اوزون‌برون

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از تاس‌ماهی ستاره‌ای)
پرش به: ناوبری، جستجو
اوزون‌برون
وضعیت بقا
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: جانوران
شاخه: طنابداران
رده: پرتوبالگان
راسته: تاس‌ماهی‌سانان
تیره: ماهیان خاویاری
سرده: Acipenser
گونه: A. stellatus
نام علمی
Acipenser stellatus
پالاس، ۱۷۷۱

اوزون‌بُرون (از ترکی و به معنی دراز دماغ)، ماهی استروژن یا تیریج یکی از گونه‌های ماهیان خاویاری است که به خاطر تولید خاویار ارزش اقتصادی بالایی دارد. خاویار استحصالی از آن، منبع درآمد ارزی مهمی برای کشورهای تولیدکننده‌است. تیریج نام گیلکی این ماهی است.[۲]

دریای خزر از بزرگترین منابع ماهیان خاویاری از قبیل فیل ماهی - اوزون برون (درکون - چهارواش و ستره) می‌باشد. این ماهی همچنین در دریای سیاه زیست می‌کند.

ریخت‌شناسی[ویرایش]

اوزون برون دارای بدنی کشیده و دراز است. پوزه ماهی نیز باریک و کشیده است. روی لب پایینی و سر ماهی نیز بریدگی به چشم می خورد. این ماهی دارای سیبیلک های کوتاه است. قسمت پهلو و پشت این نوع ماهی، به رنگ سیاه و قسمت شکم ماهی نیز رنگ روشن است.

طول بدنش حداقل 123 سانتی متر و حداکثر به 241 سانتی متر می رسد. این ماهی دارای 5 ردیف استخوان است و در پشت ماهی نیز 9 تا 16 استخوان وجود دارد. یکی دیگر از مشخصات ماهی اوزون برون وجود 9 تا 14 استخوان در ناحیه شکم است. روی بدن ماهی نیز ستاره های روشن دیده می شود.

مشخصات بیولوژی[ویرایش]

تمبر پستی جمهوری آذربایجان با تصویر اوزون برون

اوزون برون یک ماهی مهاجر است و اغلب در رودخانه های گرم زندگی می کند. زیستگاه ماهی دارای بستر ماسه ای، شنی و رسی است که می توانند به راحتی در آن حرکت کنند. این ماهی خانه خود را در 50 تا 300 متری عمق دریا می سازد. دمای آب نیز باید بین 4 تا 27 درجه باشد.

اوزون برون خزر از نرم تنان تغذیه می کند. غذای این ماهی بیشتر از 40 سانتی متر طول دارد. سگ ماهی و گاو ماهی غذای این ماهی است که گاهی طول آنها به 80 سانتی متر می رسد.

اوزون برون خزر تا یک و نیم متر رشد می کند و در 12 سالگی نیز به بلوغ می رسد که در این سن می تواند تخم ریزی کند.

این ماهی هر سال دو بار برای تولید مثل آماده می شود. زمان تخم ریزی این ماهی در دو ماه پایانی فصل بهار است و در دمای بین 12 تا 14 درجه تخم ریزی می کند. در هر بار تخم ریزی، اوزون برون ایرانی می تواند بین 15 تا 333 هزار تخم تولید کند. تمامی فرآیند تولید مثل این ماهی در رودخانه انجام می شود.

زیست شناسی[ویرایش]

اوزون برون دریایی به صورت دسته جمعی مهاجرت می کند که ابتدا وارد رودخانه می شوند. از جمله رودخانه های ایران که محل زیست این نوع ماهی است می توان به رودخانه بابل رود، سرخ رود، کورا، گرگان رود و تجن اشاره کرد.

صید ماهی ازون برون 600 کیلویی در سواحل نکا

اوزون برون دریایی در اوایل شهریور تا پاییز به آب های گرم می رود و در فصل بهار از فروردین تا خرداد نیز به مناطق سردسیر مهاجرت می کند

ارزش اقتصادی[ویرایش]

 اوزون برون تازه به دلیل تولید خاویار ارزش اقتصادی زیادی دارد. همچنین گوشت اوزون برون تازه دارای ارزش غذایی است. در صنعت تولید چسب نیز از کیشه شنای این ماهی استفاده می شود. 60 درصد از خاویار ایران توسط این ماهی تولید می شود. در حال حاضر تدابیر زیادی برای حفاظت از ماهی اوزون برون صورت گرفته است. زیرا صید بیش از حد، ساخت و ساز سد، تخریب رودخانه، آلودگی رودخانه ها و ... موجب کاهش میزان این ماهی شده است.

در ایران تلاش زیادی شده است تا این ماهی به صورت پرورشی تولید شود که برای اولین بار تخم اوزون برون از ماهی های پرورشی بدست آمده است.

اوزون برون ایرانی با طول 122 سانتیمتر می تواند تا 1070 گرم خاویار تولید کند.

استخر خاکی پرورش ماهی ازون برون در ایران

در حال حاضر در ایران ، اوزون برون به صورت پرورشی تولید و نگهداری می شود و تلاش شده تا عمده خاویار از این نوع ماهی تهیه شود. در این صورت اوزون برون ایرانی که در رودخانه زیست می کند، با انقراض مواجه نمی شود.

ارزش غذایی[ویرایش]

ماهی اوزون برون دارای ارزش غذایی بالایی است. به طوری که دارای 17،8 درصد پروتئین، 9،5 درصد چربی و 71،7 درصد رطوبت است.

نوع اوزون برون پرورشی دارای 21 درصد پروتئین، 1،4 درصد چربی و 76،8 درصد رطوبت است. تخم اوزون برون دارای ارزش غذایی و اقتصادی زیادی است.طبق تحقیقات انجام شده میزان پروتئین گوشت اوزون برون پرورشی نسبت به اوزون برون دریایی بیشتر است و میزان چربی آن کم تر می باشد. طرز تهیه اوزون برون متفاوت است و هرکس طبق تجربه می تواند یک غذای فوق العاده از اوزون برون تهیه کند. طرز تهیه اوزون برون را می توان با در نظر گرفتن علایق نسبت به ترش یا شیرین بودن آن انجام داد.

خطر انقراض[ویرایش]

این ماهی در گونه ماهیان در حال انقراض است و همین امر دولت ایران را برای تصمیم گیری جدی در این مورد وا داشته است. دریای خزر بیش از 93 درصد خاویار جهان را تامین می کند که بهره برداری بیش از حد نیز به نسل ماهی های خاویار آسیب جدی وارد کرده است.

گوشت اوزون برون تازه اغلب به صورت کبابی مصرف می شود که نسبت به سایر ماهی های خاویار قیمت مناسب تری دارد. با این وجود نباید به نسل این ماهی بی توجهی کرد. بلکه میزان صید آن باید متناسب با میزان تولید مثل باشد. به طوری که پس از چند سال شاهد کاهش تولید این ماهی نباشیم. از جمله مواردی که ایران باید به آن توجه کند، جلوگیری از صیدهای غیرمجاز اوزون برون ایرانی، جلوگیری از ورود آلاینده ها به دریای خزر و رودخانه ها می باشد.

نوع دیگری از آن اوزون برون پرورشی است و جهت بالا بردن ساختار تولید مثل در ماهیان خاویاری امکان تکثیر مصنوعی اوزون برون پرورشی به صورت پروژه انجام شد و نتایجی نیز از آن حاصل گردیده است.

منابع[ویرایش]

  1. الگو:IUCN۲۰۱۰٫۳
  2. خودزکو، آلکساندر، سرزمین گیلان. ترجمه سیروس سهامی. تهران: انتشارات پیام. [۱۳۵۰ خورشیدی]. ص۸۸.
فهرست ماهی‌ها بر حسب حروف الفبا

آ ا ب پ ت ج چ خ د ر ز ژ س ش ف ک گ ل م ن و ه ی