تالار تشریفات (بیشاپور)

‏

تالار تشریفات سلطنتی

میراث جهانی یونسکو
مکان	ایران، کازرون، شهر باستانی بیشاپور
معیار ثبت	فرهنگی: (ii), (iii), (vi)
شمارهٔ ثبت	۱۵۶۸
تاریخ ثبت	۲۰۱۸ (طی نشست چهل‌و‌دوم)
اطلاعات ثبت ملی
شماره ثبت ملی	۲۴
تاریخ ثبت ملی	۲۴ شهریور ۱۳۱۰
دیرینگی	شاهنشاهی ساسانی ‏

تالار تشریفات سلطنتی یا آتشکده چلیپایی‌شکل از بناهای شهر باستانی بیشاپور است که در شهرستان کازرون قرار دارد. این بنا در سده سوم میلادی به‌دستور شاپور یکم، پادشاه ساسانی ساخته شد. تالار تشریفات در سال ۱۳۱۰ به‌عنوان یکی از نخستین آثار ملی ایران به ثبت رسید. این سازه همچنین به‌عنوان بخشی از مجموعهٔ بیشاپور در فهرست میراث جهانی به ثبت رسیده است.

موقعیت جغرافیایی

تالار تشریفات سلطنتی در مجاورت ایوان موزائیک، معبد آناهیتا و حیاط موزائیک در شمال شرقی شهر باستانی بیشاپور، از پایتخت‌های شاهنشاهی ساسانی در ۱۵ کیلومتری غرب کازرون واقع شده‌است.

تاریخچه و کاربری

تالار تشریفات سلطنتی در نیمه دوم سدهٔ سوم میلادی به دستور شاپور یکم، پادشاه ساسانی در شهر بیشاپور ساخته شد. این تالار محل برگزاری جشن‌های سلطنتی و اعیاد باستانی بوده است. این تالار همچنین به‌عنوان آتشکده سلطنتی بیشاپور مورد استفاده بوده‌است. نخستین کاوشگر این بنا، رومن گیرشمن، باستان‌شناس فرانسوی بود که عملیات کاوش در بیشاپور را به‌همراه تیمش در سال ۱۹۳۵ آغاز کرد. در نهایت وی علاوه بر ثبت تصاویر فضای پیرامون تالار تشریفات، طرح بازسازی بخشی از گچ‌بری‌های یافت‌شده در این تالار را ارائه کرد. گیرشمن علاوه بر ثبت گزارشی اختصاصی برای تالار تشریفات، ۲۰ تصویر از اشیاء کشف‌شده در محوطهٔ تالار تشریفات را ثبت و منتشر کرد. پس از وقفه‌ای طولانی، عملیات کاوش به سرپرستی علی‌اکبر سرفراز، باستان‌شناس ایرانی ادامه یافت. طی این عملیات که از سال ۱۹۶۸ آغاز شد، عملیات آواربرداری در تالار تشریفات به انجام رسیده و کاوش‌ها در محوطهٔ آن ادامه یافت.

معماری

تالار پذیرایی شاپور ساسانی به مساحت ۷۸۱ متر مربع و ارتفاع ۲۳ متر یکی از بزرگ‌ترین آثار معماری دورهٔ ساسانی به‌شمار می‌رود که برای اولین بار در تاریخ معماری ساسانی به صورت چلیپای ایرانی یا همان صلیب آریایی احداث شده است. معماری این تالار چنان مورد توجه قرار گرفت که از آن پس تمامی آتشکده‌ها را طبق نقشهٔ آن می‌ساختند و حتی بسیاری از بناهای پس از اسلام، ازجمله بناهای موسوم به چهارصفه با الهام از نقشهٔ این بنا احداث شدند. تالار تشریفات دارای چهار ایوان متقارن و متقابل است که بر فراز آن گنبدی بزرگ و شلجمی (سهمی) وجود داشته است. طول ایوان شمالی ۹ متر و پهنای آن ۷ متر بوده است و با درگاهی به پهنای ۱۱۸ متر به دالان مجاور راه می‌یافته و دارای چهار طاقچه با گچ‌بری و رنگ‌آمیزی بوده که طرفین درگاه قرار گرفته بوده‌اند. هر یک از بدنه‌های ایوان‌ها دارای سه طاقچه متقارن است و سطوح جانبی تالار پذیرایی جمعاً دارای ۶۴ طاقچه تزئینی بوده است. ایوان‌های تالار دارای پوشش ضربی و نیم‌دایره بوده‌اند. صحن مرکزی آن مربعی در ابعاد ۲۳ در ۲۳ متر بوده که هر یک از جرزهای تشکیل‌دهنده مربع با طاق آن ۷ متر مربع بوده است. اطراف تالار تشریفات با دالان‌هایی برای گردش احاطه شده و از درون چهار ایوان تالار، درگاه‌ها به دالان‌ها راه می‌یافته است. دالان غربی به معبد آناهیتا منتهی می‌شده و دالان جنوبی به ایوان موزائیک ختم می‌شده است. دالان شمالی نیز به فضای باز و تفرجگاه منتهی می‌شده است.

نگارخانه

• 
• 
• 
•