بن مضارع

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

بن مضارع یا سِتاک حال یا مادهٔ مضارع یا ریشهٔ مضارع یکی از دو گونه بن در دستور زبان فارسی است که برای ساختن فعل زمان حال و گونه‌هایی از اسم و صفت (کلمات خویشاوندِ فعل) به‌کار می‌رود.

ساختار[ویرایش]

بن مضارع، ساده‌ترین شکل یک فعل در زمان حال است که با حذف وندهای اصلی (پیشوندها و پسوندها) به‌دست می‌آید. فعل مضارع در زبان فارسی به صورت زیر ساخته می‌شود:

فعل مضارع = می- (پیشوند) + بن مضارع + ضمیر فعلی (پسوند)

برای نمونه، فعل می‌روند به صورت زیر تجزیه می‌شود:

می‌روند = می (پیشوند) + رو (بن مضارع) + ـ ند (پسوند)
البته یه راه ساده‌تر هم هست که فعل را به اول شخص مفرد و سپس حرف «ب» را در صورت حضور حذف کنید برای مثال می‌رانم -->بران-->ران -->ران در اینجا بن مضارع است.
همچنین اگر از سر کارواژهٔ فرمانی واک همخوان ب را برداریم، آنچه می‌ماند بن اکنون است. برو --> رو، بگو --> گو، بورز --> ورز، بشو --> شو، بران --> ران. بخوان --> خوان. بدم --> دم.

ساختارهای وصفیِ ساخته‌شده از بن مضارع[ویرایش]

چند گونه صفت از بن مضارع ساخته می‌شود:

ساختار ترکیب نمونه
صفت فاعلی بن مضارع + ا روا
توانا
بن مضارع + ان شتابان
خندان
بن مضارع + ـ نده دونده
سازنده
صفت مرکب اسم + بن مضارع دادستان
غذاساز

ساختارهای اسمیِ ساخته‌شده از بن مضارع[ویرایش]

مصدر مضارع، یکی از گونه‌های اسمی است که از بن مضارع ساخته می‌شود. برخی از ساختارهای اسمیِ مرکب نیز با بن مضارع ساخته می‌شوند:

ساختار ترکیب نمونه
مصدر مضارع بن مضارع + ـ ش گردش
پذیرش
اسم مرکب اسم + بن مضارع + ـ ی جانشینی
هم‌افزایی
اسم مرکب بن مضارع + پسوند اسمی پرهیزگار
نگارگر

منابع[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]