بمب تزار

مختصات: ۷۳°۳۲′۴۰″ شمالی ۵۴°۴۲′۲۱″ شرقی / ۷۳٫۵۴۴۴۴°شمالی ۵۴٫۷۰۵۸۳°شرقی / 73.54444; 54.70583
از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
آاِن ۶۰۲ (AN602)
نوعسلاح گرما-هسته‌ای(هیدروژنی)
خاستگاهاتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی
تاریخچه خدمت
خدمتشوروی
استفاده‌شده توسطشوروی(آزمایش)
تاریخچه تولید
طراحیوری بریسوویچ خاریتون، آندره ساخاروف، ویکتور آدامسکی، یوری بابایف، یوری اسمیرنوف و یوری تروتنو
سازندهاتحاد جماهیر شوروی
تعداد ساخته‌شده۱ عدد عملیاتی (بعلاوه ۲ پیش‌نمونه)
گونه‌هاسلاح گرماهسته‌ ای
ویژگی‌ها
وزن۲۷۰۰۰ کیلوگرم
طول۸ متر
قطر۲.۱ متر
خدمه۹ نفر

بمب تزار (به روسی: Царь-бомба) نام مستعار بمب هیدروژنی AN602 و قوی‌ترین بمب اتمی آزمایش شده تاکنون در تاریخ بشر است. این سلاح به نام‌های Kuz`kina Mat`(به روسی: Кузькина мать، مادر کوزکا) نیز شناخته شده‌است.

بمب تزار در اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی توسط گروهی از فیزیکدانان هسته‌ای به رهبری ایگور کورچاتوف،[۱] عضو انجمن علمی آکادمی علوم اتحاد جماهیر شوروی توسعه یافت.[۲] از نظر تئوری اگر بمب شامل لایه تمپر [۳][۴] اورانیوم-۲۳۸[۳] باشد بازدهی آن بیش از ۱۰۰ مگاتن تی‌ان‌تی است اما در فاز عملیاتی بجهت کاهش ریزش ذرات رادیواکتیو، کم کردن تشعشعات و همچنین ایجاد زمان کافی برای خروج بمب‌افکن از منطقه، از لایه تمپر سرب استفاده گردید.[۳] این عملکرد یکی از موفق‌ترین تلاش‌ها برای کاهش ذرات رادیواکتیو بود و این بمب یکی از پاک‌ترین بمب‌های هسته‌ای از نظر ذرات خطرناک رادیواکتیو می‌باشد که تاکنون ساخته شده‌است. تنها یک بمب از این نوع ساخته و در تاریخ ۳۰ اکتبر سال ۱۹۶۱ در مجمع‌الجزایر نوایا زملیا در نزدیکی قطب شمال و تقریبا کشورهای سوئد و فنلاند آزمایش شد.[۵]امواج حاصل از انفجار آن سه بار دور زمین را طی کرد! و در فنلاند شیشه خانه‌ها را شکست. موجودات زنده تا شعاع ۱۰۰ کیلومتری محل انفجار تبدیل به بخار و نابود شدند.خوشبختانه برگشت موج انفجار شعله‌های تخریبی به سمت زمین را خنثی نموده و از ایجاد گودال جلوگیری نمود، قدرت تخریب مؤثر ۵۰۰ کیلومتر (تخریب ۱۰۰ درصد) و ارتفاع قارچ ایجاد شده از انفجار ۶۸ کیلومتر. این بمب به وسیله یک فروند بمب افکن توپولوف ۹۵ پرتاب شده، برای اینکه بمب افکن بتواند از محل دور شود چتر ۸۰۰ کیلوگرمی به بمب وصل شد و در فاصله ۴۰۰۰ تا ۳۵۰۰ متری از زمین منفجر شد. تا قبل از فروپاشی شوروی کسی قدرت واقعی این بمب را نمی‌دانست و حدود ۵۸ مگاتن تخمین زده میشد، ولی پس از فروپاشی، دولت روسیه قدرت آن را معادل ۵۰ مگاتن TNT اعلام کرد. روسها این بمب را در سال ۱۹۶۱ برای اثبات قدرت و فناوری برتر خود به حریف آمریکایی ساختند و پروژه ساخت آن از ژوئیه همان سال با درخواست شخص نیکیتا خروشچف آغاز شد. ابتدا قرار بود بمب ۱۰۰ مگاتن قدرت انفجاری داشته باشد که به علت نگرانی از انتشار پرتوهای رادیواکتیو و نزدیکی محل انفجار به سواحل شوروی، آن را به نصف یعنی ۵۰ مگاتن کاهش دادند. در ساعت ۱۱:۳۲ دقیقه صبح هواپیما بمب را پرتاب کرد. بمبی که ۲۷ تن وزن، ۸ متر طول و ۲ متر قطر داشت! یک چتر ۸۰۰ کیلوگرمی هم به بمب وصل شده بود تا باعث کند شدن سرعت سقوط بمب به هدف شود که به هواپیما فرصت کافی برای فرار از منطقه را می‌داد. اما قدرت انفجار بقدری زیاد بود که بمب‌افکن را در فاصله ۱۵۷ کیلومتری از محل انفجار به فاصله یک کیلومتر دورتر پرتاب کرد.

بمب از ارتفاع ۱۰۵۰۰ متر رها و در ارتفاع ۳۵۰۰ متری منفجر شد. بعد از انفجار قارچی اتمی تشکیل شد که ۶۴ کیلومتر ارتفاع و ۴۰ کیلومتر عرض داشت و تا ۱۰۰۰ کیلومتری با چشم غیر مسلح قابل مشاهده بود.

بعداز این آزمایش می‌توان گفت مقامات غربی را ترس فرا گرفت و این اقدام شوروی با واکنشهای مختلف از سوی دولت‌های غربی روبرو شد. کارشناسان آمریکایی قدرت انفجار را ۵۷ مگاتن تخمین زده بودند که بعدها در سال ۱۹۹۱ توسط روسیه اعلام شد که قدرت بمب ۵۰ مگاتن بوده‌است.

نمونه‌های باقی‌مانده از روکش بمب در موزه تسلیحات هسته‌ای روسیه، ساروف (آرزاماس-۱۶)، و موزه تسلیحات هسته‌ای و مؤسسه تحقیقات فنی فیزیک روسیه، سنژینسک (چلیابینسک-۷۰)، نگهداری می‌شود.

منابع[ویرایش]

  1. "The earth shook three times: how "Tsar Bomba" saved the world from a new war". rg.ru. Retrieved 9 December 2020.
  2. "Igor Vasilyevich Kurchatov:Soviet physicist". Retrieved 8 December 2020.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ Veselov, A.V. (2006). Tsar Bomba. Atompress. p. 7.
  4. Bloomfield, Louis (28 August 2007). "Chapter 16: Things That Use Recent Physics". How Everything Works Making Physics Out of the Ordinary (paperback) (به انگلیسی). John Wiley & Sons. p. 539. Retrieved 12 June 2021 – via Google Books. Lay summary. {{cite book}}: Cite uses deprecated parameter |lay-url= (help)نگهداری CS1: url-status (link)
  5. Sakharov, Andrei, Memoirs. New York: Alfred A. Knopf. pp. 215–225. ISBN 0-679-73595-X..