تورخان سلطان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از ترخان خدیجه سلطان)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
تورخان سلطان
Turhan Hatice.jpg
نگاره‌ای از تورخان سلطان در دوران والده سلطان بودن در سال ۱۶۶۰
والده سلطان
تصدی۸ اوت ۱۶۴۸ – ۴ اوت ۱۶۸۳
پیشینماه‌پیکر سلطان
جانشیندلآشوب سلطان
خاصگی سلطان
تصدی۲ ژانویه ۱۶۴۲– ۸ اوت ۱۶۴۸
پیشینعایشه سلطان
جانشینگلنوش سلطان
نایب السلطنه امپراتوری عثمانی
حکمرانی۳ سپتامبر ۱۶۵۱ – ۲۵ دسامبر ۱۶۵۶
پیشینماه‌پیکر سلطان
جانشینندارد
همسرابراهیم یکم
فرزند(ها)محمد چهارم
گوهرخان سلطان
گلثوم سلطان (احتمالا)
نام کامل
دولتلو عصمتلو تورخان حدیثه والده سلطان عالیت الشان حضرتلری
خاندانخاندان عثمانی (بواسطه ازدواج)
زادروزنادیا
حدود ۱۶۲۷
روسیه
مرگ۴ اوت ۱۶۸۳ (۵۶ یا ۵۵ سال)
استانبول، امپراتوری عثمانی
خاک‌سپاریمسجد ینی والده، استانبول
دین و مذهباسلام پیش تر ارتودکس مسیحی

تورخان سلطان، (زاده ۱۵۲۷ روسیه – درگذشته ۴ اوت ۱۵۸۳ ادرنه) خاصگی سلطان ابراهیم یکم، هم‌چنین والده سلطان و نایب‌السلطنه پسرش، محمد چهارم بود. وی آخرین زن قدرتمند در دوران سلطنت زنان بود.

زندگی‌نامه[ویرایش]

تورخان سلطان اصالتی روسی یا اوکراینی داشت. احتمالا نا‌اصلی‌ او نادیا بوده‌است که در هنگام حمله تاتارهای کریمه به روسیه اسیر شد و زمانی که او ۱۲ سال داشت از طرف خان کریمه به ماه‌پیکر سلطان هدیه شد و به حرم‌سرای استانبول منتقل شد. ماه‌پیکر سلطان او را تورخان نامید و شخصا او را تربیت کرد.[۱][۲][۳]

خاصگی سلطان[ویرایش]

تورخان توسط ماه‌پیکر سلطان برای ابراهیم یکم فرستاده شد. او در ژانویه سال ۱۶۴۲ فرزندش محمد چهارم را به دنیا آورد و به دنبال آن دو دختر دیگر هم متولد شدند.[۴]

تورخان اولین خاصگی از هشت خاصگی ابراهیم یکم بود اما همسر عقدی سلطان نبود. وی به عنوان مادر شاهزاده ولیعهد در حرم‌سرا به مشاور همسرش تبدیل شد. تورخان سلطان به خاطر عشق به قدرت و جاه‌طلبی و شخصیت بی رحمانه مشهور بود به‌ همین دلیل ابراهیم او را پس زد.

بعد از ورود هماشاه سلطان و ازدواج با ابراهیم نفرت او به همسرش افزایش یافت و به همین علت با والده ماه‌پیکر سلطان برای برکناری ابراهیم یکم و جانشینی فرزند خردسالش همکاری کرد.

والده سلطان[ویرایش]

رفتارهای ابراهیم باعث شد در ۸ اوت ۱۶۴۸ از سلطنت برکنار و در ۱۸ اوت عدام شد. پسرش محمد چهارم جانشین او شد و با اینکه انتظار می‌رفت تورخان والده سلطان شود اما به دلیل جوانی و بی تجربگی این مقام به ماه‌پیکر سلطان مادربزرگ سلطان داده شد زیرا وی مادر دو سلطان بود و تجربه بیشتری داشت. بنابر این ماه‌پیکر مقام والده بزرگ و تورخان مقام والده کوچک را کسب کرد.[۵]

تورخان یک زن بلند پرواز بود و دوست نداشت مقام والده سلطان را از دست دهد. او در جنگ قدرت مورد حمایت رئیس خاجگان حرم و وزیران دولت بود، درحالی که ماه‌پیکر توسط سپاه ینی‌چری‌ حمایت می‌شد. اگرچه موقعیت ماه‌پیکر به عنوان والده برای دولت خوشایند بود اما مردم از دخالت ینی‌چری‌ها در حکومت خشمگین بودند.[۶]

در این جنگ قدرت ماه‌پیکر تصمیم گرفت محمد را خلع و یکی دیگر از نوه‌های خود را جانشین سلطنت کند. این جابجایی بیشتر به دلیل کنارگذاشتن عروسش با کسی بود که ماه‌پیکر بتواند راحت تر بر او تسلط داشته باشد. اما این نقشه نا موفق بود و در نهایت ماه‌پیکر با خیانت اطرافیانش کشته شد.[۷]

نایب‌السلطنه[ویرایش]

با مرگ ماه‌پیکر، تورخان نایب‌السلطنه شد. وی قدرت زیادی داشت و پسرش را در جلسات دیوان همراهی می‌کرد و از پشت پرده صحبت می‌کرد. او به شدت پسرش را دوست داشت و سلطان به وی احترام می‌گذاشت. تورخان سلطان و مادر همسرش ماه‌پیکر سلطان تنها دو زن در تاریخ عثمانی بودند که با داشتن سمت نایب‌السلطنه کنترل بر امپراتوری عثمانی داشتند و حتی تورخان از ماه‌پیکر پیشی گرفت و قدرت بیشتری پیدا کرد. وی توانست قدرت را به صورت مساوی با خود و سلطان عثمانی به اشتراک بگذارد.[۸]

تورخان در دوران نایب‌السلطنه بودن با دو مشکل بزرگ رو به رو شد. اولین مشکل جنگ برای فتح کرت و مشکل دوم بحران مالی ناشی از هزینه‌های زیاد جنگ. وزیران هم نتوانستند اوضاع را بهبود ببخشند با این حال کپرلو محمد پاشا در سال ۱۶۵۶ به سمت وزیر اعظم رسید اما شرط او برای پذیرش این مقام قدرتی بیشتر از وزرای پیشین بود تورخان سلطان پذیرفت و قدرت سیاسی خود را به او منتقل کرد اما همچنان به عنوان تنها مشاور فرزندش باقی ماند و قدرت داست.[۹]

آثار[ویرایش]

تورخان سلطان ساخت و سازهای زیادی انجام داد. وی در سال ۱۶۵۸ دستور ساخت دو قلعه بزرگ در ناحیه فاتح استانبول صادر کرد. این قلعه‌های یکی در سمت اروپا و دیگری در سمت آسیا ساخته شدند.

تورخان سلطان هم‌چنین درسال ۱۶۶۰ دستور ساخت مسجد ینی‌والده را صادر کرد.[۱۰] قبل از آن صفیه سلطان در سال ۱۵۹۷ دستور ساخت این مسجد را در محله امینو استانبول داد، هدف وی اسلامی‌‌تر کردن این منطقه بود اما ساخت و ساز مسجد با مرگ محمد سوم در سال ۱۶۰۳ متوقف شد. مسجد در سال ۱۶۶۵ تکمیل شد، نه تنها یک مسجد بلکه یک مدرسه چشمه‌های عمومی و یک بازار هم به آن اضافه شده بود. این مسجد اولین مسجدی بود که به فرمان یک زن ساخته شده بود.[۱۱]

فرزندان[ویرایش]

محمد چهارم، (استانبول ۲ ژانویه ۱۶۴۲ – ادرینه، ۶ ژانویه ۱۶۹۳، در آرامگاه والده تورخان در مسجد جدید دفن گردید) او نوزدهمین سلطان امپراتوری عثمانی بود.

گوهرخان سلطان (تولد استانبول ۱۶۴۲ – مرگ استانبول ۲۱ سپتامبر ۱۶۹۴ در مسجد شاهزاده دفن شد) در سال ۱۶۴۶ با داماد جعفر پاشا، در سال ۱۵۵۳ با داما محمد پاشا سپس در سال ۱۵۹۲ با داماد یوسف پاشا ازدواج کرد

گلثوم سلطان (تولد استانبول – مرگ ادرنه، در مسجد سلیمیه دفن شد) در سال ۱۶۵۲ با داماد اباضه احمد پاشا ازدواج کرد. نام کاملش ام‌کلثوم بود.

مرگ[ویرایش]

تورخان سلطان در ۴ اوت ۱۶۸۳ درگذشت و در مسجد ینی والده دفن گردید. مرگ او به معنای پایان کامل دوران سلطنت زنان بود.[۱۲]

والده پیشین:
ماه‌پیکر سلطان
تورخان سلطان
دولتلو عصمتلو عالیت الشان حضرت تورخان حدیثه والده سلطان
والده سلطان امپراتوری عثمانی

۱۶۴۸ – ۱۶۸۳

والده پسین: دلآشوب سلطان
خاصگی پیشین:
عایشه سلطان
تورخان سلطان
دولتلو عصمتلو عالیت الشان حضرت تورخان حدیثه خاصگی سلطان
خاصگی سلطان امپراتوری عثمانی

۱۶۴۲ – ۱۶۴۸

خاصگی پسین: گلنوش سلطان

منابع[ویرایش]

  1. Afyoncu; Uğur Demir, Erhan (2015). Turhan Sultan. Istanbul: Yeditepe Yayınevi. p. 27. ISBN 978-605-9787-24-6.
  2. Thys-Senocak, p. 17
  3. Baer, Marc David (2008). Honored by the Glory of Islam: Conversion and Conquest in Ottoman Europe. Oxford University Press. p. 35. ISBN 978-0-19-979783-7.
  4. Sakaoğlu, Necdet (2008). Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler. Oğlak Yayıncılık. pp. 260–262.
  5. Peirce, p.250
  6. Peirce, p.252
  7. Kadıoğlu, Muhsin (2016-10-17). THE TURKISH INFLUENCES ON THE MOST FAMOUS EUROPEAN LADIES. Muhsin Kadıoğlu.
  8. Peirce, p.253
  9. Peirce,p.255-256
  10. Thys-Senocak,p.195-196
  11. Peirce, p. 206
  12. مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا، Turhan Hatice Sultan، ویکی‌پدیا انگلیسی، دانشنامه آزاد (بار گزاری ۲۹ اسفند ۱۳۹۵)