۰٫۱۶)
۴٫۲
(۰٫۱۷)
۳٫۲
(۰٫۱۳)
۳٫۴
(۰٫۱۳)
۱۶٫۵
(۰٫۶۵)
۴۱٫۳
(۱٫۶۳)
۶۶٫۳
(۲٫۶۱)
۴۲۹
(۱۶٫۹)
میانگین روزهای بارانی ۱۲٫۳ ۱۰٫۹ ۱۲٫۳ ۱۰٫۰ ۸٫۹ ۳٫۳ ۳٫۴ ۱٫۶ ۱٫۳ ۵٫۸ ۸٫۶ ۱۰٫۷ ۸۹٫۱
میانگین روزهای برفی ۸٫۹ ۶٫۶ ۲٫۵ ۰٫۱ ۰٫۱ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰٫۶ ۴٫۹ ۲۳٫۷
درصد رطوبت ۶۷ ۵۹ ۵۳ ۴۴ ۳۹ ۳۰ ۳۱ ۳۱ ۳۳ ۴۴ ۵۷ ۶۶ ۴۶٫۲
میانگین روزانه ساعت‌های تابش آفتاب ۱۳۷٫۲ ۱۵۱٫۱ ۱۸۶٫۰ ۲۱۹٫۱ ۲۷۹٫۸ ۳۲۸٫۷ ۳۳۶٫۶ ۳۳۶٫۸ ۳۰۰٫۵ ۲۴۶٫۸ ۱۶۹٫۴ ۱۳۴٫۱ ۲٬۸۲۶٫۱
منبع: پژوهشکدهٔ اقیلم‌شناسی[۶۱]

در بیشتر سال‌ها، فصل زمستان نیمی از کل بارش‌های سالانهٔ تهران را تأمین می‌کند. اسفند پرباران‌ترین ماه سال است و حدود یک‌پنجم از بارش سالانه در آن صورت می‌گیرد. تابستان نیز کم‌باران‌ترین فصل و شهریور خشک‌ترین ماه سال در تهران است. میانگین بارش سالانهٔ شهر در مناطق شمال و جنوب گاهی بسیار تفاوت دارد.[۵۸] در محدودهٔ تهران بین ۲۰۵ تا ۲۱۳ روز هوای صاف تا کمی ابری وجود دارد.[۶۲]

یکی از شدیدترین بارندگی‌های تهران در ۱ اردیبهشت ۱۳۴۱ روی داد و این بارش ۱۰ ساعت طول کشید؛ هواشناسی نیز اعلام کرد میزان بارش یک روز تهران معادل شش سال بوده‌است.[۶۳]

خطرات طبیعی

تهران در برابر بسیاری از رخدادها و خطرات طبیعی از جمله زمین‌لرزه آسیب‌پذیر است.[۶۴] بررسی‌های زمین‌شناسی انجام شده بیانگر آن است که شهر تهران روی گسل‌های زیادی قرار دارد. با گسترش فضای شهر، ساخت‌وسازهایی نیز در حریم یا روی گسل‌های بزرگ و لرزه‌خیز انجام شده‌است. افزون بر آن، دشت تهران و شهر ری دارای شکستگی‌هایی است که ممکن است به هنگام لرزش گسل‌های بزرگ، دچار لغزش و جابه‌جایی شوند. با بررسی زمین‌لرزه‌های روی داده در گسترهٔ تهران و پیرامون آن، زمین‌لرزه‌هایی به بزرگی ۷٫۷ درجهٔ ریشتر را می‌توان یافت. همچنین بررسی‌ها نشان می‌دهد که گسل‌های مشا در ارتفاعات البرز و گسل گرمسار فعالیت بیشتری داشته‌اند.[۵۸]

کارشناسان بر این باورند که با توجه به اینکه از آخرین زمین‌لرزهٔ بزرگ تهران مدت زیادی می‌گذرد، خطر رخ دادن زمین‌لرزه‌ای بزرگ در تهران افزایش می‌یابد.[۵۸][۶۵] پیش‌بینی زلزله‌هایی تا ۸ ریشتر در تهران شده‌است و تمام مناطق، حتی آن‌هایی که روی گسل نیستند نیز در برابر چنین رخدادهایی آسیب‌پذیرند. البته احتمال ویرانی تمام شهر با یک زمین‌لرزه، از سوی کارشناسان رد شده‌است.[۶۵]

وضعیت نامناسب مدیریت بحران شهر تهران و احتمال رفتار نامناسب شهروندان هنگام رخ دادن خطرات طبیعی، باعث نگرانی‌هایی شده‌است.[۶۶] «قفل شدن شهر» که بر اثر خروج مردم از محلهٔ خود و ایجاد ترافیک هنگام زمین‌لرزه رخ می‌دهد نیز می‌تواند کار امداد و نجات را با مشکل روبرو سازد.[۶۵]

از سیل نیز توسط مقامات شهری تهران به عنوان خطری جدی یاد شده‌است.[۶۷] اختلاف ارتفاع زیاد، ساخت‌وساز در حریم یا بستر رودها و مسیل‌ها، شرایط اقلیمی ویژه، وجود رودخانه‌هایی نظیر رودخانهٔ کرج، مسیل‌های پرشمار دیگر و قرارگرفتن شهر در پای کوه از جمله دلایل اصلی تهدید تهران توسط سیلاب است.[۶۸][۶۹]

نمای شهر

سراسرنمایی از تهران در طول شب (فروردین ۱۳۸۵)
یک سراسرنما از تهران در طول روز (خرداد ۱۳۹۵)
سراسرنمایی از تهران در طول روز (فروردین ۱۳۹۸)

تهران شهری برنامه‌ریزی شده‌است که توسعهٔ آن مهار و سعی در هدایتش می‌شود. همچنین ساخت‌وساز در تهران کنترل شده و برای ساختمان‌های بلند شرایط و قوانینی تهیه شده‌است.[۷۰]

نخستین طرح جامع تهران، در سال ۱۳۴۷ با افق ۲۵ ساله و با مسئولیت عبدالعزیز فرمانفرمائیان و ویکتور گروئن در پنج جلد تهیه شد. این طرح محدود کردن جمعیت تهران به میزان پنج میلیون و ۵۰۰ هزار نفر در سال ۱۳۷۰ و پذیرش الگوی توسعهٔ خطی (شرقی-غربی) را پیشنهاد کرده بود که تاکنون از مهم‌ترین مبناهای قانونی توسعهٔ شهر تهران بوده‌است. همچنین تأکید بر رعایت ضوابط حریم گسل‌های تهران برای ساخت‌وساز، از دیگر موارد مطرح شده در طرح جامع تهران است که بر این اساس، زمین‌های ساخته نشده‌ای که در محدودهٔ حریم گسل بزرگ شمالی هستند، باید به فضای سبز اختصاص یابند و ساخت‌وساز در این گونه زمین‌ها ممنوع شود؛ مگر ساخت بنا در ارتباط با تأسیسات و تجهیزات شهری که با رعایت اصول فنی مصوب، آزاد اعلام شد.[۷۱]

پس از انقلاب ۱۳۵۷، طرح جامع تهران تنها برای ۸ سال به‌طور مستقیم مبنای کنترل و هدایت توسعهٔ پایتخت ایران بود و در دهه‌های گذشته، تغییرات کالبدی و توسعهٔ کلان‌شهر تهران بیشتر بر مبنای مجموعه‌ای از ضوابط و بخشنامه‌ها صورت گرفته‌است.[۷۱]

شهر بافت فرسوده‌ای نیز دارد که در برابر زمین‌لرزه بسیار آسیب‌پذیر است.[۷۲] تسهیلات و طرح‌هایی برای نوسازی و بهبود وضعیت بافت‌های فرسوده ارائه شدند که در بسیاری از موارد، با عدم استقبال مالکان و سرمایه‌گذاران روبرو شده‌اند.[۷۳][۷۴]

معماری

کاخ شهربانی، از نمونه‌های شاخص الگوگیری از معماری ایران باستان در تهران

تهران به دلیل پایتخت بودن و تمرکز بنیادهای سیاسی و اقتصادی در آن، نسبت به دیگر شهرهای ایران، زودتر با مظاهر نوگرایی و به تبع آن با معماری نوین آشنا شد. این آشنایی در دوران قاجار و به خصوص دورهٔ ناصرالدین‌شاه آغاز شد اما در عمل، در دوران پهلوی بود که جنبه‌های زندگی مدرن از حصار دربار و ارگ سلطنتی خارج شد و چهرهٔ شهر را دگرگون ساخت.[۷۵]

در دوران رضاشاه، معماران و دانش‌آموختگان مطرح اروپایی نقش مهمی در دگرگونی چهرهٔ شهر داشتند. بعدتر سبک تازه‌ای از معماری ایران باستان وارد تهران شد. این سبک در برخی پروژه‌ها، در کالبد مدرن بود اما در تزئینات و نماسازی‌ها از معماری باستانی ایران الهام گرفته بود؛ این سبک در ساختمان‌های اداری و مهم آن زمان تهران استفاده شد.[۷۵]

چند چهرهٔ شاخص ارمنی، تعدادی از مهم‌ترین ساختمان‌های دولتی، عمومی و خانه‌های شخصی را در تهران طراحی کرده‌اند. وارطان هوانسیان، پل آبکار، گابریل گورکیان و اوژن آفتاندلیانس از جمله این معماران مشهور هستند. برای نمونه ساختمان اصلی بانک سپه و سینما رودکی از وارطان هوانسیان و کاخ دادگستری و کاخ شهربانی از آثار گابریل گورکیان هستند.[۷۵][۷۶]

هم‌اکنون نیز طرح گسترش معماری ایرانی و اسلامی در برنامه‌های پیش رو، برای هویت‌دهی به تهران قرار دارد.[۷۰]

جمعیت‌شناسی

تغییرات جمعیت تهران بین سال‌های ۱۳۳۵ و ۱۳۹۵

تهران شهری با گوناگونی گروه‌های قومی است اما جمعیت خارجی آن بسیار کم است.[۷۷] تهران هنگام پایتخت شدن جمعیتی کمتر از ۲۰ هزار تن داشت و اکنون به یکی از پرجمعیت‌ترین کلان‌شهرهای خاورمیانه تبدیل شده‌است.[۵۱][۷۸] بر اساس نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵، شهر تهران ۸٬۶۹۳٬۷۰۶ تن جمعیت دارد.[۷۹] تهران بیست و چهارمین شهر پرجمعیت جهان و پرجمعیت‌ترین شهر باختر آسیا به‌شمار می‌رود.[۸۰] میزان رشد جمعیت در تهران، سالانه ۱/۷۹ درصد است.[۸۱] میزان باسوادی نیز در تهران بالاست.[۸۱]

شهر تهران جمعیت سال‌خورده‌تری نسبت به ایران و استان تهران را در خود جای داده‌است. پراکندگی گروه‌های سنی در تهران یکنواخت نیست و مناطق شمالی دارای جمعیتی با میانگین سنی بالاتری هستند. مناطق حاشیهٔ شهر نیز دارای جمعیت جوان‌تری هستند.[۸۲]

تحولات جمعیتی تهران به عنوان پایتخت، پس از سال ۱۳۰۰ شامل چهار دورهٔ برجسته می‌شود:[۸۳]

  1. دورهٔ اول از سال ۱۳۰۰ تا ۱۳۲۰ که خندق‌ها و دروازه‌ها از میان رفتند، راه‌های شهر اصلاح شدند و شهر شکل منظم هندسی به خود گرفت. جمعیت تهران در این دوره افزایش چشمگیری پیدا کرد؛ به‌نحوی که در سرشماری سال ۱۳۱۹ جمعیت پایتخت به ۵۴۰ هزار تن رسید.[۸۳]
  2. دورهٔ دوم از سال ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲ که با بروز جنگ جهانی دوم همراه بود، دارای تغییرات زیادی نبود و شهر تنها از اطراف توسعه یافت. جمعیت تهران در این دوره مطابق آمار رسمی سال ۱۳۲۵، حدود ۸۸۰ هزار تن بود.[۸۳]
  3. دورهٔ سوم از سال ۱۳۳۲ تا ۱۳۵۷ که در این دوره به دلیل ساخت بزرگراه‌ها، خیابان‌ها، بلوارها، شهرک‌های تازه و ساختمان‌های بزرگ، تهران رشد چشمگیری داشت، از هر سو گسترش پیدا کرده بود و یکی از شهرهای بزرگ آسیا به حساب می‌آمد. جمعیت تهران در این سال‌ها به سرعت افزایش پیدا کرده بود و از یک میلیون و ۸۰۰ هزار تن در ۱۳۳۵ به چهار میلیون و ۵۳۰ هزار تن در سال ۱۳۵۵ رسیده بود.[۸۳]
  4. دورهٔ چهارم از سال ۱۳۵۷ تا ۱۳۶۵ که سال‌های نخست پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود، تهران از هر سو گسترش یافت. مهاجرت به تهران و دادن زمین به تعاونی‌ها برای خانه‌سازی و ایجاد خانه‌های ارزان‌قیمت، از دلایل گسترش شهر در این دوران است. براساس آمار سال ۱۳۶۵ جمعیت تهران ۶٬۰۵۸٬۲۰۷ تن بود.[۸۳][۸۴]

بر اساس آمار سال ۱۳۸۵، استان‌هایی که بیشترین مهاجر را به تهران فرستاده‌اند، شامل استان مرکزی با ۲۱/۹ درصد، استان تهران با ۱۵/۷ درصد، استان اصفهان با ۵/۷ درصد و استان آذربایجان شرقی با ۵/۴ درصد از کل مهاجران وارد شده به تهران می‌شود. فراگیرترین دلایل مهاجرت به تهران نیز پیروی از خانواده، جستجوی کار و تحصیل بوده‌است.[۸۵] مقایسهٔ نتایج آمار سال‌های ۱۳۸۵ و ۱۳۹۵ نیز گویای این است که از میزان رشد مهاجرت به مناطق ۲۲ گانهٔ شهر کاسته شده‌است. در میان مناطق تهران، منطقهٔ ۵ بیشترین و منطقهٔ ۱۶ کمترین شمار مهاجران را جای داده‌است.[۸۶]

جمعیت خالص افزوده‌شده به تهران در دهه‌های گذشته، بیش از پنج میلیون نفر است، که پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی گسترده‌ای داشته‌است. براساس شش دوره سرشماری انجام شده، جمعیت تهران از سال‌های ۱۳۳۵ تا ۱۳۸۵ حدود پنج برابر شده‌است و این رشد در شهرهای اطراف، بیشتر از شهر تهران بوده‌است؛ در کل، رشد شهر تهران طی دهه‌های اخیر در حال کاهش بوده و بیشتر بر جمعیت پیرامون آن افزوده شده‌است.[۸۳]

آمار جمعیتی
سال جمعیت نرخ رشد حکومت
۹۳۳ ۱٬۰۰۰ شاه طهماسب صفوی
۱۰۰۵ ۳٬۰۰۰ ۱/۴ شاه عباس صفوی
۱۱۷۶ ۱۵٬۰۰۰ ۵/۲ آقامحمدخان قاجار
۱۱۸۶ ۵۰٬۰۰۰ ۱۲/۰۳ فتحعلی‌شاه قاجار
۱۱۹۱ ۶۰٬۰۰۰ ۳/۶ فتحعلی‌شاه قاجار
۱۲۱۳ ۸۰٬۰۰۰ ۲/۸ فتحعلی‌شاه قاجار
۱۲۴۶ ۱۴۷٬۲۵۶ ۲/۹ ناصرالدین‌شاه قاجار
۱۳۰۹ ۲۵۰٬۰۰۰ ۲/۴ پهلوی اول
۱۳۱۹ ۵۴۰٬۰۸۷ ۶/۶ پهلوی اول
۱۳۳۵ ۱٬۵۶۰٬۹۳۴ ۵/۵ پهلوی دوم
۱۳۴۵ ۲٬۷۱۹٬۷۳۰ ۵/۱ پهلوی دوم
۱۳۵۵ ۴٬۵۳۰٬۲۲۳ ۲/۹ پهلوی دوم
۱۳۶۵ ۶٬۰۵۸٬۲۰۷ ۱/۳ جمهوری اسلامی
۱۳۷۰ ۶٬۴۹۷٬۲۳۸ ۰/۷۸ جمهوری اسلامی
۱۳۷۵ ۶٬۷۵۸٬۸۴۵ ۱/۳ جمهوری اسلامی
۱۳۸۵ ۷٬۷۱۱٬۲۳۰ جمهوری اسلامی
۱۳۹۵ ۸٬۷۳۷٬۵۱۰ ۱/۷ جمهوری اسلامی
منابع: اطلس کلان‌شهر تهران[۸۴] - درگاه آمار ایران[۷۹]

گروه‌های قومی

اکثریت مردم تهران را پارسیان تشکیل می‌دهند؛ پس از آن‌ها، به ترتیب، آذری‌های ایرانی و مازندرانی‌ها بزرگ‌ترین اقلیت‌های قومی موجود در تهران هستند. همچنین قومیت‌های کرد و گیلک نیز از دیگر اقوام پرجمعیت شهر هستند.[۸۷][۸۸] تهران میزبان جمعیت خارجی کمی است و بیشترین خارجی‌های ساکن آن را افغانستانی‌ها و پس از آن، پاکستانی‌ها و عراقی‌ها تشکیل می‌دهند.[۷۷][۸۹][۹۰]

گویش

تهران بزرگ‌ترین شهر فارسی‌زبان جهان است.[۹۱] ۹۸ درصد تهرانی‌ها زبان فارسی را می‌فهمند و ۱۰ درصد از آن‌ها توان گفتگو به حداقل یکی از زبان‌های رایج جهان را دارند.[۹۲] لهجهٔ تهرانی، در گذشته گویش خاص مردم تهران بود که در طول زمان کم‌رنگ شد و تغییراتی یافت.[۹۳] لهجهٔ تهرانی تنها دارای واژگان متفاوت نبود و در برخی موارد، دارای قواعد، رسم و ساختار ادبی بوده‌است.[۹۴] در هر بخش از تهران، این لهجه از شهرهای مجاور اثر گرفت و مناطق شمالی مانند ونک و شمیران و تجریش، گویش مازندرانی، مناطق جنوبی تهران که با شهر ری مجاور بوده گویش راجی (رازی) داشته و مناطق غرب تهران به سمت کرج نیز متأثر از تاتی بود.[۹۵]

دین

نمایی از آتشکده آدریان. از ری به عنوان زادگاه احتمالی زرتشت یاد شده‌است.[۹۶]
نمای درونی گنبد مسجد شاه

بر اساس اصل دوازدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، دین رسمی کشور، اسلام با مذهب شیعهٔ دوازده‌امامی است؛ وضعیت دین مردم تهران نیز مجموعاً همانند شرایط کلی دین در ایران است و بیشتر مردم این شهر، رسماً مسلمان و شیعهٔ دوازده‌امامی هستند.[۹۷][۹۸] دیگر جوامع مذهبی در تهران شامل بهائیان، زرتشتیان، مسیحیان و یهودیان می‌شود.[۹۹][۱۰۰]

افراد زرتشتی، مسیحی و یهودی تنها اقلیت‌های دینی تهران و ایران هستند که در حد قانون در انجام آیین دینی خود آزادند.[۱۰۱] همچنین برخی اقلیت‌های دینی، همانند زرتشتیان، دارای انجمن و مدارس اختصاصی خود در تهران هستند.[۱۰۲] مراکز مذهبی ساخته شده در شهر نیز شامل مسجد، کلیسا، کنیسه و نیایشگاه‌های زرتشتی می‌شود.[۱۰۳]

مشکلات اجتماعی

حسین رحیمی، رئیس پلیس تهران، در سال ۱۳۹۷ اعلام کرد که بیشتر آمار جرم در تهران، به ترتیب، مربوط به دزدی، مواد مخدر و درگیری‌های خیابانی بوده‌است.[۱۰۴] بیشتر دزدی‌های ثبت شده در ایران، متعلق به تهران هستند.[۱۰۵][۱۰۶] از معتادان متجاهر نیز به عنوان یکی از مشکلات مردم و شهر تهران یاد می‌شود؛ به گزارش خبرگزاری تسنیم، این افراد عامل برخی دزدی‌ها و خرده‌فروشی مواد مخدر در سطح شهر هستند.[۱۰۷] خشونت و درگیری‌های خیابانی در پایتخت ایران، باعث نگرانی کارشناسان شده‌است که برخی دلایل آن را نابرابری اجتماعی، مشکلات اقتصادی، مشکلات شهری تهران و عدم اطمینان به آینده می‌دانند.[۱۰۸][۱۰۹]

حقوق کودکان

کودکان کار تهران در سال ۱۳۹۲

مشکلات اجتماعی تهران و فقر باعث شده‌است که حقوق کودکان این شهر نادیده گرفته شود. مشکلات کودکان تهران شامل اجبار به ازدواج، اعتیاد پدر و مادر، بدسرپرستی، فرار از خانه، بی‌شناسنامگی، کار، سوءتغذیه و خشونت‌های جسمی، روحی و جنسی می‌شود.[۱۱۰]

کودکان کار در شهر تهران به سه دستهٔ ایرانی، افغانستانی و ایرانی کولی تقسیم می‌شوند. نتایج تحقیقاتی که در سال ۱۳۹۵ منتشر شد، نشان می‌دهد که بسیاری از این کودکان حاصل عدم پیروی از سیاست‌های جمعیتی هستند و در خانواده‌هایی پرجمعیت زندگی می‌کنند. همچنین بر اساس همین تحقیقات، مشخص شد که بیشترین تراکم کودکان برای کار در خیابان، به ترتیب، در منطقهٔ ۲، منطقهٔ ۱۲ و منطقهٔ ۱ است.[۱۱۰] بسیاری از کودکان کار تهران نیز مسیری طولانی را از محل زندگی خود تا محل کارشان طی می‌کنند.[۱۱۰]

حقوق زنان

تجمعات فعالان حقوق زنان در تهران به شکلی خشونت‌آمیز سرکوب می‌شود و گزارش‌هایی از بازداشت حاضران در تجمعات منتشر شده‌است.[۱۱۱][۱۱۲] بانوان تهرانی در صورت نداشتن پوشش اسلامی، جریمه یا دستگیر می‌شوند. پلیس تهران سابقهٔ برخورد با رانندگان بدحجاب را نیز دارد. در سال ۱۳۹۷، ویدئویی از خشونت یک مأمور گشت ارشاد علیه یک دختر تهرانی به خاطر پوشاکی که بر تن کرده بود، در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد و بازتابی جهانی داشت.[۱۱۳][۱۱۴][۱۱۵]

تلاش‌های شهروندان تهرانی در مقابله با حجاب اجباری، با خشونت از سوی نیروهای نظامی و شبه‌نظامی پاسخ داده می‌شود. در دی‌ماه ۱۳۹۶، اعتراضات علنی به حجاب اجباری در خیابان انقلاب تهران توسط ویدا موحد آغاز شد؛ پس از آن، دیگر دختران نیز در مناطق مختلف خیابان انقلاب و در دیگر خیابان‌ها و شهرهای ایران، با رفتن روی بلندی و برداشتن پوشش سر، نسبت به حجاب اجباری اعتراض کردند. گزارش‌هایی نیز از دستگیری و ضرب‌وشتم دختران خیابان انقلاب وجود دارد که با انتقاد سازمان‌های مدافع حقوق بشر، از جمله عفو بین‌الملل و دیدبان حقوق بشر روبه‌رو شده‌است.[۱۱۶][۱۱۷]

اقتصاد

تهران کانون اقتصادی ایران است.[۹۸] همچنین این شهر به عنوان پایتخت سیاسی ایران، مشاغل فراوانی در زمینه‌های گوناگون دارد و اولین منطقهٔ صنعتی کشور محسوب می‌شود. فعالیت‌های اقتصادی بین‌المللی با وجود پایتخت بودن، تاریخ و بزرگی تهران نقش چندانی در تعداد شاغل‌های آن ندارد.[۱۱۸]

بر اساس آمار سال ۱۳۹۵، سهم تهران در کل تولید ناخالص داخلی ایران ۲۱ درصد است و با اختصاص نیمی از بخش صنعت کشور به خود، نقش مهمی در اقتصاد ایران دارد.[۱۱۹] صنایع تهران شامل خودروسازی، الکترونیک و تجهیزات الکتریکی، تسلیحات نظامی، منسوجات، شکر، سیمان و محصولات شیمیایی است. همچنین تهران، مرکزی پیشرو در فروش فرش و مبلمان در ایران است. در جنوب حومهٔ تهران نیز یک پالایشگاه نفت به نام پالایشگاه نفت تهران وجود دارد.[۱۲۰] مقر اصلی شرکت ملی نفت ایران، دومین شرکت بزرگ نفتی جهان در تهران قرار دارد.[۱۲۱] ایران خودرو نیز به عنوان بزرگ‌ترین خودروساز ایران، در تهران کارخانه دارد و مقر اصلی آن نیز در همین شهر است.[۱۲۲][۱۲۳]

جوانان تهران درگرفتن کار و فرصت‌های اقتصادی مشکلاتی دارند.[۹۸] طبق اعلام عیسی فرهادی، فرماندار وقت تهران در سال ۱۳۹۷، نرخ بیکاری تهران ۱۱/۵ درصد است و با توجه به میزان مهاجرت بیکاران به تهران، کاهش آن سخت است.[۱۲۴]

طبق آمار سال ۱۳۹۴، ردیف مسکن، آب، برق و گاز، با سهمی معادل ۴۹/۹ درصد، بیشترین سهم از متوسط هزینهٔ ناخالص یک خانوار ساکن تهران را به خود اختصاص داده‌است؛ پس از آن نیز ردیف خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها با سهم ۱۵/۷ درصدی قرار دارد.[۱۲۵]

بورس اوراق بهادار تهران به عنوان بزرگ‌ترین بازار بورس ایران، در سال ۱۳۴۶ و بر پایهٔ قانون مصوب اردیبهشت ۱۳۴۵ تأسیس شد.[۱۲۶] به عنوان یک رکورد، شاخص کلی آن در ۲۷ خرداد ۱۳۹۷ به بالای ۱۰۲ هزار و ۴۵۲ واحد رسیده بود.[۱۲۷] همچنین به عقیدهٔ بسیاری از کارشناسان بازارهای مالی ایران، سیاست‌های خارجی حکومت و بهای نفت و ارزهای خارجی از عوامل تأثیرگذار بر این بازار هستند.[۱۲۸]

خرید

نمایی از درون بازار بزرگ تهران

با وجود مراکز خرید نوین در شهر، بازار تهران به عنوان بازاری قدیمی که در مرکز شهر و در منطقهٔ ۱۲ شهرداری تهران قرار دارد، همچنان دارای اهمیت بالای اقتصادی در تهران و کشور است.[۱۲۹][۱۳۰]

گردشگری

نمایی از تالار اصلی عمارت بادگیر در کاخ گلستان

تهران یکی از مهم‌ترین مراکز گردشگری ایران به حساب می‌آید و دارای مجموعه‌ای از جاذبه‌های گردشگری است که شامل کاخ‌ها و موزه‌هایش می‌شود.[۱۳۱][۱۳۲] میدان و برج آزادی، برج میلاد، پل طبیعت و کاخ گلستان از جاذبه‌های گردشگری مهم شهر تهران هستند.[۱۳۳]

تهران در سال ۲۰۰۹ میلادی، میزبان ۶۴۶ هزار گردشگر خارجی بود و در سال ۲۰۱۲ این آمار به ۱/۱۱ میلیون تن تغییر یافت. افزایش پیوستهٔ ورود گردشگران خارجی به این شهر باعث شد آمار این گردشگران در سال ۲۰۱۵ به ۱/۵۱ میلیون تن برسد. عراقی‌ها بیشترین درصد مسافران خارجی تهران را از سال ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۶ تشکیل می‌دادند. حدود ۳۰۵ هزار عراقی در سال ۲۰۱۲ در تهران اقامت شبانه داشتند که این میزان در سال ۲۰۱۶ به ۴۸۷ هزار تن رسید. پس از عراقی‌ها، آذربایجانی‌ها دومین گروه مسافران وارد شده به تهران بوده‌اند.[۱۳۴]

در سال ۲۰۱۲، ۱۹۶ هزار گردشگر آذربایجانی به تهران سفر کردند و این میزان در سال ۲۰۱۶ به ۳۲۰ هزار نفر رسید. افغانستان نیز در سال ۲۰۱۶ با فرستادن ۱۵۶ هزار گردشگر با اقامت شبانه به تهران، در ردهٔ سوم مبادی برتر تهران قرار گرفته بود که پس از آن، ترکیه و ترکمنستان قرار داشتند. در سال ۲۰۱۶، حدود ۱۴۳ هزار تن از شهروندان ترکیه و ۷۵ هزار تن از شهروندان ترکمنستان به تهران سفر کردند و دارای اقامت شبانه در این شهر بودند.[۱۳۴]

تهران با جذب ۱/۶۴ میلیون گردشگر در سال ۲۰۱۶ میلادی، یکی از مهم‌ترین شهرهای خاورمیانه در زمینهٔ گردشگری بوده‌است. همچنین تهران پس از شهرهای دبی، ژوهانسبورگ، ریاض و ابوظبی، در رتبهٔ پنجم از دیدگاه شمار ورود گردشگران خارجی در سال ۲۰۱۶ در مناطق آفریقا و خاورمیانه قرار داشت و گردشگران خارجی تهران در این سال، نیم میلیارد دلار هزینه‌کرد داشته‌اند.[۱۳۴]

زیرساخت

ترابری

هواپیمایی

تهران دارای دو فرودگاه بین‌المللی مهرآباد و امام خمینی است که از پررفت‌وآمدترین فرودگاه‌ها در ایران هستند.[۱۳۵] فرودگاه مهرآباد که در سال ۱۳۱۷ تأسیس شد، در بخش غربی تهران قرار دارد و نام آن از روستای مهرآباد که پیش‌تر در آن منطقه وجود داشت، گرفته شده‌است.[۱۳۶] بر اساس آمار اردیبهشت ۱۳۹۷، فرودگاه مهرآباد بیشترین عملکرد را میان فرودگاه‌های ایران داشت؛ همچنین تا همین زمان، این فرودگاه بیش از ۳۰ درصد از پروازهای ایران را به خود اختصاص داده بود.[۱۳۷]

فرودگاه امام خمینی نیز در ۳۰ کیلومتری جنوب غربی تهران و در زمینی به وسعت ۱۳٫۵ هزار هکتار ساخته شده‌است.[۱۳۸] پیشنهاد ساخت این فرودگاه در سال ۱۳۴۶ از سوی ایکائو داده شد و گشایش اولیهٔ آن نیز در سال ۱۳۸۳ انجام شد.[۱۳۹] این فرودگاه بر اساس آمار آبان ۱۳۹۶، بیشترین سهم را از پروازهای خارجی در میان فرودگاه‌های ایران داشته‌است.[۱۴۰]

اتوبوس‌ها

تهران دارای چهار پایانهٔ مسافربری شرق، غرب، بیهقی (میدان آرژانتین) و جنوب است. خدمت اتوبوس‌ها به شهروندان تهرانی دارای پیشینه‌ای طولانی است. در سال ۱۳۰۵، تعدادی اتوبوس از شوروی خریداری شد و در ۸ خط اتوبوسرانی خصوصی از آن‌ها استفاده شد؛ مسیر نخستین خط احداث‌شده نیز، از سبزه میدان تا کارماشین بود.[۱۴۱]

پس از گذشت سال‌ها از خدمت‌رسانی اتوبوس‌ها در شهر تهران، برای نخستین‌بار در سال ۱۳۲۰ بود که نظم قابل قبولی در استفاده از آن‌ها شکل گرفت و تا سال ۱۳۳۵ تعداد خطوط به ۳۸ خط رسیده بود. شرکت واحد اتوبوسرانی تهران، در سال ۱۳۳۵ به عنوان نخستین شرکت سهامی اتوبوسرانی عمومی ایران تأسیس شد.[۱۴۱]

اتوبوس برقی تهران، در سال ۱۹۹۲ میلادی به عنوان تنها نمونه از این سامانه در ایران، گشایش یافت.[۱۴۲] در سال ۲۰۰۵، اتوبوس برقی تهران شامل پنج خط می‌شد که همگی از میدان امام حسین آغاز می‌شدند.[۱۴۳]

ایجاد و گسترش سامانهٔ اتوبوس تندرو تهران، به عنوان یکی از ارکان نوسازی شرکت واحد اتوبوسرانی تهران، از سال ۱۳۸۵ در دستور کار مدیریت ترابری شهر و شرکت واحد قرار گرفته‌است.[۱۴۴]

بر اساس گزارشی در سال ۱۳۹۶، اتوبوسرانی تهران با مشکلاتی از قبیل فرسودگی و کمبود تعداد اتوبوس‌های فعال روبرو است که این موضوع می‌تواند باعث افزایش آلودگی هوا و کاهش کیفیت خدمات به شهروندان شود.[۱۴۵]

خودروها، راه‌ها و ترافیک

تهران دارای شبکهٔ متراکم بزرگ‌راهی است و این شبکه توسط گروهی گسترده از خیابان‌ها و جاده‌ها همراهی می‌شود. بزرگ‌راه آزادگان طولانی‌ترین بزرگ‌راه تهران با داشتن ۳۶/۴ کیلومتر طول است.[۱۴۶]

سفر با خودروی شخصی در تهران رایج است و شهروندان تمایل زیادی به استفاده از خودروی شخصی دارند.[۱۴۷] ترافیک تهران نیز وضعیت مناسبی ندارد و گاهی بحرانی خوانده شده‌است. پس از ماه مهر نیز معمولاً وضعیت ترافیکی شهر به دلیل افزایش سفرهای محصلان بدتر می‌شود.[۱۴۸][۱۴۹]

شمار خودروها و وسایل نقلیهٔ شخصی در شهر تهران به صورت روزافزون در حال افزایش است و این موضوع به یکی از مشکلات مهم این کلان‌شهر تبدیل شده‌است.[۱۵۰] به گفتهٔ مازیار حسینی، معاون سابق حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری تهران، تعداد خودروهای این شهر حدود ۶ برابر ظرفیت خیابان‌های آن است.[۱۵۱]

پیدا کردن جای پارک در برخی مناطق تهران بسیار سخت است و به یک مشکل برای شهروندان تبدیل شده‌است.[۱۵۲][۱۵۳] به گفتهٔ احمد دنیامالی پیدا کردن پارکینگ یکی از مشکلات شهر تهران بوده و کمبود پارکینگ تأثیری مستقیم در افزایش ترافیک داشته‌است.[۱۵۳]

تاکسی‌ها
تاکسی‌های هیبریدی تهران

در سال ۱۳۲۵، شرکتی با ۱۰ دستگاه خودروی ساختهٔ فیات، در تهران آغاز به ارائهٔ خدمت به مسافران کرد؛ تاکسی‌های این شرکت بیشتر در مراکز تفریحی شهر حاضر بودند و مانند آژانس‌های امروزی تهران، مسافران را بدون سوار کردن مسافری دیگر در بین راه، به مقصد می‌رساندند. با توجه به استقبال مردم، این شرکت شمار خودروهایش را تا ۵۰ دستگاه افزایش داد.[۱۵۴]

در برخی منابع تاریخی، از اشرف‌الملوک فخرالدوله به عنوان بنیان‌گذار نخستین سازمان تاکسی‌رانی تهران یاد شده‌است.[۱۵۴][۱۵۵]

اکنون تاکسی‌های تهران به چهار گروه بی‌سیم، خطی، ویژه و گردشی تقسیم شده‌اند.[۱۵۶][۱۵۷] همچنین سن فرسودگی تاکسی‌ها ۱۰ سال در نظر گرفته شده‌است و تاکسی‌های فرسوده باید در طرح نوسازی شرکت کنند.[۱۵۷]

راه‌آهن و مترو

درون یکی از واگن‌های متروی تهران

در سال ۱۲۶۱، یک خط آهن با تقریباً ۸ کیلومتر طول و عرض ۱۰۰۰ میلی‌متر، از تهران به شهر ری کشیده شد و مدتی بعد، امتیاز آن به یک شرکت بلژیکی واگذار شد.[۱۵۸] نخستین کلنگ ساختمان ایستگاه راه‌آهن تهران در ۲۳ مهر ۱۳۰۶، با اختصاص زمینی به مساحت ۱۷۴ هکتار، به زمین زده شد. بنای این ایستگاه را یک مهندس اوکراینی طراحی کرد و در سال ۱۳۷۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.[۱۵۹]

نخستین مطالعات برای ایجاد متروی تهران، در سال ۱۳۵۰ توسط سوفرتو و سازمان حمل‌ونقل پاریس انجام شد و تا سال ۱۳۵۹، کارهای لازم برای توسعهٔ مترو انجام شد. از سال ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۵، به دلیل جنگ ایران و عراق، طرح به صورت کامل متوقف شد. از سال ۱۳۷۴ به بعد، گسترش متروی تهران به صورت جدی دنبال شده‌است.[۱۶۰] در ۱۶ اسفند ۱۳۷۷ نیز نخستین گشایش رسمی مترو انجام شد و با استقبال خوبی از سوی مردم روبرو شد.[۱۶۱][۱۶۲]

بر اساس آمار سال ۱۳۹۵، متروی تهران روزانه ۳ میلیون و ۸۰۰ هزار مسافر را جابه‌جا می‌کند.[۱۶۳] همچنین در پایان همین سال، شمار سفرهای انجام شده با متروی تهران از مرز هفت میلیارد گذشت.[۱۶۴] خط ۳ متروی تهران نیز طولانی‌ترین خط متروی این شهر است.[۱۶۳]

فضای سبز

تهران به دلیل داشتن آب‌وهوای مناسب و فراوانی آب، معمولاً منطقهٔ سرسبزی بوده و در منابع جغرافیایی قدیم از درختان انبوه و باغ‌های تهران یاد شده‌است. با وجود پیشینهٔ طولانی و تاریخی باغ‌داری در تهران، نخستین باغ‌های معروف تهران، در دوران صفوی و پس از آن در دوران قاجار، در دورهٔ فتحعلی‌شاه پدید آمدند. در دوران ناصرالدین‌شاه قاجار نیز دگرگونی‌های مهمی در شیوهٔ باغ‌داری پایتخت ایجاد شد و باغ‌داری نوین، پس از روبرو شدن اشراف با سبک اروپایی آن و استخدام باغ‌بان‌های خارجی وارد تهران شد. همچنین تهران برای چنارهایش مشهور بوده‌است.[۱۶۵]

باغ و عمارت عین‌الدوله، باغ فردوس، باغ نگارستان و کاخ گلستان نمونه‌هایی از باغ‌های تهران هستند.

بر اساس آماری در سال ۱۳۹۵، سرانهٔ فضای سبز درون‌شهری تهران، فقط با احتساب فضاهای سبز همگانی، ۱۵٫۸ متر مربع بوده‌است.[۱۶۶] همچنین طبق گفتهٔ مدیرعامل سازمان پارک‌ها و فضای سبز شهر تهران در سال ۱۳۹۳، این شهر ۲٬۱۰۰ بوستان داشته‌است.[۱۶۷]

تلاش‌ها برای رسیدن سرانهٔ فضای سبز تهران به استانداردهای جهانی ادامه دارد و در برنامه‌های شهرداری به آن اشاره شده‌است.[۱۶۸] ایجاد بوستان‌های جدید، ایجاد فضای سبز در حاشیهٔ بزرگ‌راه‌ها، ایجاد و گسترش فضای سبز عمودی و گسترش کمربند سبز تهران از برنامه‌هایی هستند که توسط سازمان‌های مسئول دنبال می‌شوند.[۱۶۹]

بهداشت و سلامت

مراقبت‌های بهداشتی در تهران عمدتاً توسط درمانگاه‌ها و بیمارستان‌های خصوصی ارائه می‌شود. اگر چه شبکهٔ بهداشتی دولتی که شامل آزمایشگاه‌ها، بیمارستان‌ها، داروخانه‌ها و مراکز توان‌بخشی می‌شود نیز در شهر وجود دارد. سیستم‌های بیمه‌ای، بخش قابل توجهی از هزینه‌ها که شامل بخش درمان خصوصی نیز می‌شود را پوشش نمی‌دهند.[۱۷۰]

در برخی منابع اعلام شده‌است که نخستین بیمارستان تهران، در سال ۱۲۳۱ تأسیس شده‌است؛ اما در منابع دیگر اعلام شده‌است که نخستین بیمارستان تهران، در سال ۱۲۵۵ با نام مریضخانهٔ دولتی تأسیس شده‌است که نام آن، در سال ۱۳۱۹ برای قدردانی از ابوعلی سینا، به بیمارستان سینا تغییر یافت.[۱۷۱]

تهران میزبان شماری از معتبرترین بیمارستان‌های ایران است.[۱۷۲] بیمارستان میلاد با ۱۰۰۰ تخت در سال ۱۳۸۰ تأسیس شد و دارای بخش‌های تخصصی قابل توجهی است.[۱۷۳]

بیمارستان‌های آراد، پارس و پارسیان نیز از بیمارستان‌های خصوصی تهران هستند.

در سال ۱۳۹۶، سخنگوی وزارت بهداشت ایران اعلام کرد که ۷۵ درصد از بیمارستان‌های دولتی تهران فرسوده بوده و در برابر رخدادهای طبیعی مقاوم نیستند.[۱۷۴]

فرهنگ و هنر

تئاتر

تئاتر شهر، از بزرگ‌ترین مجموعه‌های نمایش تئاتر ایران

پیشینهٔ تئاتر در تهران، از زمان ناصرالدین‌شاه قاجار آغاز می‌شود. ناصرالدین‌شاه در سفری که به اروپا داشت، با تئاتر آشنایی یافت و فرمان ساخت سالنی را برای اجرای تئاتر در تهران صادر کرد. در همین دوران بود که تکیه دولت ساخته شد.[۱۷۵]

با روی کار آمدن مشروطیت در ایران، تئاتر پیشرفت بیشتری کرد و تئاترهای تازه‌ای پدید آمد که از اولین آن‌ها تئاتر فرهنگ بود که در عمارت مسعودیه نمایش می‌داد.[۱۷۵] تئاتر دوم نیز تئاتر ملی بود که که ریاست آن را عبدالکریم‌خان محقق‌الدوله بر عهده داشت.[۱۷۵]

تالار رودکی نیز یکی از مجهزترین و بزرگ‌ترین تالارهای اپرا، موسیقی و تئاتر در ایران است که توسط اوژن آفتاندلیانس طراحی شده و با نام شاعر و نوازندهٔ ایرانی، رودکی، در ۳ آبان ۱۳۴۶ گشایش یافته‌است.[۱۷۶]

تئاتر شهر تهران در سال ۱۳۴۶ توسط علی سردارافخمی طراحی شد و ساخت آن پنج سال به طول انجامید.[۱۷۷] این مجموعه در روز شنبه، هفتم بهمن ۱۳۵۱ با روی صحنه رفتن نمایش باغ آلبالو نوشتهٔ آنتون چخوف و به کارگردانی آربی اوانسیان به عنوان مهم‌ترین سالن تئاتر ایران گشایش یافت.[۱۷۸][۱۷۹]

از سال ۱۳۶۱ نیز جشنوارهٔ بین‌المللی تئاتر فجر به صورت سالانه و در بازهٔ زمانی دههٔ فجر در تهران برگزار می‌شود.

فیلم و سینما

میرزا ابراهیم‌خان صحاف‌باشی نخستین سالن نمایش فیلم تهران را در سال ۱۲۸۳ ایجاد کرد.[۱۸۰] روسی‌خان نیز در سال ۱۲۸۶ تصمیم گرفت که در مغازه‌اش نمایش همگانی فیلم راه‌اندازی کند. او کارش را توسعه داد و با استقبال خوبی از سوی مردم مواجه شد؛ این موضوع به ایجاد رقابت و پیشرفت سینما در تهران کمک کرد.[۱۸۱]

در دوران پهلوی اول، برای مدتی سینماهای تهران تعطیل شدند اما بالاخره مشروط بر این که از ساعت ۱۸ شروع و تا ساعت ۲۱:۳۰ کارشان پایان یابد، به فرمان سید ضیاءالدین طباطبایی باز شدند. سینماهای این دوران، همان‌گونه که پیش از این نیز رسم بود، بر اساس مادهٔ ۹ نظامنامهٔ سینماها، فیلم‌هایی از انواع «فیلم اخبار»، «فیلم علمی» و «فیلم بزرگ نمایش» را نمایش می‌دادند.[۱۸۳]

نخستین سینمای مدرن ایرانی نیز گراند سینمای تهران بود که در سال ۱۳۰۵ تأسیس شد و ترجمهٔ میان‌نویس‌های خارجی نیز از آن شروع شد؛ پس از این اقدام گراند سینما، بر اساس دستور نظامنامه، سینماهای تهران باید خلاصه‌ای از داستان فیلم را چاپ می‌کردند. همچنین در اواخر دههٔ بیست، اغلب سینماهای تهران، دارای ارکستر بود.[۱۸۳][۱۸۴]

از دههٔ چهل تا ۱۳۵۷، از ۹۰ سینمای فعال شهر تهران، نام بیش از یک سوم آن‌ها خارجی بود. در این دوران شمار قابل توجهی از سینماهای نوین تهران در اختیار شرکت‌های خارجی بود. همچنین به گزارش دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی وزارت فرهنگ و هنر، از ۴۷۳ فیلم نمایش داده شده در سال ۱۳۵۳ در تهران، ۶۱ فیلم ایرانی، ۱۴۳ فیلم آمریکایی و دیگر فیلم‌ها نیز از کشورهای انگلستان، فرانسه، ایتالیا، هندوستان، ژاپن، هنگ کنگ و شوروی بوده‌اند.[۱۸۳]

از سال ۱۳۴۴ که سینمای ایران در اوج بود، فیلم‌هایی همانند قیصر، گنج قارون و گاو سینماهای تهران را درنوردیدند.[۱۸۴][۱۸۵]

با انقلاب ۱۳۵۷، شماری از سینماهای تهران در آتش سوختند و نام شمار قابل توجهی از سینماهای باقی‌مانده نیز تغییر یافت.[۱۸۳] فروشنده از موفق‌ترین فیلم‌هایی است که پس از انقلاب ۱۳۵۷ در تهران فیلم‌برداری شده‌است.[۱۸۵] جشنواره فیلم فجر نیز از سال ۱۳۶۱، هر ساله در تهران برگزار می‌شود.[۱۸۶]

موسیقی

شمار قابل توجهی گروه موسیقی مطرح در تهران شکل گرفته‌اند. گروه بلک کتس در سال ۱۳۴۱ توسط شهبال شب‌پره که مغز متفکر گروه نامیده می‌شود، در تهران تأسیس شد.[۱۸۷]

تهران محل زندگی بسیاری از خواننده‌های مطرح ایران نیز بوده‌است. ابراهیم حامدی با نام هنری «ابی» که به «آقای صدای موسیقی ایرانی» معروف است، ساکن تهران بود و تا پیش از انقلاب ۵۷ در ایران فعالیت می‌کرد.[۱۸۸] فائقه آتشین با نام هنری «گوگوش» که از پرهوادارترین خوانندگان تاریخ موسیقی ایران به‌شمار می‌رود و در کشورهای آسیای میانه و خاورمیانه هواداران بسیاری دارد، ساکن تهران بود و تا پیش از انقلاب ۵۷ در ایران فعالیت می‌کرد.[۱۸۹][۱۹۰]

پس از انقلاب ۱۳۵۷، خوانندگان زن در سراسر ایران دچار مشکلاتی شدند. روحانیون خواندن زنان را به شهوت و مسائل جنسی ربط دادند و پخش ترانه‌های آنان در رادیو و تلویزیون ملی ممنوع شد.[۱۹۱][۱۹۲] در حال حاضر زنان می‌توانند با تهیهٔ مجوزی مخصوص، در تهران اجرا داشته باشند.[۱۹۳][۱۹۴]

تالار وحدت و تالار وزارت کشور میزبان کنسرت گروه‌های ایرانی و خارجی هستند. همچنین تالار وحدت محل اجرای ارکستر سمفونیک تهران، بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین ارکستر سمفونیک ایران است.[۱۹۵][۱۹۶][۱۹۷][۱۹۸]

جشنواره موسیقی فجر نیز از سال ۱۳۶۴، هر سال در تهران برگزار می‌شود.[۱۹۹][۲۰۰]

موزه‌ها

نمایی از موزهٔ هنرهای معاصر تهران؛ گالری این موزه محل برگزاری نمایشگاه‌های هنری است، که در آن‌ها گنجینه‌هایی از هنرمندان بین‌المللی نیز نمایش داده می‌شود.[۲۰۱]

شماری موزهٔ بزرگ در تهران وجود دارد که در مجموع، به طیف گسترده‌ای از موضوعات می‌پردازند. برای نمونه، موزهٔ ملی ایران در باستان‌شناسی ایران متمایز است، موزهٔ فرش ایران هنر قالی‌بافی ایرانی را نمایش می‌دهد و موزهٔ هنرهای معاصر تهران نیز آثار هنرمندان سرشناس بین‌المللی را نگهداری می‌کند.[۲۰۲]

خوراک

تهران پایتخت ایران است؛ کشوری که از مکتب‌های اصلی آشپزی در جهان به‌شمار می‌رود و ۲۵۰۰ نوع خوراک دارد.[۲۰۳] در تهران رستوران‌های آسیایی، اروپایی و شمار قابل توجهی پیتزافروشی وجود دارد.[۲۰۳][۲۰۴][۲۰۵][۲۰۶] بر اساس گزارشی، رستوران‌های خارجی تهران بیشتر در مناطق شمالی شهر قرار دارند.[۲۰۴]

زندگی شبانه

تهران از اندک پایتخت‌های جهان است که زندگی شبانه ندارد و از نیمه‌شب کاملاً تعطیل می‌شود.[۲۰۷] برای سال‌ها، زندگی شبانه در تهران تنها یک ماه در سال، در قالب یک طرح ویژه یا در ماه رمضان وجود دارد.[۲۰۸][۲۰۹] البته در برخی خیابان‌های تهران با عرضهٔ خوراک خیابانی، زندگی شبانهٔ تهران اندکی احیا شده‌است.[۲۱۰]

ورزش

تهران نخستین شهر در خاورمیانه بود که میزبانی بازی‌های آسیایی را بر عهده گرفت. تهران میزبان بازی‌های آسیایی ۱۹۷۴ بود و همزمان با آن، مجموعهٔ ورزشی آریامهر (آزادی) به عنوان یکی از پیشرفته‌ترین‌های آن زمان در ۱۰ شهریور ۱۳۵۳ افتتاح شد.[۳۵][۲۱۱]

فدراسیون هندبال آسیا، مهم‌ترین نهاد مسئول هندبال در آسیا، در سال ۱۳۵۳ رسماً در تهران تشکیل شد.[۲۱۲]

دیزین، مهم‌ترین پیست اسکی خاورمیانه

توچال و شمشک از مهم‌ترین پیست‌های اسکی تهران هستند. توچال شلوغ‌ترین و نزدیک‌ترین پیست اسکی تهران است که در پایان خیابان ولنجک، در ۳ کیلومتری میدان تجریش، در منطقهٔ شمیرانات قرار دارد. شمشک دومین پیست اسکی بزرگ در ایران پس از دیزین است و در ۵۷ کیلومتری شمال شرق تهران قرار دارد. دیزین، مهم‌ترین پیست اسکی ایران و معتبرترین پیست اسکی در خاورمیانه نیز برای مردم تهران در دسترس است.[۲۱۳][۲۱۴]

فوتبال

فوتبال ورزش نخست تهران است و شهرآورد تهران میان دو تیم استقلال و پرسپولیس برگزار می‌شود.[۲۱۵] فوتبال در تهران توسط انگلیسی‌ها رواج یافت و نخستین زمین بازی آن‌ها نیز میدان مشق بود. آشنایی تهرانی‌ها با فوتبال نیز از همین طریق صورت پذیرفت.[۲۱۶]

نخستین تشکیلات فوتبالی تهران، در سال ۱۳۰۲ با نام «کلاب ایران» پدید آمد. در سال‌های میانی حکومت رضاشاه چندین باشگاه در تهران تأسیس شد و در سال ۱۳۱۶ مسابقاتی میان آن‌ها برگزار شد. کمی بعد عباس اکرامی باشگاه شاهین را تأسیس کرد که برای چند دهه از قوی‌ترین باشگاه‌های ایران بود. در سال ۱۳۱۷ نیز بزرگ‌ترین ورزشگاه فوتبال ایران تا به آن زمان گشایش یافت که امجدیه نامیده شد.[۲۱۶]

استقلال دو بار و پاس یک بار به عنوان قهرمانی جام قهرمانان آسیا دست یافتند. پرسپولیس هم یک عنوان قهرمانی در جام برندگان جام آسیا دارد. از دو تیم استقلال و پرسپولیس معمولاً به عنوان قطب‌های اصلی فوتبال ایران یاد می‌شود و این تیم‌ها در دیگر شهرهای ایران نیز هوادار دارند.[۲۱۷]

آموزش و پژوهش

آموزش در تهران دارای جداسازی جنسیتی از مقاطع ابتدایی است.[۲۱۸] آموزش ابتدایی و متوسطه در تهران عمدتاً توسط دولت ارائه شده‌است؛ اگرچه مدارس خصوصی نیز وجود دارد. ورود به دانشگاه‌ها نیز از طریق یک آزمون سراسری رقابتی اداره می‌شود.[۲۱۹]

حوزه‌های علمیه

پس از آن‌که آقامحمدخان قاجار در سال ۱۲۰۰ تهران را به پایتختی ایران برگزید و پس از توسعهٔ شهر از زمان فتحعلی‌شاه (۱۲۱۲–۱۲۵۰) به این سو، مدارس و نیز مساجد فراوانی در این شهر بنا شد.[۲۲۰] در پی‌گیری سیاست توسعهٔ تهران، در دورهٔ محمدشاه و به ویژه با صدارت حاجی میرزا آقاسی، فضلای حوزه‌های دیگر، برای رونق تهران به مهاجرت به این شهر تشویق شدند. بدین ترتیب با روی‌آوردن علما و طلاب علوم دینی به تهران، که در مجاورت شهر مذهبی ری، آرامگاه عبدالعظیم حسنی قرار دارد حوزهٔ علمی بزرگی در پایتخت جدید ایران پی افکنده شد که به سرعت پیشرفت کرد. تداوم مدرسه‌سازی در سرتاسر دورهٔ قاجار در این شهر و نیز جمعیت روزافزون طلاب تهران گواه این پیشرفت است. بنا بر یک گزارش آماری، در دورهٔ ناصرالدین شاه قاجار (۱۲۶۴–۱۳۱۳)، ۴۷ باب مسجد، که بسیاری از آن‌ها مدرسه نیز داشته‌اند، ۳۵ باب مدرسه و ۱۴۳۶ طلبه به ثبت رسیده‌است. دورهٔ مظفرالدین شاه (۱۳۱۳–۱۳۲۴) انجمن طلاب مشروطه‌خواه، که از تشکل‌های حوزوی بود، بیش از هزار عضو داشت. از آن دوره، حوزهٔ تهران یکی از مهم‌ترین حوزه‌های علمیهٔ ایران شد، و طلاب علوم دینی از بسیاری از شهرهای ایران برای تحصیل به تهران می‌آیند.[۲۲۱]

دانشگاه‌ها

دانشگاه تهران، قدیمی‌ترین دانشگاه مدرن ایران

دارالفنون، نخستین دانشگاه تاریخ نوین ایران در سال ۱۲۳۰ گشایش یافت و رشته‌های تحصیلی آن شامل پزشکی، داروسازی، کانی‌شناسی و مهندسی بوده‌است.[۲۲۲]

دانشگاه‌های تهران از با کیفیت‌ترین‌های نوع خود در ایران هستند و شماری از آن‌ها در رتبه‌بندی‌های جهانی دانشگاه‌ها حضور دارند.[۲۲۳][۲۲۴][۲۲۵]

دانشگاه تهران در بهمن ۱۳۱۳ جهت ایجاد مرکزی برای آموزش عالی در ایران تأسیس شد. از این دانشگاه به عنوان مهم‌ترین و معتبرترین دانشگاه و نماد آموزش عالی ایران یاد می‌شود. سردر دانشگاه تهران نیز دارای شهرت است و در جهان به عنوان نمادی از این دانشگاه شناخته می‌شود.[۲۲۶]

دانشگاه صنعتی شریف نیز در سال ۱۳۴۴ تأسیس شد. این دانشگاه توانسته‌است به عنوان یک کانون علمی و صنعتی، جایگاه و اعتبار قابل توجهی در ایران پیدا کند.[۲۲۷][۲۲۸] همچنین یکی از با سابقه‌ترین آموزشگاه‌های عالی ایران در زمینهٔ فنی و مهندسی، دانشگاه صنعتی امیرکبیر تهران است که در سال ۱۳۳۵ تأسیس شد.[۲۲۹]

قدیمی‌ترین مرکز آموزش عالی نوین و بزرگ‌ترین دانشگاه علوم پزشکی ایران نیز دانشگاه علوم پزشکی تهران است که در سال ۱۳۱۳ تأسیس شد.[۲۳۰]

پژوهشگاه‌ها

از مراکز پژوهشی تهران، پژوهشگاه صنعت نفت است که در سال ۱۳۳۸ با هدف اولیهٔ پژوهش پیرامون مواد نفتی و کاربردهای آن، تأسیس شد.[۲۳۱] پژوهشگاه دانش‌های بنیادی که در سال ۱۳۶۸ بنیان‌گذاری شد و پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی که در در سال ۱۳۶۰ با ادغام ۱۲ مؤسسهٔ پژوهشی تأسیس شد نیز از دیگر مراکز پژوهشی تهران هستند.[۲۳۲][۲۳۳]

مدرسه‌ها

حاجی‌بابایی در آیین هوشمندسازی مدرسه‌های تهران. با افزودن یک رایانه، فراتاب، پردهٔ نمایش و تختهٔ هوشمند به کلاس، آن کلاس هوشمند خوانده می‌شود.[۲۳۴]

ادارهٔ کل آموزش و پرورش تهران به ۱۹ منطقه تقسیم شده‌است و آموزگاران می‌توانند به صورت برخط، از طریق وبگاه متعلق به آموزش و پرورش تهران درخواست انتقال میان‌منطقه‌ای دهند.[۲۳۵]

در سال ۱۳۹۶ اعلام شد که ۱٬۱۰۰٬۰۰۰ دانش‌آموز در مدرسه‌های تهران درس می‌خوانند که از این شمار، ۹۰۰٬۰۰۰ دانش‌آموز در مدرسه‌های دولتی و بقیه در مدرسه‌های غیردولتی مشغول به تحصیل هستند. همچنین اعلام شد که ۸۲ درصد از مدرسه‌های تهران دولتی و ۱۸ درصد غیردولتی هستند.[۲۳۶]

بر اساس اعلام مدیر کل آموزش و پرورش شهر تهران در سال ۱۳۹۶، بابت استحکام مدارس دولتی تهران نگرانی‌هایی وجود دارد و شمار قابل توجهی از آن‌ها نیازمند توجه یا بازسازی هستند.[۲۳۷] همچنین با اعلام معاون آموزش ابتدایی آموزش و پرورش شهر تهران در سال ۱۳۹۶، شمار دانش‌آموزان در برخی از کلاس‌های درس مقطع ابتدایی شهر تهران، بیش از ۳۶ نفر و به صورت میانگین، این تراکم برابر با ۳۰ تا ۳۳ دانش‌آموز بوده‌است.[۲۳۸]

کودکستان‌ها

نخستین کودکستان ایران را برسابه هووسپیان از ایرانیان ارمنی، در دههٔ ۳۰ خورشیدی با نام «ایران» و در خیابان معتمدالدوله با مجوزی از وزارت فرهنگ تأسیس کرد.[۲۳۹]

کودکستان‌های تهران از یک تا چهار درجه تقسیم‌بندی شده‌اند و شهریهٔ آن‌ها نیز با نظارت سازمان بهزیستی ایران ابلاغ می‌شود.[۲۴۰] فوق‌برنامه‌های کودکستان‌ها نیز باید طبق قوانین اسلامی و ایرانی باشند و توسط کمیتهٔ تخصصی استان تأیید شوند.[۲۴۰]

مشکلات زیست‌محیطی

آلودگی‌های زیست‌محیطی مانند آلودگی آب، هوا، خاک و صوتی باعث شده‌است که تهران به یکی از آلوده‌ترین شهرهای جهان تبدیل شود.[۲۴۱] همچنین وجود جانوران موذی همانند موش از مشکلات تهران است.[۲۴۲]

آلودگی آب

آب‌های زیرزمینی تهران دارای آلودگی هستند؛ از آن‌ها به صورت مستقیم در کشاورزی استفاده می‌شود و بخشی از آب آشامیدنی تهران را نیز تأمین می‌کنند.[۲۴۳] یکی از زیان‌آورترین عناصری که به دلیل نفوذ فاضلاب‌های انسانی و حیوانی در سفره‌های آب زیرزمینی تهران وجود دارد، نیترات است. فرسودگی زیرساخت آب آشامیدنی تهران نیز به آلودگی بیشتر آب کمک می‌کند.[۲۴۴]

آلودگی هوا

مقایسهٔ ترافیک تهران در یک روز کاری (راست) با یک روز تعطیل نوروزی. وسایل نقلیه به عنوان یکی از عوامل اصلی آلودگی هوای تهران شناخته می‌شوند.[۲۴۵]

تهران از آلودگی هوا رنج می‌برد. عوامل آلودگی هوا در تهران شامل عوامل جغرافیایی همانند اثر محصورکنندهٔ کوه‌ها، وسایل نقلیه نظیر خودروها و موتورسیکلت‌ها، سوخت خانه‌ها و آلودگی حاصل از کارخانه‌ها می‌شود.[۲۴۵] همچنین کیفیت پایین بنزین عرضه‌شده در ایران نیز جزو دلایل آلودگی هوای تهران دانسته می‌شود.[۲۴۱][۲۴۵][۲۴۶] در سال ۱۳۹۶، سرپرست مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست ایران اعلام کرد که حدود ۲۰ درصد از آلودگی هوای تهران حاصل تردد موتورسیکلت‌های کاربراتوری است.[۲۴۷]

آلاینده‌های اصلی هوای تهران نیز اکسیدهای نیتروژن، اکسیدهای گوگرد، مونوکسید کربن، ترکیبات آلی فرار و ذرات معلق هستند. از ذرات معلق به عنوان عامل اصلی مرگ ناشی از آلودگی هوا در تهران یاد شده‌است. همچنین بخش بزرگی از ذرات معلق تهران را اتوبوس‌ها، مینی‌بوس‌ها، کامیون‌ها و موتورسیکلت‌ها تولید می‌کنند.[۲۴۵]

تعطیلی مدرسه‌ها و اجرای طرح زوج و فرد از طرح‌هایی هستند که در مقابله با آلودگی هوا در تهران اجرا شده‌اند.[۲۴۸]

جهت آگاه‌سازی شهروندان، نمایشگرهای آگاه‌ساز آلودگی هوا در نقاط مختلف شهر نصب شده‌اند و امکان بررسی وضعیت هوای تهران به صورت برخط نیز وجود دارد.[۲۴۹]

آلودگی صوتی

حریم صوتی در بافت شهری تهران رعایت نشده‌است و آلودگی صوتی در تهران بحرانی خوانده شده‌است.[۲۵۰][۲۵۱] تهران همچنین رتبهٔ نخست را در میزان آلودگی صوتی در ایران دارد.[۲۵۲]

آلودگی صوتی در بزرگ‌راه‌های تهران بین ۱۵ تا ۲۰ دسی‌بل بیشتر از استاندارد آن است.[۲۵۰] بر اساس آمار سال ۱۳۹۲، موتورسیکلت‌ها به تنهایی عامل ۴۹ درصد از آلودگی صوتی که توسط وسایل نقلیه ایجاد می‌شود، هستند. همچنین ده منطقهٔ تهران با بیشترین آلودگی صوتی به ترتیب، ۶، ۱۰، ۱۱، ۱۲، ۷، ۱۳، ۳، ۱۹، ۱۸ و ۲ بوده‌است.[۲۵۲]

بخش صوت شرکت کنترل کیفیت هوا، وابسته به شهرداری تهران در سال ۱۳۷۵ تأسیس شد. واحد صوت شرکت کنترل کیفیت هوای تهران، پروژهٔ تهیه و تدوین ترازها و نقشه‌های آلودگی صوتی را از سال ۱۳۷۹ آغاز نمود.[۲۵۳] برنامهٔ عملیاتی کاهش آلودگی صوتی در سال ۱۳۹۴ در شورای شهر تهران تصویب و سپس کمیتهٔ کنترل و پایش آلودگی صوتی شهر تهران تشکیل شد. ایجاد و به‌روزرسانی نقشه‌های صوتی، ایجاد دیوار صوتی، تدوین دستورالعمل‌ها و تعیین حریم صوتی بزرگ‌راه‌ها از اقداماتی بودند که در مقابله با آلودگی صوتی در تهران صورت پذیرفت.[۲۵۰]

جانوران موذی

با توجه به اینکه در صورت رخ دادن بحرانی در تهران، موش‌های مهاجم می‌توانند خسارت‌ها را افزایش دهند و باعث شیوع بیماری شوند، از آن‌ها به عنوان یک معضل مهم یاد می‌شود.[۲۴۲][۲۵۴] زباله‌ها مهم‌ترین منبع غذایی موش‌ها در تهران اعلام شدند.[۲۵۵] دفع نادرست زباله‌ها به بقای موش‌ها و افزایش شمار آن‌ها در سطح شهر کمک کرده‌است.[۲۵۶] شهرداری تهران در مبارزه با موش‌ها طرح‌هایی همچون سم‌پاشی، طعمه‌گذاری، موش‌گیری با تفنگ بادی و مسدودسازی کلونی موش‌ها را اجرا کرده‌است.[۲۵۵]

همچنین آلودگی هوای تهران، باعث افزایش جمعیت سوسک قرمز شده‌است.[۲۵۷]

سیاست

تهران پایتخت ایران، مرکز استان تهران و شهرستان تهران است. به عنوان یک مرکز سیاسی و اداری، مهم‌ترین نهادهای دولتی و قضایی ایران همانند وزارتخانه‌ها و مجلس شورای اسلامی در تهران واقع شده‌است و این شهر محل زندگی تأثیرگذارترین مقامات کشور ایران، شامل رهبر، رئیس‌جمهور، برخی از اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام، رئیس و شماری از نمایندگان مجلس شورای اسلامی است.[۲۵۸]

تهران ۳۰ نماینده در مجلس شورای اسلامی دارد.[۲۵۹] ادارهٔ شهر نیز توسط شهرداری تهران انجام می‌شود. شهردار تهران توسط شورای شهر تهران انتخاب شده و این شورا بر عملکرد شهرداری نظارت و برای ادارهٔ شهر قانون‌گذاری می‌کند. شهر تهران به لحاظ اداری به ۲۲ منطقهٔ شهرداری و ۱۲۲ ناحیه تقسیم شده و شهرهای تجریش و ری را دربرگرفته‌است.[۱۰][۲۶۰][۲۶۱][۲۶۲][۲۶۳]

شورای شهر تهران

نمایی از یک نشست علنی شورای شهر تهران در سال ۱۳۹۴

نخستین انتخابات شورای اسلامی شهر تهران در سال ۱۳۷۷ برگزار شد و این شورا در ۹ اردیبهشت ۱۳۷۸ شکل گرفت. مهم‌ترین وظایف آن نیز شامل انتخاب شهردار، برکناری شهردار، نظارت بر عملکرد شهرداری، تصویب بودجهٔ شهرداری و سازمان‌های وابسته به آن، تصویب آیین‌نامه‌ها و انجام امور نظارتی جهت بهبود کیفیت زندگی شهروندان است.[۲۶۲][۲۶۴][۲۶۵]

اکنون شورای اسلامی شهر تهران ۲۱ عضو اصلی و ۱۱ عضو جانشین دارد.[۲۶۶]

شهرداری تهران

ادارهٔ تهران بر عهدهٔ سازمان غیردولتی شهرداری تهران است که در سال ۱۲۸۶ تأسیس شد. مدیریت این سازمان را شهرداران تهران بر عهده داشته‌اند. اکنون شهردار تهران با حکم شورای شهر تهران انتخاب می‌شود اما پیش از این با حکم وزیر کشور ایران منصوب می‌گردید. شهرداری تهران ۲۲ منطقه را شامل می‌شود و مدیریت هر منطقه به عهدهٔ شهردار آن منطقه است.[۲۶۰] تصویب بودجهٔ شهرداری تهران نیز بر عهدهٔ شورای شهر است و بودجهٔ سال ۱۳۹۷ این سازمان، با سقفی در حدود ۱۷ هزار و ۴۳۰ میلیارد تومان توسط شورای شهر تصویب شده بود.[۲۶۷]

شهرداری تهران با مشکلات زیست‌محیطی تهران مواجه است. همچنین تراکم جمعیت بالای تهران توانایی شهرداری را برای ارائهٔ برخی خدمات کاهش داده‌است.[۲۶۸][۲۶۹]

تقسیمات اداری

کلان‌شهر تهران به ۲۲ منطقه و ۱۱۲ ناحیهٔ شهری تقسیم شده‌است.[۲۷۰] با وجود ادارهٔ جداگانه، ری و شمیران نیز جزئی از تهران خوانده می‌شوند.[۲۷۱]

پیشینه

تهران به‌عنوان پایتخت ایران، هنگام شکل‌گیری مساحتی حدود ۳ کیلومتر مربع داشت. تغییرات سیاسی و افزایش جمعیت، شهر را دستخوش دگرگونی منطقه‌ای کرد و مساحت آن افزایش یافت؛ به‌طوری که در سال ۱۳۴۷، نخستین طرح جامع شهر تهران ابلاغ شد که در آن مساحت شهر با افزایشی خیره‌کننده به ۱۸۱ کیلومتر مربع رسید. تهران با این مساحت به ۱۲ منطقه تقسیم شده بود.[۲۷۲]

پس از انقلاب ۱۳۵۷، تعداد مناطق تهران به ۲۰ منطقه افزایش یافت. در ابتدای دههٔ ۷۰ و پس از بررسی‌های دوبارهٔ غرب شهر تهران، چهار منطقهٔ تازهٔ ۹، ۵، ۲۰ و ۲۱ ایجاد شدند و تعداد مناطق تهران به ۲۲ منطقه افزایش یافت.[۲۷۲]

محله‌ها

برخی از محله‌های تهران نیز دارای پیشینه‌ای تاریخی هستند. تهران قدیم از چهار محله به نام‌های سنگلج، عودلاجان، بازار و چاله‌میدان تشکیل شده بود.[۲۷۳]

در دوران ناصرالدین‌شاه قاجار محله‌هایی از جمله ارگ، چاله‌حصار، خانی‌آباد، جوادیه، پامنار، یافت‌آباد، گار ماشین و گود زنبورک‌خانه ساخته شد.[۲۷۳]

از محله‌های دیگر تهران می‌توان به پونک، ونک، تهران‌پارس، تهران‌نو، نارمک، کَن، طرشت، بریانک اشاره کرد. محله‌های تهران در طول تاریخ آن، با گسترش شهر و افزایش جمعیت، تغییراتی یافتند و به تعداد آن‌ها افزوده شد.[۲۷۳]

نام‌گذاری معابر

پس از انقلاب ۱۳۵۷ نام بسیاری از معابر شهر تهران تغییر کرد و به جای استفاده از نام‌های شخصیت‌های پیش از اسلام، خاندان پهلوی و نزدیکان آن‌ها، از نام‌های افراد مبارز با حکومت پهلوی، جان‌باختگان انقلاب اسلامی، مبارزان صدر اسلام و افراد شهید (با مفهوم اسلامی) استفاده می‌شود. برای نمونه نام خیابان کوروش کبیر به علی شریعتی، خیابان شاه به جمهوری اسلامی و میدان ژاله به شهدا تغییر یافت. تنها از اردیبهشت ۱۳۵۸ تا آبان ۱۳۵۹، نام ۵۰۰ گذرگاه شهر تهران تغییر یافت.[۲۷۴] مجتبی شاکری، رئیس سابق کمیسیون نام‌گذاری معابر شورای شهر تهران، دلیل عدم استفاده از سیستم عددی را برای نام‌گذاری معابر، عدم امکان انتقال هویت و فرهنگ‌سازی از این طریق اعلام کرد.[۲۷۵]

روابط جهانی

شهرهای خواهرخوانده

دیگر روابط جهانی

تهران با شهرهای زیر پیمان‌نامهٔ همکاری بسته‌است:

جستارهای وابسته

یادداشت‌ها

  1. آمار بر اساس سرشماری ۱۳۹۵ است و بر همین اساس، جمعیت شهرستان تهران ۸٬۷۳۷٬۵۱۰ تن و استان تهران ۱۳٬۲۶۷٬۶۳۷ تن بوده‌است.
  2. پس از ساری.

منابع

الگو:پانویس

پیوند به بیرون

الگو:در پروژه‌های خواهر

الگو:الگوهای ناوبری الگو:داده‌های کتابخانه‌ای

Tehran

تهران
تهران بزرگ · Greater Tehran
Tehran sky.jpg
Azadi Tower (29358497718) (cropped).jpg
Towers in Tehran City at night.jpg
Bagh-e Ferdows Tajrish.jpg
City Theater, Tehran.jpg
نمایی از شمس العماره.jpg
Mount Tochal seen from the Modarres Expressway
Bird migration, Tehran, Iran, 9 December 2019 6.jpg
Tehran's Nature Bridge.jpg
Clockwise from top: Tehran skyline, Towers in Tehran, City Theater, Mount Tochal seen from the Modarres Expressway, Tabiat Bridge, Chitgar Lake, Golestan Palace, Ferdows Garden, and the Azadi Tower.
Official seal of Tehran
Seal
Tehran is located in Tehran
Tehran
Tehran
Location in Iran and Asia
Tehran is located in Iran
Tehran
Tehran
Tehran (Iran)
Tehran is located in Asia
Tehran
Tehran
Tehran (Asia)
Coordinates: 35°41′21″N 51°23′20″E / 35.68917°N 51.38889°E / 35.68917; 51.38889Coordinates: 35°41′21″N 51°23′20″E / 35.68917°N 51.38889°E / 35.68917; 51.38889
CountryIran Iran
ProvinceTehran
CountyTehran
Ray
Shemiranat
DistrictCentral
Government
 • MayorPirouz Hanachi
 • City Council ChairmanMohsen Hashemi Rafsanjani
Area
 • Urban
1,200 km2 (500 sq mi)
 • Metro
2,235 km2 (863 sq mi)
Elevation900 to 1,830 m (2,952 to 6,003 ft)
Population
 • Density11,800/km2 (31,000/sq mi)
 • Urban
9,033,000[3]
 • Metro
16,000,378[4]
 • Population rank in Iran
1st
Demonym(s)Tehrani (en)
Time zoneUTC+03:30 (IRST)
 • Summer (DST)UTC+04:30 (IRDT)
Area code(s)(+98) 021
ClimateBSk
Websitewww.tehran.ir

Tehran (/tɛəˈræn, -ˈrɑːn, ˌtə-/; Persian: تهرانŤehrân [tehˈɾɒːn] (About this soundlisten)) is the capital of Iran and Tehran Province. With a population of around 8.7 million in the city and 15 million in the larger metropolitan area of Greater Tehran, Tehran is the most populous city in Iran and Western Asia,[6] and has the second-largest metropolitan area in the Middle East (after Cairo). It is ranked 24th in the world by the population of its metropolitan area.[7]

In the Classical era, part of the territory of present-day Tehran was occupied by Rhages, a prominent Median city.[8] It was subject to destruction through the medieval Arab, Turkic, and Mongol invasions. Its modern-day inheritor remains as an urban area absorbed into the metropolitan area of Greater Tehran.

Tehran was first chosen as the capital of Iran by Agha Mohammad Khan of the Qajar dynasty in 1786, in order to remain within close reach of Iran's territories in the Caucasus, before being separated from Iran as a result of the Russo-Iranian Wars, and to avoid the vying factions of the previously ruling Iranian dynasties. The capital has been moved several times throughout history, and Tehran is the 32nd national capital of Persia. Large-scale demolition and rebuilding began in the 1920s, and Tehran has been a destination for mass migrations from all over Iran since the 20th century.[9]

Tehran is home to many historical collections, including the royal complexes of Golestan, Sa'dabad, and Niavaran, where the two last dynasties of the former Imperial State of Iran were seated. Tehran's most famous landmarks include the Azadi Tower, a memorial built under the reign of Mohammad Reza Shah of the Pahlavi dynasty in 1971 to mark the 2,500th year of the foundation of the Imperial State of Iran, and the Milad Tower, the world's sixth-tallest self-supporting tower which was completed in 2007. The Tabiat Bridge, a newly-built landmark, was completed in 2014.[10]

The majority of the population of Tehran are Persian-speaking people,[11][12] and roughly 99% of the population understand and speak Persian, but there are large populations of other ethno-linguistic groups who live in Tehran and speak Persian as a second language.[13]

Tehran has an international airport (Imam Khomeini Airport), a domestic airport (Mehrabad Airport), a central railway station, the rapid transit system of Tehran Metro, a bus rapid transit system, trolleybuses, and a large network of highways.

There have been plans to relocate Iran's capital from Tehran to another area, due mainly to air pollution and the city's exposure to earthquakes. To date, no definitive plans have been approved. A 2016 survey of 230 cities by consultant Mercer ranked Tehran 203rd for quality of life.[14] According to the Global Destinations Cities Index in 2016, Tehran is among the top ten fastest growing destinations.[15]

October 6 is marked as Tehran Day based on a 2016 decision by members of the City Council, celebrating the day when the city was officially chosen as the capital of Iran by the Qajar dynasty back in 1907.[16]

Etymology

There are various theories pertaining to the origin of the name Tehran. One plausible theory is that the word "Tehran" is derived from Tiran/Tirgan, "The Abode of Tir" (Tir being the Zoroastrian deity equivalent to the Greek deity Mercury). The ancient Parthian town of Tiran was a neighbor to the town of Mehran ("The Abode of Mehr/Mithra", the Zoroastrian sun god). Both of these were mere villages in the suburbs of the great city of Ray/Rhages. Mehran is still extant and forms a residential district inside the Greater Tehran, as is also Ray—which forms the southern suburbs of Tehran. Another theory is that Tehran means "a warm place", as opposed to "a cool place" (e.g. Shemiran)—a cooler district in northern Tehran. Some texts in this regard claim that the word Tehran in Persian means "warm mountain slope" (دامنه گرم). The official City of Tehran website says that "Tehran" comes from the Persian words "Tah" meaning "end or bottom" and "Ran" meaning "[mountain] slope"—literally, the bottom of the mountain slope. Given Tehran's geographic position at the bottom of the slope of the Alborz Mountains, this appears to be the most plausible explanation of the origin of the name of the city (دامنه ی بین دو کوه).[17]

History

The settlement of Tehran dates back over 7,000 years.[citation needed]

Classical era

Tehran is situated within the historical region of Media (Old Persian: 𐎶𐎠𐎭 Māda) in northwestern Iran. By the time of the Median Empire, a part of the territory of present-day Tehran was a suburb of the prominent Median city of Rhages (Old Persian: 𐎼𐎥𐎠 Ragā). In the Avesta's Videvdat (i, 15), Rhages is mentioned as the 12th sacred place created by Ohrmazd.[18] In Old Persian inscriptions, Rhages appears as a province (Bistun 2, 10–18). From Rhages, Darius I sent reinforcements to his father Hystaspes, who was putting down the rebellion in Parthia (Bistun 3, 1–10).[18] In some Middle Persian texts, Rhages is given as the birthplace of Zoroaster,[19] although modern historians generally place the birth of Zoroaster in Khorasan. Rhages's modern-day inheritor, Ray, is a city located towards the southern end of Tehran, which has been absorbed into the metropolitan area of Greater Tehran.

Mount Damavand, the highest peak of Iran, which is located near Tehran, is an important location in Ferdowsi's Šāhnāme,[20] the Iranian epic poem that is based on the ancient legends of Iran. It appears in the epics as the homeland of the protoplast Keyumars, the birthplace of the king Manuchehr, the place where king Freydun binds the dragon fiend Aždahāk (Bivarasp), and the place where Arash shot his arrow from.[20]

Medieval period

During the reign of the Sassanian Empire, in 641, Yazdgerd III issued his last appeal to the nation from Rhages, before fleeing to Khorasan.[18] Rhages was dominated by the Parthian Mehran family, and Siyavakhsh—the son of Mehran the son of Bahram Chobin—who resisted the 7th-century Muslim invasion of Iran.[18] Because of this resistance, when the Arabs captured Rhages, they ordered the town to be destroyed and rebuilt anew by traitor aristocrat Farrukhzad.[18]

In the 9th century, Tehran was a well-known village, but less known than the city of Rhages, which was flourishing nearby. Rhages was described in detail by 10th-century Muslim geographers.[18] Despite the interest that Arabian Baghdad displayed in Rhages, the number of Arabs in the city remained insignificant and the population mainly consisted of Iranians of all classes.[18][21]

The Oghuz Turks invaded Rhages discretely in 1035 and 1042, but the city was recovered under the reigns of the Seljuks and the Khwarezmians.[18] Medieval writer Najm od Din Razi declared the population of Rhages about 500,000 before the Mongol invasion. In the 13th century, the Mongols invaded Rhages, laid the city in ruins, and massacred many of its inhabitants.[18] Following the invasion, many of the city's inhabitants escaped to Tehran.

In July 1404, Castilian ambassador Ruy González de Clavijo visited Tehran while on a journey to Samarkand, the capital of Turco-Mongol conqueror Timur, who ruled Iran at the time. In his diary, Tehran was described as an unwalled region.

Early modern era

Italian traveler Pietro della Valle passed through Tehran overnight in 1618, and in his memoirs, he mentioned the city as Taheran. English traveler Thomas Herbert entered Tehran in 1627, and mentioned it as Tyroan. Herbert stated that the city had about 3,000 houses.[22]

A portrait of Qajar ruler Agha Mohammad Khan, kept at London's V&A Museum

In the early 18th century, Karim Khan of the Zand dynasty ordered a palace and a government office to be built in Tehran, possibly to declare the city his capital; but he later moved his government to Shiraz. Eventually, Qajar king Agha Mohammad Khan chose Tehran as the capital of Iran in 1786.[23]

Agha Mohammad Khan's choice of his capital was based on a similar concern for the control of both northern and southern Iran.[23] He was aware of the loyalties of the inhabitants of former capitals Isfahan and Shiraz to the Safavid and Zand dynasties respectively, and was wary of the power of the local notables in these cities.[23] Thus, he probably viewed Tehran's lack of a substantial urban structure as a blessing, because it minimized the chances of resistance to his rule by the notables and by the general public.[23] Moreover, he had to remain within close reach of Azerbaijan and Iran's integral northern and southern Caucasian territories[23]—at that time not yet irrevocably lost per the treaties of Golestan and Turkmenchay to the neighboring Russian Empire—which would follow in the course of the 19th century.[24]

Map of Tehran in 1857

After 50 years of Qajar rule, the city still barely had more than 80,000 inhabitants.[23] Up until the 1870s, Tehran consisted of a walled citadel, a roofed bazaar, and the three main neighborhoods of Udlajan, Chale-Meydan, and Sangelaj, where the majority resided.

The first development plan of Tehran in 1855 emphasized the traditional spatial structure. Architecture, however, found an eclectic expression to reflect the new lifestyle. The second major planning exercise in Tehran took place under the supervision of Dar ol Fonun. The 1878 plan of Tehran included new city walls, in the form of a perfect octagon with an area of 19 square kilometers, which mimicked the Renaissance cities of Europe.[25]

Late modern era

The Triumph of Tehran: Sardar Asad II and Sepahsalar e Tonekaboni conquering Tehran in July 1909

The growing social awareness of civil rights resulted in the Constitutional Revolution and the first constitution of Iran in 1906. On June 2, 1907, the parliament passed a law on local governance known as the Baladie (municipal law), providing a detailed outline on issues such as the role of councils within the city, the members' qualifications, the election process, and the requirements to be entitled to vote. The then Qajar monarch Mohammad Ali Shah abolished the constitution and bombarded the parliament with the help of the Russian-controlled Cossack Brigade on June 23, 1908. That followed the capture of the city by the revolutionary forces of Ali-Qoli Khan (Sardar Asad II) and Mohammad Vali Khan (Sepahsalar e Tonekaboni) on July 13, 1909. As a result, the monarch was exiled and replaced with his son Ahmad, and the parliament was re-established.

Aerial view of Tehran in 1925

After World War I, the constituent assembly elected Reza Shah of the Pahlavi dynasty as the new monarch, who immediately suspended the Baladie law of 1907, replacing the decentralized and autonomous city councils with centralist approaches of governance and planning.[25]

From the 1920s to the 1930s, under the rule of Reza Shah, the city was essentially rebuilt from scratch. That followed a systematic demolition of several old buildings, including parts of the Golestan Palace, Tekye Dowlat, and Tupkhane Square, which were replaced with modern buildings influenced by classical Iranian architecture, particularly the building of the National Bank, the Police Headquarters, the Telegraph Office, and the Military Academy.

The changes in urban fabric started with the street-widening act of 1933, which served as a framework for changes in all other cities. The Grand Bazaar was divided in half and many historic buildings were demolished to be replaced with wide straight avenues.[26] As a result, the traditional texture of the city was replaced with intersecting cruciform streets that created large roundabouts, located on major public spaces such as the bazaar.

As an attempt to create a network for easy transportation within the city, the old citadel and city walls were demolished in 1937, replaced by wide streets cutting through the urban fabric. The new city map of Tehran in 1937 was heavily influenced by modernist planning patterns of zoning and gridiron networks.[25]

During World War II, Soviet and British troops entered the city. In 1943, Tehran was the site of the Tehran Conference, attended by U.S. President Franklin D. Roosevelt, Soviet Premier Joseph Stalin, and British Prime Minister Winston Churchill.

The establishment of the planning organization of Iran in 1948 resulted in the first socio-economic development plan to cover from 1949 to 1955. These plans not only failed to slow the unbalanced growth of Tehran but with the 1962 land reforms that Reza Shah's son and successor Mohammad Reza Shah named the White Revolution, Tehran's chaotic growth was further accentuated.

Throughout the 1960s and 1970s, Tehran was rapidly developing under the reign of Mohammad Reza Shah. Modern buildings altered the face of Tehran and ambitious projects were envisioned for the following decades. In order to resolve the problem of social exclusion, the first comprehensive plan of Tehran was approved in 1968. The consortium of Iranian architect Abd-ol-Aziz Farmanfarmaian and the American firm of Victor Gruen Associates identified the main problems blighting the city to be high-density suburbs, air, and water pollution, inefficient infrastructure, unemployment, and rural-urban migration. Eventually, the whole plan was marginalized by the 1979 Revolution and the subsequent Iran–Iraq War.[25]

The Azadi Tower was built in 1971.

Tehran's most famous landmark, the Azadi Tower, was built by the order of the Shah in 1971. It was designed by Hossein Amanat, an architect who won a competition to design the monument, combining elements of classical Sassanian architecture with post-classical Iranian architecture. Formerly known as the Shahyad Tower, it was built in commemoration of the 2,500th year of the foundation of the Imperial State of Iran.

During the 1980–1988 Iran–Iraq War, Tehran was the target of repeated Scud missile attacks and airstrikes.

The 435-meter-high Milad Tower, which was part of the proposed development projects in pre-revolutionary Iran,[27] was completed in 2007, and has then become a famous landmark of Tehran. The 270-meter pedestrian overpass of Tabiat Bridge is a newly built landmark,[10] designed by award winning architect Leila Araghian, which was completed in 2014.

Geography

Location and subdivisions

The metropolis of Tehran is divided into 22 municipal districts, each with its own administrative center. 20 of the 22 municipal districts are located in Tehran County's Central District, while the districts 1 and 20 are respectively located in the counties of Shemiranat and Ray. Although administratively separate, the cities of Ray and Shemiran are often considered part of Greater Tehran.

Northern Tehran is the wealthiest part of the city,[28] consisting of various districts such as Zaferanie, Jordan, Elahie, Pasdaran, Kamranie, Ajodanie, Farmanie, Darrous, Qeytarie, and Qarb Town.[29][30] While the center of the city houses government ministries and headquarters, commercial centers are more located towards further north.

Climate

Urban sustainability analysis of the metropolitan area of Tehran, using the 'Circles of Sustainability' method of the UN Global Compact Cities Programme.

Tehran has a cold semi-arid climate (Köppen climate classification: BSk) with continental climate characteristics and a Mediterranean climate precipitation pattern. Tehran's climate is largely defined by its geographic location, with the towering Alborz mountains to its north and the country's central desert to the south. It can be generally described as mild in spring and autumn, hot and dry in summer, and cold and wet in winter.

Mellat Park in autumn.

As the city has a large area, with significant differences in elevation among various districts, the weather is often cooler in the hilly north than in the flat southern part of Tehran. For instance, the 17.3 km (10.7 mi) Valiasr Street runs from Tehran's railway station at 1,117 m (3,665 ft) elevation above sea level in the south of the city to Tajrish Square at 1712.6 m (5612.3 ft) elevation above sea level in the north.[31] However, the elevation can even rise up to 2,000 m (6,600 ft) at the end of Velenjak in northern Tehran.

Summer is long, hot, and dry with little rain, but relative humidity is generally low, making the heat tolerable. Average high temperatures are between 32 and 37 °C (90 and 99 °F), and it can occasionally drop to 14 °C (57 °F)  in the mountainous north of the city at night. Most of the light annual precipitation occurs from late autumn to mid-spring, but no one month is particularly wet. The hottest month is July, with a mean minimum temperature of 26 °C (79 °F) and a mean maximum temperature of 34 °C (93 °F), and the coldest is January, with a mean minimum temperature of −5 °C (23 °F) and a mean maximum temperature of 1 °C (34 °F).[32]

The weather of Tehran can sometimes be unpredictably harsh. The record high temperature is 43 °C (109 °F) and the record low is −20 °C (−4 °F). On January 5 and 6, 2008, a wave of heavy snow and low temperatures covered the city in a thick layer of snow and ice, forcing the Council of Ministers to officially declare a state of emergency and close down the capital from January 6 through January 7.[33]

Tehran has seen an increase in relative humidity and annual precipitation since the beginning of the 21st century. This is most likely afforestation projects, which include expanding parks and lakes. The northern parts of Tehran are, still, more lush than the southern parts.

Climate data for Tehran-Shomal (north of Tehran), Altitude: 1548.2 M from: 1988–2005
Month Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec Year
Record high °C (°F) 16.4
(61.5)
19.0
(66.2)
23.8
(74.8)
33.6
(92.5)
33.6
(92.5)
37.8
(100.0)
39.8
(103.6)
39.4
(102.9)
35.6
(96.1)
31.2
(88.2)
23.0
(73.4)
19.0
(66.2)
39.8
(103.6)
Average high °C (°F) 6.1
(43.0)
8.1
(46.6)
12.9
(55.2)
19.8
(67.6)
25.0
(77.0)
31.2
(88.2)
33.9
(93.0)
33.5
(92.3)
29.3
(84.7)
22.4
(72.3)
14.3
(57.7)
8.6
(47.5)
20.4
(68.8)
Average low °C (°F) −1.5
(29.3)
−0.2
(31.6)
4.0
(39.2)
9.8
(49.6)
14
(57)
19.6
(67.3)
22.6
(72.7)
21.9
(71.4)
17.5
(63.5)
11.6
(52.9)
5.4
(41.7)
1.0
(33.8)
10.5
(50.8)
Record low °C (°F) −11.4
(11.5)
−11.0
(12.2)
−8.0
(17.6)
−1.6
(29.1)
3.0
(37.4)
12.0
(53.6)
15.4
(59.7)
13.5
(56.3)
8.8
(47.8)
2.6
(36.7)
−5.2
(22.6)
−9.6
(14.7)
−11.4
(11.5)
Average precipitation mm (inches) 63.1
(2.48)
66.5
(2.62)
83.3
(3.28)
50.1
(1.97)
27.1
(1.07)
4.0
(0.16)
4.2
(0.17)
3.2
(0.13)
3.4
(0.13)
16.5
(0.65)
41.3
(1.63)
66.3
(2.61)
429
(16.9)
Average rainy days 12.3 10.9 12.3 10.0 8.9 3.3 3.4 1.6 1.3 5.8 8.6 10.7 89.1
Average snowy days 8.9 6.6 2.5 0.1 0.1 0 0 0 0 0 0.6 4.9 23.7
Average relative humidity (%) 67 59 53 44 39 30 31 31 33 44 57 66 46
Mean monthly sunshine hours 137.2 151.1 186.0 219.1 279.8 328.7 336.6 336.8 300.5 246.8 169.4 134.1 2,826.1
Source: [34]

In February 2005, heavy snow covered all parts of the city. Snow depth was recorded as 15 cm (6 in) in the southern part of the city and 100 cm (39 in) in the northern part of city. One newspaper reported that it had been the worst weather in 34 years. 10,000 bulldozers and 13,000 municipal workers were deployed to keep the main roads open.[35][36]

On February 3, 2014, Tehran received a heavy snowfall, specifically in the northern parts of the city, with a depth of 2 metres (6.6 ft). In one week of successive snowfalls, roads were made impassable in some areas, with the temperature ranging from −8 °C (18 °F)  to  −16 °C (3 °F).[37]

On June 3, 2014, a severe thunderstorm with powerful microbursts created a haboob, engulfing the city in sand and dust and causing five deaths, with more than 57 injured. This event also knocked down numerous trees and power lines. It struck between 5:00 and 6:00 PM, dropping temperatures from 33 °C (91 °F)  to 19 °C (66 °F)  within an hour. The dramatic temperature drop was accompanied by wind gusts reaching nearly 118 kilometres per hour (73 mph) .[38]

Environmental issues

Heavy air pollution in Tehran

A plan to move the capital has been discussed many times in prior years, due mainly to the environmental issues of the region. Tehran is rated as one of the world's most polluted cities, and is also located near two major fault lines.

The city suffers from severe air pollution. 80% of the city's pollution is due to cars.[39] The remaining 20% is due to industrial pollution. Other estimates suggest that motorcycles alone account for 30% of air and 50% of noise pollution in Tehran.[40] Tehran is also considered as one of the strongest sources of greenhouse gas emissions in the Middle East. Enhanced concentration of carbon dioxide over the city (that are likely originated from the anthropogenic urban sources in the city) is easily detectable from the satellite observations throughout the year.[41]

In 2010, the government announced that "for security and administrative reasons, the plan to move the capital from Tehran has been finalized."[42] There are plans to relocate 163 state firms and several universities from Tehran to avoid damages from a potential earthquake.[42][43]

The officials are engaged in a battle to reduce air pollution. It has, for instance, encouraged taxis and buses to convert from petrol engines to engines that run on compressed natural gas. Furthermore, the government has set up a "Traffic Zone" covering the city centre during peak traffic hours. Entering and driving inside this zone is only allowed with a special permit.

There have also been plans to raise people's awareness of the hazards of pollution. One method that is being employed is the installation of Pollution Indicator Boards all around the city to monitor the level of particulate matter (PM10), nitrogen dioxide (NO2), ozone (O3), sulfur dioxide (SO2), and carbon monoxide (CO).

Demographics

Population of Tehran
Tehran in 1985 and 2009
Tehran's Population History
YearPop.±% p.a.
15541,000—    
16263,000+1.54%
179715,000+0.95%
180750,000+12.79%
181260,000+3.71%
183480,000+1.32%
1867147,256+1.87%
1930250,000+0.84%
1940540,087+8.01%
19561,560,934+6.86%
19662,719,730+5.71%
19764,530,223+5.23%
19866,058,207+2.95%
19916,497,238+1.41%
19966,758,845+0.79%
20067,711,230+1.33%
20118,244,759+1.35%
20168,737,510+1.17%

The city of Tehran has a population of approximately 10 million in 2016.[44] With its cosmopolitan atmosphere, Tehran is home to diverse ethnic and linguistic groups from all over the country. The present-day dominant language of Tehran is the Tehrani variety of the Persian language, and the majority of people in Tehran identify themselves as Persians.[12][11] However, before, the native language of the Tehran–Ray region was not Persian, which is linguistically Southwest Iranian and originates in Fars, but a now extinct Northwestern Iranian language.[45]

Iranian Azeris form the second-largest ethnic group of the city, comprising about 1/4[46][47] of the total population, while ethnic Mazanderanis are the third-largest, comprising about 17% of the total population.[48] Tehran's other ethnic communities include Kurds, Armenians, Georgians, Bakhtyaris, Talysh, Baloch, Assyrians, Arabs, Jews, and Circassians.

According to a 2010 census conducted by the Sociology Department of the University of Tehran, in many districts of Tehran across various socio-economic classes in proportion to population sizes of each district and socio-economic class, 63% of the people were born in Tehran, 98% knew Persian, 75% identified themselves as ethnic Persian, and 13% had some degree of proficiency in a European language.[11]

Tehran saw a drastic change in its ethnic-social composition in the early 1980s. After the political, social, and economic consequences of the 1979 Revolution and the years that followed, a number of Iranian citizens, mostly Tehranis, left Iran. The majority of Iranian emigrations have left for the United States, Germany, Sweden, and Canada.

With the start of the Iran–Iraq War (1980–1988), the second wave of inhabitants fled the city, especially during the Iraqi air offensives on the capital. With most major powers backing Iraq at the time, economic isolation gave yet more reason for many inhabitants to leave the city (and the country). Having left all they had and have struggled to adapt to a new country and build a life, most of them never came back when the war was over. During the war, Tehran also received a great number of migrants from the west and the southwest of the country bordering Iraq.

The unstable situation and the war in neighbouring Afghanistan and Iraq prompted a rush of refugees into the country who arrived in their millions, with Tehran being a magnet for much seeking work, who subsequently helped the city to recover from war wounds, working for far less pay than local construction workers. Many of these refugees are being repatriated with the assistance of the UNHCR, but there are still sizable groups of Afghan and Iraqi refugees in Tehran who are reluctant to leave, being pessimistic about the situation in their own countries. Afghan refugees are mostly Dari-speaking Tajik and Hazara, speaking a variety of Persian, and Iraqi refugees are mainly Mesopotamian Arabic-speakers who are often of Iranian heritage.

Religion

The majority of Tehranis are officially Twelver Shia Muslims, which has also been the state religion since the 16th-century Safavid conversion. Other religious communities in the city include followers of the Sunni and Mystic branches of Islam, various Christian denominations, Judaism, Zoroastrianism, and the Baháʼí Faith.

There are many religious centres scattered around the city, from old to newly built centres, including mosques, churches, synagogues, and Zoroastrian fire temples. The city also has a very small third-generation Indian Sikh community that has a local gurdwara that was visited by the Indian Prime Minister in 2012.[49]

Economy

Tehran is the economic centre of Iran.[50] About 30% of Iran's public-sector workforce and 45% of its large industrial firms are located in the city, and almost half of these workers are employed by the government.[51] Most of the remainder of workers are factory workers, shopkeepers, laborers, and transport workers.

Few foreign companies operate in Tehran, due to the government's complex international relations. But prior to the 1979 Revolution, many foreign companies were active in Iran.[52] Tehran's present-day modern industries include the manufacturing of automobiles, electronics and electrical equipment, weaponry, textiles, sugar, cement, and chemical products. It is also a leading centre for the sale of carpets and furniture. The oil refining companies of Pars Oil, Speedy, and Behran are based in Tehran.

Tehran relies heavily on private cars, buses, motorcycles, and taxis, and is one of the most car-dependent cities in the world. The Tehran Stock Exchange, which is a full member of the World Federation of Exchanges (WFE) and a founding member of the Federation of Euro-Asian Stock Exchanges, has been one of the world's best performing stock exchanges in recent years.[53]

Shopping

Tehran has a wide range of shopping centers, and is home to over 60 modern shopping malls.[54] The city has a number of commercial districts, including those located at Valiasr, Davudie, and Zaferanie. The largest old bazaars of Tehran are the Grand Bazaar and the Bazaar of Tajrish.

Most of the international branded stores and upper-class shops are located in the northern and western parts of the city. Tehran's retail business is growing with several newly built malls and shopping centres.[54]

List of modern and most-visited Shopping Malls in Tehran Province:[55]

  • Royal Address Complex
  • Platin Shopping Center
  • Sana Shopping Center
  • Mega Mall
  • Bamland Shopping Center
  • Palladium Shopping Center
  • Sam Center
  • Iran Mall
  • Kourosh Mall

Tourism

Tehran, as one of the main tourist destinations in Iran, has a wealth of cultural attractions. It is home to royal complexes of Golestan, Saadabad and Niavaran, which were built under the reign of the country's last two monarchies.

There are several historic, artistic and scientific museums in Tehran, including the National Museum, the Malek Museum, the Cinema Museum at Ferdows Garden, the Abgineh Museum, Museum of the Qasr Prison, the Carpet Museum, the Reverse Glass Painting Museum (vitray art), and the Safir Office Machines Museum. There is also the Museum of Contemporary Art, which hosts works of famous artists such as Van Gogh, Pablo Picasso, and Andy Warhol.

The Iranian Imperial Crown Jewels, one of the largest jewel collections in the world, are also on display at Tehran's National Jewelry Museum.

A number of cultural and trade exhibitions take place in Tehran, which are mainly operated by the country's International Exhibitions Company. Tehran's annual International Book Fair is known to the international publishing world as one of the most important publishing events in Asia.[56]

Infrastructure

Transport

Tehran has one of the highest betweenness and closeness centrality among the cities of Iran, regarding national road and air routes.[57]

Highways and streets

The metropolis of Tehran is equipped with a large network of highways and interchanges.[58]

The left image shows Tehran on a day-off during the Nowruz holidays, and the right one shows it on a working day.

A number of streets in Tehran are named after international figures, including:

Cars

Tehran's hybrid taxi (2016)

According to the head of Tehran Municipality's Environment and Sustainable Development Office, Tehran was designed to have a capacity of about 300,000 cars, but more than five million cars are on the roads.[59] The automation industry has recently developed, but international sanctions influence the production processes periodically.[60]

According to local media, Tehran has more than 200,000 taxis plying the roads daily,[61] with several types of taxi available in the city. Airport taxis have a higher cost per kilometer as opposed to regular green and yellow taxis in the city.

Buses

Buses have served the city since the 1920s. Tehran's transport system includes conventional buses, trolleybuses, and bus rapid transit (BRT). The city's four major bus stations include the South Terminal, the East Terminal, the West Terminal, and the northcentral Beyhaghi Terminal.

The trolleybus system was opened in 1992, using a fleet of 65 articulated trolleybuses built by Czechia's Škoda.[62] This was the first trolleybus system in Iran.[62] In 2005, trolleybuses were operating on five routes, all starting at Imam Hossein Square.[63] Two routes running northeastwards operate almost entirely in a segregated busway located in the middle of the wide carriageway along Damavand Street, stopping only at purpose-built stops located about every 500 metres along the routes, effectively making these routes trolleybus-BRT (but they are not called such). The other three trolleybus routes run south and operate in mixed-traffic. Both route sections are served by limited-stop services and local (making all stops) services.[63] A 3.2-kilometer extension from Shoosh Square to Rah Ahan Square was opened in March 2010.[64]

Tehran's bus rapid transit (BRT) was officially inaugurated in 2008. It has 10 lines with some 215 stations in different areas of the city. As of 2011, the BRT system had a network of 100 kilometres (62 miles), transporting 1.8 million passengers on a daily basis.

Bicycle

A BDOOD station in Tehran

Bdood is a dockless bike-sharing company in Iran. Founded in 2017, it is available in the central and north-west regions of the capital city of Tehran. The company has plans to expand across the city in the future

In the first phase, the application covers the flat areas of Tehran and they would be out of use in poor weather condition.

Riders can use 29 parking lots for the bikes across Enqelab Avenue, Keshavarz Boulevard, Beheshti Street and Motahhari Avenue in which the bikes are available 24/7 for riders.

Railway and subway

Tehran has a central railway station that connects services round the clock to various cities in the country, along with a Tehran–Europe train line also running.

The feasibility study and conceptual planning of the construction of Tehran's subway system were started in the 1970s. The first two of the eight projected metro lines were opened in 2001.

List of Tehran Metro Lines
Line Opening[65] Length Stations[66] Type
1 2001 70 km (43 mi)[67] 32[67][68] Metro
2 2000 26 km (16 mi)[69] 22[68][69] Metro
3 2012 37 km (23 mi)[70] 24[68][70] Metro
4 2008 22 km (14 mi)[71] 22[71] Metro
5 1999 43 km (27 mi)[72] 11[72][73] Commuter rail
6 2019 9 km (5.6 mi)[74] 3 Metro
7 2017 13.5 km (8.4 mi)[75] 8 Metro
Metro Subtotal: 177.5 km (110 mi) 111
Total: 220.5 km (137 mi) 122

Airport

Entrance of the Khomeini Airport in 2008.

Tehran is served by the international airports of Mehrabad and Khomeini. Mehrabad Airport, an old airport in western Tehran that doubles as a military base, is mainly used for domestic and charter flights. Khomeini Airport, located 50 kilometres (31 miles) south of the city, handles the main international flights.

Parks and green spaces

City Park, march 2008

There are over 2,100 parks within the metropolis of Tehran,[76] with one of the oldest being Jamshidie Park, which was first established as a private garden for Qajar prince Jamshid Davallu, and was then dedicated to the last empress of Iran, Farah Pahlavi. The total green space within Tehran stretches over 12,600 hectares, covering over 20 percent of the city's area. The Parks and Green Spaces Organization of Tehran was established in 1960, and is responsible for the protection of the urban nature present in the city.[77]

Tehran's Birds Garden is the largest bird park of Iran. There is also a zoo located on the Tehran–Karaj Expressway, housing over 290 species within an area of about five hectares.[78]

Energy

Water

The fresh water resources of the Tehran Province in 2017

  Groundwater (37%)
  Sewage treatment and (63%)

Greater Tehran with its population of more than 13 million is supplied by surface water from the Lar dam on the Lar River in the Northeast of the city, the Latyan dam on the Jajrood River in the North, the Karaj River in the Northwest, as well as by groundwater in the vicinity of the city.

Solar Energy

Solar panels have been installed in Tehran's Pardisan Park for green electricity production, said Masoumeh Ebtekar, head of the Department of Environment.

According to the national energy roadmap, the government plans to promote green technology to increase the nominal capacity of power plants from 74 gigawatts to over 120 gigawatts by the end of 2025.[79]

Education

Tehran is the largest and the most important educational centre of Iran. There are a total of nearly 50 major colleges and universities in Greater Tehran.

The University of Tehran is the oldest modern university of Iran.

Since the establishment of Dar ol Fonun by the order of Amir Kabir in the mid-19th century, Tehran has amassed a large number of institutions of higher education. Some of these institutions have played crucial roles in the unfolding of Iranian political events. Samuel M. Jordan, whom Jordan Avenue in Tehran was named after, was one of the founding pioneers of the American College of Tehran, which was one of the first modern high schools in the Middle East.

Among major educational institutions located in Tehran, Sharif University of Technology, University of Tehran, and Tehran University of Medical Sciences are the most prestigious. Other major universities located in Tehran include Tehran University of Art, Allameh Tabatabaei University, Amirkabir University of Technology (Tehran Polytechnic), K. N. Toosi University of Technology, Shahid Beheshti University (Melli University), Kharazmi University, Iran University of Science and Technology, Iran University of Medical Sciences, Islamic Azad University, International Institute of Earthquake Engineering and Seismology, Iran's Polymer and Petrochemical Institute, Shahed University, and Tarbiat Modarres University.

Tehran is also home to Iran's largest military academy, and several religious schools and seminaries.

Culture

Architecture

The oldest surviving architectural monuments of Tehran are from the Qajar and Pahlavi eras. Although, considering the area of Greater Tehran, monuments dating back to the Seljuk era remain as well; notably the Toqrol Tower in Ray. There are also remains of Rashkan Castle, dating back to the ancient Parthian Empire, of which some artifacts are housed at the National Museum;[80] and the Bahram fire temple, which remains since the Sassanian Empire.

Tehran only had a small population until the late 18th century but began to take a more considerable role in Iranian society after it was chosen as the capital city. Despite the regular occurrence of earthquakes during the Qajar period and after, some historic buildings have remained from that era.[81]

Tehran is Iran's primate city, and is considered to have the most modernized infrastructure in the country. However, the gentrification of old neighbourhoods and the demolition of buildings of cultural significance has caused concerns.[82]

Qeytarie in February 2010

Previously a low-rise city due to seismic activity in the region, modern high rise developments in Tehran have been built in recent decades in order to service its growing population. There have been no major quakes in Tehran since 1830.[83]

Tehran International Tower is the tallest (and only) skyscraper in Iran. It is 54-stories tall and located in the northern district of Yusef Abad.

The Azadi Tower, a memorial built under the reign of the Pahlavi dynasty, has long been the most famous symbol of Tehran. Originally constructed in commemoration of the 2,500th year of the foundation of the Imperial State of Iran, it combines elements of the architecture of the Achaemenid and Sassanid eras with post-classical Iranian architecture. The Milad Tower, which is the sixth tallest tower[84] and the 24th-tallest freestanding structure in the world,[85] is the city's other famous landmark tower. Leila Araghian's Tabiat Bridge, the largest pedestrian overpass in Tehran, was completed in 2014 and is also considered a landmark.[10]

Theater

The Roudaki Hall, Tehran

Under the reign of the Qajars, Tehran was home to the royal theatre of Tekye Dowlat, located to the southeast of the Golestan Palace, in which traditional and religious performances were observed. It was eventually destroyed and replaced with a bank building in 1947, following the reforms under the reign of Reza Shah.

Before the 1979 Revolution, the Iranian national stage had become the most famous performing scene for known international artists and troupes in the Middle East,[86] with the Roudaki Hall of Tehran constructed to function as the national stage for opera and ballet. The hall was inaugurated in October 1967, named after prominent Persian poet Rudaki. It is home to the Tehran Symphony Orchestra, the Tehran Opera Orchestra, and the Iranian National Ballet Company.

The City Theater of Tehran, one of Iran's biggest theatre complexes which contains several performance halls, was opened in 1972. It was built at the initiative and presidency of empress Farah Pahlavi, and was designed by architect Ali Sardar Afkhami, constructed within five years.

The annual events of Fajr Theater Festival and Tehran Puppet Theater Festival take place in Tehran.

Cinema

Ferdows Garden houses Iran's Cinema Museum.

The first movie theater of Tehran was established by Mirza Ebrahim Khan in 1904.[87] Until the early 1930s, there were 15 theaters in Tehran Province and 11 in other provinces.[88]

In present-day Tehran, most of the movie theatres are located downtown. The complexes of Kourosh Cinema, Mellat Gallery and Cineplex, Azadi Cinema, and Cinema Farhang are among the most popular cinema complexes in Tehran.

Several film festivals are held in Tehran, including Fajr Film Festival, Children and Youth Film Festival, House of Cinema Festival, Mobile Film and Photo Festival, Nahal Festival, Roshd Film Festival, Tehran Animation Festival, Tehran Short Film Festival, and Urban Film Festival.

Concerts

There are a variety of concert halls in Tehran. An organization like Roudaki Culture and Art Foundation has 5 different venues where performing more than 500 concerts per year. Vahdat Hall, Roudaki Hall, Ferdowsi Hall, Hafez Hall and Azadi Theater are the top 5 venues in Tehran, where perform classical, Pop, Traditional, Rock or Solo concerts.[89]

Sports

Football and volleyball are the city's most popular sports, while wrestling, basketball, and futsal are also major parts of the city's sporting culture.

Dizin, Iran's largest ski resort, is located near Tehran.

12 ski resorts operate in Iran, the most famous being Tochal, Dizin, and Shemshak, all within one to three hours from the city of Tehran.

Tochal's resort is the world's fifth-highest ski resort at over 3,730 meters (12,240 feet) above sea level at its highest point. It is also the world's nearest ski resort to a capital city. The resort was opened in 1976, shortly before the 1979 Revolution. It is equipped with an 8-kilometre-long (5 mi) gondola lift that covers a huge vertical distance.[90] There are two parallel chair ski lifts in Tochal that reach 3,900 meters (12,800 feet) high near Tochal's peak (at 4,000 m/13,000 ft), rising higher than the gondola's 7th station, which is higher than any of the European ski resorts. From the Tochal peak, there are views of the Alborz range, including the 5,610-metre-high (18,406 ft) Mount Damavand, a dormant volcano.

The Azadi Stadium is the largest football stadium in West Asia.

Tehran is the site of the national stadium of Azadi, the biggest stadium by capacity in West Asia, where many of the top matches of Iran's Premier League are held. The stadium is a part of the Azadi Sport Complex, which was originally built to host the 7th Asian Games in September 1974. This was the first time the Asian Games were hosted in West Asia. Tehran played host to 3,010 athletes from 25 countries/NOCs, which was at the time the highest number of participants since the inception of the Games.[91] That followed hosting the 6th AFC Asian Cup in June 1976, and then the first West Asian Games in November 1997. The success of the games led to the creation of the West Asian Games Federation (WAGF), and the intention of hosting the games every two years.[92] The city had also hosted the final of the 1968 AFC Asian Cup. Several FIVB Volleyball World League courses have also been hosted in Tehran.

Football clubs

The first football club of Tehran, named Iran Club, was founded in 1920 and dissolved within two years in 1923. Today, Tehran's oldest existing football club is Rah Ahan, which was founded in 1937. Persepolis and Esteghlal, which are the city's biggest clubs and two of the biggest clubs in Asia, compete in the Tehran derby. Tehran is also home to the football club of Ararat, a popular Armenian football team based at the Ararat Stadium.

The following table lists Tehran's six major football clubs.

Club Sport Founded League
Ararat F.C. Association football 1944 Tehran Province League
Esteghlal F.C.[93] Association football 1945 Iran Pro League (IPL)
Steel Azin F.C. Association football 2007 Iran Football's 3rd Division
Persepolis F.C.[94] Association football 1967 Iran Pro League (IPL)
Paykan F.C. Association football 1967 Iran Pro League (IPL)

Smaller clubs based in Tehran are listed below.

Club Sport League
Baadraan F.C. Association football Azadegan League
Parseh F.C. Association football Azadegan League
Niroo Zamini F.C. Association football 2nd Division
Kaveh F.C. Association football 2nd Division
Moghavemat F.C. Association football 2nd Division
Oghab F.C. Association football 3rd Division
Entezam F.C. Association football 3rd Division
Naftoon F.C. Association football 3rd Division

Food

There are many restaurants and cafes in Tehran, both modern and classic, serving both Iranian and cosmopolitan cuisine. Pizzerias, sandwich bars, and kebab shops make up the majority of food shops in Tehran.[95]

Graffiti

A scene from the 2016 documentary film Writing on the City, showing graffiti in Tehran's Sa'adat Abad

Many styles of graffiti are seen in Tehran. Some are political and revolutionary slogans painted by governmental organizations,[96] and some are works of art by ordinary citizens, representing their views on both social and political issues. However, unsanctioned street art is forbidden in Iran,[96] and such works are usually short-lived.

During the 2009 Iranian presidential election protests, many graffiti works were created by people supporting the Green Movement. They were removed from the walls by the paramilitary Basij forces.[97]

In recent years, Tehran Municipality has been using graffiti in order to beautify the city. Several graffiti festivals have also taken place in Tehran, including the one organized by the Tehran University of Art in October 2014.[98]

Twin towns – sister cities

Tehran is twinned with:[99][100][101][102]

Cooperation agreements

Tehran cooperates with:

Panoramic views

A panoramic view of Tehran at night
A panoramic view of Tehran during the day
A panoramic view of Tehran during the day in spring
A panoramic view of Tehran during the day
A panoramic view of Tehran in a clean day

See also

References

  1. ^ Tehran[permanent dead link]. Daft Logic.
  2. ^ Tehran, Environment & Geography Archived 2015-11-17 at the Wayback Machine. Tehran.ir.
  3. ^ "Statistical Center of Iran > Home".
  4. ^ "Major Agglomerations of the World - Population Statistics and Maps". citypopulation.de. 2018-09-13. Archived from the original on 2018-09-13.
  5. ^ Urban population: Data for Tehran County. ~97.5% of county population live in Tehran city
    Metro population: Estimate on base of census data, includes central part of Tehran province and Karaj County and Fardis from Alborz province
  6. ^ See List of metropolitan areas in Asia.
  7. ^ "The world's largest cities and urban areas in 2006". City Mayors. Retrieved 2010-09-25.
  8. ^ Erdösy, George. (1995). The Indo-Aryans of ancient South Asia: Language, material culture and ethnicity. Walter de Gruyter. p. 165. Possible western place names are the following: Raya-, which is also the ancient name of Median Raga in the Achaemenid inscriptions (Darius, Bisotun 2.13: a land in Media called Raga) and modern Rey south of Tehran
  9. ^ "Tehran (Iran) : Introduction – Britannica Online Encyclopedia". Encyclopædia Britannica. Retrieved 2012-05-21.
  10. ^ a b c "Tabiat Pedestrian Bridge / Diba Tensile Architecture". ArchDaily. November 17, 2014.
  11. ^ a b c "چنددرصد تهرانی‌ها در تهران به دنیا آمده‌اند؟". tabnak.ir (in Persian). November 3, 2010.
  12. ^ a b Abbasi-Shavazi, Mohammad Jalal; McDonald, Peter; Hosseini-Chavoshi, Meimanat. (September 30, 2009). "Region of Residence". The Fertility Transition in Iran: Revolution and Reproduction. Springer. pp. 100–101.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  13. ^ Schuppe, Mareike. (2008). Coping with Growth in Tehran: Strategies of Development Regulation. GRIN Verlag. p. 13. Besides Persian, there are Azari, Armenian, and Jewish communities in Tehran. The vast majority of Tehran's residents are Persian-speaking (98.3%).
  14. ^ Barbaglia, Pamela. (March 29, 2016). "Iranian expats hard to woo as Western firms seek a foothold in Iran". Reuters.
  15. ^ Erenhouse, Ryan. (September 22, 2016). "Bangkok Takes Title in 2016 Mastercard Global Destinations Cities Index". MasterCard's newsroom.
  16. ^ "Citizens of Capital Mark Tehran Day on October 6". 2018-10-06.
  17. ^ Behrooz, Samira; Karampour, Katayoun. (November 15, 2008). "A Research on Adaptation of Historic Urban Landscapes". Archived from the original on July 24, 2011. Retrieved June 18, 2009.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  18. ^ a b c d e f g h i Minorsky, Vladimir; Bosworth, Clifford Edmund. "Al-Rayy". Encyclopaedia of Islam: New Edition. 8. pp. 471–473.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  19. ^ Sarkhosh Curtis, Vesta; Stewart, Sarah. (2005), Birth of the Persian Empire, I.B. Tauris, p. 37CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  20. ^ a b A. Tafazolli, "In Iranian Mythology" in Encyclopædia Iranica
  21. ^ (Bulddan, Yackubl, 276)
  22. ^ "Teheran". The Encyclopaedia Britannica : A dictionary of arts, sciences, literature and general information. Encyclopædia Britannica (11th ed.). New York. 1911. OCLC 14782424.
  23. ^ a b c d e f Amanat, Abbas (1997). Pivot of the Universe: Nasir Al-Din Shah Qajar and the Iranian Monarchy, 1831–1896. University of California Press. ISBN 9780520083219. Retrieved December 26, 2014.
  24. ^ Dowling, Timothy C. (December 2, 2014). Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond. ABC-CLIO. pp. 728–730. ISBN 978-1-59884-948-6.
  25. ^ a b c d Vahdat Za, Vahid. (2011). "Spatial Discrimination in Tehran's Modern Urban Planning 1906–1979". Journal of Planning History vol. 12 no. 1 49–62. Archived from the original on 2015-10-16. Retrieved 2013-04-11.
  26. ^ Chaichian, Mohammad (2009). Town and Country in the Middle East: Iran and Egypt in the Transition to Globalization. New York: Lexington Books. pp. 95–116. ISBN 978-0-7391-2677-6.
  27. ^ Vanstiphout, Wouter. "The Saddest City in the World". The New Town. Archived from the original on 19 December 2013. Retrieved 1 June 2013.
  28. ^ "Iran Lightens Up On Western Ways". Chicago Tribune. May 9, 1993.
  29. ^ Buzbee, Sally. "Tehran: Split Between Liberal, Hard-Line". Associated Press via The Washington Post. Thursday 4 October 2007.
  30. ^ Hundley, Tom. "Pro-reform Khatami appears victorious after 30 million Iranians cast votes". Chicago Tribune. 8 June 2001.
  31. ^ Tools, Free Map. "Elevation Finder". www.freemaptools.com. Retrieved 2017-02-02.
  32. ^ "Climate of Tehran". Irantour.org. Archived from the original on 2003-06-10. Retrieved 2010-11-12.
  33. ^ Heavy Snowfall in Tehran (in Persian). irna.com
  34. ^ I.R. OF IRAN SHAHREKORD METEOROLOGICAL ORGANIZATION (IN PERSIAN) Archived 2017-08-29 at the Wayback Machine. 1988–2010
  35. ^ Harrison, Frances (February 19, 2005). "Iran gripped by wintry weather". BBC News.
  36. ^ "Heavy Snowfall in Tehran" (in Persian). Archived from the original on 2013-04-26. Retrieved 2018-03-30.
  37. ^ "Rare snow blankets Iran's capital Tehran". BBC News.
  38. ^ "Deadly Dust Storm Engulfs Iran's Capital". AccuWeather. June 3, 2014. Archived from the original on June 3, 2014. Retrieved June 3, 2014.
  39. ^ "Car exhaust fumes blamed for over 80% of air pollution in Tehran". Payvand.com. 2006-11-22. Retrieved 2010-09-25.
  40. ^ "Motorcycles Account for 30% of Air Pollution in Tehran". Payvand.com. 2006-11-22. Retrieved 2010-11-12.
  41. ^ Labzovskii, Lev (2 August 2019). "Working towards confident spaceborne monitoring of carbon emissions from cities using Orbiting Carbon Observatory-2". Remote Sensing of Environment. 233 (2019) 11359 – via https://www.sciencedirect.com.
  42. ^ a b "For Security and Administrative [sic] Reasons: Plan to Move Capital From Tehran Finalized". Payvand.com. Retrieved 2010-09-25.
  43. ^ "Iran Moots Shifting Capital from Tehran". Payvand.com. 2006-11-22. Retrieved 2010-09-25.
  44. ^ Its wider metropolitan has a population of 16 million. [1] Archived December 11, 2007, at the Wayback Machine
  45. ^ Windfuhr, Gernot L. (1991). "Central Dialects". In Yarshater, Ehsan (ed.). Encyclopædia Iranica. 5. London and New York: Routledge. pp. 242–252. Retrieved 23 August 2013.
  46. ^ "Iran-Azeris". Library of Congress Country Studies. December 1987. Retrieved 13 August 2013.
  47. ^ "Country Study Guide-Azerbaijanis". STRATEGIC INFORMATION AND DEVELOPMENTS-USA. 2005. ISBN 9780739714768. Retrieved 13 August 2013.
  48. ^ "یک و نیم میلیون مازندرانی پایتخت نشین شدند" (in Persian). IRNA. April 3, 2016.
  49. ^ Lakshman, Nikhil. "Indian Prime Minister in Tehran". Rediff.com. Retrieved 3 September 2012.
  50. ^ "Tehran (Iran) : People – Britannica Online Encyclopedia". Encyclopædia Britannica. Retrieved 2012-05-21.
  51. ^ Cordesman, Anthony H. (September 23, 2008). "The US, Israel, the Arab States and a Nuclear Iran. Part One: Iranian Nuclear Programs" (PDF). Center for Strategic and International Studies. Retrieved 2010-09-25.
  52. ^ Chaichian, Mohammad (2009). Town and Country in the Middle East: Iran and Egypt in the Transition to Globalization. New York: Lexington Books. pp. 98–103. ISBN 978-0-7391-2677-6.
  53. ^ "Iran blocks share price gains". BBC News. 2003-08-06. Retrieved 2012-05-21.
  54. ^ a b Gulf News (June 9, 2017). "Hopes for shopping revolution as malls sprout in Iran".
  55. ^ "THE 10 BEST Tehran Shopping Malls (with Photos) - TripAdvisor". www.tripadvisor.com. Retrieved 2019-11-30.
  56. ^ "Tehran International Book Fair". Tibf.ir.
  57. ^ Annamoradnejad, Rahimberdi; Annamoradnejad, Issa; Safarrad, Taher; Habibi, Jafar (2019). "Using Web Mining in the Analysis of Housing Prices: A Case study of Tehran". 2019 5th International Conference on Web Research (ICWR). IEEE: 55–60. doi:10.1109/icwr.2019.8765250. ISBN 9781728114316. S2CID 198146435.
  58. ^ Tehran. An Educational Website about Tehran[dead link]
  59. ^ "Smogglarm i många världsstäder". Göteborgs-Posten. 2015-12-19. Archived from the original on 2016-01-02. Retrieved 2015-12-19.
  60. ^ "'Tehran's overpopulation will cause ecological ruin'". Payvand.com. 2006-11-22. Archived from the original on 2010-10-28. Retrieved 2016-03-04.
  61. ^ "Getting a cab in Tehran: Airport Taxis". Living in Tehran. 19 December 2017.
  62. ^ a b Murray, Alan (2000). World Trolleybus Encyclopaedia, pp. 57 and 99. Yateley, Hampshire, UK: Trolleybooks. ISBN 0-904235-18-1.
  63. ^ a b Trolleybus Magazine No. 265 (January–February 2006), pp. 16–17. National Trolleybus Association (UK). ISSN 0266-7452.
  64. ^ Trolleybus Magazine No. 298 (July–August 2011), pp. 89–90. National Trolleybus Association (UK).
  65. ^ "About Metro - Metro History". Tehran Urban & Suburban Railway Operating Company. Archived from the original on 2014-04-24. Retrieved 2014-04-23.
  66. ^ "Development of stations operating" (PDF). Tehran Urban & Suburban Railway Operating Company. 20 June 2011. Archived from the original (PDF) on 24 April 2014. Retrieved 2014-04-23.
  67. ^ a b "خط ۱ مترو تهران و توسعه شمالي و جنوبي خط تا كهريزك". tehranmetrogroup.com (in Persian). Retrieved 2015-11-08.
  68. ^ a b c "Stations". tehran.ir. Archived from the original on 2015-08-25. Retrieved 2015-09-23.
  69. ^ a b "خط 2 متروي تهران و توسعه شرقي خط تا پايانه شرق". tehranmetrogroup.com (in Persian). Retrieved 2015-11-08.
  70. ^ a b "خط 3 مترو تهران". tehranmetrogroup.com (in Persian). Retrieved 2015-11-08.
  71. ^ a b "خط 4 مترو تهران". tehranmetrogroup.com (in Persian). Retrieved 2015-11-08.
  72. ^ a b "خط 5 مترو". tehranmetrogroup.com (in Persian). Retrieved 2015-11-08.
  73. ^ "Final profile Tehran Metro Station Line 5" (PDF). Tehran Urban & Suburban Railway Operating Company. Archived from the original (PDF) on 2016-03-04. Retrieved 2015-09-05.
  74. ^ "Tehran Metro Line 6 Opens". Financial Tribune. 7 April 2019.
  75. ^ Barrow, Keith. "Tehran metro Line 7 inaugurated". Retrieved 2017-06-15.
  76. ^ "Mokhtari: There are over 2,100 parks in Tehran". IRNA. February 15, 2015.
  77. ^ "About Tehran Parks & Green Space Organization". Municipality of Tehran. Archived from the original on 2015-10-29. Retrieved 2015-11-09.
  78. ^ "The Tehran Zoological Garden". ITTO. Archived from the original on 2016-01-02. Retrieved 2015-11-09.
  79. ^ "Tehran Park Gets Solar Panels". Financial Tribune. 2016-10-16. Retrieved 2019-11-30.
  80. ^ Karimian, Hossein. "Anjomane Asare Melli". Ancien Rey.[full citation needed]
  81. ^ "A guide to Iran – etiquette, customs, clothing and more…". Kwintessential.co.uk.
  82. ^ Urschel, Donna. "The Style of Tehran – Library of Congress". Loc.gov. Retrieved 2012-05-21.
  83. ^ "Women to blame for earthquakes, says Iran cleric". The Guardian. 2010-04-19.
  84. ^ "Milad Tower, a perfect product for a perfect project". NBN (Nasl Bartar Novin). n.d. Archived from the original on November 17, 2009. Retrieved 2009-09-10.
  85. ^ Andrew Burke, Mark Elliott. Iran (Lonely Planet Country Guide). p. 114. Lonely Planet Publications, 5th Edition, 2008. ISBN 978-1-74104-293-1.
  86. ^ Kiann, Nima (2015). The History of Ballet in Iran. Wiesbaden, Germany: Reichert Verlag.
  87. ^ Mehrabi, Massoud. "The history of Iranian cinema". Archived from the original on 2018-06-23. Retrieved 2017-06-09.
  88. ^ "Iranian Cinema: Before the Revolution". offscreen.com. November 1999.
  89. ^ "Tehran Day Tour | Concert in Tehran - HiPersia". hipersia.com. Retrieved 2019-11-30.
  90. ^ "Lines of Telecabin". tochal.org. Archived from the original on 2008-11-21.
  91. ^ "TEHRAN 1974". Olympic Council of Asia. Archived from the original on 2006-07-11.
  92. ^ Stokkermans, Karel (January 22, 2015). "West Asian Games". RSSSF.
  93. ^ Esteqlal F.C. Official Website Archived 2007-12-29 at the Wayback Machine. Estqlal F.C.
  94. ^ "Persepolis F.C. Official Website". Persepolis F.C. (in Persian). Archived from the original on 20 January 2009.
  95. ^ "Tehran Food Guide". The City Lane. July 27, 2015.
  96. ^ a b Cheragh Abadi, Mehrnoush. (February 10, 2017). "The fleeting freedom of street art in Tehran". Equal Times.
  97. ^ "Tehran's graffiti war". France 24. March 2, 2010. Archived from the original on March 21, 2011. Retrieved November 19, 2014.
  98. ^ "دانشگاه هنر میزبان فستیوال گرافیتی" (in Persian). Deutsche Welle. October 24, 2012. Archived from the original on September 11, 2013.
  99. ^ a b c "گذری بر خواهرخوانده تهران در شرق اروپا". isna.ir (in Persian). Iranian Students' News Agency. 2018-03-21. Retrieved 2020-06-18.
  100. ^ "The Twin Cities of Oxford, Cambridge and London". oxford-royale.com. Oxford Royale Academy. 2017-02-16. Retrieved 2020-06-18.
  101. ^ "Twin towns of Minsk". minsk.gov.by. Minsk. Retrieved 2020-06-18.
  102. ^ "Gradovi pobratimi: Spisak". sarajevo.ba (in Bosnian). Sarajevo. Retrieved 2020-06-18.
  103. ^ "Sister and Friendship Cities". seoul.go.kr. Seoul. Retrieved 2020-06-18.

Bibliography

  • Emerson, Charles. 1913: In Search of the World Before the Great War (2013) compares Tehran to 20 major world cities; pp 309–24.

External links

Preceded by
Shiraz
Capital of Iran (Persia)
1795–current
Incumbent