لقاح

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از بارورسازی)
پرش به: ناوبری، جستجو
یک اسپرم و تخمک در حال لقاح

لِقاح (به انگلیسی: Fertilisation) ترکیب سلول‌های جنسی نر و ماده است که منجر به تشکیل سلول یاخته تخم می‌شود. تخم اولین سلول جاندار جدید است که با تقسیم‌های پی‌درپی و تغییراتی که پیدا می‌کند، در نهایت جانداری مشابه به والدین ایجاد می‌کند.[۱]به عبارت دیگر لقاح به عمل جفت شدن گامت‌های نر و ماده برای پدید آوردن اندامگان جدید گفته می‌شود.

در حیوانات فرایند لقاح جفت شدن اسپرم با تخمک است که سرانجام به روییدن رویان می‌انجامد. بسته به گونه حیوان این عمل می‌تواند در درون بدن ماده انجام بگیرد که به آن بارورسازی درونی (لقاح داخلی) گفته می‌شود و یا ممکن است در بیرون از بدن صورت بگیرد که بارورسازی بیرونی (لقاح خارجی) نام دارد.

به فرایند کلی ایجاد یک فرد جدید از راه بارورسازی، تولید مثل یا زادآوری گفته می‌شود.

فرایند بارورسازی ضامن بقای گونه‌ها و تنوع جانداران است. نخستین گام در تولید مثل جنسی و عمل لقاح، فرایند گامت‌سازی است. این فرایندها دیدگاه دیگری از یگانگی و در عین حال گوناگونی جانداران را توجیه می‌کند.[۲]

گامت یک سلول ویژه برای تولید مثل است که برای تولید جاندار جدید با گامت دیگری از جنس مخالف همان نوع جاندار ترکیب شود. گامت در اندام تولید مثلی بوجود می‌آید. اندام‌های تولید شده نر و ماده ممکن است در دو جاندار مختلف (نر و ماده) یا یک جاندار (نر و ماده) وجود داشته باشد. بسیاری از گیاهان و برخی از جانوران «نر-ماده» هستند.[۳]

لانه گزینی[ویرایش]

در طی دو هفته بعد از لقاح، سلولی که در آینده فرزند شما را تشکیل خواهد داد، با سرعت بالایی تکثیر یافته و به صورت توده ای با بیش از صد سلول دیده می شود. به دنبال این روند تکثیری، توده سلولی فوق شروع به حرکت در طول لوله رحمی کرده و خود را به محوطه رحم می رساند. این توده سلولی «بلاستوسیست» خوانده می شود و از نظر ظاهر، مانند یک تمشک کوچک است و به اندازه ۰٫۱ میلی متر شبیه سر سوزن است. بلاستوسیست دارای دو لایه است، لایه اول که همان لایه خارجی است، به دنبال تکامل بیشتر، تبدیل به جفت شده و شروع به ترشح هورمون بارداری یا hCG می کند و لایه داخلی نیز در نهایت جنین شما را می سازد. بلاستوسیست ابتدا درون حفره رحمی شناور بوده و از طریق شیره هایی که از لایه های داخلی رحم ترشح می شود، تغذیه می کند. در اواخر هفته سوم، بلاستوسیست ماهیت تهاجمی پیدا کرده و به دیواره ضخیم شده رحم که جهت باروری به این صورت اختصاص یافته، به سختی وصل می شود. این مرحله، یعنی وصل بلاستوسیست به لایه رحمی، «لانه گزینی» نامیده می شود و به دنبال وقوع این حالت، باروری انجام می گیرد.[۴]

لکه بینی لانه گزینی[ویرایش]

یک اسپرم دیواره خارجی تخمک را شکافته و به درون آن راه یافته، آن را بارور کرده است. چند روز بعد از لقاح، تخم بارور شده شروع به لانه گزینی در جداره داخل رحم کرده و به رشد خود ادامه می دهد. هنوز تاخیری در قاعدگی رخ نداده است. ممکن است در انتهای این هفته لکه بینی مختصری داشته باشید. بعضی از خانم ها فکر می کنند که شاید عادت ماهیانه شده اند، در برخی نیز خون ریزی بسیار مختصر است که شاید متوجه آن نشوند و در گروه اندکی نیز اصلا اتفاق نمی افتد. به هر حال این فقط چند لکه مختصر است که «لکه بینی لانه گزینی» نام دارد و ناشی از فرو رفتن تخم بارور شده در دیواره پر خون داخل رحم است، جایی که اگر لقاح اتفاق نمی افتاد، فرو ریخته و سبب خون ریزی قاعدگی در شما می شد. این روند احتمالا از هفته پیش آغاز شده، یعنی حدود شش روز بعد از بارور شدن تخمک، اما نمی توان در مورد زمان دقیق آن خیلی هم مطمئن بود.


لقاح مصنوعی[ویرایش]

نوشتار اصلی: لقاح مصنوعی

در حالت عادی اسپرم معیوب توانایی لقاح با تخمک را ندارد، ولی با روش‌های لقاح مصنوعی امکان بارورسازی مستقیم تخمک توسط اسپرم وجود دارد.

لقاح در لوله آزمایش یا آی‌وی‌اف (به انگلیسی: IVF، مخفف in vitro fertilization) روشی است که در آن سلول‌های تخمک را در شرایط آزمایشگاهی با اسپرم بارور می‌کنند و یک یا چند سلول تخم به دست آمده را پس از گذشت چند مرحله تقسیم سلولی، در رحم قرار می‌دهند تا روند رشد جنین به طور طبیعی ادامه پیدا کند.

منابع[ویرایش]

  • Wikipedia contributors, «Fertilisation,» Wikipedia, The Free Encyclopedia, (accessed October 14, 2009).
  1. کتاب علوم سال سوم دوره راهنمایی مدارس ایران.
  2. لقاح در جانوران، بازدید: اکتبر ۲۰۰۹.
  3. کتاب علوم سال سوم دوره راهنمایی مدارس ایران.
  4. «لانه گزینی»(فارسی)‎. دانشنامه فرزند.