بز کوهی (سرده)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
فارسیEnglish
بز کوهی (سرده)
سن: ۲٫۶ تا ۰ میلیون سال پیش
پلیستوسن - Recent
Cabra, Santiago de Compostela.jpg
کل‌وبز (سرده)، Capra
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: جانوران
شاخه: طنابداران
رده: پستانداران
راسته: جفت‌سم‌سانان
تیره: گاوان
سرده: Capra
کل‌وبز
کل‌وبز با استتار عالی در اراضی روستای عمارت منطقه ارسباران. برای مشاهده تصویر را در ابعاد بزرگ ببینید.

بز کوهی بصورت دسته‌های کوچک در کوهستان‌ها زندگی می‌کند.

در کوه‌های ایران از این حیوان بسیار دیده می‌شود. در کوهستانهای آسیای کوچک و کوه‌های هیمالیا و هندوکش فراوان است و توسط شکارچیان شکار می‌شود.

ویژگی‌های ظاهری[ویرایش]

موهای بدن بطور کلی زبر و کوتاه هستند و در نرها در پایین چانه دسته‌ای از موهای بلند ریش مانند روئیده‌است. همچنین در پشت بدن در طول خط طولی تیره پشت از شانه تا حدود دم موها بلند شده و به صورت تیغه‌ای درآمده‌اند. دم کوتاه است و طول آن با موهای انتهایی کمی بیشتر از طول گوش است. پاها قوی و سم نسبتاً پهن است. ماده‌ها بدون ریش هستند و شاخ در آنها کوتاه است و طول آن معمولاً کمتر از ۲۰ سانتیمتر است. نرها شاخ بلند و زیبایی دارند که مانند شمشیر خمیده به طرف عقب متمایل شده‌اند. قاعده شاخها در روی جمجمه خیلی بهم نزدیک شده‌اند ولی بقیه شاخ به تدریج از هم دور شده و در نوک کاملاً از هم فاصل بیشتری پیدا می‌کنند.

رنگ بدن در پایین گونه‌ها و پهلوهای گردن و پهلوهای بدن نخودی خاکستری که در روی رانها و پاهای جلو تیره‌تر متمایل به قهوه‌ای می‌شود. ریش بلند و سیاهرنگ و یک خط قهوه‌ای تیره رنگ در خط میانی پشت در عقب سرازبین گوش‌ها تا نزدیک دم وجود دارد و همچنین نوار عرضی تیره‌ای به همین رنگ در روی شانه به طرف پهلوها و پایین سینه ادامه دارد. پوزه در بالای سوراخ‌های بینی خاکستری تیره و پیشانی قهوه‌ای روشن که در جلوی قاعده شاخ‌ها تیره می‌شود. جمجمه حجیم و از استخوانهای ضخیم تشکیل شده و پهنای آن در ناحیه برجستگیهای حدقه خیلی زیاد و پوزه برعکس دراز و باریک است. استخوان‌های بینی کوتاه است.

پراکندگی جهانی[ویرایش]

یونان، ترکیه، شبه جزیره عربستان، قفقاز، ایران، پاکستان، هند و افغانستان محل زندگی بزهای کوهی می‌باشد.

زیرگونه‌ها[ویرایش]

کل‌وبز در دنیا شامل ۹ گونه زیر است:

  1. بز کوهی اسپانیایی (به انگلیسی: Spanish ibex): خود دارای چهار گونه است:۱-C. p. pyrenaica 2-C. p. lusitanica 3-C. p. hispanica 4-C. p. victoriae
  2. بز کوهی آلپ (به انگلیسی: Alpine ibex): این گونه در ارتفاعات آلپ اروپا زندگی کرده واز بستگان نزدیک بز کوهی اسپانیائی و حبشه‌ای می‌باشد. این گونه در شیبهای تند و اراضی خشن در ارتفاع ۲۰۰۰ تا۴۶۰۰ متری زیست می‌کند.
  3. بز کوهی نوبیا (به انگلیسی: Nubian ibex): این گونه در اسرائیل، عربستان، اردن، مصر، یمن و سودان دیده می‌شود. بعضی‌ها این گونه را یکی از زیرگونه‌های بز کوهی آلپی معرفی کرده‌اند و بعضی آنرا یک گونه مجزا می‌دانند. رنگ این گونه نسبت به سایرگونه‌ها روشن‌تر و زیرشکمش سفید است. احتمالاً برخی گونه‌های بز کوهی درایران از این گونه باشند.
  4. بز کوهی سیبری (به انگلیسی: Siberian ibex): این گونه که بز معمولی نیز شهرت دارد در مرکز و شمال آسیا دیده می‌شود. بزکوهی سیبری از بزرگترین و سنگین‌ترین بزها بوده که جثه‌اش ۱۱۰ سانتی‌متر طول و۱۳۰ کیلوگرم وزن می‌رسد.
  5. بز کوهی والیا (به انگلیسی: Wallia ibex): این گونه درمعرض انقراض بوده و تنها ۵۰۰ رأس از آن در ارتفاعات اتیوپی وجوددارد.
  6. بز قفقاز غربی (به انگلیسی: West Caucasian tur): درنیمه غربی کوه‌های قفقاز دیده می‌شود. طول آن به ۱ متر و وزنش به ۶۵ کیلوگرم بالغ می‌شود. دارای روتنهٔ خرمائی، زیر شکمی زرد و پاهایی تیره است.
  7. بز قفقاز شرقی (به انگلیسی: East Caucasian tur): درارتفاعات نیمه شرقی کوه‌های قفقاز دیده می‌شود. گونه‌ای بزرگ ولی بدنی باریک و پاهای کوتاهی دارند. در زمستان روتنهٔ خرمائی تیره و در تابستان خرمائی روشن دارند. درنواحی از ارتفاع ۸۰۰ تا ۴۰۰۰ متر دیده می‌شوند.
  8. کل‌وبز (به انگلیسی: Wild goat): این گونه از گسترده‌ترین گونه‌هاست که دراکثر مناطق کوهستانی ایران دیده می‌شود. پراکنش این گونه در آسیای صغیر، خاورمیانه، اروپا و آسیای میانه است.
  9. مارخور (به انگلیسی: Markhor): این بز یکی از بزرگترین بزها است که در شمال شرقی افغانستان، شمال و مرکز پاکستان و قسمتهائی ازهند، جنوب تاجیکستان وازبکستان دیده می‌شود. این گونه در معرض انقراض بوده وحیوان ملی پاکستان می‌باشد. شمار آن‌ها کم‌تر از ۲٬۵۰۰ رأس است.[۱]

چگونگی زندگی[ویرایش]

بز کوهی معمولاً به صورت دسته جمعی زندگی می‌کنند. بیشتر گله‌های ده تا بیست راسی تشکیل می‌دهند؛ ولی گاهی گله‌های بزرگ بیش از ۷۰ راس از آنها دیده می‌شود. معمولاً گله به‌وسیله یک نر مسن و قوی رهبری می‌شود. گاهی نرهای جوان گله‌های جداگانه تشکیل می‌دهند. از گیاهان کوهستانی و جوانه درختچه‌ها و درختها تغذیه می‌کنند. بیشتر ارتفاعات زیاد را ترجیح می‌دهند ولی ممکن است تا کوهپایه پایین بیایند. از توانایی زیاد برای برای جست و خیز و دویدن روی صخره‌ها و پرتگاه‌ها برخوردارند. معمولاً در صبح زود و عصرها می‌چرند و ساعات گرم روز را در سایه سنگها و صخره‌ها و بوته‌ها می‌خوابند.

جفت‌گیری و زاد و ولد[ویرایش]

در پاییز جفت‌گیری می‌کنند و دوران آبستنی آنها ۵ تا ۵٫۵ ماه است. هنگام جفت‌گیری میان نرها نزاع می‌شود. نرهای مسن و قوی نرهای ضعیف و جوان را از گله رانده و با چند ماده جفت‌گیری می‌کنند. زایش در بهار صورت می‌گیرد. بچه‌ها یکی و گاهی دوقلو هستند. بچه‌ها چند ساعت بعد از تولد به دنبال مادرشان راه می‌افتند و پس از چند روز می‌توانند به سرعت بدوند.

در داخل معده کل‌وبز جسم سختی وجود دارد که به پادزهر معروف است که در قدیم برای درمان مارگزیدگی و بعضی بیماریها بکار برده می‌شده‌است.

منابع[ویرایش]

  1. http://vahsh.ir/?p=1174 مرجع حیات وحش ایران
  • منیف، دکتر موسی سعید، عالم الحیوان وغرائـِبهُ، دار عزالدین للطباعة والنشر، بیروت، چاپ سوم سال ۱۹۹۳ میلادی (به عربی).
  • الجاحظ، أبی عثمان عَّمر، بن بحر، کتاب الحیوان، جلد سوم، دار احیاء التراث العربی، چاپ بیست وششم، بیروت، لبنان، انتشار سال ۱۹۵۰ میلادی (به عربی).
Capra
Temporal range: 2.6–0 Ma
Pleistocene-Present
Siberian Ibex.jpg
Female and male Siberian ibex at the Berlin Zoological Garden
Scientific classification e
Kingdom: Animalia
Phylum: Chordata
Class: Mammalia
Order: Artiodactyla
Family: Bovidae
Subfamily: Caprinae
Tribe: Caprini
Genus: Capra
Linnaeus, 1758
Species

See text.

Capra range map2.jpg
Approximate range of the Capra species

Capra is a genus of mammals, the goats, composed of up to nine species, including the wild goat, the markhor, and several species known as ibex. The domestic goat (Capra aegagrus hircus) is a domesticated subspecies of the wild goat (Capra aegagrus). Evidence of goat domestication dates back more than 8,500 years.

Wild goats are animals of mountain habitats. They are very agile and hardy, able to climb on bare rock and survive on sparse vegetation. They can be distinguished from the genus Ovis, which includes sheep, by the presence of scent glands close to the feet, in the groin, and in front of the eyes, and the absence of other facial glands, and by the presence of a beard in the males, and of hairless calluses on the knees of the forelegs.[1]

The Rocky Mountain goat is in a separate genus, Oreamnos.

Taxonomy

Male Nubian ibex
Caprine heart.

All members of the Capra genus are bovids (members of the family Bovidae), and more specifically caprids (subfamily Caprinae). As such they are ruminants, meaning they chew the cud, and have four-chambered stomachs which play a vital role in digesting, regurgitating, and redigesting their food.

The genus has sometimes been taken to include Ovis (sheep) and Ammotragus (Barbary sheep),[2] but these are usually regarded as distinct genera, leaving Capra for goats and ibexes. In this smaller genus, some authors have recognized only two species, the markhor on one side and all other forms included in one species on the other side.[3] Today, nine species are usually accepted:[4]

The goats of the genus Capra have complex systematic relationships, which are still not completely resolved. Recent studies based on mitochondrial DNA suggest that the Siberian ibex and the Nubian ibex represent distinct species, which are not very closely related to the physically similar Alpine ibex. The Alpine ibex forms a group with the Spanish ibex. The West Caucasian tur appears to be more closely related to the wild goat than to the East Caucasian tur. The markhor is relatively little separated from other forms—previously it had been considered to be a separate branch of the genus.[5]

Almost all wild goat species are allopatric (geographically separated)—the only geographical overlaps are the wild goat (Capra hircus) with the East Caucasian tur (Capra caucasica cylindricornis), and the markhor (Capra falconeri) with the Siberian ibex (Capra siberica). In both cases, the overlapping species do not usually interbreed in the wild, but in captivity, all Capra species can interbreed, producing fertile offspring.[6]

Species and subspecies

Capra caucasica1.JPG Capra caucasica West Caucasian tur
Capra cylindricornis 2.JPG Capra cylindricornis East Caucasian tur
Markhor.jpg Capra falconeri Markhor
Bezoarziege.jpg Capra aegagrus Wild goat
Gorges du Verdon Goat-Rove-black 0253.jpg Capra (aegagrus) hircus Domestic goat
Siberian ibex (Capra sibirica) 01.JPG Capra sibirica Siberian ibex
Cabra d.jpg Capra pyrenaica Spanish ibex
Capra walie.jpg Capra walie Walia ibex
SteinbockGabinten.jpg Capra ibex Alpine ibex
Nubian Ibex in Negev.JPG Capra nubiana Nubian ibex

Domestication and uses

Goats used for natural weed control
Ibex securely climbing rocky slope

Along with sheep, goats were among the first domesticated animals. The domestication process started at least 10,000 years ago in what is now northern Iran.[7] Easy human access to goat hair, meat, and milk were the primary motivations. Goat skins were popularly used until the Middle Ages for water and wine bottles when traveling and camping, and in certain regions as parchment for writing.

In ancient history

Capra in Andalusia

Evidence of the ibex is widely present in the archaeological record, particularly in the Near East and Mediterranean regions. Ibex motifs are very common on cylinder seals and pottery, both painted and embossed. Excavations from Minoan Crete at Knossos, for example, have yielded specimens from about 1800 BC, including one cylinder seal depicting an ibex defending itself from a hunting dog.[8] From the similar age a gold jewelry ibex image was found at the Akrotiri archaeological site[9] on Santorini in present-day Greece.

An Iron Age Capra ibex specimen was recovered at the Aq Kupruk archaeological site in present-day Afghanistan, illustrating either domestication or hunting of the ibex by these early peoples.[clarification needed] However, archaeological records of ibex can be difficult to separate from those of domestic goats.[10] A 4,000-year-old rock drawing of an ibex deer, complete with long curled horns, was discovered near Khomeyn, Iran.[11]

References

  1. ^ Parrini, F.; et al. (2009). "Capra ibex (Artiodactyla: Bovidae)". Mammalian Species. 830: 1–12. doi:10.1644/830.1. 
  2. ^ Ansell, W. F. H. 1972. Order Artiodactyla. Part 15. Pp. 1–84, in The mammals of Africa: An identification manual (J. Meester and H. W. Setzer, eds.) [issued 2 May 1972]. Smithsonian Institution Press, Washington, D.C., not continuously paginated. (quoted in Grubb, P. (2005). Wilson, D.E.; Reeder, D.M., eds. Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed.). Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494. )
  3. ^ Haltenorth, T. 1963. Klassifikation der Säugetiere: Artiodactyla I. Handbuch der Zoologie, 8(32):1–167 (quoted in Grubb, P. (2005). Wilson, D.E.; Reeder, D.M., eds. Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed.). Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494. )
  4. ^ Nathalie Pidancier, Steve Jordan, Gordon Luikart, Pierre Taberlet: Evolutionary history of the genus Capra (Mammalia, Artiodactyla): Discordance between mitochondrial DNA and Y-chromosome. Molecular Phylogenetics and Evolution 40 (2006) 739–749 online
  5. ^ Phylogenetic Reconstructions in the Genus Capra (Bovidae, Artiodactyla) Based on the Mitochondrial DNA Analysis. Russian Journal of Genetics, 2007, Vol. 43, No. 2, pp. 181–189. online
  6. ^ V. G. Heptner: Mammals of the Sowjetunion Vol. I UNGULATES. Leiden, New York, 1989 ISBN 90-04-08874-1
  7. ^ Melinda A. Zeder, Brian Hesse: The Initial Domestication of Goats (Capra hircus) in the Zagros Mountains 10,000 Years Ago. Science 24 March 2000: Vol. 287. no. 5461, pp. 2254–2257 online abstract
  8. ^ C. Michael Hogan, Knossos fieldnotes, Modern Antiquarian (2007)
  9. ^ M. Uda, G. Demortier, I. Nakai, X-rays for archaeology, 2005, Springer, ISBN 1-4020-3580-2
  10. ^ Pam J. Crabtree, Douglas V. Campana, Kathleen Ryan, Early Animal Domestication and Its Cultural Context, 1989, University of Pennsylvania Museum of Archaeology ISBN 0-924171-96-0
  11. ^ https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/world-oldest-rock-drawings-archaeologist-iran-khomeyn-mohammed-naserifard-a7470321.html

External links