تعلیق (روایت)
تعلیق (انگلیسی: Suspense) به حس و کشش تنشآلود و پرهیجانِ برآمده از موقعیتی غیرقابلپیشبینی و مرموز گفته میشود. این اصطلاح بهطورمعمول در ادبیات داستانی و نمایشی کاربرد دارد اما منحصر به آنها نیست.
تعلیق در مفهومِ هیچکاکیاش بدین معناست: در داستان فیلم مخاطب باید از احتمال رخداد وحشتناکی مطلع باشد که بازیگر آن را نمیداند و باوجود پیشآگاهی مخاطب، توانایی مداخله و پیشگیری از آن را ندارد. فیلمهایی که تعلیق قابلتوجهی در آنها بهکار میرود بهطورمعمول در ژانر دلهرهآور طبقهبندی میشوند.
در مفهومی وسیعتر حس تعلیق هنگامی بهوجودمیآید که فرد از فرایند و چگونگی خلق یک رخداد در آینده ناآگاه است اما وقوع آن را پیشبینی میکند. از این رو تعلیق آمیزهای از پیشبینی و عدم قطعیت دربارهٔ وقایع مبهم آینده است و در مقابل احساس شگفتی قرار میگیرد. به عبارت دیگر، تعلیق یعنی ابهام (به همراه میل به رفع آن) دربارهٔ اینکه قصه قرار است چهطور پیش برود. تعلیق ممکن است کم یا زیاد باشد اما میتوانیم بگوییم در روایتهایی که نمیگذارند کتابمان را ببندیم یا پایمان را از سالن سینما یا تئاتر بیرون بگذاریم، تعلیق همواره تا حدی وجود دارد. هنر روایت در حل تعلیق با چاشنی غافلگیری است. در روایتشناسی تفاوت ظریفی بین تعلیق و تعویق وجود دارد. تعویق به معنای کُندکردن جریان گفتمان روایی و اغلب راهی است برای افزایش تعلیق.[۱]
در فیلم «پرندگان»، تعلیق هیچکاکی به اوج خود میرسد. این نوع تعلیق، برخلاف غافلگیری یا ترس، احساس بیثباتی و ناامنی را در مخاطب ایجاد میکند.[۲]
تعلیق (suspense) ابزاری ادبی است که نویسندگان برای حفظ علاقه خوانندگان در داستان خود از آن استفاده میکنند بطوریکه حس انتظار برای رخداد اتفاقی مهم را در خواننده به وجود آورند. تعلیق تنشی است حاصل از حس عدم اطمینان خواننده از آنچه در داستان اتفاق خواهد افتاد، این تنش میتواند در طول یک صحنه یا یک فصل کتاب باشد یا در کل آرک داستانی. هدف از استفاده از تعلیق در ادبیات این است که خوانندگان را بیشتر در مورد سرنوشت شخصیتها نگران کرده و ارتباط همدلانهای با آنها ایجاد کند؛ بنابراین تعلیق در داستان از کنجکاوی خواننده بهره میبرد.
در داستان از تعلیق برای اهداف زیر استفاده میشود:
- افزایش تنش در زمان صحنه
- پنهان کردن جواب از خواننده و ارائه آنها در زمان مورد نظر نویسنده
- به وجود آوردن اتفاقات غیرمنتظره
- مشتاق نگه داشتن خواننده
در حالی که تعلیق اغلب در داستانهای معمایی و مهیج به کار میرود، امّا میتواند در هر اثر داستانی حضور داشته باشد زیرا کنجکاوی همان چیزی است که خوانندگان را وادار میکند کتاب را به پایان برسانند.
انواع تعلیق
[ویرایش]- تعلیق روایی یا بلند مدت (narrative suspense): به تنشی اشاره دارد که در کل داستان ایجاد میشود.
- تعلیق کوتاه مدت (short-term suspense): یک لحظه یا یک صحنه کوتاه از تعلیق که یک واکنش قدرتمند را در خواننده برانگیخته کند.
- تعلیق معمایی: معمولترین شکل تعلیق است که اغلب در داستانهای مهیج و البته رمانهای معمایی استفاده میشود و چیزی بهعمد از خواننده پنهان میشود. خواننده میداند که از تمام حقیقت آگاه نیست و این حس کنجکاوی، آنها را در انتظار نگه میدارد.
- تعلیق وحشتناک: خواننده میداند اتفاق وحشتناکی در شرف وقوع است اما ماهیت دقیق آن هنوز ناشناخته است. تفاوت آن با تعلیق معمایی در این است که ابهام کمتری دارد و قابل انتظار است و بهطورمعمول کوتاه مدت است.
- تعلیق رمانتیک / کمدی: ممکن است در شرایطی اتفاق بیفتد که خواننده نمیداند چه اتفاقی خواهد افتاد، اگرچه این تنش بهطورمعمول خفیفتر از سایر اشکال تعلیق است و بهطور تقریبی بهطور انحصاری در نمایشهای خنده آور (farce) رخ میدهد. یکی از شکلهای مشهور آن، طنز دراماتیک است که در آن، خواننده چیزی را میداند که همه شخصیتها از آن آگاه نیستند، و میخواهد ببیند آنها چگونه نسبت به آن موضوع واکنش نشان میدهند.
نحوه ایجاد تعلیق در داستان
[ویرایش]- گرسنه نگه داشتن خواننده
- آینده نگاری (forshadow) کردن عناصر مهم:
- ارائه یک شیء یا شخصیت مهم که بعدها به طرح داستان برمی گردد.
- به نظر برسد که رازی را افشا میکند، اما سایر جزئیات مهم را مورد غفلت قرار دهد.
- عباراتی که بهطور غیرمعمول مبهم یا رمزی بیان میشوند.
- استفاده از فلش بک (flashabck)
- در خطر قرار دادن شخصیتهای داستان
- همیشه یک قدم جلوتر باشید
جستارهای وابسته
[ویرایش]منابع
[ویرایش]- ↑ ابوت، اچ. پورتر (۱۳۹۷). سواد روایت. ترجمهٔ رویا پورآذر و نیما م. اشرفی. تهران: اطراف. صص. ۳۹۹. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۹۸۰۱۹-۰-۹.
- ↑ سینما کلاسیک، شبکه نمایش، مسعود فراستی
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «Suspense». در دانشنامهٔ ویکیپدیای انگلیسی، بازبینیشده در ۲۵ اکتبر ۲۰۱۶.