تهران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
فارسیEnglish
تهران
Tehran Panorama (01).jpg
Ferdosi Square.JPGTehran Old Bazaar.jpg
[[File:||149px]]Ahmad Shah pavilion.JPG
TehranUniversityEntrancePanorama.jpg
عکس‌ها به صورت ساعتگرد:
سراسرنمای تهران (برج میلاد در راست عکس) -
مجسمه فردوسی در میدان فردوسی - نورپردازی در میدان آزادی -
سر در اصلی دانشگاه تهران - کوشک احمدشاهی - بازار تهران
کشور  ایران
استان تهران
شهرستان تهران
بخش مرکزی
مردم
جمعیت شهر: ۸٬۶۹۳٬۷۰۶[۱]
استان تهران: ۱۳٬۲۶۷٬۶۳۷[۱]
رشد جمعیت ۱/۲درصد
تراکم جمعیت ۱۰٬۵۵۵[۲] نفر بر کیلومتر مربع
جغرافیای طبیعی
مساحت ۷۳۰ کیلومتر مربع[۲]
ارتفاع از سطح دریا میانگین: ۱۱۹۰ متر[۷]
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه

بیشینه: +۲۲/۷ درجه[۸]

کمینه: +۱۱/۹ درجه
میانگین بارش سالانه ۲۳۳ میلیمتر[۸]
روزهای یخبندان سالانه ۴۷ روز[۸]
اطلاعات شهری
شهردار محمد علی نجفی
ره‌آورد کتاب، کالا
پیش‌شماره تلفنی ۰۲۱
وبگاه tehran.ir
شناسهٔ ملی خودرو  ایران۱۱
 ایران۲۲
 ایران۳۳
 ایران۴۴
 ایران۵۵
 ایران۶۶
 ایران۷۷
 ایران۸۸
 ایران۹۹
 ایران۱۰
تابلوی خوش‌آمد به شهر

تِهْران (دربارهٔ این پرونده آوا ) بزرگ‌ترین شهر و پایتخت ایران، مرکز استان تهران و شهرستان تهران است. جمعیّت شهر تهران طبق سرشماری سال (۱۳۹۵) بالغ بر ۸٬۶۹۳٬۷۰۶ نفر و مساحت ۷۳۰ کیلومتر مربّع است؛[۹] بیست و پنجمین شهر پرجمعیّت و بیست و هفتمین شهر بزرگ جهان به‌شمار می‌آید.[۲][۱۰][۱۱]

در جنوب دامنهٔ رشته‌کوه البرز در ۱۱۲ کیلومتری جنوب دریای خزر واقع شده‌است. این شهر دارای یک شبکهٔ متراکم بزرگ‌راهی و ۷ خطّ فعّال مترو[۱۲] و چهار خط در حال احداث است که در بهار سال ۱۳۹۰، ۱۲۹ میلیون مسافر را جابه‌جا کرده‌اند.[۱۳]

تاریخ شکوفایی تهران به سال ۱۷۸۸م هنگامی که آقامحمدخان قاجار آن را به پایتختی برگزید، بر می‌گردد. سپس در روزگار رضاشاه پهلوی با شتاب بیشتری گسترش یافت و مردم بسیاری از استان‌های پیراموش را جذب نمود.[۱۴] از دههٔ ۱۹۶۰م، مرکز جذب مهاجران زیادی از سراسر ایران بوده‌است.[۱۵]

ساکنان اصلی تهران اقوام فارسی‌زبان بودند، هم اکنون مردم از اقوام مختلفی در این شهر زندگی می‌کنند. در تهران مردم به زبان فارسی با یکدیگر گفتگو می‌کنند. بیشتر مردم در این شهر زبان فارسی با لهجهٔ تهرانی دارند. دیگر اقوام ساکن تهران عبارتند از کُرد ،آذربایجانی، گیلک، مازندرانی، ارمنی، عرب ،لر.[۷] تراکم جمعیّت در تهران بین ده هزار و هفتصد تا بیش از یازده هزار تن در هر کیلومتر مربّع برآورد می‌شود که بنابر آمار بیستمین شهر پرتراکم جهان است.[۱۶][۱۷] شهر تهران در شمال ایران، در کوهپایه‌های جنوبی رشته‌کوه البرز در حدّ فاصل طول جغرافیایی ۵۱ درجه و ۲ دقیقهٔ شرقی تا ۵۱ درجه و ۳۶ دقیقهٔ شرقی، به طول تقریبی ۵۰ کیلومتر و عرض جغرافیایی ۳۵ درجه و ۳۴ دقیقهٔ شمالی تا ۳۵ درجه و ۵۰ دقیقهٔ شمالی به عرض تقریبی ۳۰ کیلومتر گسترده شده‌است. ارتفاع شهر در بلندترین نقاط شمال به حدود ۲۰۰۰ متر و در جنوبی‌ترین نقاط به ۱۰۵۰ متر از سطح دریا می‌رسد. تهران از شمال به نواحی کوهستانی، و از جنوب به نواحی کویری منتهی شده، در نتیجه در جنوب و شمال دارای آب و هوایی متفاوت است. نواحی شمالی آب و هوای سرد و خشک و نواحی جنوبی آب و هوای گرم و خشک دارند.[۱۸]

ساختار اداری ایران در تهران متمرکز شده‌است.[۱۹] تهران به ۲۲ منطقه، ۱۳۴ ناحیه (شامل ری و تجریش) و ۳۷۰ محلّه تقسیم شده‌است.[۲۰] نماد شهر تهران برج آزادی است. برج میلاد نیز نماد دیگر آن به حساب می‌آید.[۲۱][۲۲] تهران میزبان نزدیک به نیمی از فعّالیّت‌های صنعتی ایران است، کارخانجاتی در زمینهٔ تجهیزات خودرو، برق و الکترونیک، منسوجات، شکر، سیمان و مواد شیمیایی در این شهر واقع شده‌اند، تهران همچنین بازار بزرگ فرش و محصولات مبلمان در سراسر ایران است. در جنوب حومهٔ تهران یک پالایشگاه نفت به نام پالایشگاه نفت تهران وجود دارد. در تهران و حومه، اماکن تاریخی مذهبی نظیر مساجد، کلیساها، کنیسه‌ها، و آتشکده‌های زرتشتیان قرار گرفته‌است.[۷] در فهرست گران‌ترین پایتخت‌های دنیا در سال ۲۰۰۸ میلادی، تهران در پلّهٔ آخر قرار داشت. تهران همچنین در فهرست گران‌ترین شهرهای دنیا و بر مبنای شاخص هزینه‌های زندگی، در پلّهٔ یکی مانده به آخر جای دارد.[۲۳][۲۴][۲۵][۲۶] تهران از جهت تولید ناخالص داخلی رتبهٔ پنجاه و ششم و با لحاظ کردن جمعیّت منطقه شهری، رتبهٔ بیست و نهم را در بین شهرهای دنیا دارد.[۲۶] مردم تهران ۳۳٪ از مالیات کشور را پرداخت می‌کنند.[۲۷]

تصویر ماهواره‌ای تهران
در این ویدئو گسترش تهران و وضعیت دروازه‌های آن در سه زمان بارو شاه طهماسبی (ساخته شده در زمان شاه طهماسب صفوی)، باروی ناصری (در زمان ناصرالدین‌شاه قاجار) و وضعیت امروزی شهر به نمایش درآمده است.

محتویات

تاریخ تهران[ویرایش]

گذری در تهران اوایل دوره قاجار

سابقه زندگی در تهران به ۵٫۰۰۰ سال پیش از میلاد بازمی‌گردد. در دی ماه ۱۳۹۳ اسکلت یک انسان در منطقه مولوی تهران متعلق به حدود ۷٫۰۰۰ سال پیش کشف گردید. پیش از این گمان می‌رفت سابقه زندگی در منطقه تهران امروزی به کشفیات قیطریه که متعلق به ۳٫۰۰۰ سال پیش بود، برمی‌گردد.[۲۸][۲۹][۳۰]

تهران برای نخستین بار توسّط ایل قاجار پایتخت ایران شد. تصویر کتیبهٔ فتحعلی شاه، روی تپّهٔ سنگی چشمه علی واقع در شمال شهر ری منطقه ۲۰ تهران

یاقوت حَمَوی مورخ یونانی الاصل عرب زبان در مُعجَم‌البُلدان تعریفی از طهران کرده و وضع این آبادی را در قرن ششم و هفتم قمری نشان داده‌است که به شرح زیر است: طِهران به کسر طاء و سکون‌ها و را و نون در آخر، لفظی است عجمی و ایشان «تهران» تلفظ می‌کنند، چون در زبان ایشان طاء وجود ندارد. این آبادی از دیه‌های ری است و میان آن دو قرب سنگ فاصله است. مردی راستگو از مردم ری مرا خبر داد که این آبادی دیهی بزرگ است که بناهای آن در زیر زمین بنیان یافته‌است و هیچ‌کس جز به اراده مردم بدانجا راه نمی‌یابد و در بیشتر اوقات ایشان نسبت به سلطان وقت راه خلاف و سرپیچی می‌پیمایند و وی را جز مدارا با ایشان چاره‌ای نیست. آنجا را دوازده محله است که هرکدام را با دیگری نزاع است و مردم محله‌ای به محله دیگر درنمی‌آیند. آن را باغ و بوستان فراوان است که همچون شبکه‌ای بناها را در میان دارد و خود حائلی در برابر تهاجم به حساب می‌آید. وی گفت مردم آن‌جا با وجود محفوظ بودن با گاو کشت نمی‌کنند و این کار را با بیل انجام می‌دهند از آن روی که ایشان را دشمن فراوان است و می‌ترسند که گاوشان به غارت برود. [۳۱]

تهران در گذشته از روستاهای ری بوده و ری که در تقاطع محورهای قم، خراسان، مازندران، قزوین، گیلان و ساوه واقع شده به سبب مرکزیّت مهم سیاسی، بازرگانی، اداری و مذهبی از قدیم مورد نظر بوده و مدّعیان همواره این مرکز راهبردی را مورد تهاجم و حمله قرار می‌داده‌اند. روستای تهران به‌واسطهٔ برخورداری از مغاک‌ها و حفره‌های زیرزمینی و مواضع طبیعی فراوان و دشواری نفوذ در آن‌ها پناهگاه خوبی برای دولتمردان و دیگر اشخاصی بوده که احتمالاً مورد تعقیب مدّعیان قرار داشته‌اند.

از سوی دیگر، کاروان‌های بزرگی که از محورهای مورد بحث عبور می‌کردند شکارهای سودمندی بودند و اغلب مورد حمله و چپاول مردم بومی واقع می‌شدند. روستای تهران در واقع کانون چپاولگران و نهانگاه کالاهای دزدیده‌شده بود و این وضع تا زمان شاه تهماسب صفوی که قزوین را به عنوان پایتخت خود انتخاب نمود ادامه داشت. تهران در برابر حملهٔ افغان‌ها (پشتون‌ها) ایستادگی زیادی کرد و به همین خاطر آن‌ها پس از تصرّف تهران این شهر را ویران کردند و باغ‌ها و تاکستان‌های آن را از میان بردند.[۳۲] در زمان نادرشاه تهران دوباره نام و نشانی یافت و در همین شهر بود که نادرشاه رهبران بزرگ شیعه و سنّی را گرد هم آورد و پیشنهاد اتّحاد اسلامی و رفع اختلاف‌ها را به آن‌ها داد.[۳۳]

تا پیش از کشف تمدّن قیطریّه و همچنین کشف آثاری در تپّه‌های عبّاس‌آباد، گمان می‌رفت پیشینهٔ تاریخی این شهر به همان آثار یافت‌شده در حوالی شهر ری محدود می‌شود، ولی اکتشافات باستان‌شناسی در تپّه‌های عبّاس‌آباد، بوستان پنجم خیابان پاسداران و درّوس، نشان داد تمام آبادی‌های ناحیهٔ تاریخی قصران، دوره‌ای درخشان از استقرار اقوام کهن و خلّاقیّت‌های فرهنگی را پشت سر گذارده‌اند.[۳۴] در فارسنامهٔ ابن بلخی نیز که مربوط به سال‌های ۵۰۰ تا ۵۱۰ هجری قمری است، از شهر تهران به دلیل انارهای مرغوبش یاد شده‌است. اگرچه در آثار مکتوب کهن از تهران پیش از اسلام نام برده نشده‌است، اما حفّاری‌های باستان‌شناسی ۱۳۲۱ خورشیدی در روستای درّوسشمیران نشان می‌دهد که در این ناحیه، در هزارهٔ دوّم پیش از میلاد، مردمی متمدّن زندگی می‌کرده‌اند.[۳۵]

تهران در آغاز روستایی نسبتاً بزرگ بود که میان شهر بزرگ و نام‌آور آن زمان، شهر ری و کوهپایه‌های البرز جای گرفته بود. نخستین بار نام آن در یادکرد زندگینامهٔ ابوعبدالله حافظ تهرانی (زاده ۱۸۴ خ) آمده‌است. پس از یورش مغولان به ری و ویرانی این شهر، تهران بیش از پیش رشد یافت و شماری از اهالی آوارهٔ ری را نیز در خود جای داد و مساحتش در این دوران به ۱۰۶ هکتار رسیده بود.[۳۴] این منطقه در دوره سلسله صفوی به علّت این‌که بقعه سید حمزه جدّ اعلای صفویه در نزدیکی حرم شاهزاده عبدالعظیم جای داشت و تهران نیز دارای باغ‌های خوش آب و هوا بود، مورد توجّه قرار گرفت. نخستین بار، شاه طهماسب اول صفوی در سال ۹۱۶ خ. هنگام گذر از تهران باغ و بوستان فراوان این شهر را پسندید و دستور داد تا بارو و خندقی به دور آن بکشند. این بارو که ۱۱۴ برج به عدد سوره‌های قرآن و چهار دروازه رو به چهار سوی دنیای پیرامون داشت، از شمال به میدان توپ‌خانه و خیابان سپه، از جنوب به خیابان مولوی، از شرق به خیابان ری و از غرب به خیابان وحدت اسلامی (شاپور) امروزی محدود می‌شد، مساحت تهران در این دوران به ۴۴۰ هکتار رسید.[۳۴] در دورهٔ شاه عباس یکم (۹۶۶ تا ۱۰۰۷ خ) پل، کاخ و کاروانسراهای زیادی بر پا شد، در بخش شمالی برج و باروی شاه تهماسبی، چهارباغ و چنارستانی ساخته شد که بعدها دورش را دیواری کشیدند و به صورت کاخ (کاخ گلستان) و پایگاه فرمانروایی درآوردند. کریم‌خان در نبردهای خود برابر محمدحسن‌خان قاجار در سال ۱۱۷۲ قمری تهران را مرکز اردوکشی خود برگزید و پس از پیروزی در این جنگ در دیوانخانه دیرین تهران که در زمان شاه سلیمان ساخته شده بود بارِ عام داد و با عنوان وکیل الرعایا، زمامداری ایران را در دست گرفت.[۳۶]

نام تهران[ویرایش]

در بارهٔ ریشه‌شناسی نام تهران اختلاف نظر زیادی وجود دارد که تعدادی از آن نظرات در اینجا آمده‌است:

  • پاره‌ای از پژوهشگران «ران» را پسوندی به معنای دامنه گرفته‌اند و شمیران و تهران را بالادست و پایین‌دست خوانده‌اند.
  • برخی دیگر تهران را تغییر شکل یافتهٔ «تهرام» به معنای منطقهٔ گرمسیر دانسته‌اند، در مقابل شمیرام یا شمیران که منطقه سردسیر است.
  • و همچنین عدّه‌ای بر این باورند که سراسر دشت پهناوری که امروز تهران بزرگ خوانده می‌شود در میان کوه‌های اطراف، گود به نظر می‌رسید و بدین سبب «ته ران» نام گرفت.[۳۴]
  • البته با توجه به توسعهٔ تهران در سال‌های متمادی پس از شهر «ری» مشهور، و اینکه تهران محلی بوده‌است نزدیک به ری و در «ته» یا آخر آن، ممکن است واژهٔ تهران تغییر یافتهٔ عبارت «ته ری ان» باشد. (یعنی محلی که در ته ری قرار دارد) و الف و نون مرسوم در نام بسیاری از شهرهای ایران کم‌کم به این نام هم چسبیده و به مرور اصلاح شده و به صورت «تهران» درآمده است.
  • روستایی که پیش‌درآمد شهر تهران بوده‌است، پیش از اسلام نیز وجود داشته، امّا پس از اسلام کم‌کم نام آن معرّب گردیده و از تهران به طهران تبدیل شده‌است. امّا جغرافی‌دانان معروف آن روزگار نیز به املای تهران اشاره نموده‌اند. همزمان با جنبش مشروطه، که تغییرات زیادی در ادبیّات و نگارش زبان فارسی به وجود آمد، رفته‌رفته املای تهران رواج یافت و پس از تأسیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی و تأکید آن بر املای تهران، املای دیگر (طهران) کاملاً منسوخ شد.[۱۸]
  • اعتماد السلطنه در مرآت البلدان دربارهٔ وجه تسمیه تهران چنین آورده‌است: " چون اهل آنجا (تهران) در وقتی که دشمن برای آن‌ها به هم می‌رسید در زیر زمین پنهان می‌شدند، از این جهت به این اسم موسوم شده‌است که به "ته ران" یعنی زیر زمین می‌رفته‌اند".[۳۱]

نام برخی کوی‌ها و محلات تهران منسوب به خانوارهای رؤسای ایل‌هایی است که در زمان آقامحمدخان و فتحعلی شاه در پایتخت جدید اسکان داده شدند؛ مانند کوچه شیرازی‌ها و کوچه افشارها در قلب محله چال میدان، کوچه دیگری منسوب به افشارها در شمال محله سنگلج؛ دیگر محله عرب‌ها در گوشه شمال غربی محله عودلاجان؛ و نیز کوچه و حمام قراقانی‌ها در محله چال میدان؛ کوچه شام بیاتی‌ها در شمال عودلاجان؛ کوچه خدابنده‌لو در غرب عودلاجان؛ محله باجمانلوها در شمال غرب محله سنگلج؛ تکیه و محله قمی‌ها در محله سنگلج که همگی در محله‌های خوب و به اصطلاح سرآب اسکان یافته‌اند.[۳۷]

جغرافیا[ویرایش]

نمای تهران از فراز برج میلاد
نقشه توپوگرافیک تهران و استان تهران

شهر تهران در ۵۱ درجه و ۲ دقیقه تا ۵۱ درجه و ۳۶ دقیقهٔ طول شرقی و ۳۵ درجه و ۳۴ دقیقه تا ۳۵ درجه و ۵۰ دقیقهٔ عرض شمالی قرار گرفته‌است و ارتفاع آن از ۲۰۰۰ متر در مرتفع‌ترین نقاط شمال[۳۸] تا ۱۲۰۰ متر در مرکز و ۱۰۵۰ متر در جنوب متغیّر است. تهران در بین دو وادی کوه و کویر و در دامنه‌های جنوبی رشته کوه البرز گسترده شده‌است. از جنوب به کوه‌های ری و بی‌بی‌شهربانو و دشت‌های هموار شهریار و ورامین و از شمال توسط کوهستان محصور شده‌است.[۱۸] ارتفاع چند نقطه شهر تهران از سطح دریا: شهر تهران از نظر زمین‌لرزه جزء مناطق پرزیان (۸ تا ۱۰ درجه مرکالی) به‌شمار می‌آید.[۳۹] گسلهایی که در تهران و حومه تا شعاع ۱۵۰ کیلومتری مرکز شهر قرار دارند، عبارتند از گسل مشاء، گسل شمال تهران، گسل ری، گسل طالقان، گسل ایوانکی و گسل ایپک که بررسی رفتار آن‌ها حایز اهمیت است.[۴۰]

شهر تهران، به طور پیوسته در معرض خطر سیل قرار دارد. از دلایل اصلی این موضوع، می‌توان اختلاف ارتفاع زیاد، شرایط اقلیمی خاص، وجود رودخانه‌های فراوان مانند رود کرج، رود دربند، رود چیتگر و مسیل‌های متعدد و قرارگرفتن شهر تهران در پای کوه را نام برد.[۴۱] همچنین در شهر تهران، ۱۲ حوزه آبریز بالادست مسلط بر آب و ۱۴ کیلومتر نوار مولد سیل از دارآباد تا غرب دره فرحزاد وجود دارد.[۴۲]

اولین عکس هوایی از شهر تهران در مقیاس 1:10،000 (یک ده هزارم) در 22 اردیبهشت 1335 گرفته شد.[۴۳]

زلزله و گسل‌های تهران[ویرایش]

تهران در هزار سال اخیر شاهد چهار زمین‌لرزه بزرگ بوده‌است. تهران آخرین زلزله شدید خود را در سال ۱۸۳۰ میلادی، شاهد بوده‌است.[۴۴]

تهران از لحاظ موقعیت زمین‌شناختی بر روی گُسل‌های فعالی قرار گرفته که باعث رانش زمین و زمین‌لرزه می‌شوند.[۴۵] از میان بسیاری از گسل‌های فعال تهران، احتمال فعال شدن سه گُسل به نام‌های، «گسل مشا، گسل شمال تهران و گسل جنوب ری» بیش از بقیه وجود دارد.[۴۶]

بسیاری از ساختمان‌ها و آپارتمان‌های تهران کیفیت ساخت‌وساز پائینی دارند و از این روی به گفته بسیاری از کارشناسان، در صورت وقوع زلزله در تهران، بسیار پرتلفات خواهد بود.[۴۷][۴۸]

طی تحقیق مؤسسه علمی آلفرد وگنر آلمان تهران وارد لیست ده نفری خطرناک‌ترین شهرهای دنیا برای وقوع بلایای طبیعی شد. عامل اصلی ورود این شهر به لیست قرار گرفتن روی گسل زلزله در عین وجود سازه‌های غیراستاندارد فراوان در سطح شهر و همین‌طور تراکم جمعیت بالا می‌باشد.[۴۹]

آب و هوا[ویرایش]

آب و هوا ی شهر تهران تأثیر گرفته از کوهستان در شمال (نسیم توچال) و دشت در جنوب است. جز منطقه‌های شمالی تهران که تحت تأثیر کوهستان، تا اندازه‌ای معتدل و مرطوب هستند، آب و هوای دیگر منطقه‌های شهر کمابیش گرم و خشک و در زمستان‌ها اندکی سرد است. مهم‌ترین منبع بارش در این شهر بادهای مرطوب مدیترانه‌ای و اطلسی هستند که از سوی غرب می‌وزند. رشته کوه البرز همچون سدی از نفوذ بسیاری از توده‌های هوا جلوگیری می‌کند، از همین روی سبب گردیده که هوای تهران از یک سو خشک‌تر و از سوی دیگر از آرامش نسبی برخوردار باشد.[۵۰]

یکی از شدیدترین بارندگی‌های تهران در ۱ اردیبهشت ۱۳۴۱ روی داد. این بارش ۱۰ ساعت طول کشید. اداره هواشناسی اعلام کرد میزان باران یک روز تهران معادل شش سال بوده‌است.[۵۱]

Weather-rain-thunderstorm.svgآب و هوای تهرانNuvola apps kweather.svg

ژانویه فوریه مارس آوریل مـــــه ژوئـن ژوئیـه اوت سپتامبر اکتبـر نوامبر دسامبر سـال

گرم‌ترین
۱۹٫۶ ۲۳٫۰ ۲۸٫۰ ۳۲٫۴ ۳۷٫۰ ۴۱٫۰ ۴۳٫۰ ۴۲٫۰ ۳۸٫۰ ۳۳٫۴ ۲۶٫۰ ۲۱٫۰ ۴۳٫۰

میانگین گرم‌ترین‌ها
۷٫۹ ۱۰٫۴ ۱۵٫۴ ۲۲٫۱ ۲۷٫۹ ۳۳٫۹ ۳۶٫۶ ۳۵٫۶ ۳۱٫۶ ۲۴٫۴ ۱۶٫۲ ۱۰٫۰ ۲۲٫۷

میانگین سردترین‌ها
-۰٫۴ ۱٫۲ ۵٫۴ ۱۱٫۲ ۱۶٫۱ ۲۰٫۹ ۲۳٫۹ ۲۳٫۳ ۱۹٫۳ ۱۳٫۳ ۶٫۷ ۱٫۷ ۱۱٫۹

سردترین
-۱۵٫۰ -۱۳٫۰ -۸٫۰ -۴٫۰ ۲٫۴ ۵٫۰ ۱۴٫۰ ۱۳٫۰ ۹٫۰ ۲٫۸ -۷٫۰ -۱۳٫۰ -۱۵٫۰

بارش
mm
۳۴٫۶ ۳۲٫۲ ۴۰٫۸ ۳۰٫۷ ۱۵٫۴ ۳٫۰ ۲٫۳ ۱٫۸ ۱٫۱ ۱۰٫۹ ۲۶٫۰ ۳۴٫۰ ۲۳۲٫۸


منبع: سازمان هواشناسی کشور[۵۲]

نمای شهر[ویرایش]

نمای شهر در نقاط گوناگون بر پایهٔ عوامل جغرافیایی، اقتصادی، فرهنگی و تاریخی متفاوت است. در شمال شهر که به کوه‌ها نزدیک‌تر است معمولاً خیابان‌ها و کوچه‌ها شیب‌دارتر و در جنوب شهر هموارتر هستند. همچنین در جنوب شهر ساختمان‌های بلندمرتبه کمتر و در شمال شهر بیشترند. ساختمان‌های اداری و دولتی نیز عمدتاً در مرکز شهر قرار دارند. از طرف دیگر در مناطقی که تاریخ ساخت آن‌ها جدیدتر است مانند منطقه ۲، منطقه ۵ و منطقه ۲۲ که همگی در غرب و شمال غرب شهر جای دارند، با توجه به پیروی از آیین‌نامه‌های جدیدتر، اصول شهرسازی در آن‌ها بیشتر رعایت شده‌است. در این منطقه‌ها معمولاً عرض خیابان‌ها و کوچه‌ها، سرانه پارکینگ و سرانه فضای سبز از دیگر مناطق شهر بیشتر است. وارون بر آن در مناطق کهن‌تر که ساخت آن‌ها زودتر انجام گرفته‌است مانند منطقه ۱۲ (تهران قدیم) و منطقه ۲۰ (ری) معمولاً بناهای تاریخی و سنتی بیشتری وجود دارد.

در تحقیقی تحت عنوان «ارزیابی ترجیحات بصری زنان از فضاهای شهری در تهران»، مکان‌های فاقد جذابیت بصری بیشتری در شهر مشخص شده و بطور کلی محیط و فضاهای تهران از جهت بصری «نامناسب» دانسته شده‌است.[۵۳]

چشم‌انداز تهران در روز
چشم‌انداز تهران در شب.

معماری و شهرسازی[ویرایش]

تهران به‌دلیل جایگاه آن به عنوان پایتخت زودتر از شهرهای دیگر با نمودهای مدرنیسم، و از آن میان معماری مدرن، آشنا شد. دگردیسی معماری تهران از سنتی به مدرن از دوران ناصرالدین شاه آغاز شد و به‌ویژه این روند در دوران پهلوی که زندگی مدرن از حصار دربار و ارگ سلطنتی خارج شد، چهرهٔ شهر را دگرگون نمود.[۵۴]

در دوران رضا شاه نیاز به راه‌اندازی نهادهای مدرن مانند بانک‌ها، ساختمان‌های دولتی و مانند آن‌ها به گونهٔ روزافزونی احساس می‌شد؛ اما طراحی و اجرای ساختمان این‌گونه نهادها با روش‌های سنتی عملاً ممکن نبود زیرا این‌گونه نهادها نیازمند معماری و فضاهای خاص خود بودند. معمارانی که در این دوره از پیشروان آوردن معماری اروپایی به تهران بودند، یا خود شهروندان اروپایی بودند یا دانش‌آموختگان دانشگاه‌های اروپا. از میان این معماران می‌توان از نیکلای مارکف معمار گرجستانی‌تبار دانش‌آموختهٔ دانشکدهٔ هنرهای زیبای سن پترزبورگ، ماکسیم سیرو، آندره گدار معمار فرانسوی، محسن فروغی معمار ایرانی، گابریل گورکیان معمار ایرانی-ارمنی که در اروپا هم معمار شناخته‌شده‌ای بود و معماران ایرانی-ارمنی دیگر چون وارطان هوانسیان، پل آبکار، اوژن آفتاندلیانس و قلیچ باقلیان نام برد.[۵۴][۵۵] در این دوره معماری‌ای در تهران بروز کرد که در کالبد مدرن بود اما در تزئینات و نماسازی‌هایش از معماری سنتی یا باستانی ایران الهام گرفته بود. از شاخص‌ترین نمونه‌های این معماری می‌شود به ساختمان کاخ شهربانی در محوطهٔ میدان مشق یا باغ ملی اشاره کرد. معماران در آن دوره می‌کوشیدند «شکوه از دست رفته» ایران را با الگو گرفتن از معماری باستان بازسازی کنند.[۵۴]

در سال‌های بعد دورهٔ پهلوی نیز، ویکتور گروئن آمریکایی طراحی پلان شهری نواحی شمال تهران بین سال‌های ۱۹۶۴ تا ۱۹۶۷ را بر عهده داشت.[۵۶][۵۷] از طرح وی با نام «طرح جامع تهران» نام برده شده‌است.[۵۸][۵۹]

در تهران کاخ‌های زیادی تاکنون بر پا شده‌است که بیشتر آن‌ها مربوط به دوران پهلوی و قاجار هستند. از جمله کاخ‌های معروف تهران می‌توان کاخ نیاوران، کوشک احمدشاهی، کاخ صاحبقرانیه، عمارت عثمانی و پل رومی، عمارت دارالفنون، حوض خانه باغ قدیم نگارستان، کاخ گلستان، کاخ مرمر و شمس‌العماره را نام برد.

فضای سبز[ویرایش]

بر پایه آمار رسمی نزدیک به ۷۳۹ بوستان فعال در تهران وجود دارد که بیش از ۱۲٫۵۳۴٫۲۸۳ مترمربع از سطح تهران را به خود اختصاص داده‌اند.[نیازمند منبع]

نمایی از بوستان فدائیان اسلام در حاشیه بزرگراه خاوران

پارک‌های جنگلی مهم تهران[ویرایش]

نام پارک مساحت (متر مربع) منطقه
لویزان ۱۱٬۰۰۰٬۰۰۰ ۴
وردآورد ۱۰٬۴۵۸٬۰۰۰[۶۰] ۲۲
چیتگر ۹٬۵۰۰٬۰۰۰[۶۱] ۲۲
سرخه حصار ۸٬۵۰۰٬۰۰۰ ۱۳
پردیسان ۳٬۰۰۰٬۰۰۰[۶۲] ۲
توسکا ۳٬۰۰۰٬۰۰۰ ۱۵
کوهسار ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ ۵
طالقانی ۳۱۰٬۰۰۰[۶۳] ۳

تقسیمات شهری[ویرایش]

میدان فردوسی، در مرکز شهر تهران

تهران به‌عنوان پایتخت ایران در زمان شکل‌گیری مساحتی حدود ۳ کیلومتر مربع داشت. با تغییرات سیاسی و افزایش جمعیت در زمان دودمان پهلوی و پس از انقلاب ۱۳۵۷ شهر دستخوش دگرگونی منطقه‌ای و افزایش مساحت شد و شمار زیادی محله و شهرک در محدوده کلانشهر تهران ساخته شد به طوری که در سال ۱۳۴۷، نخستین طرح جامع شهر تهران ابلاغ شد که در آن مساحت شهر با افزایشی خیره‌کننده به ۱۸۱کیلومتر مربع رسید. برخی از این محله‌ها همان روستاهای پیشین بود که گسترش داده شده بود. این مساحت به ۱۲ناحیه تقسیم شده بود. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، تعداد مناطق تهران به ۲۰ منطقه افزایش یافت. بعد از این در ابتدای دهه ۷۰ و پس بررسی‌های مجدد غرب شهر تهران، چهار منطقه جدید ۹، ۵، ۲۰ و ۲۱ ایجاد شد و تعداد مناطق تهران بر اثر تغییراتی به ۲۲ منطقه افزایش یافت.[۶۴]

مناطق شهری[ویرایش]

شهرستانها و مناطق

این شهر در حدود ۷۳۰ کیلومتر مربع مساحت دارد.[۲] شهرداری تهران برای تأمین نیازمندی‌ها و اداره بهتر سطح شهر را به ۲۲ منطقه شهرداری و ۱۲۳ ناحیه بخش کرده که شهر ری و تجریش را نیز شامل شده‌است.

از سوی دیگر وزارت کشور هم برای انجام انتخابات‌های مختلف و کارهای مدیریتی دیگر، تفسیر خاص خود را از شهرستان تهران دارد که بر ۲۲ منطقه شهرداری منطبق نیست و شمیران و ری را نیز شهرستان‌هایی جداگانه در نظر گرفته‌است. این شهر به واسطهٔ داشتن شبکه مخابراتی گسترده نیز دارای نواحی هفت‌گانه مخابراتی می‌باشد. [نیازمند منبع]

در تقسیم‌بندی وزارت کشور شهرستان تهران در مرکز استان تهران قرار دارد. از شمال به شهرستان‌های کرج و شمیرانات، از شرق به شهرستان دماوند، از جنوب به شهرستان‌های پاکدشت ،قرچک و ورامین و ری و اسلامشهر و از غرب به شهرستان‌های قدس، شهریار و استان البرز محدود می‌شود. مرکز آن بخش مرکزی است. [نیازمند منبع]

محله‌های شهر[ویرایش]

منطقه قیطریه تهران

کلانشهر تهران دارای محله‌ها و شهرک‌های گوناگونی است.

  • محله‌های قدیمی تهران

تهران قدیم از چهار محله تشکیل شده بود به نام‌های سنگلج، اودلاجان (عودلاجان)، بازار و چاله‌میدان. در زمان ناصرالدین‌شاه قاجار چندین محله تازه در تهران ساخته شد به نام‌های ارگ، چاله حصار، خانی‌آباد، قنات‌آباد، پاچنار، پامنار، گار ماشین، گود زنبورک‌خانه، صابون‌پزخانه، گود عرب‌ها و دروازه قزوین.

خیابان ولیعصر بلندترین خیابان ایران و همچنین بلندترین خیابان در خاور میانه است[۶۵] که در سال‌های نخست پادشاهی رضاشاه ساخته شده‌است. درازای آن ۱۸٫۶ کیلومتر، که از میدان راه‌آهن تهران آغاز و به میدان تجریش در منطقهٔ شمیرانات پایان می‌یابد. این خیابان یازده هزار چنار در دو سوی خود دارد.[نیازمند منبع]

اقتصاد[ویرایش]

تهران علاوه بر این‌که مرکز سیاسی کشور است، مهم‌ترین قطب اقتصادی آن نیز است. با این‌که تنها ۱۱ درصد جمعیت کشور در تهران زندگی می‌کنند، حدود ۲۵ درصد تولید ناخالص داخلی ایران مربوط به این شهر است.[۶۶][۶۷] البته توزیع این حجم عظیم تولید در بین مردم یکنواخت نیست، به طوری‌که بیش از ۸۰ درصد این فعالیت اقتصادی تنها در اختیار ۱۰ درصد جمعیت این شهر قرار گرفته‌است که عمدتاً در نواحی ثروتمند شمال شهر ساکن هستند.[۶۸]

قیمت زمین در برخی نقاط شهر تهران جزء گران‌ترین‌ها در کل جهان می‌باشد. بیش از ۱۵۰۰ سازمان دولتی هم‌اکنون در تهران فعالیت می‌کنند و گران‌ترین ساختمان‌های تهران نیز در اختیار این سازمان‌های دولتی‌است.[۶۸]

تهران با جمعیتی حدود ۸ میلیون و مساحتی حدود ۷۰۰ کیلومترمربع، تولید ناخالص داخلی برابر ۸۸ میلیارد دلار دارد که این شهر را در رده پنجاه و ششمین شهر ثروتمند جهان و بالاتر از شهرهایی چون ریاض، لیسبون، برلین، بیرمنگام، لیون و هامبورگ قرار داده‌است، هرچند که همچنان با شهرهایی با جمعیت مشابه خود مانند لس‌آنجلس (با جمعیت حدود ۱۱٫۸ میلیون تن) که تولید ناخالص داخلی آن ۶۳۹ میلیارد دلار است یا لندن (با جمعیت ۸٫۳ میلیون تن) با تولید ناخالص داخلی ۴۵۰ میلیارد دلار فاصله دارد.[۶۷]

بخش خدمات سهمی ۷۸ درصدی در تولید ناخالص داخلی تهران دارد و پس از آن به ترتیب بخش‌های صنعت (۱۴ درصد) و کشاورزی (۸ درصد) قرار دارند. در بخش خدمات در استان تهران، رشته فعالیت‌های عمده‌فروشی و خرده‌فروشی با ۲۸ درصد و مستغلات و کسب و کار با ۲۵ درصد بیشترین سهم را در تولید ناخالص داخلی دارند.[۶۶]

فعالیت‌های خدماتی تهران در داخل شهر و فعالیت‌های صنعتی (زمین‌بر) در حومه آن متمرکز هستند. در دههٔ گذشته تراکم بالای جمعیت و گران بودن مسکن در این شهر هجوم تازه‌واردان به درون شهر را محدود کرده و در نتیجه درصد رشد جمعیت آن کاهش یافته‌است اما این امر سبب استقرار آن‌ها در حومه شهر به عنوان مناطق خوابگاهی شده، به طوری‌که درحالی‌که سایر مناطق روستایی کشور با کاهش نسبی جمعیت و مهاجرت به شهرها مواجهند، روستاهای تهران برعکس مهاجرپذیرند و رشد جمعیت آن‌ها از ۵٫۶ درصد به ۶٫۷ درصد رسیده‌است. به همین دلیل سهم جمعیتی شهر تهران نسبت به استان تهران در چند ده گذشته به سرعت کاهش یافته و از ۹۱ درصد در سال ۱۳۵۵ به ۷۲ درصد در سال ۱۳۷۵ و ۵۸ درصد در سال ۱۳۸۵ رسیده‌است؛ بنابراین درکل هرچند که مجموعه شهری تهران همچنان مهاجرپذیرترین مجموعه شهری در کشور است اما این مهاجران به جای خود شهر رفته‌رفته حومهٔ آن را به عنوان مقصد خود انتخاب کرده‌اند.[۶۹]

جمعیت‌شناسی[ویرایش]

تهران تا پیش از بنیان‌گذاری سلسلهٔ قاجار و برگزیده شدن به عنوان پایتخت ایران، شهری کوچک با ۱۵٬۰۰۰ تن جمعیت در سال ۱۱۶۴ بود.[۱۸] اما از آن زمان به بعد، جمعیت آن رو به رشد نهاد و در اواسط دورهٔ قاجار به بزرگ‌ترین شهر ایران تبدیل شد. در سرشماری سال ۱۲۶۴ جمعیت تهران ۱۴۷٬۲۰۶ نفر اعلام شد. ۱۰۱٬۸۹۳ نفر از تهرانی‌ها در آن زمان مالک و ۴۵٬۳۶۳ نفر مستأجر بودند.[۷۰] بر اساس نخستین سرشماری رسمی که در سال ۱۳۳۵ انجام گرفت، این شهر با ۱٬۵۶۰٬۹۳۴ تن جمعیت، پرجمعیت‌ترین شهر ایران بوده‌است.[۷۱] همچنین بر پایه آخرین سرشماری رسمی که در سال ۱۳۹۰ انجام گرفت، جمعیت تهران، ۱۲٬۲۲۳٬۵۹۸ تن بوده‌است. توزیع جمعیت در مناطق دارای پراکندگی بسیاری است. غرب تهران با وجود پهناوری بیشتر دارای جمعیت کمتری است. این می‌تواند به علت وجود فرودگاه مهرآباد در غرب شهر تهران باشد. همچنین میزان زادآوری در جنوب شهر تهران بیشتر است. خوابگاه‌های دانشجویی در منطقه ۶ تهران، بافت جمعیتی و اجتماعی این منطقه را کاملاً تحت تأثیر قرار داده‌است.[۷۲]

زبان اصلی مردم تهران و استان تهران، فارسی‌است. اما در بعضی نقاط زبان‌های محلی نیز دیده می‌شود که در مجموع از لهجه‌های فارسی به‌شمار می‌آیند. به طور کلی زبان و گویش‌های دیگری مانند ترکی آذری، کردی، گیلکی، لری، مازندرانی و… نیز به دلیل مهاجرت‌ها به آن افزوده شده‌است. جمعیتی از مردم عرب زبان نیز که عمدتاً لبنانی و عراقی هستند در شهر تهران زندگی می‌کنند.[۷۳] بر اساس سر شماری ۱۳۶۵ در حدود ۹۸٫۱ درصد از جمعیت استان به زبان فارسی تکلّم می‌کردند که این نسبت در نقاط شهری ۹۸٫۳ و در نقاط روستایی ۹۶٫۸ درصد بود.[۷۴][۷۵][۷۶]

بر پایه بررسی‌های نمونه‌برداری جمعیتی از مردم تهران، بیش از نیمی از ساکنان استان تهران در دو نسل اخیر به این استان مهاجرت کرده‌اند.[۷۷] بیشترین علت مهاجرت به تهران به دلیل پیروی از خانوار و سپس جستجوی کار بوده‌است. بیشتر مهاجران از شهرهای شهرستان‌های دیگر در استانهای دیگر به تهران آمده‌اند که بیشتر آن مربوط به شهر تهران است.[۷۲]آذربایجانی‌های تهران که عموماً ترک‌های تهران و آذری‌های تهران نامیده می‌شوند، دومین گروه بزرگ قومی تهران پس از اقوام فارسی‌زبان هستند[۷۸] که جمعیت آذری‌ها در حدود ۲۵٪[۷۹]–۱/۳[۸۰][۸۱] تهران می‌باشد، که در سراسر کلان‌شهر تهران پراکنده هستند.[۸۲] مازندرانی‌ها با دو میلیون جمعیت سومین قوم بزرگ تهران هستند.[۸۳][۸۴][۸۵][۸۶]

هرم جمعیتی تهران در سال ۱۳۸۵[۸۷]
مردانسنزنان
۲۴۲٬۳۵۲ ۶۵+ ۲۲۷٬۰۴۰
۱۱۲٬۸۴۳ ۶۰–۶۴ ۱۰۴٬۱۹۶
۱۴۷٬۷۸۰ ۵۵–۵۹ ۱۳۹٬۶۳۸
۲۰۴٬۴۴۹ ۵۰–۵۴ ۱۹۵٬۵۲۷
۲۴۶٬۷۸۸ ۴۵–۴۹ ۲۴۶٬۴۲۵
۲۹۰٬۰۱۱ ۴۰–۴۴ ۲۸۳٬۵۸۸
۳۳۰٬۲۶۹ ۳۵–۳۹ ۳۱۴٬۵۲۵
۳۴۸٬۶۵۳ ۳۰–۳۴ ۳۳۰٬۰۳۰
۴۵۵٬۳۰۳ ۲۵–۲۹ ۴۴۲٬۲۰۰
۵۲۹٬۵۴۵ ۲۰–۲۴ ۵۰۷٬۰۰۱
۳۹۸٬۶۶۳ ۱۵–۱۹ ۳۷۲٬۹۰۴
۲۷۵٬۳۵۶ ۱۰–۱۴ ۲۶۱٬۷۳۷
۲۵۴٬۰۹۲ ۵–۹ ۲۴۳٬۲۴۵
۲۴۱٬۶۱۵ ۰–۴ ۲۲۹٬۹۰۴

در یک سرشماری رسمی مخصوص شهر تهران که در سال ۱۳۸۹ در ۳۷۴ محله شهر تهران به مرحله اجرا درآمد، ۶۳٪ از پایتخت‌نشینان در تهران متولد شده‌اند، ۹۸٪ آن‌ها قادر به تکلم زبان فارسی هستند، ۱۳٪ یکی از زبان‌های لاتین را می‌فهمند، ۱۰٪ قادرند به یکی از زبان‌های دنیا صحبت کنند و ۶۷٪ تهرانی‌ها فارسی‌زبان هستند.[۸۸][۸۹][۹۰][۹۱] در اوایل دهه ۱۹۸۰ به ویژه پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران، ترکیب قومی-اجتماعی جمعیت ایران دچار تغییر قابل توجهی شد. نتایج اجتماعی، سیاسی و اقتصادی انقلاب باعث شد بسیاری از شهروندان ایرانی به خصوص اهالی تهران، ایران را به مقصد کشورهایی نظیر کانادا، آمریکا، فرانسه، سوئد و دیگر کشورهای اروپایی ترک کنند. با آغاز جنگ ایران و عراق و به خصوص حملات هوایی عراق به تهران، موج دوم مهاجرت از تهران به شهرها و کشورهای دیگر آغاز گردید، برعکس این قضیه نیز جمعیت زیادی از جنگ‌زدگان غرب و جنوب‌غرب ایران، به تهران مهاجرت کردند.
شرایط سخت جنگ در کشورهای همسایه ایران یعنی افغانستان و عراق موجی دیگر از مهاجران را وارد شهر تهران کرد. با وجود اینکه بسیاری از مهاجران افغانی و عراقی بعد از بهتر شدن وضعیت کشورشان و با همکاری آژانس کمیساریای عالی سازمان ملل برای پناهندگان، ایران را ترک کردند با این حال هنوز جمعیت قابل توجهی از این مهاجران در تهران زندگی می‌کنند و بخشی از مردم تهران شده ند. مردم تهران شیعه دوازده امامی هستند و ادیان و مذاهب مسلمان (سنی)، تصوف، زرتشتی، بهایی، یهودی، مسیحی (شامل: آشوریان نسطوری، ارمنی، کاتولیک، ایرانیان پروتستان، کلیسای خانگی ایرانیان، جماعت مسیحی ربانی، مسیحیان ارتدکس روس) و خداناباوران نیز در اقلیت هستند.[۷۳]

طی پژوهشی که شرکت پژوهشگران خبره پارس به سفارش شورای فرهنگ عمومی در سال ۸۹ انجام داد و بر پایه یک بررسی میدانی و یک جامعه آماری از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱۴۰۰ روستای سراسر کشور، درصد اقوامی که در این نظر سنجی نمونه گیری شد در تهران به قرار زیر بود:[۹۲][۹۳][۹۴]

اقوام کلانشهر تهران
قومیت درصد
فارس
  
۶۶٫۴٪
ترک
  
۲۵٫۲٪
گیلک
  
۶٫۲٪
لر
  
۰٫۸٪
کرد
  
۰٫۵٪
دیگر
  
۰٫۴٪

گویش[ویرایش]

تهران در تقسیمات کشوری قدیم و پیش از این که پایتخت ایران شود از ملحقات شهر تاریخی ری بوده‌است؛ بنابراین گویش مردم این شهر نیز از شعب گویش راجی یا رازی، همان زبانی که از زبان پهلوی منشعب و در شمال و شمال غربی و مغرب و جنوب ایران رواج داشته، بوده‌است. به تصریح شمس قیس رازی زبان مردم شهر ری و از جمله تهران، حد فاصل زبان دری مشرق و زبان پهلوی مغرب و جنوب ایران محسوب می‌گردیده‌است. امروزه از این گویش اثری بر جای نمانده‌است. این گویش در زبان چند نسل پیش مردم روستائیان مناطق دولاب و شمیران و کن و سولقان شنیده می‌شد.[۹۵]

جرایم و معضلات اجتماعی[ویرایش]

استعمال مواد مخدر توسط ایرانیها زمینهٔ افزایش جرایم را در آن فراهم کرده‌است، به طوری‌که جرم ۶۰ درصد زندانی‌های کشور در رابطه با مسائل مواد مخدر است.[۹۶] در استان تهران نیز حدود ۱۰۰۰ زندانی زن وجود دارد که بیشترین جرم آن‌ها در رابطه با مواد مخدر است. بعد از مواد مخدر بیشترین جرم زندانیان زن مربوط به سرقت و جرایم اخلاقی‌است. میانگین سنی زندانیان زن در استان تهران بین ۲۳ تا ۳۲ سال است. در سطح زندان‌های استان تهران در ازای ۲۵۰ تن زندانی مرد یک مددکار وجود دارد که این رقم برای زندانیان زن هر ۱۰۰ تن است.[۹۷] هم‌اکنون در ۴۰۰ نقطه جرم‌خیز و معابر پایتخت به منظور کنترل بهتر تردد و نظارت بر نقاط جرم‌خیز، دوربین‌های مداربسته نصب شده‌است.[۹۸] برای پیشگیری از جرم علاوه بر فعالیت‌های انتظامی، آموزش همگانی و جلب مشارکت مردم در راستای اطلاع‌رسانی و افزایش سطح آگاهی عموم نیز مد نظر ناجا است و در همین راستا وقوع جرایم در سال ۱۳۸۷ نسبت به سال پیش از آن ۷ درصد کاهش یافت.[۹۹]

موزه‌ها[ویرایش]

موزه هنرهای معاصر تهران که مهم‌ترین و جامع‌ترین مجموعه از هنر معاصر غرب در قارهٔ آسیا را دارا می‌باشد.[۱۰۰]
نمایی از ساختمان موزه آبگینه و سفالینه

بیش از ۳۰ موزه در سطح شهر تهران به فعالیت مشغولند که همه روزه تعداد زیادی بازدید کننده به‌سوی خود جلب می‌کنند.

از جمله:

و کاخ موزه‌های:

و بسیاری از موزه‌های دیگر تهران از جذابیت‌های آن به‌شمار می‌آیند. از تماشاگه‌های تاریخ، پول، و زمان نیز می‌توان به عنوان دیدنی‌های تهران یاد کرد.

قنات‌های تهران[ویرایش]

قناتهای تهران و ری که دشت ورامین را آبیاری می‌کردند تا سال ۱۳۴۰ جزء پرآب‌ترین کاریزهای دنیا بودند ولی در توسعه شهری و به دلیل تخریب مادر چاه‌ها و نبود لایروبی از رونق افتاده‌اند. حفر کاریزهای تهران به دوره صفوی و قاجاری بازمی‌گردد. در تهران نزدیک به ۳۰۰ قنات وجود دارد که برخی از آنها یکدیگر را بصورت ضربدری قطع می‌کنند و طی نشست‌ها تخریب و در حال حاضر در جنوب شهر به صورت روباز مسیر خود را تا ورامین یا اطراف شهر ری ادامه می‌دهند. دو عدد از این قناتها در محمودآباد خاوران تهران به دلیل خاکبرداری در سال ۱۳۵۵ به هم وصل شدند و حجم زیاد آب تخریبهای زیادی را بوجود آورد تا اینکه با وسایل مکانیکی این دوقنات مجدداً از هم جدا و به مسیر اصلی اولیه هدایت شدند در حال حاضر در ایران حدود ۴۰۰۰۰ قنات به طول ۲۷۲۰۰۰ کیلومتر وجود دارد. تهران تا سال ۱۳۲۰ بیشترین شمار قنات را دارا بود به گونه‌ای که هر محله‌ای قنات خاص خودش را داشت. سرچشمه‌های بعضی از قنات‌ها در توسعه شهری از میان رفته و این باعث شده‌است که زه‌کشی آب تهران در جنوب شهر با مشکل روبرو شود.[۱۰۱]

مکان‌های مذهبی[ویرایش]

مسجدها، حسینیه‌ها و امامزاده‌ها از جمله مکان‌های مذهبی پایتخت هستند که در مجموع ۲٬۰۷۲ مرکز (۱۳۸۷ خ) را شامل می‌شوند. تهران ۱۵۴۶ مسجد، ۴۸۷ حسینیه، و ۳۹ امامزاده دارد. در واقع برای هر ۳٬۵۱۶ تهرانی یک مرکز مذهبی وجود دارد. بیشترین امامزاده‌های پایتخت در منطقه ۲۰ متمرکز شده و بعد از آن منطقه ۲ و ۱ دارای بیشترین امامزاده‌ها هستند. در ۱۲ منطقه هم هیچ امامزاده‌ای وجود ندارد.[۱۰۲]

سینما و تئاتر[ویرایش]

بیش از صد سالن سینما در شهر تهران وجود دارد که اکثراً فیلم‌های تولید داخل و تعدادی نیز فیلم‌های خارجی را اکران می‌کنند. بیش از چهل آمفی‌تئاتر نیز در این شهر فعال هستند که نمایش‌های گوناگونی را به روی صحنه می‌برند. در سال ۱۳۸۹ مسابقات جام جهانی ۲۰۱۰ نیز از بعضی از سینماهای تهران به نمایش درآمد.

ورزش[ویرایش]

فوتبال ورزش اول شهر است و بیشترین طرفداران را نیز دارد. در کنار آن کشتی نیز به طور سنتی بسیار مورد توجه بوده‌است و به عنوان ورزش ملی مورد توجه قرار گرفته‌است. چندین پیست اسکی بسیار زیبا و منحصربه‌فرد[۱۰۳] از جمله پیست‌های اسکی توچال، دیزین و شمشک در نزدیکی شهر قرار دارند که پیست اسکی دیزین جزء معدود پیست‌های اسکی جهان است که در آن امکان اسکی برروی چمن علاوه بر اسکی برروی برف مهیاست. پیست اسکی توچال هم با ارتفاع ۳۷۳۰ متر از سطح دریاهای آزاد پنجمین پیست اسکی مرتفع جهان است و تا تهران تنها پانزده دقیقه فاصله دارد. کوهنوردی و تاحدی صخره‌نوردی[۱۰۴] هم از ورزش‌های دیگر شهر است که مخصوصاً در روزهای تعطیل به طور همگانی مورد توجه قرار می‌گیرد.

فوتبال که پرطرفدارترین ورزش شهر است، هر هفته عدهٔ زیادی را برای تماشای لیگ برتر به ورزشگاه آزادی می‌کشاند. دو تیم اصلی تهران استقلال و پرسپولیس هستند که شهرآورد بین این دو تیم هر بار تماشاگران زیادی را جذب می‌کند. ورزشگاه‌های فوتبال زیادی در سطح شهر برای برگزاری مسابقات فوتبال وجود دارند. به‌جز ورزشگاه یکصد هزار نفری آزادی در غرب، می‌توان به ورزشگاه تختی در شرق، شیرودی در مرکز و دستگردی و ورزشگاه راه‌آهن در شهرک اکباتان اشاره نمود. از دیگر مراکز ورزشی قهرمانی یا همگانی شهر تهران می‌توان از مجموعه ورزشی انقلاب، مجموعه ورزشی-تفریحی توچال، مجموعه ورزشی چمران (بولینگ عبده)، ورزشگاه آرارات و ورزشگاه شهید کشوری (داودیه) نام برد.

نماد بازی‌های آسیایی ۱۹۷۴

بازی‌های آسیایی ۱۹۷۴ بزرگترین رویداد بین‌المللی ورزشی تاریخ این شهر از ۱۰ تا ۲۵ شهریور ۱۳۵۳ (۱ تا ۱۶ سپتامبر ۱۹۷۴) در تهران برگزار شد. مجموعه ورزشی آزادی تهران و مجموعه ورزشی تختی تهران برای این بازی‌ها ساخته شدند. این هفتمین دوره بازی‌های آسیایی بود و برای نخستین بار بازی‌های آسیایی در خاورمیانه برگزار می‌شد. ۳۰۱۰ ورزشکار از ۲۵ کشور در این رویداد چند ورزشی شرکت داشتند که رکوردی در زمان خود محسوب می‌شد.

فرهنگ‌سراها[ویرایش]

در تهران مراکزی به نام فرهنگ‌سرا توسط شهرداری تهران ساخته شده‌است که وظیفهٔ آنان ارائهٔ خدمات فرهنگی به مردم است. این مراکز مجهّز به سالن‌های سینما، تئاتر، مجموعه‌های ورزشی، کتابخانه، نگارخانه، کلاس‌های آموزش رایانه و غیره هستند و نقش مهمی در پرکردن اوقات فراغت جوانان و ارتقای سطح فرهنگ و آموزش آنان داشته‌اند. بیش از ۷۱ فرهنگسرا و خانهٔ فرهنگ در تهران وجود دارد. فرهنگ‌سرای بهمن که با وسعت ۴۰٬۰۰۰ متر مربع در جنوب تهران قرار دارد، فرهنگ‌سرای خاوران در جنوب شرقی، فرهنگ‌سرای شفق و فرهنگ‌سرای نیاوران در شمال تهران نمونه‌هایی از این مراکز هستند.[۱۰۵]

نشریات[ویرایش]

بیش از هزار عنوان نشریّه در ایران منتشر می‌شود که مرکز تعداد زیادی از آن‌ها تهران است. تقریباً مرکز همهٔ روزنامه‌های مهم ایران در تهران است.[۱۰۵]

آموزش و پژوهش[ویرایش]

حوزه‌های علمیه[ویرایش]

آموزش عالی علوم دینی در ایران سابقه فراوانی دارد و تهران نیز از این قاعده مستثنی نیست. از مهمترین حوزه‌های علمیه تهران قبل از انقلاب اسلامی دو حوزه علمیه مجتهدی و مروی بودند.

حوزه مروی که سابقه تاریخی بیشتری دارد در زمان فتحعلی شاه قاجار به همت خان مروی ساخته شده‌است و ملا علی کنی به مدیریت آن پرداخت،[۱۰۶] حوزه مجتهدی هم توسط احمد مجتهدی طهرانی در سال ۱۳۳۴ ایجاد شد و به همت وی از مهمترین و مشهورترین حوزه‌های تهران شد که حاصل آن مجتهدان پرشمار و مشهور است که اکنون هر کدام مشغول خدماتی هستند.[۱۰۷]

هم اکنون نیز مدارس علمیه بسیاری در تهران قرار دارد که مهمترین آنها عبارتند از: مدرسه علمیه آیت‌الله مجتهدی، مدرسه علمیه مروی، مدرسه علمیه فیلسوف الدوله (آیت‌الله حق‌شناس)، مدرسه علمیه امام خمینی، مدرسه علمیه جامعه امیرالمؤمنین.[۱۰۸]

دانشگاه‌ها[ویرایش]

آموزش عالی مدرن ایران با تأسیس دارالفنون (۱۲۳۰ خ) توسّط امیرکبیر در تهران آغاز شد. پس از آن در سال ۱۳۱۳ خ. در دورهٔ رضاشاه به همّت افرادی چون محمود حسابی و علی‌اصغر حکمت، دانشگاه تهران ایجاد شد.[۱۰۹] هم‌اکنون در فهرست ده دانشگاه برتر وزارت علوم شش دانشگاه تربیت مدرس، تهران، صنعتی امیرکبیر، صنعتی خواجه نصیر، صنعتی شریف و علم و صنعت ایران در شهر تهران قرار دارند.[۱۱۰]

دانشگاه‌های علوم پزشکی دولتی موجود در تهران عبارتند از: تهران، شهید بهشتی، ایران، بقیةالله و دانشگاه علوم پزشکی ارتش.[نیازمند منبع]

دانشگاه علامه طباطبایی نیز از جمله دانشگاه‌های زیر نظر وزارت علوم است که در این شهر قرار دارد. همچنین دانشگاه آزاد اسلامی نخستین بار در مرداد ۱۳۶۱ خ. با ایجاد واحد تهران مرکز شروع به کار کرد.[۱۱۱] سپس به‌تدریج واحدهای تهران جنوب، تهران شمال، تهران شرق، تهران غرب و علوم و تحقیقات تهران تأسیس شدند. پس از دانشگاه آزاد، دانشگاه پیام نور در مهر ۱۳۶۷ خ. با هدف آموزش عالی از راه دور تأسیس شد.[۱۱۲] دانشگاه سوره (نام پیشین: مؤسسه آموزش عالی سوره) در بهمن ماه سال ۱۳۷۲ توسط حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی تأسیس شد. پس از دو سال پذیرش آزاد، از سال ۷۴ از طریق سازمان سنجش آموزش کشور پذیرش دانشجوی را در ۱۱ رشته آغاز کرد.[۱۱۳]

مدرسه‌ها[ویرایش]

دانش‌آموزان و آموزگاران کالج آمریکایی تهران در مقابل سالن مک‌کورمک، ۱۳۰۹ خ.

نخستین مدرسه به شیوهٔ مدرن در ایران دبیرستان البرز بود که در آغاز به عنوان یک دبستان در حوالی دروازه قزوین در سال ۱۲۵۱ خ. یعنی ۲۱ سال پس از دارالفنون و ۱۷ سال پیش از دبستان رشدیه توسط جیمز باست، میسیونر پرسبیتری آمریکایی-کانادایی ساخته شد. پس از آن به تدریج مدرسه‌های بسیار دیگری در شهر ساخته شدند.

هم‌اکنون در شهر تهران ۳٬۰۴۱ مدرسهٔ دولتی با ۳۱٬۹۶۶ کلاس و ۹۳۳٬۹۷۶ دانش‌آموز و ۲٬۱۲۹ مدرسهٔ غیرانتفاعی با ۹٬۸۵۶ کلاس و ۱۷۲٬۳۸۵ دانش‌آموز وجود دارد.[۱۱۴] مدرسه‌های غیرانتفاعی عموماً در مناطق ۱، ۲ و ۳ شهرداری تهران متمرکز هستند. ۶۰ درصد مدارس غیرانتفاعی تهران استیجاری هستند.[۱۱۵] تعداد کمی از مدارس تهران دوشیفته بودند و این مدارس نیز در یک برنامه ۴ ساله (تا ۱۳۹۱ خ) تک شیفته شد.[۱۱۶] دانش‌آموزان در دوره‌های ابتدایی، راهنمایی، و متوسطه شامل متوسطهٔ نظری، هنرستان فنی، هنرستان حرفه‌ای، هنرستان کاردانش و پیش‌دانشگاهی مشغول تحصیل هستند.[۱۱۷]

کودکستان‌ها[ویرایش]

۳۷٬۳۰۰ نوآموز دختر و پسر شامل ۶۳۴ شیرخوار، ۱٬۳۲۳ نوپا و ۳۵٬۳۴۳ کودک در کودکستان‌های شهر تهران آموزش می‌بینند (۱۳۸۸).[۱۱۷] درصد مهدهای کودک تهران استیجاری هستند. کیفیت مهدهای کودک با توجه به مربّیان و نوع آموزشی که به کودکان داده می‌شود متفاوت است. برخی از مهدهای کودک آموزش‌های خود را در دو زبان به کودکان ارائه می‌دهند.[۱۱۸] با اجرای طرح ارزیابی و ارتقای کیفیت مهدهای کودک که بر اساس عملکرد آن‌ها صورت می‌گیرد، مهدهای کودک به مهدهای یک، دو و سه ستاره تقسیم خواهند شد. به‌دلیل این‌که بیش از ۹۰ درصد مهدهای کودک خصوصی هستند، هدف اصلی این طرح، ایجاد رقابت در ارتقای سطح کیفیت خدمات است.[۱۱۹] همچنین در راستای اجرای اصل ۴۴ مراکز پیش‌دبستانی و مهدهای کودک دولتی به بخش خصوصی واگذار خواهند شد.[۱۲۰]

حمل‌ونقل[ویرایش]

ایستگاه راه‌آهن تهران

زیرساخت‌های درون‌شهری:

زیرساخت‌های درون‌شهری:

اتوبوس درون‌شهری تهران
فضای درونی مترو تهران
  • ۲۲۱ کیلومتر مترو تهران در ۷ خط که شامل: ۵ خط درون‌شهری، ۳ خط برون‌شهری و ۱ خط در حال ساخت است. باید در افق ۱۴۰۴ باید به ۸ خط به طول ۲۵۰ کیلومتر برسد.[۱۲۳][۱۲۴]
  • ساخت گذرگاه‌ها و بزرگراه‌های کمربندی تازه‌ساز در سال‌ها اخیر رشدی چشمگیر داشته.
  • وجود ۱۸۰ پل که مهم‌ترین آن‌ها سواره‌رو بوده و ۶۰ پل در حال ساخت. از این ۱۸۰ پل ۱۱۰ پل نیاز به بازسازی و مقاوم‌سازی دارند.[۱۰۲]

تدابیر:

  • طرح‌ها سرعت‌بخش به حمل‌ونقل درون‌شهری
  • طرح ترافیک

شبکه مترو تهران[ویرایش]

سابقهٔ بحث و گفتگو دربارهٔ احداث قطار شهری در تهران به ۱۱۰ سال قبل بازمی‌گردد. تأسیس تراموای شهری از جمله نکات پیش بینی شده در امتیاز نامه‌ای بود که بارون ژولیوس دو رویتر در عهد ناصرالدین شاه روی کاغذ آمد. در همین سال‌ها یک خط آهن روزمینی بین دروازه شهری ری (حضرت عبدالعظیم) و میدان باغ شاه، با نام معروف ماشین دودی، ساخته شد.[۱۲۵]

مترو تهران در نه خط طراحی شده‌است اما در حال حاضر، هفت خط آن فعال می‌باشد که عبارتند از: خط یک، که از ایستگاه متروی تجریش تا ایستگاه متروی کهریزک امتداد دارد، این ایستگاه دارای بیشترین مسافر خطوط مترو تهران است. خط دو، از ایستگاه متروی فرهنگسرا آغاز و تا ایستگاه متروی صادقیه ادامه دارد. خط سه، که از ایستگاه متروی آزادگان تا ایستگاه متروی قائم در حال حاضر فعال می‌باشد. خط پنج، از آغاز و تا ایستگاه متروی گلشهر (کرج) امتداد پیدا می‌کند. خط چهار نیز از ایستگاه متروی ارم سبز تا ایستگاه متروی شهید کلاهدوز ممتد شده‌است.[۱۲۵]

در اسفند ۱۳۹۴ با ساخت یک شاخه فرعی در خط ۴، متروی تهران به فرودگاه مهرآباد متصل شد، این انشعاب دارای دو ایستگاه در خود فرودگاه و ایستگاه مترو بیمه به عنوان ایستگاه مشترک با خط اصلی می‌باشد.[۱۲۶]

همچنین خط ۷ و ۸ در حال گسترش و خط ۶ در حال ساخت می‌باشند.

بزرگراه‌ها[ویرایش]

نمایی از بزرگراه‌های همت و شیخ فضل‌الله نوری در تهران

تهران دارا یک شبکه گسترده و پیچیده جاده‌ای و خیابانی است، این شهر از آنجا که سال‌هاست با مشکل ترافیک مواجه‌است لذا مدیران این شهر در طول سالهای گذشته به ویژه پس از انقلاب اسلامی ایران مجبور به طراحی و ساختن بزرگراه‌های مختلف شده‌اند تا بتوانند معضل ترافیک را حل نمایند. بزرگراه‌های زیادی در تهران وجود دارند که مهمترین آن‌ها عبارتند از: آزادراه تهران کرج، بزرگراه آزادگان، بزرگراه نواب بزرگراه اشرفی اصفهانی، بزرگراه آفریقا، بزرگراه آیت‌الله کاشانی، بزرگراه آیت‌الله مدرس، بزرگراه بسیج، بزرگراه تندگویان، بزرگراه جلال آل احمد، بزرگراه رسالت، بزرگراه امام علی، بزرگراه شهید بابایی، بزرگراه شهید یاسینی بزرگراه شهید چمران (پارک‌ویبزرگراه شهید حکیم، بزرگراه شهید همت، بزرگراه شیخ فضل‌الله نوری، بزرگراه صدر، بزرگراه کردستان، بزرگراه محمدعلی جناح، بزرگراه مخصوص کرج، بزرگراه نیایش، بزرگراه یادگار امام.

ترافیک[ویرایش]

جمعیت زیاد تهران و رفت‌وآمد انبوه خودروها منجر به تبدیل‌شدن خیابان‌ها به پارکینگ و ایجاد راه‌بندان‌های متعدد و شدید در این شهر شده که به‌دلیل آلایش شدید هوا، اتلاف وقت و فشار اقتصادی بر شهروندان بحران تلقّی می‌شود. در پاییز ۱۳۸۶ «طرح جامع حمل‌ونقل و ترافیک تهران» تهیه و تصویب شد. این طرح، که اهداف کلی آن بر اهداف طرح‌های فرادست – مانند «طرح جامع تهران»[۱۲۷] و همچنین برنامه چهارم توسعه اقتصادی ایران – استوار شده‌اند، چشم‌انداز تحولات مطلوب این شهر در ۲۰ ساله آینده را ترسیم می‌کند. در طرح جامع حمل و نقل و ترافیک تهران[۱۲۸] شاخص‌های حمل‌ونقلی تهران در سال ۱۳۸۶ و سال ۱۴۰۴ در مقایسه با متوسط شهرهای اروپایی در قالب ارقام و آمار ارائه شده‌اند.

آلودگی‌های زیست‌محیطی[ویرایش]

آلودگی هوا[ویرایش]

نمای شهر تهران از بام تهران در شمال این شهر در یکی از روزهای آلوده مرداد ماه ۱۳۸۸

آلودگی هوا در شهر تهران عمدتاً مصنوعی و ناشی از فعّالیّت وسایل نقلیه‌است که سهمی ۸۰ درصدی[۱۲۹] در آلودگی هوای شهر دارند و تولیدکنندهٔ گازهای سمی دی‌اکسید نیتروژن و مونو اکسید کربن هستند. این وسایل نقلیّه گاز دی‌اکسید کربن نیز تولید می‌کنند که هرچند سمّی نیست اما سبب گرم شدن زمین می‌شود.[۱۳۰] ارائهٔ یارانهٔ سوخت -و در نتیجه ارزان بودن آن- و تعرفهٔ بالای گمرکی بر خودروهای وارداتی -و در نتیجه افت کیفیت تولیدات خودرو- و ورود سالانهٔ انبوهی از خودروهای تازه‌ساز از یک سو و محصور بودن در بین کوه‌ها از ۳ طرف -که مانع خروج آلودگی‌ها از شهر می‌شود- عوامل اصلی آلودگی هوا در تهران هستند. سالانه بیش از ۵۰۰ گرم ذرّات آلاینده معلّق وارد بدن هر تهرانی می‌شود در حالی که بدن تنها توانایی پالایش ۲۳۰ گرم آلاینده را در سال دارد. آلودگی هوا به تنهایی در شهر تهران روزانه حدود ۳۰ تن را به کام مرگ می‌فرستد.[۱۳۱][۱۳۲] همچنین کیفیت پایین بنزین عرضه شده در ایران که خود ناشی از تحریم‌های علیه ایران و استفاده از مواد آلاینده به جای کاتالیست در فرایند تولید بنزین است نیز جزو دلایل آلودگی هوای شهرهای بزرگ نظیر تهران دانسته می‌شود.[۱۳۳]

گسترش وسایل نقلیه عمومی به ویژه مترو و فرهنگسازی برای استفاده از این وسایل و الزام خودروسازها به پیروی از استانداردهای روز و رساندن قیمت سوخت مصرفی به سطح قیمت‌های جهانی از مهمترین راهکارهای مبارزه با آلودگی هوا شناخته می‌شوند.[۱۳۴]

آلودگی صوتی[ویرایش]

تهران آلوده‌ترین شهر جهان از نظر آلودگی صوتی است. یکی از منابع اصلی آلودگی صوتی در تهران صدای اگزوز موتورسیکلت‌ها است که ۲۵٪ آلودگی صوتی شهر را تشکیل می‌دهد. تعداد موتورها در نقاط مرکزی شهر به مراتب بیشتر است.[۱۳۵]

منبع دیگر آلودگی صوتی در شهر خودروهای سواری هستند که حدود نیمی از وسایل نقلیهٔ آن را تشکیل می‌دهند.[۱۳۵]

آلودگی صوتی نیمی از خودروهای سواری و موتورسیکلت‌های تهران بیش از حدّ استاندارد است. این استاندارد برای مناطق مسکونی در روز حدود ۵۵ و در شب حدود ۴۵ دسیبل بوده و میزان مجاز انحراف از آن نزدیک ۱۵ دسیبل است.[۱۳۵]

کشورهای پیشرفتهٔ دنیا جهت اجرا و ساخت اتوبان‌ها و مناطق حسّاس به سر و صدا مانند مدارس و بیمارستان‌ها از نقشه‌های صوتی استفاده می‌کنند. در تهران نیز منطقهٔ ۷ اولین منطقه‌ای بوده‌است که این نقشه‌ها برای آن تهیه شده و به ترتیب مناطق ۶، ۱۲، ۱۱، ۹ و ۱۰ خواستار تهیه این نقشه‌ها توسط واحد صوت سازمان کنترل کیفیت هوای تهران بوده‌اند. ده منطقه پر سر و صدای تهران به ترتیب مناطق ۶، ۱۰، ۱۱، ۱۲، ۷، ۱۳، ۳، ۱۹، ۱۸ و ۲ هستند. این رده‌بندی با توجه به تعداد و سرعت خودروها در این مناطق، مقدار کیلومتر پیمایش خودروها و توزیع نوع آن‌ها در هر منطقه و تعداد اتوبان‌های موجود انجام شده‌است.[۱۳۶]

آلودگی آب‌های زیرزمینی[ویرایش]

آلودگی آب‌های زیرزمینی تهران یکی از بزرگ‌ترین معضلات زیست‌محیطی این شهر است. تهران از نظر سیستم فاضلاب در بین شهرهای جهان در بین ۱۰ شهر آخر قرار دارد. نبود سامانهٔ دفع فاضلاب در شهر تهران جزء اصلی‌ترین مشکلات زیست‌محیطی این شهر قلمداد می‌شود. درحالی‌که مهم‌ترین لازمهٔ طرّاحی و جانمایی یک شهر تأمین فاضلاب آن است، سیستم تصفیه فاضلاب در تهران وجود ندارد و آب فاضلاب مستقیماً وارد قنات‌ها و آب‌های زیرزمینی می‌شود و این در حالیست که کمبود بارش در این شهر سبب روی آوردن مسئولان به استفاده از آب‌های زیرزمینی برای تأمین آب مصرفی ساکنان شده‌است. آب‌های زیرزمینی تهران هم آلودگی شیمیایی و هم میکروبی دارند که دلیل آن نبود شبکه فاضلاب و وجود صنایع در داخل شهر است.[۱۰۲]

زباله تولیدی[ویرایش]

روزانه نزدیک به ۱۱هزار تن پسماند تر و خشک از سطح شهر تهران و شهرک‌های اطراف آن جمع‌آوری می‌شود؛ که میانگین تفکیک پسماند تر و خشک در پایتخت توسط شهروندان ۱۸٫۶درصد است. حدود ۹۵درصد زباله‌های تفکیک شده شهر تهران بازیافت می‌شود و ۵ درصد باقی، زباله‌هایی است که مردم به اشتباه تفکیک می‌کنند و قابل بازیافت نیستند. سرانه تولید زباله در تهران روزانه ۷۹۰ گرم است که نسبت به کشورهای توسعه‌یافته درحد متوسطی قرار دارد.[۱۳۷] هم اکنون دو کارخانه هاضم و زباله‌سوز هم‌اکنون در شهر تهران فعال هستند که ۹مگاوات ساعت برق تولید می‌کنند؛ که از این مقدار ۴ مگاوات برق تولیدی از بیوگاز لجن فاضلاب، ۱٫۹مگاوات برق از زباله‌سوز و ۳ مگاوات نیز از زباله سوز دوم خود انرژی تولید کرده‌است.[۱۳۸] همچنین روزانه بیش از ۵۰هزار تن نخاله ساختمانی در تهران تولید می‌شود. هر روز ۵هزار کامیون، خاک و نخاله ساختمانی را از گوشه و کنار شهر به مراکز دپوی تهران منتقل می‌کنند. این میزان پسماند، ۷ برابر پسماند خانگی شهر تهران است. هم‌اکنون سرانه پسماندهای ساختمانی در تهران ۵٫۵ کیلوگرم به ازای هر تهرانی برآورد می‌شود.[۱۳۹]

معضل موش‌ها و حیوانات موذی تهران[ویرایش]

بالغ بر ۳۰ میلیون موش در تهران زندگی می‌کنند.[۱۴۰] در مهر ۱۳۹۳ در خبری اعلام‌شد براساس آمارها از موش‌های تهران، به ازای هر نفر از جمعیت حدود ۱۲ میلیونی این کلانشهر چهار موش وجود دارد؛ محمد حقانی، رئیس کمیسیون محیط زیست شورای شهر نیز پیش از آن از آمار ۵۰ میلیون موش زنده خوار در پایتخت خبر داده‌بود،[۱۴۱][۱۴۲] عدم رفتار مناسب شهروندی از سوی مردم و ریختن زباله‌ها به جوی‌ها و خیابان‌ها باعث رشد تعداد موش‌ها در ۲۲ منطقه شهر تهران شده‌است.[۱۴۳]

سیاست[ویرایش]

شهر تهران علاوه بر این‌که مرکز سیاسی کشور ایران است، مرکز استان تهران و شهرستان تهران نیز به‌شمار می‌رود. مهمترین نهادهای دولتی و قضایی شامل وزارتخانه‌ها، مجلس شورای اسلامی و… در آن واقع شده‌است و تاثیرگذارترین مقام‌های کشور ایران شامل رهبر، رئیس جمهور، رئیس مجلس، رئیس دستگاه قضایی، رئیس و بعضی از اعضای مجلس خبرگان رهبری، رئیس و اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام، اعضای شورای نگهبان، وزرای کابینه و اعضای شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران در آن زندگی می‌کنند.

مردم این شهر در ۲۰۰ سال گذشته همیشه از تاثیرگذارترین‌ها در سیاست کشور ایران بوده‌اند. این تأثیرگذاری شامل حضور آن‌ها در ساختار سیاسی کشور، جریان‌های تغییردهنده سیاست کشور شامل انقلاب‌ها (انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی) و جنگ‌ها (جنگ تحمیلی) می‌شود به طوری‌که درصد شهدا در برخی محله‌های تهران از این درصد در همه نقاط دیگر کشور بیشتر است.[۱۴۴]

این شهر ۳۰ نماینده در مجلس شورای اسلامی دارد. ادارهٔ شهر توسط شهرداری تهران انجام می‌شود. شهردار تهران توسط شورای شهر تهران انتخاب شده و این شورا بر عملکرد شهرداری نظارت و برای اداره شهر قانونگذاری می‌کند. شهر تهران به لحاظ اداری به ۲۲ منطقه شهرداری و ۱۱۲ ناحیه تقسیم شده و شهرهای تجریش و ری را نیز دربرگرفته‌است.[۱۸]

شورای شهر تهران[ویرایش]

شورای اسلامی شهر تهران

شورای اسلامی شهر تهران شورایی‌است متشکل از نمایندگانی که بر طبق قانون شوراها مسئول ادارهٔ شهر تهران است. شماراعضای آن تا دوره چهارم ۳۱ نفر بود که از دوره پنجم به ۲۱ نفر کاهش یافت.[۱۴۵] مهم‌ترین وظایف شورا انتخاب شهردار به مدت چهار سال، نظارت بر عملکرد شهرداری و در صورت لزوم برکناری شهردار، تصویب طرح‌های لازم برای رفاه بیشتر شهروندان و نظارت بر اجرای آن‌ها، تصویب بودجه سالانه شهرداری، تصویب اساسنامه مؤسسات و شرکت‌های وابسته به شهرداری هستند. .[۱۸][۱۴۶]

پیشینه شورای شهر تهران، یا به تعبیر آغازین خود بلدیه، به تشکیل نخستین نهاد قانون‌گذاری (مجلس شورای ملی) بازمی‌گردد. در حقیقت یکی از نخستین قوانین مصوب مجلس شورای ملی، «قانون بلدیه» است که در سال ۱۲۸۶ خ. به تصویب رسید و به این ترتیب یکی از آرمان‌های بزرگ انقلاب مشروطه جامه عمل پوشید. در طول ۹۵ سال پس از آن تاریخ تشکیل و دوام شورای شهرها با فراز و فرودهای بسیاری همراه بوده‌است. به طور خلاصه در طی سال‌های ۱۲۸۴ تا ۱۳۰۴ در پی انقلاب مشروطه نخستین قانون شوراها تصویب شده و به اجرا گذاشته می‌شود. پس از آن از ۱۳۰۴ تا ۱۳۲۰ و پس از کودتای سال ۱۲۹۹ رضا خان و پس از آن به قدرت رسیدن وی، قانون بلدیه لغو شد و با تصویب قانونی جایگزین، انتخاب شهردار از وظایف «وزیر داخله» شمرده شد. پس از سقوط رضا شاه و در حالی‌که محمد رضا تسلط چندانی بر امور کشور نداشت، در ۱۳۲۸ سومین قانون شوراها به تصویب رسید. دوباره بعد از کودتای ۱۳۳۲ و سرنگونی دولت مصدق و تسلط محمد رضا بر امور کشور این قانون لغو شد. پس از پیروزی انقلاب تشکیل شوراها به یکی از خواست‌های مردم و روح‌الله خمینی تبدیل می‌شود. اما ایجاد شوراها تا زمان روی کار آمدن دولت سید محمد خاتمی به تأخیر می‌افتد و بالاخره در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۳۷۸ شورای شهرها بر اساس قانون شوراها مصوب سال ۱۳۷۵ مجلس شورای اسلامی تشکیل می‌شوند.[۱۴۷]

شهرداری تهران[ویرایش]

شهرداری تهران سازمانی غیردولتی‌است که در ۱۲ خرداد ۱۲۸۶ خ تأسیس شد و ادارهٔ شهر تهران را به عهده دارد. مسئولیت ادارهٔ این سازمان با شهردار تهران است که پیش از این با حکم وزیر کشور ایران منصوب می‌گردید ولی اکنون با حکم شورای شهر تهران انتخاب می‌شود. شهرداری تهران شامل ۲۲ منطقه است که اداره هر منطقه به عهده شهردار آن منطقه‌است. طرح جامع شهر تهران در زمان شهرداری غلامرضا نیک‌پی تدوین شد.[۱۴۸] بعد از انقلاب نیز غلامحسین کرباسچی توانست به عنوان اولین شهردار پس از جنگ با بازسازی شهر تهران که در پی سیاست‌های انقباضی دوران جنگ با مشکلات فراوانی دست و پنجه نرم می‌کرد، از طرح انتقال پایتخت که هزینه آن در سال ۱۳۶۹ مبلغ ۱٬۲۰۰ میلیارد تومان تخمین زده شده بود جلوگیری کند. در بین دیگر شهرداران اخیر تهران محمود احمدی‌نژاد قرار دارد که توانست پس از شهرداری تهران، به مقام رئیس جمهوری برسد. شهردار تهران هم‌اکنون محمدعلی نجفی است که از شهریور ۱۳۹۶ در این پست قرار گرفته‌است.

رخدادهای سیاسی[ویرایش]

  • آقامحمدخان قاجار در سال ۱۱۷۴ خورشیدی برای نخستین بار شهر تهران را به پایتختی برگزید، و در همین شهر تاج‌گذاری کرد.
  • جنبش مشروطه که در دوران حکومت دو پادشاه قاجار یعنی مظفّرالدّین شاه و محمّدعلی شاه رخ داد از پیشامدهای مهم سیاسی شهر تهران محسوب می‌گردد. فتح تهران از پیامدهای این انقلاب به‌شمار می‌رود.
  • کنفرانس تهران با حضور چرچیل، روزولت و استالین از ۶ تا ۹ آذرماه ۱۳۲۲ به‌صورت محرمانه در سفارت شوروی در شهر تهران برگزار شد.
  • نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران که کانون رویدادهای آن در تهران بود مجموعه رخدادهایی بود که با کوشش دکتر محمد مصدق منجر به ملی شدن صنعت نفت ایران گردید. در جریان این جنبش، تظاهرات‌های پرشماری در تهران به وقوع پیوست.
  • کودتای ۲۸ مرداد، کودتایی‌است که با طرح و پشتیبانی مالی و اجرایی سازمان مخفی اطلاعات بریتانیا و سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سیا علیه دولت محمد مصدق در مرداد ۱۳۳۲ در تهران به انجام رسید.
  • انقلاب ۱۳۵۷ ایران، کانون رخدادهایش شهر تهران بود که از آن میان می‌توان به رویدادهای ۱۷ شهریور، خروج محمدرضا پهلوی از ایران در ۲۶ دی ماه، ورود روح‌الله خمینی رهبرانقلاب اسلامی در ۱۲ بهمن، پیروزی انقلاب در ۲۲ بهمن و اعلان تشکیل دولت جدید در بهشت زهرا، که همگی در شهر تهران رخ دادند، اشاره کردند.
  • در پی انتخابات ریاست جمهوری ایران در سال ۱۳۸۸ و نتایج بحث‌برانگیز آن شمار بسیاری از ایرانیان به ویژه در تهران به خیابان‌ها آمدند و به نتایج اعتراض کردند. این اعتراضات در تهران با دخالت نیروهای امنیّتی و لباس شخصی به خشونت کشیده شد و شماری از تظاهرکنندگان کشته شدند.

غذا و رستوران[ویرایش]

انواع خوراکی‌های ترش در منطقهٔ تفریحی فرحزاد تهران

در تهران رستوران‌های مجلّل و نوین متعدّدی وجود دارد، این رستوران‌ها شامل رستوران‌های سنّتی ایرانی و بین‌المللی هستند. با وجود این که محبوب‌ترین غذا در تهران چلوکباب است، غذاهای فوری غربی نیز طرفداران زیادی مخصوصاً در میان جوانان و کودکان دارند. مغازه‌های ساندویچ و پیتزافروشی و همچنین رستوران‌های سنتی که کباب و جوجه‌کباب تهیه می‌کنند، بیشترین رستوران‌های تهران را تشکیل می‌دهند.[۱۴۹] طی سال‌های اخیر اماکنی با نام قهوه‌خانه‌های سنّتی نیز در تهران دایر شده‌اند، در این مناطق علاوه بر ارائهٔ غذاهای سنّتی ایرانی نظیر کشک بادمجان، آب گوشت، چلوکباب، میرزا قاسمی و غیره، چای و قلیان نیز عرضه می‌شوند.

دیوارنگاری در تهران[ویرایش]

دیوارنگاری در تهران شامل انواع و اقسام متنوّعی‌است. تعدادی از آن‌ها شعارنویسی‌ها و نگاره‌های دولتی است و برخی دیگر به وسیلهٔ شهرداری و به منظور زیبایی شهر ترسیم شده‌است. برخی دیگر از دیوار نگاره‌ها به وسیلهٔ جوانان نقاش انجام شده‌است.[۱۵۰]

نخستین اثر مدرن شهری[ویرایش]

بزرگترین تابلوی آبستره جهان نخستین اثر مدرن شهری بود که در روز بیست ودو بهمن یکهزار و سیصد و نود ویک در میدان انقلاب تهران با هماهنگی جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران از این اثر رونمایی شد وبعد از آن توسط هلال احمر معدوم شد.[۱۵۱]

پیوستگی‌های فرا-مرزی[ویرایش]

خواهرشهرها[ویرایش]

تهران با ۲۲ شهر خواهرخوانده است:

تهران با شهرهای زیر پیمان‌نامهٔ همیاری (تفاهم‌نامهٔ همکاری) بسته‌است:

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ نتایج سرشماری ۱۳۹۵ وبگاه مرکز آمار ایران
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ «مساحت حاشیه‌های پایتخت سه برابر مساحت شهر تهران است.». وبگاه همشهری آن‌لاین. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  3. «آداب و رسوم تهران-زبان»(فارسی)‎. سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری. بازبینی‌شده در ۱۴ اکتبر ۲۰۱۱. : زبان اصلی مردم تهران و استان تهران، فارسی است. اما در بعضی نقاط زبان‌های محلی نیز دیده می‌شود که در مجموع از لهجه‌های فارسی محسوب می‌شوند. به طور کلی زبان و گویش‌های دیگری مانند آذری، گیلکی، لری، مازندرانی نیز به دلیل مهاجرت‌ها به آن افزوده شده‌است.
  4. «گونه شناسی زبان تعارف در میان عرب زبانان مقیم در تهران»(فارسی)‎. انسان‌شناسی و فرهنگ. بازبینی‌شده در ۱۴ اکتبر ۲۰۱۱. 
  5. «کوچه مروی؛ بازارچه‌ای که به آرامش رسید»(فارسی)‎. خبرگزاری میراث فرهنگی. بازبینی‌شده در ۱۴ اکتبر ۲۰۱۱. 
  6. «ارامنه تهران»(فارسی)‎. خلیفه‌گری ارامنه تهران. بازبینی‌شده در ۱۴ اکتبر ۲۰۱۱. 
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ «دربارهٔ تهران». شهرداری تهران. بازبینی‌شده در ۱ اوت ۲۰۱۱. 
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ http://www.irimo.ir/farsi/drought/synopH/Tehranmehrabad.txt
  9. «آمار بزرگ‌ترین شهرهای جهان». بازبینی‌شده در ۱۰ اوت ۲۰۱۲. 
  10. «The 2009 Revision Population Database». سازمان ملل متحد. بازبینی‌شده در ۲۴ فوریه ۲۰۱۱. 
  11. «نتایج تفضیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن - ۱۳۸۵». پایگاه اینترنتی استانداری تهران. بازبینی‌شده در ۷ اوت ۲۰۱۱. 
  12. خبرگزاری ایسنا. «نخستین ایستگاه‌های خط ۷ مترو افتتاح شد». 
  13. «تعداد سفر انجام شده به تفکیک فصل». شرکت بهره‌برداری از راه آهن شهری تهران و حومه، ۲۶ ژوئن ۲۰۱۱. بازبینی‌شده در ۷ اوت ۲۰۱۱. 
  14. "طهران". في الموسوعة العربیة المیسرة. الجزء ٤. بیروت و قاهره: المکتبة العصریة، ٢٠٠٩. ٢١٧١. ISBN ‎٩٧٨٦٦٥٣٥٢٥١٩٨. 
  15. «بازگشت مهاجرت به تهران». Aftabir.com، ۱۸ مهر ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۷ اوت ۲۰۱۱. 
  16. «توسعه دیوانه‌وار شهرها». همشهری آنلاین. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  17. «جشن تولد ۱۰ سالگی مترو دوشنبه شب برگزار می‌شود». خبرگزاری آنا. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ ۱۸٫۲ ۱۸٫۳ ۱۸٫۴ ۱۸٫۵ تاریخچه تهران. ویرایش ویرایش دوم. تهران: مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، ۱۳۸۷. شابک ۹۷۸٬۹۶۴٬۳۴۲٬۲۵۳٬۰. 
  19. «احتمال وقوع زلزله در تهران». ۴ اردیبهشت ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در ۸ اوت ۲۰۱۱. 
  20. «آی-آر تاپ». شهرداری تهران. بازبینی‌شده در ۸ اوت ۲۰۱۱. 
  21. «دیدنی‌های تهران». هتل هما. بازبینی‌شده در ۸ اوت ۲۰۱۱. 
  22. «دانستنی‌های تهران». وبگاه رسمی دهمین نمایشگاه بین‌المللی تجهیزات پزشکی. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  23. «Top 10 Cheapest Cities In The World». هوسینگ نپال(www.housingnepal.com). بازبینی‌شده در ۲۴ فوریه ۲۰۱۱. 
  24. «World's most expensive cities». سی ان ان مانیCNN Money. بازبینی‌شده در ۲۴ فوریه ۲۰۱۱. 
  25. «world Economies اقتصاد دنیا». www.worldeconomies.co.uk. بازبینی‌شده در ۲۴ فوریه ۲۰۱۱. 
  26. ۲۶٫۰ ۲۶٫۱ >«(Europe is home to the most expensive cities in the world)». www.citymayors.com شهرداریها. بازبینی‌شده در ۲۴ فوریه ۲۰۱۱. 
  27. «افزایش بودجه سال آینده تهران». تابناک، ۲ مهر ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۰ مهر ۱۳۹۲. 
  28. «Residence in Tehran dates back to 7,000 years ago». iranfrontpage.com، ۱۲ ژانویه ۲۰۱۵. بازبینی‌شده در ۹ فوریه ۲۰۱۵. 
  29. «7,000-year-old human skeleton recovered in south Tehran». presstv.ir، ۱۳ ژانویه ۲۰۱۵. بازبینی‌شده در ۹ فوریه ۲۰۱۵. 
  30. http://fararu.com/fa/news/219886/کشف-اسکلت-5هزار-سال-پیش-از-میلاد-در-مولوی-تهران فرارو ۲۳ دی ۱۳۹۳
  31. ۳۱٫۰ ۳۱٫۱ http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=117 دربارهٔ تهران]
  32. اطلس کامل شهر تهران، (چاپ چهارم بدون تغییرات)، تهران: گیتاشناسی، آذر ۱۳۷۱. صفحه سیزده
  33. همان.
  34. ۳۴٫۰ ۳۴٫۱ ۳۴٫۲ ۳۴٫۳ «تهران چگونه پایتخت شد؟». بی‌بی‌سی فارسی. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  35. ">«‍تهران در گذشته‌های دور». شهرداری تهران. بازبینی‌شده در ۲۴ فوریه ۲۰۱۱. 
  36. [۱] وبگاه موزه کاخ گلستان]
  37. http://lib.eshia.ir/23022/16/6217/قطب، الدین، سعید، بن، هبه، الله، راوندی
  38. http://www.shiaupload.ir/viewer.php?file=36510076661671889070.png نقشه توپوگرافی مرتفعترین نقطه مسکونی شهر تهران
  39. «دربارهٔ تهران». وبگاه شهرداری تهران. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  40. «گسل‌های تهران سکوت کرده‌اند». پایگاه اطلاع‌رسانی حوزهٔ شهری تهران (تهران ما). بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  41. «خطر سیل در کمین تهران». تابناک، ۴ خرداد ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در شهریور ۱۳۹۰. 
  42. «احتمال وقوع سیل در تهران جدی است». آفتاب، ۱۲ مهر ۱۳۸۵. بازبینی‌شده در شهریور ۱۳۹۰. 
  43. دالکی، زبیری، احمد، محمود. اصول تفسير عكسهاي هوائي با كاربرد در منابع طبيعي. تهران: دانشگاه تهران، موسسه انتشارات و چاپ، 1368. 5. 
  44. «تهران شاهد یک زمین لرزه مهیب دیگر خواهد بود»، ایران‌وایر
  45. برنامه دولت ایران برای تشویق مردم به خروج از تهران، بی‌بی‌سی فارسی
  46. خسارات زلزله احتمالی تهران- بخش اول، بی‌بی‌سی فارسی
  47. خسارات زلزله احتمالی تهران- بخش دوم، بی‌بی‌سی فارسی
  48. خسارات زلزله احتمالی تهران- بخش سوم، بی‌بی‌سی فارسی
  49. «تهران در جمع 10 شهر خطرناک دنیا». بهارنیوز. 
  50. «موقعیت جغرافیایی تهران». وبگاه سازمان صدا و سیمای ج.ا. ایران. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  51. ۱۰ ساعت در تهران باران سیل‌آسا بارید. اداره هواشناسی اعلام کرد میزان باران یکروز تهران معادل شش سال بوده‌است. iichs.ir
  52. «آب و هوای تهران»(انگلیسی)‎. سازمان هواشناسی کشور. بازبینی‌شده در ۱۵ مارس ۲۰۱۱. 
  53. «خیابان ولی‌عصر و میدان انقلاب، 'مطلوبترین و نامطلوب‌ترین' محیط‌های بصری تهران». 
  54. ۵۴٫۰ ۵۴٫۱ ۵۴٫۲ بیژن روحانی. «آغاز مدرنیسم در معماری تهران». رادیو زمانه، ۱ بهمن ۱۳۸۵. بازبینی‌شده در ۲۵ دی ۱۳۹۲. 
  55. «'یادگارهای معماران ارمنی در تهران». بی‌بی‌سی فارسی، ۸ آوریل ۲۰۰۵. بازبینی‌شده در ۲۵ دی ۱۳۹۲. 
  56. «Victor-Gruen». بریتانیکا. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۹. 
  57. Mall Maker: Victor Gruen, Architect of an American Dream. M. Jeffrey Hardwick, Victor Gruen. University of Pennsylvania Press, 2004. ISBN 0-8122-3762-5 pp.220
  58. «Victor Gruen». کتابخانهٔ کنگره. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۹. 
  59. «Victor Gruen Papers». کتابخانهٔ کنگره. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۹. 
  60. «پارک‌های جنگلی». شهرداری تهران. بازبینی‌شده در ۱ آوریل ۲۰۱۴. 
  61. «پارک جنگلی چیتگر». شهرداری تهران. بازبینی‌شده در ۱ آوریل ۲۰۱۴. 
  62. «مساحت پارک جنگلی پردیسان». ویکی‌مپیا. بازبینی‌شده در ۲۸ اوت ۲۰۰۸. 
  63. «آشنایی با بوستان طالقانی - تهران». همشهری آنلاین. بازبینی‌شده در ۱ آوریل ۲۰۱۴. 
  64. «اجرای تغییرات در منطقه‌بندی پایتخت نیازمند بررسی‌های بیشتر». www.hamshahrionline.ir. بازبینی‌شده در 2016-12-04. 
  65. «ولیعصر؛ از سنگ چین‌های رضاخان تا زیباترین خیابان قالیباف». البرز نیوز. بازبینی‌شده در ۲۳ تیر ۱۳۹۰. 
  66. ۶۶٫۰ ۶۶٫۱ «رشد اقتصادی ایران در سال 85». Fararu. ۲۱ اردیبهشت ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در ۲۰۱۴-۰۹-۲۳. 
  67. ۶۷٫۰ ۶۷٫۱ «ثروتمندترین شهرهای جهان». همشهری آنلاین. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  68. ۶۸٫۰ ۶۸٫۱ «شهردار تهران: ۸۰ درصد فعالیت اقتصادی شهر…». وبگاه گویا. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  69. «ارزیابی و تحلیل روند توسعه مجموعه شهری تهران و بازتوزیع جمعیت و فعالیت در سطح منطقه از ۱۳۵۵ تا ۱۳۸۳». مجله فرهنگ و پژوهش. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  70. مهدی امامی، «اولین سرشماری تهران»، علوم اجتماعی، جلد ۱، شمارهٔ ۳ (بهمن ۱۳۴۹) ص‌ص ۷۶–۹۴
  71. نشریه نتایج سرشماری‌های مرکز آمار ایران، ۱۳۸۶. 
  72. ۷۲٫۰ ۷۲٫۱ «مقایسه ویژگی‌های جمعیتی و اجتماعی مناطق ٢٢ گانه شهر تهران بر اساس داده‌های سرشماری ١٣٨٥». سازمان آمار. بازبینی‌شده در 8 دیماه 1392. 
  73. ۷۳٫۰ ۷۳٫۱ مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Tehran». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی ، بازبینی‌شده در ۲۶ فوریه ۲۰۱۱.
  74. «اطلاعات کلی تهران». وبگاه تبیان. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  75. «گردشگری در تهران». وبگاه انجمن صنفی دفاتر سفر و گردشگری استان تهران. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  76. «معرفی استان تهران». وبگاه شرکت خدمات هوایی و جهانگردی پرین. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  77. Maziar Ashrafian-Bonab, Lori Lawson Handley,* and François Balloux, Is urbanisation scrambling the genetic structure of human populations? A case study, in: Heredity. 2007 March; 98(3): 151–156. Published online 2006 November 15. Theoretical and Molecular Population Genetics Group, Department of Genetics, University of Cambridge.
  78. http://en.tehran.ir/Default.aspx?tabid=98
  79. "Tehran". Looklex Encyclopaedia. Retrieved 2013-07-04. 
  80. "Chapter 2 - The Society and Its Environment: People and Languages: Turkic-speaking Groups: Azarbaijanis" in A Country Study: Iran Library of Congress Country Studies, Table of Contents, last accessed 19 November 2008
  81. "Country Study Giude-Azerbaijanis". STRATEGIC INFORMATION AND DEVELOPMENTS-USA. Retrieved 13 August 2013. 
  82. "Azeris". World Directory of Minorities and Indigenous People. Retrieved 2013-07-05. 
  83. http://www.shomalnews.com/view/53771/سکونت%20بیش%20از%20%20یک%20میلیون%20مازندرانی%20در%20تهران%20!/
  84. https://www.tasnimnews.com/fa/news/1395/01/16/1038966/یک-و-نیم-میلیون-مازندرانی-پایتخت-نشین-شدند
  85. http://www.irna.ir/fa/News/82021017/
  86. خبرگزاری ایرنا: رتبه دوم مهاجرت به تهران: یک و نیم میلیون مازندرانی پایتخت‌نشین شدند. تاریخ خبر: ۱۵/۰۱/۱۳۹۵.
  87. «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵». درگاه ملی آمار ایران. بازبینی‌شده در ۲۳ ژانویه ۲۰۰۹. 
  88. مطالعه-میزان-مصرف-کالا و خدمات-فرهنگی-درشهر-تهران-نشان-داد-67درصد-تهرانی‌ها-فارسی-زبان-هستند هر تهرانی-روزانه-میانگین-حدود4-5-ساعت-اوقات-فراغت-دارد طرح«بررسی و مطالعه میزان مصرف کالا و خدمات فرهنگی درشهر تهران» نشان داد:۶۷درصد تهرانی‌ها فارسی‌زبان هستند هر تهرانی روزانه میانگین حدود۴/۵ ساعت اوقات فراغت دارد - اخبار اجتماعی
  89. چند درصد تهرانی‌ها در تهران به دنیا آمده‌اند؟
  90. آفتاب - ۲٪ تهرانی‌ها فارسی نمی‌فهمند ۱۳٪ انگلیسی می‌فهمند
  91. درصد-تهرانی‌ها-در-تهران-به-دنیا-آمده‌اند؟ چند درصد تهرانی‌ها در تهران به دنیا آمده‌اند؟
  92. فهرست نویسی پیش از انتشار کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران * شماره کتابشناسی ملّی:۲۸۹۰۶۹۰ *عنوان و نام پدیدآورنده:طرح بررسی و سنجش شاخص‌های فرهنگ عمومی کشور (شاخص‌های غیرثبتی){گزارش}:گزارش‌های پیشرفت طرح‌ها وکلان شهرها/به سفارش شورای فرهنگ عمومی کشور؛ مدیر طرح و مسئول سیاست گذاری:منصور واعظی؛ اجرا:شرکت پژوهشگران خبره پارس
  93. آفتاب نیوز
  94. تابناک
  95. دوبیتی‌های بومی سرایان ایران، محمد احمد پناهی سمنانی، ۱۳۷۹، انتشارات سروش، شابک: ۹۶۴۴۳۵۴۱۹۲، صفحه 141 و 142، بخش هشتم تهرانی
  96. «جرم ۶۰٪ زندانیان کشور مواد مخدر است». خبرگزاری ایسکانیوز. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  97. «جرم بیشتر زندانیان زن استان تهران در رابطه با مواد مخدر است». ستاد مبارزه با مواد مخدر. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  98. «نصب ۴۰۰ دوربین در مناطق جرم‌خیز پایتخت». تابناک. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  99. «کاهش چشمگیر جرم در تهران». آفتاب. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  100. گاردین: 2201065, 00.html?gusrc=rss&feed=40 The art no one sees: a basement that symbolises cultural isolation
  101. دکتر عجم. «قنات میراث فرهنگی علمی ایرانیان». تارنمای آفتاب (همایش ملی قنات ایران)، ۱۳۸۳. 
  102. ۱۰۲٫۰ ۱۰۲٫۱ ۱۰۲٫۲ حمید هیدارن. تهران، شهر دوطبقه. . همشهری مسافر، شماره مورخ ۲۶ شهریور ۱۳۸۷. 
  103. «آفتاب ایران…»(انگلیسی)‎. بلومبرگ. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  104. «دربارهٔ صخره‌نوردی در ایران»(انگلیسی)‎. وبگاه صخره‌نوردی. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  105. ۱۰۵٫۰ ۱۰۵٫۱ «اطلاعات گردشگری تهران». وبگاه هما. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۰۸. 
  106. تاریخچه حوزه علمیه مروی
  107. میراث ماندگار آیت‌الله مجتهدی
  108. لیست مدارس استان تهران
  109. «تاریخچهٔ دانشگاه تهران». دانشگاه تهران. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۰۹. 
  110. «معرفی ۱۰ دانشگاه برتر ایران». الف. بازبینی‌شده در ۲۹ مارس ۲۰۱۱. 
  111. «تاریخچهٔ دانشگاه آزاد تهران-مرکز». بازیاب. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۰۹. 
  112. «تاریخچه و معرفی دانشگاه پیام نور». بازیاب. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۰۹. 
  113. . http://www.soore.ac.ir/?Culture=fa-IR&page=aboutus. 
  114. «آمار کلی مدرسه‌های شهر تهران». سازمان آموزش و پرورش شهر تهران. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  115. «پول، سنگ بنای مشارکت مردمی». جام‌جم‌آن‌لاین. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  116. «کاهش تعداد مدارس دوشیفته استان تهران». جام‌جم‌آن‌لاین. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  117. ۱۱۷٫۰ ۱۱۷٫۱ «آمار دانش‌آموزان و کارکنان آموزش و پرورش شهر تهران سال تحصیلی ۸۷–۸۸». سازمان آموزش و پرورش شهر تهران. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  118. «شهریه مهدهای کودک به سال ۸۳ بازمی‌گردد». همشهری آن‌لاین. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  119. «طرحی به وسعت تمام مهدهای کودک ایران». سازمان بهزیستی کشور. بازبینی‌شده در ۱ آوریل ۲۰۱۰. 
  120. «مراکز پیش‌دبستانی و مهدهای کودک دولتی به بخش خصوصی واگذار می‌شوند». روزنامهٔ خراسان. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  121. «۴۵۰ اتوبوس چپ در دوکابین در خطوط تندرو». همشهری آنلاین. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  122. «چشم‌انداز حمل و نقل و ترافیک تهران در حوزه اتوبوسرانی تا سال ۱۴۰۴». شانا (شبکهٔ اطلاع‌رسانی نفت و انرژی). بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  123. «چشم‌انداز حمل‌ونقل و ترافیک تهران در حوزه قطار شهری تا سال ۱۴۰۴»(انگلیسی)‎. انجمن مهندسی حمل‌ونقل ریلی ایران. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  124. «12km section of Tehran Metro inaugurated». Tehran Times. بازبینی‌شده در ۱ مارس ۲۰۱۵. 
  125. ۱۲۵٫۰ ۱۲۵٫۱ http://www.tehranmetro.com
  126. خط مترو فرودگاه مهرآباد افتتاح شد باشگاه خبرنگاران
  127. «طرح راهبردی-ساختاری توسعه و عمران (طرح جامع تهران)». سایت شهرداری تهران. بازبینی‌شده در ۱۳۸۷/۱۱/۱۳. 
  128. «طرح جامع حمل و نقل و ترافیک تهران، بخش ۵–۴- مقایسه شاخص‌های دستیابی به چشم‌انداز طرح جامع». سایت شهرداری تهران. بازبینی‌شده در ۱۳۸۷/۱۱/۱۳. 
  129. «هشدار آلودگی هوا جدی‌است». همشهری آنلاین. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  130. «از آلودگی هوا چه می‌دانیم؟». وبگاه دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی-درمانی تهران. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  131. «آلودگی هوای تهران و فقدان راه حل اساسی». روزنامهٔ مردم‌سالاری. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  132. «هر ساعت یک شهروند تهرانی از آلودگی هوا می‌میرد». وبگاه جوانیم. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  133. «چرا هیچ آزمایشگاهی آنالیز بنزین را ارایه نمی‌کند؟». الف، ۱۹ دی ۱۳۹۱. بازبینی‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۱۳. 
  134. «شهرداری تهران در بحث مقابله با آلودگی هوا تنها مانده‌است». سامانه اطلاع‌رسانی امید. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  135. ۱۳۵٫۰ ۱۳۵٫۱ ۱۳۵٫۲ «تهران شهر پر سر و صدا». وبگاه شهرداری تهران. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  136. «مناطق شهر تهران برحسب میزان آلودگی صوتی در آن‌ها». وبگاه شهرداری تهران. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  137. «790گرم؛ سرانه تولید روزانه زباله در تهران». ایسنا. ۱۸ مهر ۱۳۹۵. 
  138. «تأمین برق ۱۳۰۰ خانه در پایتخت از پسماندهای شهر». همشهری آنلاین. 28 آذر 1395. 
  139. «سرانه پسماند ساختمانی به ازای هر تهرانی ۵٫۵ کیلوگرم است». همشهری آنلاین. 19 مرداد 1395. 
  140. شهر موش‌ها، خبرگزاری فارس
  141. خوار-به «احتمال حمله 50میلیون «رات» زنده خوار به تهران». پایگاه خبری تحلیلی میدان ۷۲. ۲۰۱۴-۰۹-۲۳. بازبینی‌شده در ۲۰۱۴-۰۹-۲۳. 
  142. «سهمیه هر تهرانی چهار موش!». پایگاه خبری تحلیلی خرداد. ۲۰۱۴-۰۹-۲۳. بازبینی‌شده در ۲۰۱۴-۰۹-۲۳. 
  143. موش‌های تهرانی سبزی می‌خورند و سم موش را بی‌اثر می‌کنند، دویچه وله فارسی
  144. مصاحبه دکتر قالیباف. روزنامهٔ همشهری، ۲۷ تیر ۱۳۸۷، ۳. 
  145. وزارت کشور. «تعداد اعضای اصلی شوراهای اسلامی شهر در سراسر کشور». http://moi.ir. 
  146. «وظایف و اختیارات شورای اسلامی شهر». وبگاه شورای شهر تهران. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  147. «تاریخچه درآمد شوراها و حقوق شهروندی». وبگاه شورای شهر تهران. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  148. «شهرداران قبلی تهران». وبگاه شهرداری تهران. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  149. «Tehran»(انگلیسی)‎. ویکی‌پدیا. بازبینی‌شده در اسفند۱۳۸۹. 
  150. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Graffiti in Tehran». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی ، بازبینی‌شده در ۳۰ مه ۲۰۱۱.
  151. «بزرگترین تابلوی آبستره جهان در هلال احمر از بین رفت». خبرگزاری فارس. 
  152. ۱۵۲٫۰۰ ۱۵۲٫۰۱ ۱۵۲٫۰۲ ۱۵۲٫۰۳ ۱۵۲٫۰۴ ۱۵۲٫۰۵ ۱۵۲٫۰۶ ۱۵۲٫۰۷ ۱۵۲٫۰۸ ۱۵۲٫۰۹ ۱۵۲٫۱۰ ۱۵۲٫۱۱ «جایگاه بین‌المللی کلان‌شهر تهران». اطلس کلانشهر تهران. بازبینی‌شده در مرداد ۱۳۹۵. 
  153. «خواهرخواندگان لس‌آنجلس». وبگاه‌نوشته. sistercities.lacity.org، ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۴. بازبینی‌شده در مرداد ۱۳۹۵. 
  154. «تهران و صنعا خواهر خوانده شدند». گزارش. ایسنا، ۲۶ اسفند ۱۳۸۰. بازبینی‌شده در مرداد ۱۳۹۵. 
  155. «تهران و صنعا خواهر خوانده شدند». گزارش. خبرگزاری مهر، ۲۲ اردیبهشت ۱۳۸۳. بازبینی‌شده در مرداد ۱۳۹۵. 
  156. «تهران و آنکارا خواهر خوانده شدند». گزارش. همشهری، ۱۶ آبان ۱۳۸۵. بازبینی‌شده در مرداد ۱۳۹۵. 
  157. تهران و بغداد خواهر خوانده می‌شوند. روزنامه ایران، ۷/۱۲/۸۶. بازبینی‌شده در مرداد ۱۳۹۵. 
  158. «تهران و هانوی خواهر خوانده شدند / توافق برای ساخت نماد یادبود دو پایتخت». گزارش. خبرگزاری فارس، ۱۱ آذر ۱۳۹۱. بازبینی‌شده در مرداد ۱۳۹۵. 
  159. «قالیباف: هانوی خواهرخوانده تهران است». گزارش. مشرق، ۱۱ آذر ۱۳۹۱. بازبینی‌شده در مرداد ۱۳۹۵. 
  160. «تهران و آنکارا خواهر خوانده شدند». گزارش. ایسنا، ۲۷ آذر ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در مرداد ۱۳۹۵. 
  161. تهران و پکن خواهرخوانده شدند. کیهان، ۰۹ اسفند ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در مرداد ۱۳۹۵. 
  162. «تهران و بوداپست خواهرخوانده شدند». گزارش. ایسنا، ۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۴. بازبینی‌شده در مرداد ۱۳۹۵. 
  163. «تهران و تفلیس خواهر خوانده شدند». گزارش. خبرگزاری مهر، ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۴. بازبینی‌شده در مرداد ۱۳۹۵. 
  164. «تهران و کابل «خواهر شهر» شدند». گزارش. خبرگزاری فارس، ۱۳۹۴/۰۳/۰۵. بازبینی‌شده در مرداد ۱۳۹۵. 
  165. «با سفر قالیباف تهران و مسکو خواهرخوانده می‌شوند». گزارش. فردانیوز، ۲۷ آبان ۱۳۹۴. بازبینی‌شده در مرداد ۱۳۹۵. 
  166. «تهران با چه شهرهایی خواهرخوانده است؟». گزارش. ایسنا، ۱۴ بهمن ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در مرداد ۱۳۹۵. 

پیوند به بیرون[ویرایش]

تهران در پروژه‌های خواهر

در ویکی‌واژه واژهٔ «تهران» در ویکی‌واژه
در ویکی‌گفتاورد گفتاوردهای مرتبط در ویکی‌گفتاورد
در ویکی‌انبار پرونده‌های مرتبط در ویکی‌انبار
در ویکی‌سفر راهنمای سفر در ویکی‌سفر

Shams-ol-Emareh 13860106.JPG

Tehran
تهران
Metropolis
تهران بزرگ · Greater Tehran
Milad Tower seen from Qarb Town.
The Azadi Tower Shemiran
Ferdows Garden Ab-o-Atash Park
Golestan Palace Mount Tochal seen from Modarres Expressway.
Chitgar Lake Tabiat Bridge
Official seal of Tehran
Seal
Tehran is located in Iran
Tehran
Tehran
Tehran is located in Asia
Tehran
Tehran
Location in Iran and Asia
Coordinates: 35°41′21″N 51°23′20″E / 35.68917°N 51.38889°E / 35.68917; 51.38889Coordinates: 35°41′21″N 51°23′20″E / 35.68917°N 51.38889°E / 35.68917; 51.38889
Country  Iran
Province Tehran
County Tehran
Ray
Shemiranat
District Central
Government
 • Mayor Mohammad Ali Najafi
 • City Council Chairman Mohsen Hashemi Rafsanjani
Area[1]
 • Urban 730 km2 (280 sq mi)
Elevation[2] 900 to 1,830 m (2,952 to 6,003 ft)
Population (2016)[3]
 • Density 11,800/km2 (31,000/sq mi)
 • Urban 8,846,782
 • Metro 15,000,000
 • Population Rank in Iran 1st
Demonym(s) Tehrani (en)
Time zone IRST (UTC+03:30)
 • Summer (DST) IRDT (UTC+04:30)
Area code(s) (+98) 021
Website www.tehran.ir

Tehran (Persian: تهران‎‎ Tehrān, pronounced [tehˈrɒːn]) is the capital of Iran and Tehran Province. With a population of around 8.8 million in the city and 15 million in its larger metropolitan area, Tehran is the most populous city in Iran and Western Asia,[4] and it has the second-largest metropolitan area in the Middle East. It is ranked 29th in the world by the population of its metropolitan area.[5]

In the Classical era, part of the territory of present-day Tehran was occupied by Rhages, a prominent Median city.[6] It was subject to destruction following the Arab, Turkic, and Mongol invasions. Its modern-day inheritor remains as an urban area absorbed into the metropolitan area of Greater Tehran.

Tehran was first chosen as the capital of Iran by Agha Mohammad Khan of the Qajar dynasty in 1796, in order to remain within close reach of Iran's territories in the Caucasus, before being separated from Iran as a result of the Russo-Iranian Wars, and to avoid the vying factions of the previously ruling Iranian dynasties. The capital has been moved several times throughout the history, and Tehran is the 32nd national capital of Iran.

The city was the seat of the Qajars and Pahlavis, the two last monarchies of Iran. It is home to many historical collections, including the royal complexes of Golestan, Sa'dabad, and Niavaran, as well as the country's most important governmental buildings of the modern era.

Large scale demolition and rebuilding began in the 1920s, and Tehran has been a destination for the mass migrations from all over Iran since the 20th century.[7]

Tehran's most famous landmarks include the Azadi Tower, a memorial built under the reign of the Pahlavi dynasty, and the Milad Tower, the world's sixth-tallest self-supporting tower which was completed in 2007. The Tabiat Bridge, a newly-built landmark, was completed in 2014.[8]

The majority of the population of Tehran are Persian-speaking people,[9][10] and roughly 99% of the population understand and speak Persian, but there are large populations of other Iranian ethnicities such as Azerbaijanis, Armenians, Lurs, and Kurds who live in Tehran and speak Persian as their second language.[11]

Tehran is served by the international airports of Mehrabad and Khomeini, a central railway station, the rapid transit system of Tehran Metro, a bus rapid transit system, trolleybuses, and a large network of highways.

There have been plans to relocate Iran's capital from Tehran to another area, due mainly to air pollution and the city's exposure to earthquakes. To date, no definitive plans have been approved. A 2016 survey of 230 cities by consultant Mercer ranked Tehran 203rd for quality of life.[12] According to the Global Destinations Cities Index in 2016, Tehran is among the top ten fastest growing destinations.[13]

History

The origin of the name Tehran is uncertain.[14] The settlement of Tehran dates back over 7,000 years.[15]

Classical era

Tehran is situated within the historical region of Media (Old Persian: 𐎶𐎠𐎭 Māda) in northwestern Iran. By the time of the Median Empire, a part of the territory of present-day Tehran was a suburb of the prominent Median city of Rhages (Old Persian: 𐎼𐎥𐎠 Ragā). In the Avesta's Videvdat (i, 15), Rhages is mentioned as the 12th sacred place created by Ohrmazd.[16] In Old Persian inscriptions, Rhages appears as a province (Bistun 2, 10–18). From Rhages, Darius I sent reinforcements to his father Hystaspes, who was putting down the rebellion in Parthia (Bistun 3, 1–10).[16] In some Middle Persian texts, Rhages is given as the birthplace of Zoroaster,[17] although modern historians generally place the birth of Zoroaster in Khorasan. Rhages's modern-day inheritor, Ray, is a city located towards the southern end of Tehran, which has been absorbed into the metropolitan area of Greater Tehran.

Mount Damavand, the highest peak of Iran, which is located near Tehran, is an important location in Ferdowsi's Šāhnāme,[18] the Iranian epic poem that is based on the ancient legends of Iran. It appears in the epics as the homeland of the protoplast Keyumars, the birthplace of king Manuchehr, the place where king Freydun binds the dragon fiend Aždahāk (Bivarasp), and the place where Arash shot his arrow from.[18]

Medieval period

During the reign of the Sassanian Empire, in 641, Yazdgerd III issued his last appeal to the nation from Rhages, before fleeing to Khorasan.[16] Rhages was dominated by the Parthian Mehran family, and Siyavakhsh—the son of Mehran the son of Bahram Chobin—who resisted the 7th-century Muslim invasion of Iran.[16] Because of this resistance, when the Arabs captured Rhages, they ordered the town to be destroyed and rebuilt anew by traitor aristocrat Farrukhzad.[16]

In the 9th century, Tehran was a well known village, but less known than the city of Rhages, which was flourishing nearby. Rhages was described in detail by 10th-century Muslim geographers.[16] Despite the interest that Arabian Baghdad displayed in Rhages, the number of Arabs in the city remained insignificant and the population mainly consisted of Iranian of all classes.[16][19]

The Oghuz Turks invaded Rhages discretely in 1035 and 1042, but the city was recovered under the reigns of the Seljuks and the Khwarezmians.[16] Medieval writer Najm od Din Razi declared the population of Rhages about 500,000 before the Mongol invasion. In the 13th century, the Mongols invaded Rhages, laid the city in ruins, and massacred many of its inhabitants.[16] Following the invasion, many of the city's inhabitants escaped to Tehran.

In July 1404, Castilian ambassador Ruy González de Clavijo visited Tehran while on a journey to Samarkand, the capital of Turco-Mongol conqueror Timur, who ruled Iran at the time. In his diary, Tehran was described as an unwalled region.

Early modern era

Italian traveler Pietro della Valle passed through Tehran overnight in 1618, and in his memoirs, he mentioned the city as Taheran. English traveler Thomas Herbert entered Tehran in 1627, and mentioned it as Tyroan. Herbert stated that the city had about 3,000 houses.[20]

A portrait of Qajar ruler Agha Mohammad Khan, kept at London's V&A Museum

In the early 18th century, Karim Khan of the Zand dynasty ordered a palace and a government office to be built in Tehran, possibly to declare the city his capital; but he later moved his government to Shiraz. Eventually, Qajar king Agha Mohammad Khan chose Tehran as the capital of Iran in 1776.[21]

Agha Mohammad Khan's choice of his capital was based on a similar concern for the control of both northern and southern Iran.[21] He was aware of the loyalties of the inhabitants of former capitals Isfahan and Shiraz to the Safavid and Zand dynasties respectively, and was wary of the power of the local notables in these cities.[21] Thus, he probably viewed Tehran's lack of a substantial urban structure as a blessing, because it minimized the chances of resistance to his rule by the notables and by the general public.[21] Moreover, he had to remain within close reach of Azerbaijan and Iran's integral northern and southern Caucasian territories[21]—at that time not yet irrevocably lost per the treaties of Golestan and Turkmenchay to the neighboring Russian Empire—which would follow in the course of the 19th century.[22]

Map of Tehran in 1857

After 50 years of Qajar rule, the city still barely had more than 80,000 inhabitants.[21] Up until the 1870s, Tehran consisted of a walled citadel, a roofed bazaar, and the three main neighborhoods of Udlajan, Chale-Meydan, and Sangelaj, where the majority resided.

The first development plan of Tehran in 1855 emphasized the traditional spatial structure. Architecture, however, found an eclectic expression to reflect the new lifestyle. The second major planning exercise in Tehran took place under the supervision of Dar ol Fonun. The 1878 plan of Tehran included new city walls, in the form of a perfect octagon with an area of 19 square kilometers, which mimicked the Renaissance cities of Europe.[23]

Late modern era

The Triumph of Tehran, Sardar Asad II and Sepahsalar e Tonekaboni conquering Tehran in July 1909

The growing social awareness of civil rights resulted in the Constitutional Revolution and the first constitution of Iran in 1906. On June 2, 1907, the parliament passed a law on local governance known as the Baladie (municipal law), providing a detailed outline on issues such as the role of councils within the city, the members' qualifications, the election process, and the requirements to be entitled to vote. The then Qajar monarch Mohammad Ali Shah abolished the constitution and bombarded the parliament with the help of the Russian-controlled Cossack Brigade on June 23, 1908. That followed the capture of the city by the revolutionary forces of Ali-Qoli Khan (Sardar Asad II) and Mohammad Vali Khan (Sepahsalar e Tonekaboni) on July 13, 1909. As a result, the monarch was exiled and replaced with his son Ahmad, and the parliament was re-established.

After World War I, the constituent assembly elected Reza Shah of the Pahlavi dynasty as the new monarch, who immediately suspended the Baladie law of 1907, replacing the decentralized and autonomous city councils with centralist approaches of governance and planning.[23]

From the 1920s to the 1930s, under the rule of Reza Shah, the city was essentially rebuilt from scratch. That followed a systematic demolition of several old buildings, including parts of the Golestan Palace, Tekye Dowlat, and Tupkhane Square, which were replaced with modern buildings influenced by classical Iranian architecture, particularly the building of the National Bank, the Police Headquarters, the Telegraph Office, and the Military Academy.

The changes in urban fabric started with the street-widening act of 1933, which served as a framework for changes in all other cities. The Grand Bazaar was divided in half and many historic buildings were demolished to be replaced with wide straight avenues.[24] As a result, the traditional texture of the city was replaced with intersecting cruciform streets that created large roundabouts, located on major public spaces such as the bazaar.

As an attempt to create a network for easy transportation within the city, the old citadel and city walls were demolished in 1937, replaced by wide streets cutting through the urban fabric. The new city map of Tehran in 1937 was heavily influenced by modernist planning patterns of zoning and gridiron networks.[23]

During World War II, Soviet and British troops entered the city. In 1943, Tehran was the site of the Tehran Conference, attended by U.S. President Franklin D. Roosevelt, Soviet Premier Joseph Stalin, and British Prime Minister Winston Churchill.

The establishment of the planning organization of Iran in 1948 resulted in the first socio-economic development plan to cover from 1949 to 1955. These plans not only failed to slow the unbalanced growth of Tehran, but with the 1962 land reforms that Reza Shah's son and successor Mohammad Reza Shah named the White Revolution, Tehran's chaotic growth was further accentuated.

Throughout the 1960s and 1970s, Tehran was rapidly developing under the reign of Mohammad Reza Shah. Modern buildings altered the face of Tehran and ambitious projects were envisioned for the following decades. In order to resolve the problem of social exclusion, the first comprehensive plan of Tehran was approved in 1968. The consortium of Iranian architect Abd-ol-Aziz Farmanfarmaian and the American firm of Victor Gruen Associates identified the main problems blighting the city to be high density suburbs, air and water pollution, inefficient infrastructure, unemployment, and rural-urban migration. Eventually, the whole plan was marginalized by the 1979 Revolution and the subsequent Iran–Iraq War.[23]

The Azadi Tower, built in 1971

Tehran's most famous landmark, the Azadi Tower, was built by the order of the Shah in 1971. It was designed by Hossein Amanat, an architect who won a competition to design the monument, combining elements of classical Sassanian architecture with post-classical Iranian architecture. Formerly known as the Shahyad Tower, it was built in commemoration of the 2,500th year of the foundation of the Imperial State of Iran.

During the 1980–1988 Iran–Iraq War, Tehran was the target of repeated Scud missile attacks and air strikes.

The 435-meter-high Milad Tower, which was part of the proposed development projects in pre-revolutionary Iran,[25] was completed in 2007, and has thence become a famous landmark of Tehran. The 270-meter pedestrian overpass of Tabiat Bridge is a newly-built landmark,[8] designed by award winning architect Leila Araghian, which was completed in 2014.

Geography

Location and subdivisions

The metropolis of Tehran is divided into 22 municipal districts, each with its own administrative center. 20 of the 22 municipal districts are located in Tehran County's Central District, while the districts 1 and 20 are respectively located in the counties of Shemiranat and Ray.

Although administratively separate, the cities of Ray and Shemiran are often considered part of Greater Tehran.

Northern Tehran is the wealthiest part of the city,[26] consisting of various districts such as Zaferanie, Jordan, Elahie, Pasdaran, Kamranie, Ajodanie, Farmanie, Darrous, Qeytarie, and Qarb Town.[27][28] While the center of the city houses government ministries and headquarters, commercial centers are more located towards further north.

Climate

Urban sustainability analysis of the metropolitan area of Tehran, using the 'Circles of Sustainability' method of the UN Global Compact Cities Programme

Tehran features a cold semi-arid climate (Köppen climate classification: BSk) with continental climate characteristics and a Mediterranean climate precipitation pattern. Tehran's climate is largely defined by its geographic location, with the towering Alborz mountains to its north and the country's central desert to the south. It can be generally described as mild in spring and autumn, hot and dry in summer, and cold and wet in winter.

Mellat Park in autumn

Because the city is large with significant differences in elevation among various districts, the weather is often cooler in the hilly north than in the flat southern part of Tehran. For instance, the 17.3 km (10.7 mi) Valiasr Street runs from Tehran's railway station at 1,117 m (3,665 ft) elevation above sea level in the south of the city to Tajrish Square at 1712.6 m (5612.3 ft) elevation above sea level in the north.[29] However, the elevation can even rise up to 2,000 m (6,600 ft) at the end of Velenjak in northern Tehran.

Summer is long, hot, and dry with little rain, but relative humidity is generally low, making the heat tolerable. Average high temperatures are between 32 and 37 °C (90 and 99 °F), and it can drop to 14 °C in the mountainous north of the city at night. Most of the light annual precipitation occurs from late autumn to mid-spring, but no one month is particularly wet. The hottest month is July, with a mean minimum temperature of 26 °C (79 °F) and a mean maximum temperature of 34 °C (93 °F), and the coldest is January, with a mean minimum temperature of −5 °C (23 °F) and a mean maximum temperature of 1 °C (34 °F).[30]

The weather of Tehran can sometimes be unpredictably harsh. The record high temperature is 43 °C (109 °F) and the record low is −20 °C (−4 °F). On January 5 and 6, 2008, a wave of heavy snow and low temperatures covered the city in a thick layer of snow and ice, forcing the Council of Ministers to officially declare a state of emergency and close down the capital on January 6 and 7.[31]

Tehran has seen an increase in relative humidity and annual precipitation since the beginning of the 21st century. This is most likely because of the afforestation projects, which also include expanding parks and lakes. The northern parts of Tehran are still more lush than the southern parts.

Climate data for Tehran-Shomal (north of Tehran), Altitude: 1548.2 M from: 1988–2005
Month Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec Year
Record high °C (°F) 16.4
(61.5)
19.0
(66.2)
23.8
(74.8)
33.6
(92.5)
33.6
(92.5)
37.8
(100)
39.8
(103.6)
39.4
(102.9)
35.6
(96.1)
31.2
(88.2)
23.0
(73.4)
19.0
(66.2)
39.8
(103.6)
Average high °C (°F) 6.1
(43)
8.1
(46.6)
12.9
(55.2)
19.8
(67.6)
25.0
(77)
31.2
(88.2)
33.9
(93)
33.5
(92.3)
29.3
(84.7)
22.4
(72.3)
14.3
(57.7)
8.6
(47.5)
20.43
(68.76)
Average low °C (°F) −1.5
(29.3)
−0.2
(31.6)
4.0
(39.2)
9.8
(49.6)
14
(57)
19.6
(67.3)
22.6
(72.7)
21.9
(71.4)
17.5
(63.5)
11.6
(52.9)
5.4
(41.7)
1.0
(33.8)
10.48
(50.83)
Record low °C (°F) −11.4
(11.5)
−11.0
(12.2)
−8.0
(17.6)
−1.6
(29.1)
3.0
(37.4)
12.0
(53.6)
15.4
(59.7)
13.5
(56.3)
8.8
(47.8)
2.6
(36.7)
−5.2
(22.6)
−9.6
(14.7)
−11.4
(11.5)
Average precipitation mm (inches) 63.1
(2.484)
66.5
(2.618)
83.3
(3.28)
50.1
(1.972)
27.1
(1.067)
4.0
(0.157)
4.2
(0.165)
3.2
(0.126)
3.4
(0.134)
16.5
(0.65)
41.3
(1.626)
66.3
(2.61)
429
(16.889)
Average rainy days 12.3 10.9 12.3 10.0 8.9 3.3 3.4 1.6 1.3 5.8 8.6 10.7 89.1
Average snowy days 8.9 6.6 2.5 0.1 0.1 0 0 0 0 0 0.6 4.9 23.7
Average relative humidity (%) 67 59 53 44 39 30 31 31 33 44 57 66 46.2
Mean monthly sunshine hours 137.2 151.1 186.0 219.1 279.8 328.7 336.6 336.8 300.5 246.8 169.4 134.1 2,826.1
Source: [32]

In February 2005, heavy snow covered all of the parts of the city. Snow depth was 15 cm (6 in) in the southern part of the city and 100 cm (39 in) in the northern part of city. A newspaper said it had been the worst weather for 34 years. 10,000 bulldozers and 13,000 municipal workers deployed to keep the main roads open.[33][34]

On February 3, 2014, Tehran reached a heavy snowfall, specifically in the northern parts of the city, with a height of 2 meters. Within one week successive snowfall, roads were made impassable in some areas along with a temperature variety of −8 °C to −16 °C.[35]

On June 3, 2014, a severe thunderstorm with powerful microbursts created a haboob that engulfed the city in sand and dust. Five people were killed and more than 57 injured. This disaster also knocked numerous trees and power lines down. It struck between 5 and 6 pm, plumping temperatures from 33 °C to 19 °C in just an hour. The dramatic temperature drop was accompanied by wind gusts reaching nearly 118 km/h.[36]

Environmental issues

Air pollution in Tehran

A plan to move the capital has been discussed many times in prior years, due mainly to the environmental issues of the region. Tehran is rated as one of the world's most polluted cities, and is also located near two major fault lines.

The city suffers from severe air pollution. 80% of the city's pollution is due to cars.[37] The remaining 20% is due to industrial pollution. Other estimates suggest that motorcycles alone account for 30% of air and 50% of noise pollution in Tehran.[38]

In 2010, the government announced that "for security and administrative reasons, the plan to move the capital from Tehran has been finalized."[39] There are plans to relocate 163 state firms and several universities from Tehran to avoid damages from a potential earthquake.[39][40]

The officials are engaged in a battle to reduce air pollution. It has, for instance, encouraged taxis and buses to convert from petrol engines to engines that run on compressed natural gas. Furthermore, the government has set up a "Traffic Zone" covering the city center during peak traffic hours. Entering and driving inside this zone is only allowed with a special permit.

There have also been plans to raise people's awareness about the hazards of the pollution. One method that is currently being employed is the installation of Pollution Indicator Boards all around the city to monitor the current level of particulate matter (PM10), nitrogen dioxide (NO2), ozone (O3), sulfur dioxide (SO2), and carbon monoxide (CO).

Demographics

Population of Tehran
Tehran in 1985 and 2009

The city of Tehran had a population of approximately 7.8 million in 2006.[41] With its cosmopolitan atmosphere, Tehran is home to diverse ethnic and linguistic groups from all over the country. The present-day dominant language of Tehran is the Tehrani variety of the Persian language, and the majority of people in Tehran identify themselves as Persians.[10][9] However, before, the native language of the Tehran–Ray region was not Persian, which is linguistically Southwest Iranian and originates in Fars, but a now extinct Northwestern Iranian language.[42]

Iranian Azeris form the second-largest ethnic group of the city, comprising about 25%[43] to 1/3[44][45] of the total population, while ethnic Mazanderanis are the third-largest, comprising about 16% of the total population.[46] Tehran's other ethnic communities include Kurds, Armenians, Georgians, Bakhtyaris, Talysh, Baloch, Assyrians, Arabs, Jews, and Circassians.

According to a 2010 census conducted by the Sociology Department of the University of Tehran, in many districts of Tehran across various socio-economic classes in proportion to population sizes of each district and socio-economic class, 63% of the people were born in Tehran, 98% knew Persian, 75% identified themselves as ethnic Persian, and 13% had some degree of proficiency in a European language.[9]

Tehran saw a drastic change in its ethno-social composition in the early 1980s. After the political, social, and economic consequences of the 1979 Revolution and the years that followed, a number of Iranian citizens, mostly Tehranis, left Iran. The majority of Iranian emigrations have left for the United States, France, Germany, Sweden, and Canada.

With the start of the Iran–Iraq War (1980–1988), a second wave of inhabitants fled the city, especially during the Iraqi air offensives on the capital. With most major powers backing Iraq at the time, economic isolation gave yet more reason for many inhabitants to leave the city (and the country). Having left all they had and having struggled to adapt to a new country and build a life, most of them never came back when the war was over. During the war, Tehran also received a great number of migrants from the west and the southwest of the country bordering Iraq.

The unstable situation and the war in neighboring Afghanistan and Iraq prompted a rush of refugees into the country who arrived in their millions, with Tehran being a magnet for many seeking work, who subsequently helped the city to recover from war wounds, working for far less pay than local construction workers. Many of these refugees are being repatriated with the assistance of the UNHCR, but there are still sizable groups of Afghan and Iraqi refugees in Tehran who are reluctant to leave, being pessimistic about the situation in their own countries. Afghan refugees are mostly Dari-speaking Tajik and Hazara, speaking a variety of Persian, and Iraqi refugees are mainly Mesopotamian Arabic-speakers who are often of Iranian heritage.

Religion

The majority of Tehranis are officially Twelver Shia Muslims, which has also been the state religion since the 16th-century Safavid conversion. Other religious communities in the city include followers of the Sunni and Mystic branches of Islam, various Christian denominations, Judaism, Zoroastrianism, and the Bahá'í Faith.

There are many religious centers scattered around the city, from old to newly-built centers, including mosques, churches, synagogues, and Zoroastrian fire temples.

The city has also a very small third-generation Indian Sikh community that has a local gurdwara that was visited by the Indian Prime Minister in 2012.[47]

Economy

Tehran is the economic center of Iran.[48] About 30% of Iran's public-sector workforce and 45% of its large industrial firms are located in the city, and almost half of these workers are employed by the government.[49] Most of the remainder of workers are factory workers, shopkeepers, laborers, and transport workers.

Few foreign companies operate in Tehran, due to the government's complex international relations. But prior to the 1979 Revolution, many foreign companies were active in Iran.[50] Tehran's present-day modern industries include the manufacturing of automobiles, electronics and electrical equipment, weaponry, textiles, sugar, cement, and chemical products. It is also a leading center for the sale of carpets and furniture. The oil refining companies of Pars Oil, Speedy, and Behran are based in Tehran.

Tehran relies heavily on private cars, buses, motorcycles, and taxis, and is one of the most car-dependent cities in the world. The Tehran Stock Exchange, which is a full member of the World Federation of Exchanges (WFE) and a founding member of the Federation of Euro-Asian Stock Exchanges, has been one of the world's best performing stock exchanges in recent years.[51]

Shopping

Tehran has a wide range of shopping centers, and is home to over 60 modern shopping malls.[52] The city has a number of commercial districts, including those located at Valiasr, Davudie, and Zaferanie. The largest old bazaars of Tehran are the Grand Bazaar and the Bazaar of Tajrish.

Most of the international branded stores and upper-class shops are located in the northern and western parts of the city. Tehran's retail business is growing with several newly-built malls and shopping centers.[52]

Tourism

Tehran, as one of the main tourist destinations in Iran, has a wealth of cultural attractions. It is home to royal complexes of Golestan, Saadabad and Niavaran, which were built under the reign of the country's last two monarchies.

There are several historic, artistic and scientific museums in Tehran, including the National Museum, the Malek Museum, the Cinema Museum at Ferdows Garden, the Abgineh Museum, Museum of the Qasr Prison, the Carpet Museum, the Reverse Glass Painting Museum (vitray art), and the Safir Office Machines Museum. There is also the Museum of Contemporary Art, which hosts works of famous artists such as Van Gogh, Pablo Picasso, and Andy Warhol.

The Iranian Imperial Crown Jewels, one of the largest jewel collections in the world, are also on display at Tehran's National Jewelry Museum.

A number of cultural and trade exhibitions take place in Tehran, which are mainly operated by the country's International Exhibitions Company. Tehran's annual International Book Fair is known to the international publishing world as one of the most important publishing events in Asia.[53]

Infrastructure

Transport

Highways and streets

The metropolis of Tehran is equipped with a large network of highways and interchanges.[54]

A number of streets in Tehran are named after international figures, including:

Cars

According to the head of Tehran Municipality's Environment and Sustainable Development Office, Tehran was designed to have a capacity of about 700,000 cars, but currently more than five million cars are on the roads.[55] The automation industry has recently developed, but international sanctions influence the production processes periodically.[56]