برقی‌کردن راه‌آهن در ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
نمونه راه آهن برقی با خط بالاسری
نواحی راه آهن ایران
نواحی راه آهن جنوب
نواحی راه آهن شمال
نواحی راه آهن غرب
نواحی راه آهن شرق
نواحی راه آهن جنوبشرق

شرکت راه آهن جمهوری اسلامی ایران[ویرایش]

شرکت راه آهن جمهوری اسلامی ایران بر اساس آمار سال ۲۰۰۷ اتحادیه بین‌المللی راه آهنها UIC دارای ۷۳۰۰ کیلومتر شبکه می‌باشد که ۱۷۰۰ کیلومتر آن دو خطه و ۱۴۶ کیلومتر نیز برقی است.

علت و زمان برقی کردن[ویرایش]

برقی کردن راه آهن (برقی‌کردن راه‌آهن در ایرانبکرا، یکی از مراحل ارتقاء راه آهن برای حمل و نقل بیشتر و سریعتر بار و مسافر به صورت اقتصادیتر است.

بصورت کلی راه آهنهای معمولی در مرحله احداث اولیه یک خطه و غیر برقی ساخته می‌شوند. با افزایش تقاضا راه آهن برقی یا دو خطه می‌گردد.

از این نکته نباید غفلت نمود، مطالب فوق بصورت کلی بوده و در هر مورد باید گزینه‌های مختلف از حیث نتایج بهره‌برداری و اقتصادی مقایسه گردند.

بعنوان مثال برخی با حفظ مسیر یک خطه به افزایش طول قطار اقدام می‌کنند مانند راه آهن دیزلی بی اچ پی استرالیا که سنگینترین قطارهای دنیا به وزن ۳۲۰۰۰ تن را حمل می‌کند. در مقابل در آفریقای جنوبی با عرض خط متریک(۱۰۶۷) در مسیر ارملو ریچاردزبی با دو خطه کردن مسیر، افزایش بار محوری، کاهش فراز در مسیر باردار و برقی کردن، و حمل قطارهای ۲۰۰۰۰ تنی ظرفیت خط را به حدود ۱۰ برابر رساندند.

تاریخ برقی کردن راه آهن در ایران[ویرایش]

اولین قرارداد برقی کردن راه آهن در ایران در مسیر تبریز-شهرستان جلفا در سال ۱۳۵۴ با روسیه منعقد گردید و بهره‌برداری از آن در سال ۶۱ انجام شد. این راه آهن در مسیر خود از صوفیان، بخش یامچی، خوی، مرند، زنوز عبور می‌نماید. سیستم نیرو رسسانی از ۳ پست کششی ۱۳۲/۲۷٫۵ کیلو ولت تبریز، مرند و جلفا تغذیه می‌شود که فاصله تقریبی آنها از همدیگر در حدود ۷۳ کیلومتر است. این پستها که به پستهای کششی موسومند، پستهای اختصاصی قطار برقی مسیر جلفا-تبریز بوده و هیچ‌یک از بارهای خانگی یا تجاری در این مناطق از این پستها تغذیه نمی‌شوند. در هر کدام از پستهای فوق تنها دو فاز از سه فاز شبکه وارد پست می‌شوند که انتخاب دو فاز بصورت متوالی در هر سه پست تکرار می‌گردد. ثانویه ترانسفورمرهای این پستها به باس ۲۷٫۵ کیلوولت وصل می‌شوند که تغذیه دپو، شبکه بالا سری و محوطه ایستگاه را بر عهده دارند. سیستم تغذیه این قطار از نوع ولتاژ AC با دامنه ۲۵ کیلوولت و فرکانس ۵۰ هرتز است که توسط شبکه بالا سری تک خطی سیمی قطارهای موجود در مسیر را تغذیه می‌کند. مدار تغذیه این سیستم نیز از نوع ترانسفورمرهای افزاینده است که جمعاً ۴۸ ترانسفورمر افزاینده به فاصله تقریبی ۳ کیلومتر از هم در طول این مسیر مورد استفاده می‌باشند. این سیستم همچنین دارای دو پست سوئیچینگ در صوفیان و زال می‌باشد که وظیفه جداسازی سکشنهای شبکه بالا سری را بر عهده دارند.

مسیر راه آهن تبریز جلفا[ویرایش]

این مسیر ۱۴۶ کیلومتری بصورت یک خطه بوده و حداقل قوس آن ۴۰۰ متر و فراز حدکثر آن برابر ۳۰ در هزار می‌باشد، طول ایستگاه‌ها که بتعداد ۷ می‌رسد ۴۰۰ متر است و در ایستگاه‌های تبریز، مرند و جلفا خط برق ۱۳۲ کیلوولت به برق ۲۵ کیلوولت تبدیل می‌گردد. وجود فراز ۲۸ در هزار، به عنوان بیشترین فراز در خط ریلی کشور، از نکات شاخص این مسیر است.

برقی کردن تبریز آذر شهر[ویرایش]

در ابتداء سال ۱۳۸۷ قراردادی برای برقی کردن راه آهن تبریز به آذرشهر به طول ۴۸ کیلومتر با راه آهن روسیه منعقد گردید، شبکه بالاسری این مسیر از پست تبریز برق مورد نیاز را دریافت می‌نمود و به همین دلیل فقط خط بالاسری نصب گردید، هدف این اقدام علاوه بر تقویت دانش، توان و تجربه پیمانکاران ایرانی، زمینه سازی حضور مجدد روسیه (که بزرگترین شبکه راه آهن برقی چهان را دارد) در بازار راه آهن برقی ایران بود. همچنین با برقی شدن این مسیر، مقدمات لازم برای برقی کردن ادامه مسیر تا مراغه فراهم آمده است.

ناوگان برقی[ویرایش]

ناوگان برقی در شرکت راه آهن جمهوری اسلامی ایران فقط به هشت دستگاه لکوموتیو ۳۶۰۰ کیلوواتی چهار محوره آر سی ۴(RC۴) ساخت آ س آ سوئد خلاصه می‌گردد که در سال ۱۳۶۱ وارد ایران گردیدند. وزن این لکوموتیوها ۸۰ تن، حداقل شعاع قوس قابل عبور آن ۹۰ متر، نیروی کشش ۲۹۰ کیلونیوتن، حداکثر سرعت ۱۳۵ کیلومتر بر ساعت و دارای توان ۳۶۰۰ کیلووات بوده که تاکنون ۱۳۰ دستگاه از این لکوموتیوها در فاصله بین سالهای ۱۹۷۵ و ۱۹۸۵ تولید شده است. از این لکوموتیوها در حال حاضر جهت باربری در مسیر جلفا به تبریز و انتقال مسافر در مسیر تبریز به آذرشهر بکارگیری می‌شوند. این لکوموتیو جهت کار با ولتاژ ۲۵ کیلوولت طراحی شده که قابلیت حرکت عادی با ولتاژ ۲۱ تا ۲۷٫۵ کیلوولت را نیز دارد. این لکوموتیو قابلیت حرکت برای مسافتهای کوتاه تا ولتاژ ۱۷ کیلوولت را داشته و برای مواقع بحرانی تحمل ولتاژ ۳۳ کیلوولت را نیز دارد. ولتاژ برق یکسو شده آن ۴۹۵۰ ولت با حداکثر جریان ۲۰۲ آمپر، نیروی کشش اولیه ۳۱۴ کیلونیوتن، نیروی کشش مداوم۲۳۰ کیلونیوتن در سرعت صفر و نیروی کششی مداوم ۲۲۲ کیلونیوتن با سرعت ۵۷ کیلومتر در ساعت را ایجاد می‌کند. در یک لکوموتیو برقی، بوسیله پانتوگراف بالارونده، برق ۲۷٫۵ کیلو ولت شبکه بالاسری نصب شده در بالای خطوط ریلی به ترانس اصلی لکوموتیو وارد می‌گردد سپس این برق توسط ترانس اصلی نصب شده در داخل لکوموتیو به ولتاژهای متفاوت با فرکانس ۵۰ هرتز تبدیل می‌گردد. در حقیقت ترانس یک لکوموتیو برقی را می‌توان یک پست توزیع متحرک نامید زیرا برق ورودی ۲۷٫۵ کیوولت را در ولتاژهای متفاوت به قسمتهای مختلف در داخل لکوموتیو توزیع می‌نماید. لکوموتیوهای برقی RC4 دارای چهار محور بوده و هر محور یک تراکشن موتور ۹۰۰ کیلوواتی(۷۸۰ ولت و ۱۲۵۰ آمپر) دارد؛ بنابراین لکوموتیوهای RC4، ۳۶۰۰ کیلووات قدرت دارند. تراکشن موتور این لکوموتیوها از نوع DC بوده و به راحتی قابلیت تبدیل شدن به ژنراتور را دارد و در شیبها توسط لکوموتیوران به حالت ژنراتور در آمده و به همین دلیل سرعت حرکت لکوموتیو را کاهش می‌دهد و بعنوان یک عامل کاهنده سرعت از آنها استفاده می‌گردد که به این عمل ترمز دینامیک اطلاق می‌گردد. برق تولیدی در این لکوموتیو در شیبها توسط مقاومتهای ترمز دینامیک به حرارت تبدیل شده و تلف می‌گردد ولی در برخی لکوموتیوهای سری جدید، این برق تولیدی توسط لکوموتیو با بکارگیری برخی تدابیر خاص به سیستم شبکه برق بالاسری پس داده می‌شود و در شیبها بعنوان یک نیروگاه عمل می‌نماید. از لحاظ نگهداری و تعمیرات نیز می‌توان به ضرورت انجام بازدیدهای دوره‌ای در هر ۱۵ هزار کیلومتر، انجام بازدیدهای مرحله اول در ۵ هزار کیلومتر، انجام بازدیدهای مرحله دوم در ۱۰ هزار کیلومتر، انجام بازدیدهای مرحله سوم در ۲۰۰ هزار کیلومتر یا یک سال (هر کدام زودتر فرا رسد) و انجام بازدید و تعمیرات اساسی در هر ۱۰ سال را ذکر کرد.

ناوگان خودکشش در یک ایستگاه راه آهن

ادامه برقی کردن راه آهن[ویرایش]

بمنظور توسعه راه آهن برقی در سال ۱۳۸۶ قراردادی برای برقی کردن مسیر تبریز - آذرشهر با راه آهن روسیه منعقد گردید.

راه آهن سریع‌السیر تهران مشهد[ویرایش]

Shinkansen-0-fukuyama.jpg

در سال ۱۳۵۴ وزیر وقت راه و ترابری در سفری به ژاپن در مراسم افتتاح یکی از خطوط قطار سریع‌السیر شینکانسن شرکت نمودند و از مسئولین ژاپن درخواست کردند تا مطالعه‌ای برای امکان‌سنجی احداث راه آهن سریع‌السیر و برقراری قطار سریع‌السیر در مسیر تهران مشهد انجام پذیرد. گزارش این مطالعه توسط شرکت مشاورین راه آهن ژاپن در سال ۱۳۵۶ به ایران با سه گزینه پیشنهادی بدین ترتیب ارائه گردید: ۱- گزینه دوخطه، علائمی و برقی کردن مسیر یک خطه آنزمان برای سرعت ۱۶۰ که بالاترین سرعت ریلی در خطوط غیر سریع بود با هزینه ۱ میلیارد دلار. ۲- گزینه احداث راه آهن جدید و با مسیر مستقل سریع‌السیر با سرعت ۲۱۰ کیلومتر بر ساعت که در آنزمان تنها در ژاپن وجود داشت با هزینه ۴ میلیارد دلار. ۳- گزینه احداث راه آهن سریع‌السیر با سرعت ۲۶۰ کیلومتر بر ساعت که در آنزمان حتی در ژاپن وجود نداشت (اما با این استدلال که احداث راه آهن سریع‌السیر ۱۰ سال به طول مینجامد و تا آنزمان به این تکنولوژی می‌توان دست یافت مطرح گردید) با هزینه ۷ میلیارد دلار.

برقی کردن راه آهن تهران مشهد[ویرایش]

در سال ۱۳۸۲ با بررسی مجدد برنامه حمل پیش بینی شده برای حمل ۱۳ میلیون مسافر در مسیر تهران مشهد (که اغلب از زائران علی بن موسی‌الرضا هستند) با روزانه ۶۶ قطار مشخص گردید که برقی کردن این مسیر می‌تواند منجر به کاهش سرمایه‌گذاری خرید لکوموتیو و واگن مسافری گردد چرا که لکوموتیوهای برقی مسافری دارای توان روی چرخ تا ۴ برابر نوع دیزلی خود هستند و این یعنی تعداد کمتر لکوموتیو برای جابجایی مسافرین. از سوی دیگر با کاهش زمان سیر می‌توان علاوه بر سیر بیشتر در هر روز مثلاً رفت و برگشت روزانه و طی مسافت ۱۸۰۰ کیلومتر، می‌توان از واگنهای با ظرفیت بیشتر استفاده کرد. با این مفروضات مطالعات برقی کردن این مسیر آغاز و مناقصه آن در سال ۸۶ برگزار و برنده آن در سال ۸۷ اعلام گردید. با این طرح ظرف مدت ۳۰ ماه مسیر دو خطه فعلی برقی و با سرعت ۱۶۰ کنونی راه‌اندازی می‌گردد و بتدریج با اصلاحات خط، سیستم ترمز واگنها و سیستم کنترل اتوماتیک قطار سرعت قطارهای مسافری به ۲۰۰ افزایش و زمان سیر از ۱۲ ساعت به ۸ و سپس ۶ ساعت کاهش می‌یابد و با ورود قطارهای خوکشش الکتریکی کج شونده سرعت به ۲۵۰ و زمان سیر از ۷٫۵ به ۵ ساعت خواهد رسید.

لکوموتیوهای برقی تهران مشهد[ویرایش]

برای حمل و نقل مسافر و بار در این مسیر ۵۰ دستگاه لکوموتیو چهارمحوره مسافری و ۲۰ دستگاه لکوموتیو ۶ محوره باری پیش بینی شده‌است.

واگنهای مسافری تهران مشهد[ویرایش]

کلیه واگنهای مسافری موجودامکان سیر در این مسیر را دارند.

قطارهای خودکشش تهران مشهد[ویرایش]

تأثیر برقی کردن بر سرعت متوسط قطارهای مسافری[ویرایش]

حداقل زمان سیر در چند محور راه آهن ایران در تابستان ۱۳۸۸ بر اساس برنامه حرکت قطارهای مسافری دیزلی و خود کشش دیزلی شرکت رجاء به شرح زیر می‌باشد:

تهران – اهواز (دیزلی): مسافت ۸۱۶ کیلومتر، حداقل زمان سیر برنامه‌ای۱۷ ساعت!!؟ تهران- اصفهان (دیزلی): مسافت ۵۴۸ کیلومتر، حداقل زمان سیربرنامه‌ای ۷ ساعت!!؟ تهران- بندر عباس (دیزلی): ۱۴۸۳ کیلومتر، حداقل زمان سیر برنامه‌ای ۱۹ ساعت و نیم!!؟ تهران- تبریز (دیزلی): مسافت ۷۳۶ کیلومتر، حداقل زمان سیربرنامه‌ای ۱۳ ساعت!!؟ تهران- مشهد (دیزلی): مسافت ۹۲۶ کیلومتر، حداقل زمان سیربرنامه‌ای ۱۱ ساعت!!؟ تهران- مشهد (خود کشش دیزلی): مسافت ۹۲۶ کیلومتر، حداقل زمان سیر برنامه‌ای۷ ساعت!!!!

تهران- یزد (دیزلی): مسافت ۶۵۶ کیلومتر، حداقل زمان سیر برنامه‌ای ۸ساعت و نیم!!!!

تعامل برقی کردن راه آهن و قطار سریع‌السیر[ویرایش]

یک قطار تندرو ICE 3 در مسیر کلن-فرانکفورت به موازات آزادراه

برقی کردن راه آهن بعنوان مقدمه مناسبی برای احداث راه آهن سریع‌السیر محسوب می‌گردد بدین ترتیب که قطار سریع‌السیر در شبکه راه آهن سریع‌السیر به حداکثر سرعت ممکن یعنی اکنون تا ۳۵۰ می‌رسد و در خطوط برقی راه آهن معمولی تا۲۰۰ الی ۲۵۰. با این ترتیب احداث راه آهن سریع‌السیر در زمان بسیار کوتاهتر و با نرخ بازگشت سرمایه بیشتر عملیاتی می‌گردد. با این رویکرد در مسیر تهران مشهد پیش بینی احداث مرحله‌ای راه آهن سریع‌السیر بعمل آمده و امکان اجرای فاز این طرح در مسیر گرمسار سمنان در موازات آزادراه فراهم می‌باشد (توازی راه آهن و آزادراه). همچنین پیش بینی شده که بتوان از واگنهای عریض تا ۳٫۴ متر نیز بتوان در این مسیر بهره برد که بهره‌وری را حدود ۴۰ درصد میفزاید. همچنین علاوه بر امکان تردد قطارهای دو طبقه سریع مسافری می‌توان از قطارهای کانتینری دو طبقه نیز در این مسیر برای توسعه ترانزیت استفاده نمود.

توقف برقی کردن بافق بندر عباس[ویرایش]

مسیر بافق بندرعباس برای حمل حداکثر ۲۰ میلیون تن از ابتدا با دید دو خطه و برقی طراحی شده بود و در سال ۷۱ مناقصه‌ای برای برقی کردن آن برگزار گردید که با محاسبات مجدد مشخص گردید با ترافیک، قیمت سوخت، قابلیت و قیمت لکوموتیوها و نیز مشکلات صنعت برق در آنزمان اینکار موجه نمی‌باشد و این طرح متوقف شد.

برقی کردن تهران اهواز[ویرایش]

پیش از انقلاب مطالعاتی توسط شرکت کارلولوتی ایتالیا برای احداث راه آهن اصفهان اهواز بصورت یک خطه دیزلی انجام شد که پس از پیشنهاد برقی کردن مسیر تهران مشهد در سال ۸۲ و اقناع مسئولین وقت در خصوص اقتصادی بودن آن و مطالعات امکان‌سنجی توسط مشاور خارجی که اقتصادی بودن طرح مذکور را حتی برای راه آهن اثبات نمود بررسیهایی برای برقی سازی سایر مسیرها انجام گردید. یکی از این مسیرهای مطالعه شده که تغییرات شدید رویکرد وزارت راه را در پی داشت مسیر اصفهان اهواز بود که با توجه به رفع محدودیت طول تونل و با توجه به ظرفیت تونل سازی ان ایام در کشور و با هدف افزایش سرعت از ۱۰۰ کیلومتر به ۲۵۰ کیلومتر بر ساعت مشخص شد با این روش می‌توان با احداث ۷ تونل جمعاً با طول حدود ۵۰ کیلومتر به این هدف دست یافت.

برقی کردن تهران بندر عباس[ویرایش]

با تغییرات ایجاد شده در اقتصاد ایران و جهان طی دو دهه گذشته برقی کردن تهران بندر عباس مورد بررسی مجدد قرار گرفت و بدلایل زیر اجرای فاز نخست آن مورد تأیید قرار گفت و حتی توجه شرکتهای خصوصی برای سرمایه‌گذاری بصورت مشارکتی(BOT) نیز جلب گردید.

دلایل عمده تغییر شرایط به نفع برقی کردن بافق بندر عباس:

۱-افزایش قیمت نفت ۲-بالا رفتن قیمت لکوموتیو دیزلی ۳-کاهش نسبی قیمت لکوموتیو برقی ۴-خودکفایی صنعت برق ۵-افزایش تقاضای بار این مسیر همچون، مجتمع فولاد مبارکه

راه آهن برقی تهران کرج[ویرایش]

راه آهن دوخطه برقی تهران کرج در سال ۷۸ به عنوان راه آهن حومه تهران توسط شرکت مترو احداث گردید. خط برقی مذکور ۲۵ کیلولت بوده و سرعت حداکثر ان ۱۴۰ کیلومتر بر ساعت است.

برقی کردن و الگوی مصرف[ویرایش]

راه آهن برقی می‌تواند به عنوان یکی از زمینه‌های بهره‌وری و اصلاح الگوی مصرف نیز مورد بررسی قرار گیرد. به ازای حمل ۱ میلیون نفر مسافر و ا میلیون تن بار خالص سالانه در مسیر بافق بندرعباس ۵۶۷ میلیارد ریال صرفه جویی مصرف سوخت، ۱۱۲ میلیارد ریال صرفه جویی ناشی از کاهش گازهای آلاینده، ۱۱۰۸ میلیارد ریال کاهش هزینه تصادفات نسبت به حمل همین مقدار بار در جاده حاصل می‌شود. حمل این مقدار بار و مسافر برای راه آهن نیز سالانه ۳۰۰۰ میلیارد ریال سودآوری در پی دارد.

الگوهای جهانی برقی کردن[ویرایش]

راه آهن باری دوخطه و برقی بین بندر روتردام و آلمان، بتووروت

راه آهن باری دوخطه و برقی داتونگ شین هوانگ دائو چین، راه آهن داتونگ کینهوانگدائو

راه آهن باری تکخطه و برقی معدنی سوئد، خط راه آهن سنگ آهن سوئد

کتاب برقی کردن[ویرایش]

برقی کردن راه آهن:تخصصی
نویسنده عباس قربانعلی بیک
ناشر پرک
محل نشر ایران
تاریخ نشر ۲۰۰۷
تعداد صفحات ۳۲
سبک علمی
زبان فارسی
نوع رسانه چاپ
کتاب‌شناسی عباس قربانعلی بیک

مجریان طرح برقی کردن راه آهن[ویرایش]

حکم اولین مجری طرح برقی کردن راه آهن در سال ۸۵ توسط آقای مهندس سعیدنژاد مدیرعامل وقت راه آهن به نام آقای عباس قربانعلی بیک صادر شد که در زمان تصدی مسئولیت معاونت برنامه‌ریزی و امور بین‌الملل راه آهن در سال ۸۲ این طرح را مطرح و توجیه اقتصادی اولیه آنرا برای اقناع مسئولین راه آهن و وزارت راه تهیه نمودند.

تا سال ۱۳۸۸ علاوه بر مطالعات امکان‌سنجی توسط مشاورین داخلی و خارجی مناقصه برقی کردن راه آهن تهران- مشهد در سال ۸۶ برگزار و در سال ۸۷ پیشنهادهای مربوطه بین‌المللی دریافت و مفتوح گردید.

جستارهای وابسته[ویرایش]

معادن ایران
معادن سرب و روی ایران
معادن مس ایران
معادن آهن ایران
معادن طلای ایران
معادن سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی ایران
میدان‌های نفتی ایران
میدان‌های گازی ایران


مباحث مدیریت[ویرایش]

راه آهنهای جهان[ویرایش]

کتابها[ویرایش]

آشنایی و طریقه بهره‌برداری از لکوموتیوهای برقی RC4. انتشارات مرکز آموزش عالی علمی-کاربردی راه آهن

منابع و رسانه‌ها[ویرایش]

http://www.railassociation.com/html/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=1539

http://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=برقی_کردن_راه_آهن_در_ایران&action=edit&section=14

http://www.nasiran.ir/index.php?option=com_content&task=view&id=7484&Itemid=8

http://www.irexpert.ir/WebForms/News/NewNewsDetail.aspx?&EvID=99099

http://faraznews.ir/newsdetail-8118-fa.html

http://www.khorasannews.com/news.aspx?12_17206_05_18957.XML

http://www.iran-newspaper.com/1388/2/3/Iran/4192/Page/8/Index.htm

http://www.raja.ir/default.aspx?page=news&newsid=98

http://gostareshnews.com/repository/19/5.pdf

http://www.aftab.ir/news/2008/nov/18/c2c1226996153_economy_marketing_business_tenders_tender.php

http://www.kayhannews.ir/870630/4.htm

http://www.magiran.com/npview.asp?ID=1666738

http://www.qudsdaily.com/archive/1387/html/4/1387-04-10/page78.html

http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8704090219

http://www2.irna.ir/ar/news/view/line-8/8707064953132833.htm

http://www.rai.ir راه آهن جمهوری اسلامی ایران

http://www.cdtic.ir شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل و نقل کشور

↑ سالنامه رسمی کشور. سالنامه پارس. ۱۳۰۵ خورشیدی

http://www.roshd.ir

http://www.loghatnaameh.com/home-fa.html

پیوند به بیرون[ویرایش]