تاریخچه مالاریا

تاریخچه مالاریا از منشأ پیشاتاریخی آن به‌عنوان یک بیماری مشترک بین انسان و حیوان در میان پریمات‌های آفریقایی آغاز می‌شود و تا قرن بیست‌ویکم ادامه دارد. مالاریا یک بیماری عفونی انسانی گسترده و بالقوه کشنده است که در دوران اوج خود، تقریباً تمام قاره‌ها به‌جز جنوبگان را درگیر کرده بود.^[۱] پیشگیری و درمان این بیماری قرن‌هاست که هدف تلاش‌های علمی و پزشکی قرار گرفته است. پس از کشف انگل پلاسمودیوم به‌عنوان عامل بیماری‌زا، تمرکز پژوهش‌ها بر بررسی زیست‌شناسی این انگل‌ها و همچنین پشههایی که ناقل آن‌ها هستند، معطوف شده است.

اشاراتی به تب‌های دوره‌ای و منحصر به فرد آن در سراسر تاریخ ثبت شده، که از هزاره اول پیش از میلاد در یونان و چین آغاز شده است، یافت می‌شود.^[۲]^[۳]

برای هزاران سال، گیاه‌درمانی برای درمان مالاریا به کار رفته‌اند.^[۴] اولین درمان مؤثر مالاریا از پوست درخت گنه‌گنه به‌دست آمد که حاوی ماده‌ای به نام کینین است. پس از شناسایی ارتباط میان پشه‌ها و انگل‌هایشان در اوایل قرن بیستم، اقدامات کنترلی علیه پشه‌ها آغاز شد که شامل استفاده گسترده از حشره‌کش ددت، خشک‌کردن باتلاق‌ها، پوشاندن یا روغن‌مالی سطح منابع آب باز، سم‌پاشی داخلی باقی‌مانده و استفاده از پشه‌بندهای آغشته به حشره‌کش بود. در مناطق بومی مالاریا، کینین پیشگیرانه تجویز می‌شد و داروهای درمانی جدیدی مانند کلروکین و آرتمی‌سینین برای مقابله با این بیماری به‌کار گرفته شدند. امروزه، آرتمی‌سینین در تمامی داروهای مورد استفاده برای درمان مالاریا حضور دارد. پس از معرفی آرتمی‌سینین به عنوان درمانی که همراه با داروهای دیگر تجویز می‌شود، میزان مرگ‌ومیر مالاریا در آفریقا تا نصف کاهش یافت، هرچند بعدها تا حدی مجدداً افزایش پیدا کرد.^[۵]

خاستگاه و دوره پیش از تاریخ

اولین شواهد انگل مالاریا در پشه‌هایی یافت شد که در کهربا از دوره پالئوژن که تقریباً ۳۰ میلیون سال قدمت دارد، حفظ شده بودند.^[۶] تک‌یاخته‌های مالاریا به دودمان‌های میزبان نخستی‌ها، جوندگان، پرندگان و خزندگان متنوع هستند.^[۷]^[۸] DNA پلاسمودیوم فالسیپاروم همان الگوی تنوع میزبان‌های انسانی خود را نشان می‌دهد، با تنوع بیشتر در آفریقا نسبت به سایر نقاط جهان، که نشان می‌دهد انسان‌های مدرن قبل از ترک آفریقا به این بیماری مبتلا بوده‌اند. انسان‌ها ممکن است در ابتدا پلاسمودیوم فالسیپاروم را از گوریل‌ها گرفته باشند.^[۹] پلاسمودیوم ویواکس، یکی دیگر از گونه‌های پلاسمودیوم مالاریایی در میان شش گونه‌ای که انسان را آلوده می‌کنند، احتمالاً از گوریل‌ها و شامپانزه‌های آفریقایی نیز منشأ گرفته است.^[۱۰] یکی دیگر از گونه‌های مالاریا که اخیراً کشف شده و به انسان منتقل می‌شود، P. knowlesi است که از میمون‌های ماکاک آسیایی سرچشمه گرفته است.^[۱۱] اگرچه پلاسمودیوم مالاریه به شدت مختص میزبان انسان است، شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد عفونت بدون علامت در سطح پایین در میان شامپانزه‌های وحشی همچنان ادامه دارد.^[۱۲]

حدود ۱۰٬۰۰۰ سال پیش، مالاریا تأثیر عمده‌ای بر بقای انسان گذاشت، که همزمان با شروع کشاورزی در انقلاب نوسنگی بود. عواقب آن شامل انتخاب طبیعی برای بیماری سلول داسی شکل، تالاسمی، فاویسم، اوالوسیتوز آسیای جنوب شرقی، الیپتوسیتوز و از دست دادن آنتی‌ژن گربیچ (گلیکوفورین C) و آنتی‌ژن دافی در گلبول‌های قرمز بود، زیرا چنین اختلالات خونی یک مزیت انتخابی در برابر عفونت مالاریا (انتخاب متعادل) ایجاد می‌کنند.^[۱۳] سه نوع اصلی مقاومت ژنتیکی ارثی (بیماری کم‌خونی داسی‌شکل، تالاسمی و کمبود گلوکز-۶-فسفات دهیدروژناز) در زمان امپراتوری روم، حدود ۲۰۰۰ سال پیش، در دنیای مدیترانه وجود داشتند.^[۱۴]

منابع

↑ Carter R, Mendis KN (2002). "Evolutionary and historical aspects of the burden of malaria" (PDF). Clin Microbiol Rev. 15 (4): 564–94. doi:10.1128/cmr.15.4.564-594.2002. PMC 126857. PMID 12364370. Archived from the original (PDF) on 10 January 2020. Retrieved 4 August 2012.
↑ Neghina R, Neghina AM, Marincu I, Iacobiciu I (2010). "Malaria, a Journey in Time: In Search of the Lost Myths and Forgotten Stories". Am J Med Sci. 340 (6): 492–98. doi:10.1097/MAJ.0b013e3181e7fe6c. PMID 20601857.
↑ The Su Wen of the Huangdi Neijing (Inner Classic of the Yellow Emperor)
↑ Willcox ML, Bodeker G (2004). "Traditional herbal medicines for malaria" (PDF). BMJ. 329 (7475): 1156–59. doi:10.1136/bmj.329.7475.1156. PMC 527695. PMID 15539672. Archived from the original (PDF) on 22 February 2022. Retrieved 21 February 2010.
↑ Prokurat, Sergiusz (2015), Economic outcomes of Malaria in South East Asia (PDF), Józefów: Opportunities for cooperation between Europe and Asia, pp. 157–74, ISBN 978-83-62753-58-1, archived from the original (PDF) on 7 October 2016, retrieved 5 August 2016
↑ Poinar G (2005). "Plasmodium dominicana n. sp. (Plasmodiidae: Haemospororida) from Tertiary Dominican amber". Syst. Parasitol. 61 (1): 47–52. doi:10.1007/s11230-004-6354-6. PMID 15928991. S2CID 22186899.
↑ Joy DA, Feng X, Mu J, Furuya T, Chotivanich K, Krettli AU, Ho M, Wang A, White NJ, Suh E, Beerli P, Su XZ (2003). "Early origin and recent expansion of Plasmodium falciparum". Science. 300 (5617): 318–21. Bibcode:2003Sci...300..318J. doi:10.1126/science.1081449. PMID 12690197.
↑ Hayakawa T, Culleton R, Otani H, Horii T, Tanabe K (2008). "Big bang in the evolution of extant malaria parasites". Mol Biol Evol. 25 (10): 2233–39. doi:10.1093/molbev/msn171. PMID 18687771.
↑ Liu W; Li Y; Learn GH; Rudicell RS; Robertson JD; Keele BF; Ndjango J-BN; Sanz CM; Morgan DB (2010). "Origin of the human malaria parasite Plasmodium falciparum in gorillas". Nature. 467 (7314): 420–25. Bibcode:2010Natur.467..420L. doi:10.1038/nature09442. PMC 2997044. PMID 20864995.
↑ Liu W, et al. (21 February 2014). "African origin of the malaria parasite Plasmodium vivax". Nature Communications. 5 (5): 3346. Bibcode:2014NatCo...5.3346L. doi:10.1038/ncomms4346. PMC 4089193. PMID 24557500.
↑ Lee KS, Divis PC, Zakaria SK, Matusop A, Julin RA, Conway DJ, Cox-Singh J, Singh B (2011). "Plasmodium knowlesi: reservoir hosts and tracking the emergence in humans and macaques". PLOS Pathog. 7 (4): e1002015. doi:10.1371/journal.ppat.1002015. PMC 3072369. PMID 21490952.
↑ Hayakawa, Toshiyuki (2009). "Identification of Plasmodium malariae, a human malaria parasite, in imported chimpanzees". PLOS ONE. 4 (10): e7412. Bibcode:2009PLoSO...4.7412H. doi:10.1371/journal.pone.0007412. PMC 2756624. PMID 19823579. {{cite journal}}: Unknown parameter |displayauthors= ignored (|display-authors= suggested) (help)
↑ Canali S (2008). "Researches on thalassemia and malaria in Italy and the origins of the "Haldane hypothesis"". Med Secoli. 20 (3): 827–46. PMID 19848219.
↑ Sallares R, Bouwman A, Anderung C (2004). "The Spread of Malaria to Southern Europe in Antiquity: New Approaches to Old Problems". Med Hist. 48 (3): 311–28. doi:10.1017/s0025727300007651. PMC 547919. PMID 16021928.

[1] Carter R, Mendis KN (2002). "Evolutionary and historical aspects of the burden of malaria" (PDF). Clin Microbiol Rev. 15 (4): 564–94. doi:10.1128/cmr.15.4.564-594.2002. PMC 126857. PMID 12364370. Archived from the original (PDF) on 10 January 2020. Retrieved 4 August 2012.

[2] Neghina R, Neghina AM, Marincu I, Iacobiciu I (2010). "Malaria, a Journey in Time: In Search of the Lost Myths and Forgotten Stories". Am J Med Sci. 340 (6): 492–98. doi:10.1097/MAJ.0b013e3181e7fe6c. PMID 20601857.

[3] The Su Wen of the Huangdi Neijing (Inner Classic of the Yellow Emperor)

[4] Willcox ML, Bodeker G (2004). "Traditional herbal medicines for malaria" (PDF). BMJ. 329 (7475): 1156–59. doi:10.1136/bmj.329.7475.1156. PMC 527695. PMID 15539672. Archived from the original (PDF) on 22 February 2022. Retrieved 21 February 2010.

[5] Prokurat, Sergiusz (2015), Economic outcomes of Malaria in South East Asia (PDF), Józefów: Opportunities for cooperation between Europe and Asia, pp. 157–74, ISBN 978-83-62753-58-1, archived from the original (PDF) on 7 October 2016, retrieved 5 August 2016

[6] Poinar G (2005). "Plasmodium dominicana n. sp. (Plasmodiidae: Haemospororida) from Tertiary Dominican amber". Syst. Parasitol. 61 (1): 47–52. doi:10.1007/s11230-004-6354-6. PMID 15928991. S2CID 22186899.

[7] Joy DA, Feng X, Mu J, Furuya T, Chotivanich K, Krettli AU, Ho M, Wang A, White NJ, Suh E, Beerli P, Su XZ (2003). "Early origin and recent expansion of Plasmodium falciparum". Science. 300 (5617): 318–21. Bibcode:2003Sci...300..318J. doi:10.1126/science.1081449. PMID 12690197.

[8] Hayakawa T, Culleton R, Otani H, Horii T, Tanabe K (2008). "Big bang in the evolution of extant malaria parasites". Mol Biol Evol. 25 (10): 2233–39. doi:10.1093/molbev/msn171. PMID 18687771.

[9] Liu W; Li Y; Learn GH; Rudicell RS; Robertson JD; Keele BF; Ndjango J-BN; Sanz CM; Morgan DB (2010). "Origin of the human malaria parasite Plasmodium falciparum in gorillas". Nature. 467 (7314): 420–25. Bibcode:2010Natur.467..420L. doi:10.1038/nature09442. PMC 2997044. PMID 20864995.

[10] Liu W, et al. (21 February 2014). "African origin of the malaria parasite Plasmodium vivax". Nature Communications. 5 (5): 3346. Bibcode:2014NatCo...5.3346L. doi:10.1038/ncomms4346. PMC 4089193. PMID 24557500.

[11] Lee KS, Divis PC, Zakaria SK, Matusop A, Julin RA, Conway DJ, Cox-Singh J, Singh B (2011). "Plasmodium knowlesi: reservoir hosts and tracking the emergence in humans and macaques". PLOS Pathog. 7 (4): e1002015. doi:10.1371/journal.ppat.1002015. PMC 3072369. PMID 21490952.

[12] Hayakawa, Toshiyuki (2009). "Identification of Plasmodium malariae, a human malaria parasite, in imported chimpanzees". PLOS ONE. 4 (10): e7412. Bibcode:2009PLoSO...4.7412H. doi:10.1371/journal.pone.0007412. PMC 2756624. PMID 19823579. {{cite journal}}: Unknown parameter |displayauthors= ignored (|display-authors= suggested) (help)

[13] Canali S (2008). "Researches on thalassemia and malaria in Italy and the origins of the "Haldane hypothesis"". Med Secoli. 20 (3): 827–46. PMID 19848219.

[14] Sallares R, Bouwman A, Anderung C (2004). "The Spread of Malaria to Southern Europe in Antiquity: New Approaches to Old Problems". Med Hist. 48 (3): 311–28. doi:10.1017/s0025727300007651. PMC 547919. PMID 16021928.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]