بابک (وزیر خسرو انوشیروان)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

بابک (پارسی میانه: پابگ) اصلاح‌گر ارتش ساسانی و مسئول وزارتخانه جنگجویان (دیوان مقاتله) در طی حکمرانی خسرو اول انوشیروان در سده ۶ (میلادی) است. طبری او را مردی اصیل‌زاده معروف برای ویژگی بخشندگی و استعدادش ذکر می‌کند، نام کاملش را بابک پسر «ʾlbyrwʾn» ثبت می‌کند که نئولدکه این نام را بیروان، محمدتقی بهار نام را بابک پسر بیرو با احتساب بیرو فامیل درجه دو ویرو، نام رومیایی برادر رامین در منظومه ویس و رامین شرح می‌دهد و احمد تفضلی بهروان را پیشنهاد می‌کند.[۱]

بابک به عنوان یکی از منشی‌ها (مِن الکتاب) ذکر شده، ولی در اصل به نظر می‌رسد که همان‌طور که در شاهنامه حکایت شده، موبد باشد. علامت‌هایی برای اینکه شخصی با نام بابک برای یک موبد وجود دارد، ولی هیچ‌کس تا کنون شخصی با این علائم نشناخته‌است.[۱]

بابک مسئول وزارت جنگجویان (پارسی میانه: دیوانِ گند، عربی: دیوان الجند یا دیوان المقاتله) توسط خسرو اول انوشیروان (حکومت ۵۳۱–۵۷۹ م) طی قسمتی از اصلاحات نظامی‌اش شد. منابع ما گزارش می‌دهند که او باید نیروهای سواره‌نظام و پیاده‌نظام را که باید برای اطمینان از داشتن یونیفرم، تجهیزات و سلاح‌های مناسب بازرسی می‌شدند را اصلاح می‌کرد. به نظر می‌رسد که خسرو اول ایجاد ارتش منظمش که از اشراف‌زادگان از طبقه‌های مختلف تشکیل شده‌اند، به بابک سپرده بود. این نیز روشن است که تجهیزات لازم برای سواره‌نظام شامل زره اسب، کت زره‌ای، سینه‌بند زره‌ای، زره‌پا، شمشیر، نیزه، سپر، گرز، کمربند، گرز یا تبر جنگی، تیردان شامل ۲ کمان با زه‌هایشان، ۳۰ تیر و ۲ ریسمان آویزان شده از پشت کلاه‌خود می‌شود.[۱]

سواره‌نظام را جلوی بابک به صف کرده‌اند تا او آنها را بازرسی کند. این داستان به طور مختلف توسط طبری، بلعمی، فردوسی روایت شده‌است. نیروها، مجهز شده، خودشان را به بابک نمایش می‌دهند، در حالی که بابک بر روی فرشی نشسته و بر بالشتکی تکیه می‌زند؛ ولی او آنها را بازمی‌گرداند تا روز بعد «همگان» یعنی پادشاه خسرو، خودش را نشان دهد و به درستی لباس پوشیده و مجهز کند. در غیر اینصورت او نمی‌تواند مبلغ سالانه‌اش را بگیرد. بیشترین پرداخت برای سواره‌نظام ۴۰۰۰ درهم بود ولی شاه می‌تواند درهم اضافی برای خدمات نظامی‌اش دریافت کند. این داستان نشان می‌دهد که همگان مشمول قانون و اصلاحات شاه می‌شوند، و هیچ‌کسی اجازه ندارد از فرمان بابک سرپیچی کند.[۱]

بابک در روایت شاهنامه[ویرایش]

بابک در روایتِ شاهنامه، نام موبد و سپهبد لشکر انوشیروان (معروف به کسری) می‌باشد که داستان او و نحوهٔ رفتارش با پادشاه ایران، یکی از زیباترین داستانهای شاهنامه به شمار می‌آید.

بر اساس این روایت، به فرمان بابک، سپاهیان ایران سه روز پیاپی به درگاه فراخوانده می‌شدند و چون تمامی اعضای سپاه گرد هم جمع می‌آمدند و منظّم و مرتّب می‌ایستادند، خبری از شهریار ایران (انوشیروان) که سپهسالار لشکر نیز بود، نمی‌شد!

در نتیجه بابک چون می‌دید که شاه به همراه سپاهیان نیست، دستور بازگشت سپاهیان را صادر می‌نمود و آنان را به استراحتگاه‌های خویش بازمی‌گرداند.

این وضع تا سه روز ادامه داشت تا اینکه در روز سوّم، شاه از موضوع آگاه شد. پس جامهٔ رزم پوشید و در جایگاه خویش که در صدر سپاه و پیشاپیش آن بود، ایستاد.

بابک که پادشاه ایران را پیشاپیش سپاهیان دید، بعنوان سپهبد لشکر کسری، و با صلابت و مهابتِ بسیار از لشکریان سان دید و چون به مقابل شاه رسید، کردار نبردآزمایی، یعنی نحوهٔ آمادگی شاه برای شرکت در جنگ را پسندید و ستود.

بابک پس از ستایش کوتاهی از شاه، دستمزد او را تنها یک درم (درهم) بیشتر از سایر سربازان و لشکریان تعیین کرد و این دستمزد را، همان‌طور که دستمزد سایرین را می‌نوشت، ثبت نمود.

حکیم فردوسی در شاهنامهٔ خویش، توصیف این مقام مذهبی (مؤبد) و نظامی (سپهبد) سپاه ساسانی را، اینگونه آغاز کرده‌است:

ورا موبدی بود بابک به نام هُشیوار و دانادل و شادکام[۲]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ Daryaee، BĀBAK2.
  2. پارسی نگاشتهٔ شاهنامهٔ فردوسی، صفحه: ۶۳۱

منابع[ویرایش]

  • پارسی نگاشتهٔ شاهنامه، نگارش: فرانک دوانلو، انتشارات آهنگ قلم، چاپ سوم، ۱۳۸۷ (با اندکی تغییر و ساده نویسی جملات)