به‌آفرید (شاهنامه)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از به‌آفرین)
پرش به: ناوبری، جستجو
به‌آفرید (شاهنامه)
اطلاعات کلی
نام به‌آفرید
منصب شاهدخت
نژاد کیانیان
دودمان ارزانیان
آئین مزدیسنا
ملیت ایران
سایر اطلاعات
شناخته شده اسارت توسط ارجاسپ
خانواده
نام نیا لهراسپ
نام پدر گشتاسپ
خواهران همای
برادران اسفندیار، پشوتن

به‌آفرید / بِهْ‌آفَریٓد/ دختر گشتاسپ، شخصیت زن اسطوره‌ای در اساطیر ایران است. نام او در شاهنامه به صورت به‌آفرید و در تاریخ طبری به صورت باذافره و فاذافره آمده‌است. وی به همراه خواهرش، همای، به دست خیونان اسیر می‌شود و سرانجام برادرش اسفندیار ایشان را می‌رهاند.

دگر دختر شاه به‌آفرید که باد هوا هرگز او را ندید
به خواری ورا زار برداشتند برو باره و تاج نگذاشتند[۱]

به‌آفرید در شاهنامه[ویرایش]

در شاهنامه از به‌آفرید و همای به عنوان دختران گشتاسپ و خواهران اسفندیار یاد شده‌است. وقتی به گشتاسپ خبر می‌رسد که تورانیان دخترانش را اسیر کرده‌اند و ارجاسپ آنان را به رویین‌دژ برده‌است. از پسرش اسفندیار می‌خواهد که برای نجات خواهران‌اش دست به‌کار شود. اسفندیار در کسوت بازرگانان به دژ رویین می‌رود و در آن‌جا خواهران خود را با لباسی ژنده، نیمه عریان و گریان می‌یابد. اسفندیار در نقش عرضه کننده کالا و خواهرانش به بهانه خریدار کالا با یکدیگر رابطه برقرار می‌کنند و اسفندیار از آن‌ها می‌خواهد چند روز صبر نمایند تا چاره‌ای بیاندیشید. سرانجام اسفندیار ارجاسپ و دیگر سرداران رویین‌دژ را کشته و به‌آفرید و همای را نجات می‌دهد.

به‌آفرید در اوستا[ویرایش]

این نام در اوستا به گونهٔ واریذکنا آمده‌است. در یشت نهم اوستا، گِوش یَشت (درواسپ یَشت)، فصل هفتم بند ۳۱ آمده‌است: مرا این کامیابی ارزانی‌دار که تَثریاونت دٌژدین را براندازم، که سپنج اوروشک دیوپرست را براندازم، که دیگر باره همای و واریذکنا را از سرزمین خیون‌ها به خاندان بازگردانم، که سرزمین‌های خَیون‌ها را برافگنم: پنجاه‌ها صدها، صدها هزارها، هزارها ده‌هزارها، ده‌هزارها صدهزارها.»[۲]

در تاریخ طبری[ویرایش]

این نام در تاریخ طبری باذافره ضبط شده‌است.[۳] البته در بخش‌های دیگری از دستنویس‌های این تاریخ، فاذافره آمده‌است. طبری می‌نویسد: خرزاسف (ارجاسپ) دفترها بسوخت و لهراسف و هیربدان بکشت و آتشکده‌ها ویران کرد و بر اموال و گنج‌ها تسلط یافت و دو دختر بشتاسب (گشتاسپ) را که یکی خمانی (هومایا، همای) و دیگری باذافره نام‌داشت اسیر کرد.[۴] این نام را گردیزی اوفیه آورده‌است.[۵]

پانویس[ویرایش]

  1. شاهنامهٔ فردوسی جلد ششم صفحه ۱۴۲ بیت‌های ۱۰۶و ۱۰۷
  2. اوستا جلد اول ۳۵۱
  3. تاریخ طبری، جلد دوم ۴۷۹
  4. تاریخ طبری جلد دوم ۴۷۹
  5. گردیزی زین‌الاخبار، ۵۲؛

منابع[ویرایش]

  • حسین، الهی قمشه‌ای. شاهنامه فردوسی. ترجمهٔ ناهید فرشادمهر. تهران: نشر محمد، ۱۳۸۶. شابک ‎۹۶۴-۵۵۶۶-۳۵-۵. 
  • اوستا کهن‌ترین سرودهای ایرانیان. گزارش و پژوهش: دکتر جلیل دوست‌خواه. چاپ پنجم. تهران: انتشارات مروارید، ۱۳۷۹. ISBN 16-8-8026-964. 
  • فردوسی، ابوالقاسم. شاهنامهٔ فردوسی متن انتقادی بر اساس چاپ مسکو (جلد سوم). به کوشش دکتر سعید حمیدیان، تصحیح متن به اهتمام م.ن. عثمانوف، زیر نظر ع. نوشین. چاپ چهارم. تهران: نشر قطره، ۱۳۷۶. ISBN 964-5958-15-6. 
  • شهیدی مازندرانی، حسین. فرهنگ شاهنامه (نام کسان و جای‌ها). تهران: نشر بلخ، ۱۳۷۷. 
  • طبری، محمدبن جریر. تاریخ طبری (تاریخ‌الرسل و الملوک). ترجمهٔ ابوالقاسم پاینده. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۵۲. 
  • گردیزی، ابوسعید عبدالحی بن ضحاک بن محمود. زین‌الاخبار (تاریخ گردیزی). به تصحیح و مقابله عبدالحی حبیبی. چاپ اول. تهران: دنیای کتاب، ۱۳۶۳. 

پیوند به بیرون[ویرایش]