تمدن جیرفت

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیEnglish

مختصات: ۲۸°۴۸′ شمالی ۵۷°۴۶′ شرقی / ۲۸٫۸۰۰°شمالی ۵۷٫۷۶۷°شرقی / 28.800; 57.767

تمدن جیرفت
شهر قدیم جیرفت.jpg
نامتمدن جیرفت
کشور ایران
استاناستان کرمان
شهرستانجیرفت
اطلاعات اثر
نام‌های قدیمیتمدن ارت
نوع بناویرانه
دیرینگیهزاره سوم پیش از میلاد
بانی اثرایرانیان متقدم
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت۵۲
تاریخ ثبت ملی۲۴ شهریور ۱۳۱۰
اطلاعات بازدید
امکان بازدیدبله
وبگاه«تمدن جیرفت» در دانشنامهٔ ایرانیکا

تمدن جیرفت به مجموعه محوطه‌های باستانی و یافته‌های باستان‌شناختی کشف‌شده در استان کرمان و در نزدیکی شهر جیرفت و هلیل‌رود گفته می‌شود که به دست تیم‌های چند ملیتی باستان‌شناس در دست بررسی و پژوهش است. کشف چنین تمدنی، افقی تازه در یافته‌ها و نگره‌های باستان‌شناسان دربارهٔ تمدن خاورمیانه گشوده‌است. این تمدن مربوط به هزارهٔ سوم پیش از میلاد است و این مردم، در دشت خوش آب و هوا و حاصلخیز هلیل رود سکنا داشته‌اند.

اشیاء و ظروف زینتی از جنس کانی کلینوکلر و با نقش برجسته‌های قابل توجه و مبتکرانه متعلق به هزاره ۳ (پیش از میلاد) مربوط به تمدن جیرفت تاکنون کشف گردیده‌است.[۱] آثار تاریخی کشف شده از شهر سوخته مبین وجود روابط تجاری بین شهر باستانی جیرفت و شهر سوخته و ارتباطات بین آن‌ها بوده‌است.[۲][۳]

این محوطه که با نام محله کمادین خرابه‌های شهر قدیم در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است، مربوط به دوران پیش از تاریخ است و در شهرستان جیرفت، دقیانوس ـ سمت راست هلیل‌رود واقع شده در تاریخ ۱۳۱۰/۰۶/۲۴ با شمارهٔ ثبت ۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۴]

آثار به‌دست‌آمده[ویرایش]

اشیاء به‌دست‌آمده از این تپه باستانی تا به امروز بیشتر ظروف سفالی و سنگی، قطعات سنگ صابون و گاه ابزارهای مفرغی را شامل می‌شود. صنعت ویژه مردمان این منطقه همان کنده‌کاری روی سنگ صابونی است که دارای ظرافت خاص است و موارد کاربردی و زیبایی شناختی را در بر می‌گیرد. پرکاربردتر بن‌مایه‌های تصویرشده بر روی این ظرف‌ها به انسان، بز کوهی، گوسفند، نخل، شیر، گاو کوهان‌دار، شاهین، مار و کژدم تعلق دارند. نکته دیگری که ظرف‌های سنگ صابونی این منطقه را از آثار دیگر تمدن‌ها متفاوت می‌سازد، به‌کارگیری تکنیک گوهرنشانی (مرصع کاری) است که گاه برای نشان دادن چشم جانوران یا خال‌های بدن مارها و… مورد استفاده قرار گرفته‌است. دور تا دور ظروف، نقش‌هایی از جانوران گوناگون به‌صورت در هم تنیده حک شده‌است که کنار هم نهادن آن‌ها نیاز به محاسبات پیچیده داشته‌است.

به باور بسیاری از باستان‌شناسان، یافته‌های جیرفت همهٔ قضاوت‌های باستان‌شناسی گذشته را تحت تأثیر قرار داده‌است؛ زیرا ممکن است تمدن جیرفت همان تمدن آراتا[۵] باشد.[۶] تعداد بسیار زیادی از آثار و گنجینه‌های ارزشمند تمدن جیرفت به‌ویژه آثار سنگ صابونی نگاره‌دار منحصربه‌فرد طی سال‌های دهه ۱۳۸۰ خورشیدی به دلیل عدم حفاظت و نبود توجه به این منطقه، غارت شده و از ایران خارج گردیدند.[۷][۸][۹][۱۰]

تمدن ناشناخته[ویرایش]

یک نیایشگاه بسیار بزرگ با قدمت بیش از ۵۰۰۰ سال در تپه کنارصندل، آثار سنگی بسیار و همچنین کتیبه‌های نگاشته‌شده به خطی ناشناخته در محوطهٔ باستانی جیرفت در استان کرمان به طول ۴۰۰ کلیومتر و در حاشیهٔ هلیل رود شناسایی شده و به نظر می‌رسد این منطقه در هزاره سوم پ. م، مرکز یک تمدن بزرگ و با شکوه بوده‌است.

باستان‌شناسان با بررسی دوبارهٔ کتیبه‌هایی که از پیش در مناطق مهم باستانی کشف شده بودند، سعی کردند اطلاعات بیشتری دربارهٔ این تمدن عظیم و ناشناخته بدست آورند و در نهایت پس از تحقیقات فراوان، به تعدادی کتیبه دست یافتند. در یکی از این اسناد که از خرابه‌های شهر اوروک[۱۱] بدست آمده‌است، داستان کشمکش میان پادشاه سومر با فرمانروای سرزمین ثروتمندی بنام آراتا ثبت شده بود و در کتیبهٔ دیگر، پادشاه سومری سعی کرده بود با گذر از شهر شوش و هفت رشته کوه، به سرزمین آرتا حمله کند.

بررسی دقیق این کتیبه‌ها و آثار کشف شده این فرضیه را به اثبات نزدیک می‌کند که شهر افسانه‌ای و گمشدهٔ ارت که در شرق ایران قرار داشته، به احتمال زیاد همان شهر جیرفت است. از آثار کشف‌شده در حوزهٔ تمدن جیرفت می‌توان به ظروف و پلاک‌های سنگی با نقوش بسیار ظریف از موجوداتی چون عقاب، عقرب و پلنگ اشاره کرد. متأسفانه طی چند سال اخیر، حفاران غیرمجاز و قاچاقچیان اشیای عتیقه، بسیاری از آثار کشف شده در این محوطهٔ باستانی را که جزو میراث ملی ایرانیان محسوب می‌شدند و ارزش بسیار زیادی در شناخت سابقهٔ تمدنی کشورمان داشتند، از کشور خارج کرده و با بهای اندکی به موزه‌داران بزرگ دنیا فروخته‌اند.

داستان جنگ پادشاه سومر[ویرایش]

در این داستان حماسی که در اوایل هزارهٔ سوم پیش از میلاد و به خط میخی سومری روی یک سفال نگاشته شده، چنین آمده‌است: روزی انمرکار[۱۲][۱۳] با فرستادن نماینده‌ای، از حاکم ارت می‌خواهد تا استادان هنرمند و سنگ‌های گران‌بها را برای ساخت معبد به اوروک بفرستد. حاکم ارت هم در ازای فرستادن سنگ‌ها، از پادشاه اوروک تقاضای غلّه می‌کند. انمرکار دوباره قاصدی به سرزمین ارت می‌فرستد و تقاضای خود را تکرار می‌کند. عاقبت دو پادشاه به تفاهم می‌رسند و حاکم ارت، هنرمندان و سنگ‌های زینتی را به سومر می‌فرستد. متن این کتیبه‌ها بیانگر آن است که حدود پنج هزار سال پیش، میان بازرگانان ارت و میانرودان ارتباط پیوسته‌ای وجود داشت و هنرمندان چیره‌دست ارت در ساخت کاخ‌ها و معابد به سومری‌ها کمک کرده‌اند.

منابع[ویرایش]

  1. CHRONOLOGY OF IRANIAN HISTORY PART 1 iranicaonline.org
  2. http://rasekhoon.net/article/show/210163/تمدن%20شهر%20سوخته/
  3. http://www.iranboom.ir/tarikh/bastan-shenasi/3355-espidej-halghe-ertebat-shah-sokhte-jiroft.html
  4. «سازمان میراث فرهنگی و صنایع‌دستی و گردشگری». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. دریافت‌شده در ۲۰۱۱-۰۵-۱۹.
  5. Hartha
  6. مستند پی‌یرجیبون
  7. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۹ ژوئیه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۸ ژوئیه ۲۰۱۵.
  8. http://www1.jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100004192043
  9. http://isna.ir/fa/print/8303-10192/غارت-آثار-باستاني-تمدن-پنج-هزارساله-حاشيه
  10. http://vista.ir/article/215389/تمدنی-که-به-یغما-رفت
  11. در جنوب میانرودان
  12. پادشاه شهر اور وک
  13. Enmerkar and the Lord of Aratta

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • محمدپناه، بهنام. کهن‌دیار. شابک ‎۹۶۴-۸۲۴۹-۳۴-۲
  • مستند تمدنی گم شده و به سرقت رفته و مرکز زبان سانسکریتویدیو در یوتیوب
  • مجیدزاده [۱]
  • «تمدن جیرفت» در دانشنامهٔ ایرانیکا
  • Jiroft, Fabuleuse Decouverte en Iran, Dossiers Archeologica 287, October ۲۰۰۳.
  • Yousef Mazidzadeh, Jiroft earliest oriental civilization (۲۰۰۴).
  • O. White Muscarella, Jiroft and “Jiroft-Aratta”: A Review Article of Yousef Madjidzadeh, Jiroft: The Earliest Oriental Civilization, Bulletin of the Asia Institute ۱۵ (۲۰۰۵) ۱۷۳–۱۹۸.
  • Andrew Lawler, Ancient Writing or Modern Fakery?، Science ۳ اوت ۲۰۰۷: Vol. 317. no. 5838, pp. ۵۸۸ – ۵۸۹.
  • Andrew Lawler, Iranian Dig Opens Window on New Civilization, Science ۲۱ مه ۲۰۰۴: Vol. 304. no. 5674, pp. ۱۰۹۶–۱۰۹۷.
  • M.R. Maheri The Early Civilizations Of Kerman (تمدّن‌های نخستین کرمان)، Markaze Kerman Shenasaee (۲۰۰۰)، 1st edition, ISBN 964-6487-21-1

پیوند به بیرون[ویرایش]

Jiroft culture
Jiroft culture vase.jpg
Jiroft culture bronze vase.
Jiroft culture bronze vase.
Created2500 BC to 2200 BC
Jiroft is located in Iran
Jiroft
Jiroft
Jiroft is located in West and Central Asia
Jiroft
Jiroft

The "Jiroft culture"[1] is a postulated early Bronze Age (late 3rd millennium BC) archaeological culture, located in the territory of present-day Balochistan and Kermān Provinces of Iran. The hypothesis is based on a collection of artifacts that were confiscated in Iran and accepted by many to have derived from the Jiroft area in south central Iran, reported by online Iranian news services, beginning in 2001.

The proposed type site is Konar Sandal, near Jiroft in the Halil River area. Other significant sites associated with the culture include; Shahr-e Sukhteh (Burnt City), Tepe Bampur, Espiedej, Shahdad, Tal-i-Iblis and Tepe Yahya.

The proposition of grouping these sites as an "independent Bronze Age civilization with its own architecture and language", intermediate between Elam to the west and the Indus Valley Civilization to the east, is due to Yusef Majidzadeh, head of the archaeological excavation team in Jiroft. He speculates they may be the remains of the lost Aratta Kingdom, but his conclusions have met with skepticism from some reviewers. Other conjectures (e.g. Daniel T. Potts, Piotr Steinkeller) have connected Konar Sandal with the obscure city-state of Marhashi, that apparently lay to the east of Elam proper.

Discovery and excavation

Many artifacts associated with Jiroft were recovered from looters described as "destitute villagers" who had scavenged the area south of Jiroft before 2001, when a team led by Yusef Majidzadeh began excavations. The team uncovered more than two square kilometers of remains from a city dating back to at least the late 3rd millennium BC. The data Madjidzadeh's team has gathered demonstrates that Jiroft's heyday was from 2500 BC to 2200 BC.[2][2]

The looted artifacts and some vessels recovered by the excavators were of the so-called "intercultural style" type of pottery known from Mesopotamia and the Iranian Plateau, and since the 1960s from nearby Tepe Yahya in Baft. The "Jiroft civilization" hypothesis proposes that this "intercultural style" is in fact the distinctive style of a previously unknown, long-lived civilization.[citation needed]

This is not universally accepted. Archaeologist Oscar Muscarella of the Metropolitan Museum of Art criticizes that the excavators resorted to sensationalist announcements while being more slow in publishing scholarly reports, and their claims that the site's stratigraphy shows continuity into the 4th millennium as overly optimistic. Muscarella does nevertheless acknowledge the importance of the site.

Earlier excavations at Kerman were conducted by Sir Aurel Stein around 1930.

Jiroft culture artifact.

One of the most notable archaeological excavations done in Kerman Province was one done by a group led by Professor Joseph Caldwell from Illinois State Museum in 1966 (Tal-i-Iblis) and Lamberg-Karlovsky from Harvard University in 1967 (Tepe Yahya Sogan Valley, Dolatabad).

Archeological excavations in Jiroft led to the discovery of several objects belonging to the fourth millennium BC.

According to Majidzadeh, geophysical operations by French experts in the region indicate the existence at least 10 historical and archaeological periods in the region belonging to different civilizations who lived in this area during different periods of time in history. According to the French experts who studied this area, the evidence remained from these civilizations may be traced up to 11 meters under the ground.

"What is obvious is that the evidence of Tal-i-Iblis culture in Bardsir can be traced in all parts of the region. Tal-i-Iblis culture, known as Ali Abad period (fourth millennium BC) was revealed by Joseph R. Caldwell, American archaeologist,"[citation needed] said Majidzadeh.

Site

The primary Jiroft site consists of two mounds a few kilometers apart, called Konar Sandal A and B with a height of 13 and 21 meters, respectively (approximate location 28°30′N 57°48′E / 28.5°N 57.8°E / 28.5; 57.8). At Konar Sandal B, a two-story, windowed citadel with a base of close to 13.5 hectares was found.

Helmand culture

Master of animals in chlorite, Jiroft, Kerman ca. 2500 BC, Bronze Age I, National Museum of Iran

Helmand culture of western Afghanistan was a Bronze Age culture of the 3rd millennium BC. Some scholars link it with Shahr-i Sokhta, Mundigak, and Bampur.

The term "Helmand civilization" was proposed by M. Tosi. This civilization flourished between 2500 and 1900 BC, and may have coincided with the great flourishing of the Indus Valley Civilization. This was also the final phase of Periods III and IV of Shahr-i Sokhta, and the last part of Mundigak Period IV.[3]

Thus, Jiroft culture is closely related to Helmand culture. Jiroft culture flourished in the eastern Iran, and the Helmand culture in western Afghanistan at the same time. In fact, they may represent the same cultural area. Mehrgarh culture, on the other hand, is far earlier.

Writing system

Jiroft culture inscriptions.

An inscription, discovered in a palace, was carved on a brick whose lower left corner only has remained, explained Yusef Majidzadeh, head of the Jiroft excavation team.[4]

"The two remaining lines are enough to recognize the Elamite script," he added.

"The only ancient inscriptions known to experts before the Jiroft discovery were cuneiform and hieroglyph," said Majidzadeh, adding that" The new-found inscription is formed by geometric shapes and no linguist around the world has been able to decipher it yet."

Archeologists believe the discovered inscription is the most ancient script found so far and that the Elamite written language originated in Jiroft, where the writing system developed first and was then spread across the country.[4][5] Other scholars[6] have called the authenticity of the cyphers into question, suggesting they may be examples of several modern forgeries in circulation since the earlier looting[7] at the site.

See also

References

  1. ^ Oscar White Muscarella, Jiroft (2008), in: Encyclopedia Iranica. "For archeological accuracy the terms "Jiroft" or "Jiroft culture" employed to define a specific ancient Iranian culture and its artifacts should only be cited within quotation marks. All the artifacts known to date that are accorded the Jiroft label have not been excavated; they have in fact been plundered."
  2. ^ a b "Insider - The New Bronze Age - Archaeology Magazine Archive". archive.archaeology.org. Retrieved 11 April 2018.
  3. ^ Jarrige, J.-F., Didier, A. & Quivron, G. (2011) Shahr-i Sokhta and the Chronology of the Indo-Iranian Borderlands. Paléorient 37 (2) : 7-34 academia.edu
  4. ^ a b http://edition.presstv.ir/detail/29784.html
  5. ^ Foltz, Richard C. (2016). Iran in World History. Oxford University Press. p. 6. ISBN 9780199335503.
  6. ^ "Yahoo! Groups". groups.yahoo.com. Retrieved 11 April 2018.
  7. ^ Counterfeit artefacts in circulation since discovery Encyclopædia Iranica

Sources

External links

Media related to Jiroft culture at Wikimedia Commons