ایل طیبی

ایل طیبی

زنان طیبی با پوشش محلی در حوالی سوق
مناطق با جمعیت چشمگیر
کهگیلویه و بویراحمد، فارس، خوزستان، بوشهر
زبان‌ها
گویش کهگیلویه‌ای
دین
اسلام شیعه

ایل طیبی یکی از ایلات قوم لر و جز لرهای جنوبی و لر بزرگ می‌باشد که به‌طور گسترده در استان‌های کهگیلویه و بویراحمد، خوزستان و بوشهر ساکن هستند. طیبی‌ها از زیر شاخه‌های لیراوی و دسته لیراوی کوه می‌باشند.

وجه تسمه

بحث تلفظ صحیح نام طیبی را اولین بار، علامه قزوینی مطرح کرد و آن را با (طای مکسور) و یای مهمل در آثارش آورده است (طیب بر وزن میز، سیب). نویسنده شد الاوزار عن زوارالمزار یا هزار مزار شیراز هم به تلفظ این نام توجه نموده است. قاسم غنی و سایر پژوهشگران تلفظ آن را مورد پژوهش قرار داده‌اند.

منطقه طیبی

منطقهٔ طیبی، بخشی از استان کهگیلویه و بویراحمد است که در میان کوه‌ها و رودخانه‌های مهم جای گرفته است. این منطقه از غرب با بهمئی، از شرق با دشمن‌زیاری و دهدشت، از جنوب با کوه‌های خائیز بهبهان و از شمال با درهٔ شاه‌غالب و رود خرسان هم‌مرز است. محدودهٔ جغرافیایی آن حدود ۱۶۷۰ کیلومتر مربع بوده و ۱۱٪ از وسعت کهگیلویه را شامل می‌شود. جمعیت این منطقه حدود ۳۱۰۰۰ نفر است که به‌طور میانگین، ۱۹ نفر در هر کیلومتر مربع سکونت دارند. از این تعداد، ۴۳٪ کوچ‌رو و ۵۷٪ اسکان‌یافته‌اند که بیشتر در نیمهٔ جنوبی سکونت دارند. منطقه طیبی از دو بخش تشکیل شده است: طیبی سرحدی: این بخش در نیمهٔ شمالی منطقه قرار دارد و ۸۲۵ کیلومتر مربع وسعت دارد. این منطقه تحت تأثیر کوه سفید و مله کپر بوده و حدود ۱۳۰۰۰ نفر از ۱۰ طایفهٔ مستقل در این بخش سکونت دارند. جمعیت نسبی منطقه ۱۵ نفر در هر کیلومتر مربع است و ۹۸٪ از ساکنان آن کوچ‌رو هستند. این منطقه شامل دو بخش سردسیری و گرمسیری است: سردسیری: مناطق مورمیشان، عاجم و سبزمیر را در بر می‌گیرد. گرمسیر: شامل رئیسی، جلو و جاورده است. رودهای مهم این بخش، رود ریش و فارتق هستند که به رودهای خرسان و مارون می‌ریزند.

طیبی گرمسیری: بخش کم‌ارتفاع جنوبی منطقهٔ طیبی است که ۸۴۵ کیلومتر مربع وسعت دارد و جمعیتی حدود ۱۸۰۰۰ نفر را در خود جای داده است. جمعیت نسبی آن ۲۲ نفر در هر کیلومتر مربع بوده و ۹۵٪ ساکنان آن اسکان‌یافته‌اند. تنها منطقهٔ سردسیری آن، بخشی از کوه سفید است که به قلمرو طیبی‌ها کشیده شده. تقسیمات طیبی گرمسیری این بخش شامل سه واحد اصلی است: کوه سفید: منطقه‌ای کوچک در مرز بین طیبی سرحدی و گرمسیری. این وررود: بخشی از منطقه که در سمت رود مارون قرار دارد. آن وررود: بخش دیگر که در سمت دیگر رود مارون واقع شده است و جمعیت بیشتری در آن سکونت دارد. دو مکان مسکونی مهم این بخش، شهر سوق (مرکز این وررود) و شهر لنده (مرکز آن وررود) هستند که شهر لنده سابقهٔ تاریخی بیشتری دارد.

پیشینه

در اثر بی نظمی اوضاع فارس پس از مرگ ملک ابش خاتون، ایالت فارس مستقیماً توسط امرای مغول اداره می‌شد و با توجه به اینکه این حاکمان نتوانستند آرامش، امنیت و رونق اقتصادی ایلات فارس را حفظ کنند برکنار شدند. در سال ۶۹۲ تا ۷۲۵ هجری اداره ایالت فارس به خاندان طیبی با فرماندهی جمال الدین طیبی سپرده شد

طایفه‌ها

ایل طیبی به دو دسته سردسیری و گرمسیری تقسیم می‌شود و دارای سه تیره می‌باشد. تیره عالی‌طیب، تیره تاج‌الدین طیب و تیره ناصر طیب سه تیره ایل طیبی را تشکیل می‌دهند، همچنین طیبی دارای ۵۶ طایفه و دهه می‌باشد.

تیره عالی‌طیب از چهار طایفه محمد سعید بزرگ، محمدامین، طایفه نذر، طایفه کی ملک، طایفه رضایی، طایفه تشکیل شده است.

تیره تاج‌الدین طیب از ۹ طایفه به نام‌های: طایفه آل طیّب، طایفه غندی، طایفه کرائی، طایفه تامحمیدی، طایفه سماعیلی، طایفه دزدکی، طایفه سادات، طایفه تارضایی، طایفه تامووَلی تشکیل شده است.

تیره ناصر طیب دارای سه طایفه به نام‌های: طایفه روتلخی، طایفه گیوه چرمی و طایفه تاملکی می‌باشد.

منابع

• Genealogy and History of Qajar (Kadjar) Rulers and Heads of the Imperial Kadjar House
• http://www.almanach.be/signIn/signIn.aspx?ReturnUrl=/search/i/iran_kadjar1.html(subscription required)
• The history of Persia, Sir John Malcolm. John Murray Publishers, London, 1960 (تاریخ پرشیا، جان ملکم، انتشارات جانی موری، لندن، ۱۳۳۹)
• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Tayebi». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۹ مارس ۲۰۱۷.