تفسیر منسوب به ابوحمزه ثمالی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

تفسیر منسوب به ابوحمزه ثُمالی، تفسیر قرآن به شیوه روایی است.

معرفی نویسنده[ویرایش]

ابوحمزه، ثابت بن دینار ثمالی ازدی از فقها، زهاد و مشایخ شیعه در کوفه بوده‌است که امام چهارم تا ششم شیعه را درک کرده‌است. تاریخ ولادت او احتمالاً پیش از سال ۸۲ و سال وفاتش بین ۱۴۸ تا ۱۵۰ هجری قمری است.[۱]

شخصیت[ویرایش]

همه علمای شیعه او را توثیق کرده‌اند. هر چند بسیاری از علمای مکتب خلفا (اهل سنت) او را رافضی و غالی می‌دانند اما بعضی از آن‌ها مانند ابن کثیر، ترمذی، ابن ماجه و خطیب بغدادی روایات او را نقل کرده‌اند. ثعلبی، طبری، ابن کثیر، قرطبی، سیوطی، ابوحیان، حاکم نیشابوری، ابوالفرج اصفهانی و ابن اسحاق هم در تفسیر به روایات او اعتماد کرده‌اند.
حاکم نیشابوری که محدث و مفسر اهل سنت است در المستدرک سند آن را طبق نظر بخاری و مسلم صحیح دانسته است.[۲]
در برخی نقل‌ها آمده است که شراب می‌نوشیده اما این نقل‌ها به لحاظ سند معتبر نیست و چه بسا ساخته و پرداخته مخالفین باشد. روایاتی نیز در مدح او وارد شده‌است که آن‌ها نیز ظاهراً به جهت سند معتبر نمی‌باشند. اما به هر حال بزرگان رجالی متقدم ما مانند مرحوم نجاشی و شیخ الطائفه طوسی او را توثیق کرده‌اند.[۳]

آثار[ویرایش]

کتب متعددی داشته که عبارتند از:
- کتاب النوادر
- کتاب الزهد
- رساله حقوق
- تفسیر قرآن.
از این میان تنها رساله حقوق باقی مانده است.[۱]

معرفی کتاب[ویرایش]

کتاب تفسیر قرآن ایشان ظاهراً حداقل تا قرن ششم هجری باقی بوده‌است اما بعد از آن دیگر هیچ نشانی از آن نیست.
افراد مختلفی از این کتاب نام برده و برخی نیز احادیث آن را روایت کرده‌اند که عبارتند از:
- مرحوم نجاشی (قرن پنجم)
- ابواسحاق، احمد بن محمد ثعلبی (قرن پنجم)
- ابن ندیم در الفهرست (قرن پنجم)
- فرات کوفی ( قرن پنجم)
- ثعلبی (قرن پنجم)
- ابوجعفر، محمد بن علی بن شهر آشوب (قرن ششم[۴]
- شهرستانی در مفاتیح الاسرار و مصابیح الابرار (قرن ششم)
تفسیر او از منابع مفسرهایی مانند طبری، طبرسی و عیاشی بوده‌است.کتابی که اکنون به نام او چاپ شده‌است، توسط محمدحسین حرزالدین از لابه‌لای سایر کتاب‌ها استخراج شده و توسط انتشارات دارالمفید بیروت چاپ شده‌است.[۲]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ تفسیر القرآن الکریم، لأبی‌حمزة ثابن بن دینار الثمالی، دارالمفید، بیروت، مقدمه
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «ابوحمزه ثمالی». سایت تبیان.
  3. «تفسیر منسوب به ابوحمزه ثمالی – تقریرات درس علی ریاحی نبی». سایت رسمی گروه تحقیقاتی علوم و معارف اسلامی احتجاج. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ نوامبر ۲۰۱۴.
  4. «تفاسیر قرن دوم هجری». سایت کتاب هدایت. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ سپتامبر ۲۰۱۹.