برخیز تا یک سو نهیم این دلق ازرق‌فام را

برخیز تا یک سو نهیم این دلق ازرق‌فام را
نسخهٔ دستنویس از مجموعهٔ کتابخانهٔ دولتیِ برلین، به خطِّ فخر بناکتی به تاریخِ محرّمِ ۷۰۶ هجریِ قمری
زبان	فارسی
شاعر	سعدی
شمار ابیات	۱۱
بحر	بحر رجز (مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن- بحر رجز مثمن سالم)
متن
برخیز تا یک سو نهیم این دلق ازرق‌فام را بر باد قلاشی دهیم این شرک تقوا نام را هر ساعت از نو قبله‌ای با بت‌پرستی می‌رود توحید بر ما عرضه کن تا بشکنیم اصنام را مِی با جوانان خوردنم باری تمنا می‌کند تا کودکان در پی فتند این پیر دُردآشام را از مایهٔ بیچارگی، قطمیر، مردم می‌شود ماخولیای مهتری، سگ می‌کند بلعام را زین تنگنای خلوتم خاطر به صحرا می‌کشد کز بوستان باد سحر خوش می‌دهد پیغام را غافل مباش ار عاقلی، دریاب اگر صاحب‌دلی باشد که نتوان یافتن دیگر چنین ایام را جایی که سرو بوستان با پای چوبین می‌چمد ما نیز در رقص آوریم آن سرو سیم‌اندام را دلبندم آن پیمان‌گُسل، منظورِ چشم آرامِ دل نِی، نِی، دلآرامش مخوان کز دل ببُرد آرام را دنیا و دین و صبر و عقل از من برفت اندر غمش جایی که سلطان خیمه زد غوغا نماند عام را باران اَشکم می‌رود، وز اَبرم آتش می‌جهد با پختگان گوی این سخن سوزش نباشد خام را سعدی ملامت نشنود ور جان در این سر می‌رود صوفی گران‌جانی بِبر ساقی بیاور جام را ۲ ۴ ۶ ۸ ۱۰ نسخهٔ مبنا: کلیات سعدی (تصحیح فروغی)

غزل با مطلعِ «برخیز تا یک سو نهیم این دلق ازرق‌فام را» غزلی است از سعدی در بحر رجز.

متن

در تصحیحِ محمّدعلی فروغی این غزل ۱۱ بیت دارد و شمارهٔ ۱۵ است.

توضیحات متن

به گفتهٔ اسدالله بقایی نائینی، در مصرع دوم بیت نخست («بر باد قلاشی دهیم این شرک تقوا نام را»)، قلاشی یعنی بیرون آمدن سالک از لواحق وجود اضافی به خود به اختیار خود. این کلمه در لغت به معنای «ولگردی» است.

در بیت چهارم («از مایهٔ بیچارگی، قطمیر، مردم می‌شود») قِطمیر به سگ اصحاب کهف اشاره دارد. در مصرع دوم این بیت («ماخولیای مهتری، سگ می‌کند بلعام را») بلعام اشاره به بلعم باعورا دارد که در روایات یهودی و اسلامی پیامبری بود که اسم اعظم را می‌دانست و ازین دانش خود سوء استفاده کرد و در قرآن به سگ تشبیه شده‌است.

اجرا

محمّدرضا شجریان در آلبومِ در خیال و تحت عنوان «قبلهٔ عشق» این غزل را اجرا کرده است.

پیوند به بیرون

• در وبسایتِ گنجور