بدل چینی
بدل چینی یا فایانس (faïence) (/faɪˈɑ:ns, feɪˈ-, -ˈɒ̃s/؛ فرانسوی: [fajɑ̃s]) اصطلاحی عمومی در زبان انگلیسی برای نوعی سفال لعابدار با لعاب قلع است. اختراع لعابی سفید برای تزئینات نقاشیشده، که با افزودن اکسید قلع به لعاب سربی حاصل شد، پیشرفتی مهم در تاریخ سفالگری بهشمار میآید. بهنظر میرسد این اختراع در ایران یا خاورمیانه پیش از قرن نهم میلادی صورت گرفته باشد. برای دستیابی به این نتیجه، نیاز به کورهای با دمایی بالاتر از ۱۰۰۰ درجه سانتیگراد (۱۸۳۰ درجه فارنهایت) بود، که پس از هزاران سال سنتهای پالایشیافتهٔ سفالگری حاصل شد.
امروزه این اصطلاح برای انواع مختلفی از سفال در نقاط گوناگون جهان بهکار میرود، از جمله بسیاری از ظروف نقاشیشدهٔ اروپایی که اغلب بهعنوان نسخههای ارزانتر سبکهای چینی تولید میشدند.
در زبان انگلیسی، معمولاً برای زیرگونههای شناختهشدهٔ فایانس، اصطلاحات خاصی بهکار میرود: سفال لعابدار ایتالیایی (حداقل در شکلهای اولیه) «مایولیکا» (maiolica) نامیده میشود، ظروف هلندی «دلفتور» (Delftware) و معادلهای انگلیسی آن «دلفتور انگلیسی» (English delftware) هستند؛ بنابراین، «فایانس» در زبان انگلیسی معمولاً برای ظروف فرانسوی، آلمانی، اسپانیایی، پرتغالی و دیگر کشورهایی که نامشان ذکر نشده، بهکار میرود (در زبان فرانسوی نیز همین اصطلاح رایج است، و در آلمانی «fayence» گفته میشود). واژهٔ «فایانس» در اصل نام فرانسوی شهر «فائنتزا» (Faenza) در منطقهٔ رومانیا نزدیک راونا در ایتالیاست، جایی که از قرن پانزدهم میلادی ظروف مایولیکای نقاشیشده با زمینهای سفید و مات برای صادرات تولید میشدند.
از نظر فنی، سفال لعابدار با لعاب سربی مانند ظروف فرانسوی قرن شانزدهم «سن-پورشر» (Saint-Porchaire) بهطور دقیق در دستهٔ فایانس قرار نمیگیرد، اما این تمایز معمولاً رعایت نمیشود. ظروف نیمهسنگی نیمهشفاف نیز ممکن است مانند فایانس لعابکاری شوند. «فایانس مصری» در واقع فایانس یا حتی سفال نیست، بلکه از مادهای شیشهمانند به نام «فریت» ساخته شده و بیشتر به شیشه شباهت دارد. در کاربرد انگلیسی قرن نوزدهم، واژهٔ «فایانس» اغلب برای توصیف «هر نوع سفال با نقش برجسته و لعابهای رنگی» بهکار میرفت، از جمله بسیاری از سفالهای لعابدار معماری و «مایولیکای ویکتوریایی»، که پیچیدگی بیشتری به معانی این واژه افزوده است.
منابع
[ویرایش]- (Royal Pharmaceutical Society) "English Delftware Storage Jars"
- German faience beer steins
- "Tin-glazed earthenware from Port Royal, Jamaica" بایگانیشده در ۱۶ فوریه ۲۰۲۰ توسط Wayback Machine Archaeology reveals English, Russian and Dutch wares.
- Russian national faience craft
- Russian Faience factory