بتپرستی
بتپرستی (به انگلیسی: Idolatry)، پرستش یک بت (الوهیت) است که گویی یک الوهیت است.[۱][۲][۳] در ادیان ابراهیمی (یعنی یهودیت و مسیحیت و اسلام) بتپرستی بر عبادت چیزی یا غیر از خدا در ادیان ابراهیمی دلالت میکند که گویی خداست.[۴][۵] در این ادیان توحیدی، بتپرستی را «پرستش خدایان دروغین» دانستهاند و توسط نصوصی مانند ده فرمان نهی شده است.[۴]سایر ادیان توحیدی نیز ممکن است قوانین مشابهی را اعمال کنند.[۶] به عنوان مثال، عبارت «خدای دروغین» یک اصطلاح تحقیرآمیز است که در ادیان ابراهیمی برای نشان دادن بت (الوهیت) یا الوهیت غیر ابراهیمی پاگانیسم و همچنین سایر موجودات یا اشیاء رقیب که اهمیت خاصی به آنها نسبت داده میشود استفاده میشود.[۷] برعکس، پیروان جاندارانگاری و چندخداپرستی ممکن است خدایان ادیان توحیدی مختلف را «خدایان دروغین» بدانند، زیرا آنها معتقد نیستند که هیچ خدای واقعی دارای ویژگیهایی باشد که توحیدگرایان به خدای یگانه خود نسبت میدهند. خداناباوری که به هیچ خدایی اعتقاد ندارند، معمولاً از اصطلاح «خدای دروغین» استفاده نمیکنند، حتی اگر این اصطلاح از دیدگاه خداناباوران شامل همه خدایان باشد. استفاده از این اصطلاح عموماً محدود به خداباوری است که تنها برخی از خدا یا خدایان را پرستش میکنند، اما نه همه را.[۴]
در بسیاری از دینهای هندی که شامل هندوئیسم، بودیسم و جین (دین)، بتها («مورتی») به عنوان نماد از امر مطلق (فلسفه) در نظر گرفته میشوند، اما این بتها خودِ مطلق،[۸] یا نمادهایی از ایدههای معنوی،[۸][۹] یا تجسم الهی نیستند.[۱۰] آتها فقط وسیلهای برای تمرکز کردن بر امور دینی و عبادت (باکتی) هستند.[۸][۱۱][۹] در ادیان سنتی مصر باستان، یونان باستان، روم باستان، تاریخ آفریقا، تاریخ آسیا، دوران پیشاکلمبی و جاهای دیگر، احترام به تصاویر یا مجسمههای فرقه از زمان تاریخ باستان رایج بوده است. بتها در تاریخ ادیان و مذاهب معانی و اهمیت متفاوتی داشتهاند.[۷][۱][۱۲] علاوه بر این، تصویرسازی مادی از یک یا چند خدا، همواره نقش برجستهای در تمام فرهنگهای جهان داشته است.[۷]
مخالفت با استفاده از هرگونه شمایل یا تصویری برای نمایش ایدههای احترام یا پرستش، صورتگری نامیده میشود.[۱۳] تخریب تصاویر به عنوان نمادهای پرستش، شمایلشکنی نامیده میشود،[۱۴] و این امر مدتهاست که با خشونت بین گروههای مذهبی که بتپرستی را ممنوع میکنند و کسانی که شمایلها، تصاویر و مجسمهها را به عنوان پرستش پذیرفتهاند، همراه بوده است.[۱۵][۱۶] تعریف بتپرستی موضوعی بحثبرانگیز در ادیان ابراهیمی بوده است، به طوری که بسیاری از مسلمانان و اکثر پروتستانتیسم عمل کاتولیکها و ارتدکسهای شرقی در تکریم مریم باکره در بسیاری از کلیساها را به عنوان نوعی بتپرستی محکوم میکنند.[۱۷][۱۸]
تاریخ ادیان با اتهامات و انکارهای بتپرستی مشخص شده است. این اتهامات، مجسمهها و تصاویر را فاقد نمادگرایی دانستهاند. از طرف دیگر، موضوع بتپرستی منشأ اختلاف نظر بین بسیاری از ادیان یا در درون فرقههای ادیان مختلف بوده است، با این فرض که شمایلهای اعمال مذهبی یک شخص ممکن است دارای نمادگرایی معناداری باشد، در حالی که اعمال مذهبی متفاوت برای شخص دیگر اینطور نیست.[۱۹]
بتپرستی در یهودیت و مسیحیت، عبادت کسی یا چیزی غیر از خدا در ادیان ابراهیمی به گونهای که گویی خداست. اولین فرمان از ده فرمان در کتاب مقدس، بتپرستی را ممنوع میکند: «به جز من خدایان دیگری نخواهید داشت.» انواع مختلفی از بتپرستی متمایز شده است. بتپرستی فاحش یا آشکار شامل اعمال صریح احترامی خطاب به یک شخص یا یک شیء، خورشید، پادشاه، حیوان، مجسمه و.. است. این پرستش ممکن است در کنار تصدیق یک موجود برتر وجود داشته باشد.[۲۱]
بتپرستی در تاریخ
[ویرایش]در قرآن نام بتهای قوم نوح ود، یغوث، یعوق و نسر و بتهای اعراب لات و منات و عزی و بتهای دیگری همچون بعل آمده است. یونانیان نیز اگر چه برای خدایان خود قائل به جسم و روح بودند، اما بتهایی از زئوس، هرا، آتنا، آرتمیس و هرکول ساخته و به ستایش آن پرداختهاند. مصریان نیز بتهایی همچون رع، آمون، اوزیریس، ایزیس، ست و آنوبیس را میپرستیدند. رومیان هم از ژوپیتر، جونو، دیانا و ونوس مجسمههایی ساخته و به عبادت آنان میپرداختند. هبل، لات، منات، عزی، ود، یغوث، یعوق، نسر و الله نیز از بتهای اعراب بودند.[۲۲]
در یهودیت
[ویرایش]یهودیت هر نوع بتپرستی را ممنوع میکند[۲۳] حتی اگر از آنها برای پرستش خدا در یهودیت استفاده شود، همانطور که در طول گناه گوساله سامری رخ داده است. بر اساس کلمه دوم ده فرمان، برای خود هیچ تصویر تراشیده شدهای نسازید. پرستش خدایان بیگانه به هر شکلی یا از طریق شمایلها مجاز نیست.[۲۳][۲۴] بسیاری از علمای یهودی مانند ربی سعادیا گائون، ربی بهیا بن پاکودا و ربی یهودا هلوی به تفصیل به مسائل بتپرستی پرداختهاند. یکی از مباحثی که اغلب به آن اشاره میشود، تفسیر ربی موشه بن میمون (ابن میمون) در مورد بتپرستی است.[۲۴] طبق تفسیر میمونی، بتپرستی به خودی خود گناه اساسی نیست، بلکه گناه کبیره انکار حضور مطلق خداست که با این باور که خدا میتواند جسمانی باشد، رخ میدهد. در باور یهود، تنها تصویر خدا انسان است، کسی که زندگی میکند و فکر میکند. خدا هیچ شکل مرئی ندارد و ساختن یا پرستش تصاویر پوچ است. در عوض، انسان باید تنها خدای نامرئی را پرستش کند.[۲۴][۲۵]
احکام موجود در کتاب مقدس عبری علیه بتپرستی، اعمال و خدایان امپراتوری اکد، بین النهرین و تاریخ مصر باستانی را ممنوع میکرد.[۲۶][۲۷]
محققان کتاب مقدس از نظر تاریخی بر شواهد متنی برای ساخت تاریخ بتپرستی در یهودیت تمرکز کردهاند، پژوهشی که محققان پست مدرن به طور فزایندهای شروع به تجزیه آن کردهاند.[۲۰] نائومی جانوویتز، استاد مطالعات دینی، میگوید که این جدلهای کتاب مقدس، واقعیت اعمال مذهبی بنیاسرائیل و استفاده تاریخی از وجود تصاویر در یهودیت. شواهد مادی مستقیم، مانند شواهد بهدستآمده از مکانهای باستانشناسی، قابل اعتمادتر هستند و این نشان میدهد که اعمال مذهبی یهودیان بسیار پیچیدهتر از آن چیزی بوده است که مباحث کتاب مقدس نشان میدهند. یهودیت شامل تصاویر و مجسمههای آیینی در دوره معبد اول، دوره معبد دوم، اواخر دوران باستان (قرن دوم تا هشتم میلادی) و پس از آن بوده است. [۲۸] با این وجود، این نوع شواهد ممکن است صرفاً توصیفی از اعمال بنیاسرائیل را در برخی محافل - احتمالاً انحرافی - نشان میدهد، اما نمیتواند چیزی در مورد دین اصلی کتاب مقدس که بتپرستی را منع میکند، به ما بگوید.[۲۹] تاریخ اعمال مذهبی یهودیان شامل بتها و مجسمههای ساخته شده از عاج، تراکوتا، بدل چینی و مهرها بوده است.[۲۰][۳۰] با پدیدار شدن شواهد مادی بیشتر، یکی از فرضیهها این بوده است که یهودیت بین بتپرستی و شمایلشکنی در نوسان بوده است. با این حال، قدمت اشیاء و متون نشان میدهد که این دو الهیات و اعمال عبادی به طور همزمان وجود داشتهاند. یانوویتز میگوید، ادعای رد بتپرستی به دلیل توحید که در ادبیات یهودی و از آنجا در ادبیات مسیحی کتاب مقدس یافت میشود، انتزاعی غیرواقعی و ساختاری ناقص از تاریخ واقعی بوده است.[۲۰] شواهد مادی تصاویر، مجسمهها و پیکرهها همراه با توصیف متنی کروبیها و به عنوان مثال «شراب به جای خون»، نشان میدهد که نمادگرایی، ساخت تصاویر مذهبی، شمایل و فهرست، بخش جداییناپذیر یهودیت بوده است.[۲۰][۳۱][۳۲] هر دینی اشیایی دارد که نمایانگر امر الهی است و در ذهن مؤمنان چیزی را نشان می دهد و یهودیت نیز اشیاء و نمادهای مقدس خود را داشته است مانند طومارهای تورات و کتاب دینی، تفیلین، منورا (نیایشگاه)، مزوزا و بسیاری دیگر.[۲۰]
بتپرستی در ادبیات فارسی
[ویرایش]ادبیات فارسی که در ایران پس از اسلام، در برهههایی از تاریخ به شدت تحت تأثیر عرفان و تصوف بوده، به بت مفاهیم و معناهای تازهای داده، و برخلاف تعریف کلاسیک آن، در ادبیات فارسی از بت تفسیرهای مختلفی شده. در بسیاری از اشعار فارسی، بت میتوانسته غرور آدمی، اسارت در قید و بندهای دنیوی، خودپرستی یا حتی بت درون آدمی را در ذهن مخاطب تداعی کند.
حافظ
[ویرایش]| گر جان به تن ببینی مشغول کار او شو | هر قبله ای که بینی بهتر ز خودپرستی[۳۳] |
سعدی
[ویرایش]| تا یک سرِمویی از تو هستی باقی ست | اندیشهٔ کارِ بُت پرستی باقی ست | |
| گفتی بُتِ پندار شکستم، رَستم | آن بُت که ز پندار شکستی، باقی ست[۳۴] |
بتپرستی در قرآن
[ویرایش]| اساطیر خاورنزدیک مجموعه مقالات | |
|---|---|
 | |
| اساطیر میانرودان | |
| اساطیر عربی | |
| اساطیر لاوی | |
| خدایان عرب پیش از اسلام | |
در قرآن، کتاب مسلمانان بتپرست به کسانی گفته میشود که معتقدند اشیای پیرامون آنها خالق و خودشان مخلوق آن شیء هستند:
- بعل؛ بت قوم الیاس، آیهٔ ۱۲۵ سورهٔ صافات
- گوسالهٔ سامری
- ود، سواع، یعوق، نسر و یغوث؛ بتهای قوم نوح هستند. آیهٔ ۲۳ سورهٔ نوح
- لات، عزی و منات؛ اعراب جاهلیت، آیهٔ ۱۹ سورهٔ نجم و افسانهٔ غرانیق[۳۵]
جستارهای وابسته
[ویرایش]منابع
[ویرایش]- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ Moshe Halbertal; Avishai Margalit; Naomi Goldblum (1992). Idolatry. Harvard University Press. pp. 1–8, 85–86, 146–148. ISBN 978-0-674-44313-6.
- ↑ DiBernardo, Sabatino (2008). "American Idol(atry): A Religious Profanation". The Journal of Religion and Popular Culture. 19 (1): 1–2. doi:10.3138/jrpc.19.1.001., Quote: "Idolatry (...) in the first commandment denotes the notion of worship, adoration, or reverence of an image of God."
- ↑ Poorthuis, Marcel (2007). "6. Idolatry and the Mirror: Iconoclasm as a Prerequisite for Inter-Human Relations". Iconoclasm and Iconoclash, Chapter 6. Idolatry and the Mirror: Iconoclasm As A Prerequisite For Inter-Human Relations. BRILL Academic. pp. 125–140. doi:10.1163/ej.9789004161955.i-538.53. ISBN 9789004161955.
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ Angelini, Anna (2021). "Les dieux des autres: entre "démons" et "idoles»". L'imaginaire du démoniaque dans la Septante: Une analyse comparée de la notion de "démon" dans la Septante et dans la Bible Hébraïque. Supplements to the Journal for the Study of Judaism (به فرانسوی). Vol. 197. لیدن and بوستون: انتشارات بریل. pp. 184–224. doi:10.1163/9789004468474_008. ISBN 978-90-04-46847-4.
- ↑ Leone, Massimo (Spring 2016). Asif, Agha (ed.). "Smashing Idols: A Paradoxical Semiotics" (PDF). Signs and Society. شیکاگو: انتشارات دانشگاه شیکاگو on behalf of the Semiosis Research Center at دانشگاه مطالعات خارجی هانکوک. 4 (1): 30–56. doi:10.1086/684586. eISSN 2326-4497. hdl:2318/1561609. ISSN 2326-4489. S2CID 53408911. Archived (PDF) from the original on 23 September 2017. Retrieved 28 July 2021.
- ↑ Wendy Doniger (1999). Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions. Merriam-Webster. p. 497. ISBN 978-0-87779-044-0.
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ Frohn, Elke Sophie; Lützenkirchen, H. -Georg (2007). "Idol". In von Stuckrad, Kocku (ed.). The Brill Dictionary of Religion. لیدن and بوستون: انتشارات بریل. doi:10.1163/1872-5287_bdr_SIM_00041. ISBN 9789004124332. S2CID 240180055.
- ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ Jeaneane D. Fowler (1996), Hinduism: Beliefs and Practices, Sussex Academic Press, شابک ۹۷۸−۱−۸۹۸۷۲۳−۶۰−۸, pages 41–45
- ↑ ۹٫۰ ۹٫۱ Karel Werner (1995), Love Divine: Studies in Bhakti and Devotional Mysticism, Routledge, شابک ۹۷۸−۰۷۰۰۷۰۲۳۵۰, pages 45-46;
John Cort (2011), Jains in the World, Oxford University Press, شابک ۹۷۸−۰−۱۹−۹۷۹۶۶۴−۹, pages 80–85 - ↑ Klaus Klostermaier (2010), A Survey of Hinduism, State University of New York Press, شابک ۹۷۸−۰−۷۹۱۴−۷۰۸۲−۴, pages 264–267
- ↑ Lindsay Jones, ed. (2005). Gale Encyclopedia of Religion. Vol. 11. Thomson Gale. pp. 7493–7495. ISBN 978-0-02-865980-0.
- ↑ Smart, Ninian (10 November 2020) [26 July 1999]. "Polytheism". دانشنامه بریتانیکا. ادینبرو: شرکت دانشنامه بریتانیکا. Archived from the original on 11 November 2020. Retrieved 28 July 2021.
- ↑ Aniconism, Encyclopædia Britannica
- ↑ Marina Prusac; Kristine Kolrud (2014). Iconoclasm from Antiquity to Modernity. Ashgate. pp. 1–3. ISBN 978-1-4094-7033-5.
- ↑ Willem J. van Asselt; Paul Van Geest; Daniela Muller (2007). Iconoclasm and Iconoclash: Struggle for Religious Identity. BRILL Academic. pp. 8–9, 52–60. ISBN 978-90-04-16195-5.
- ↑ André Wink (1997). Al-Hind the Making of the Indo-Islamic World. BRILL Academic. pp. 317–324. ISBN 978-90-04-10236-1.
- ↑ Barbara Roggema (2009). The Legend of Sergius Bahira: Eastern Christian Apologetics and Apocalyptic in Response to Islam. BRILL Academic. pp. 204–205. ISBN 978-90-04-16730-8.
- ↑ Erich Kolig (2012). Conservative Islam: A Cultural Anthropology. Rowman & Littlefield. pp. 71 with footnote 2. ISBN 978-0-7391-7424-1.
- ↑ Moshe Halbertal; Donniel Hartman (2007). Monotheism and Violence. Vol. Judaism and the Challenges of Modern Life. Bloomsbury Academic. pp. 105–112. ISBN 978-0-8264-9668-3.
- ↑ ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ ۲۰٫۲ ۲۰٫۳ ۲۰٫۴ ۲۰٫۵ Janowitz, Naomi (2007). "Good Jews Don't: Historical and Philosophical Constructions of Idolatry". History of Religions. 47 (2/3): 239–252. doi:10.1086/524212. S2CID 170216039.
- ↑ "Idolatry Definition, History & Types". Encyclopedia Britannica (به انگلیسی). 1998-07-20. Retrieved 2023-08-29.
- ↑ D. N. MacKenzie. "but", in A Concise Pahlavi Dictionary.
- ↑ ۲۳٫۰ ۲۳٫۱ Barry Kogan (1992). Proceedings of the Academy for Jewish Philosophy. University Press of America. pp. 169–170. ISBN 978-0-8191-7925-8.
- ↑ ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ ۲۴٫۲ David Novak (1996). Leo Strauss and Judaism: Jerusalem and Athens Critically Revisited. Rowman & Littlefield. pp. 72–73. ISBN 978-0-8476-8147-1.
- ↑ Hava Tirosh-Samuelson; Aaron W. Hughes (2015). Arthur Green: Hasidism for Tomorrow. BRILL Academic. p. 231. ISBN 978-90-04-30842-8.
- ↑ Shalom Goldman (2012). Wiles of Women/The Wiles of Men, The: Joseph and Potiphar's Wife in Ancient Near Eastern, Jewish, and Islamic Folklore. State University of New York Press. pp. 64–68. ISBN 978-1-4384-0431-8.
- ↑ Abraham Joshua Heschel (2005). Heavenly Torah: As Refracted Through the Generations. Bloomsbury Academic. pp. 73–75. ISBN 978-0-8264-0802-0.
- ↑ Timothy Insoll (2002). Archaeology and World Religion. Routledge. pp. 112–113. ISBN 978-1-134-59798-7.
- ↑ Reuven Chaim Klein (2018). God versus Gods: Judaism in the Age of Idolatry. Mosaica Press. ISBN 978-1946351463.
- ↑ Allen Shapiro (2011), Judean pillar figurines: a study, MA Thesis, Advisor: Barry Gittlen, Towson University, United States
- ↑ Rachel Neis (29 August 2013). The Sense of Sight in Rabbinic Culture. Cambridge University Press. pp. 99–100 with footnotes. ISBN 978-1-107-03251-4.
- ↑ Kalman Bland (2001). Lawrence Fine (ed.). Judaism in Practice: From the Middle Ages Through the Early Modern Period. Princeton University Press. pp. 290–291. ISBN 978-0-691-05787-3.
- ↑ غزلیات حافظ، گنجور.
- ↑ رباعیات سعدی، گنجور.
- ↑ آیهٔ ۱۹ تا ۲۱ سورهٔ نجم
- محمد بهشتی، فرهنگ فارسی صبا، نشر صبا
