ایل بگی جاف

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از ايل بگي جاف)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
ایل بگی جاف
ئێل به‌گی جاف
زمینهٔ کاری عرفان
زادروز ۸۹۸ قمری، ۱۴۹۲
شهرزور، شهری از کردستان ایران قدیم در عراق امروزی
مرگ ۹۶۱ قمری، ۱۵۵۳
هورامان
ملیت  ایران(زادگاه بخشی از کردستان ایران قدیم در عراق امروزی)
محل زندگی هورامان
در زمان حکومت صفویان
کتاب‌ها پیشگویی‌ها

ایل بگی جاف(۸۹۸–۹۶۱ق) از شاعران کرد یارسان[۱][۲][۳] در عصر صفوی است. وی اشعاری دارد که در آن‌ها حوادث آینده را به مانند شاه نعمت‌الله ولی، تیمور بانیارانی و نوستر آداموس به زبان کردی پیشگویی کرده‌است.

زمان زندگی[ویرایش]

ایل بگی در سال ۸۹۸ قمری در شهرزور زاده شد و در سال ۹۶۱ قمری یعنی در عهد صفویه درگذشت. وی مقارن با سلطنت شاه اسماعیل و شاه طهماسب اول زندگی می‌کرده‌است.[۴] دوران مذکور دوران اعتلای یارسان بوده‌است.[۴] با این حال وحید دستگردی در تصحیح خود بر اشعار ادیب‌الممالک فراهانی که اشعار ایل بگی را به فارسی ترجمه نموده است، زمان زیستن وی را پس از تیمور بانیارانی و وی را جانشین تیمور معرفی کرده‌است.[۵] محمدعلی سلطانی این گفته را غلط دانسته است.[۴] علاءالدین سجادی نیز در کتاب خود با عنوان «تاریخ ادبیات کرد» که در سال ۱۹۵۲ میلادی (۱۳۳۱ خورشیدی) به چاپ رسیده، زمان زندگی وی را «چنان‌که می‌گویند، چهارصد سال پیش از این» ذکر کرده‌است که دوران صفویان را نشان می‌دهد.[۶]

نسخه‌های موجود[ویرایش]

تنها تصحیح موجود از اشعار ایل بگی جاف توسط صدیق ص‍ف‍ی‌زاده (ب‍وره پوخئ‍ی) انجام گرفته‌است و تا کنون سه بار با مشخصات زیر به چاپ رسیده است:

  • ای‍ل‌ب‍ی‍گ‍ی‌ج‍اف، پێشبینیه‌کانی عێلبه‌گی جاف (پیشبینی‌های ایل بگی جاف)، گردآوری و شرح از ص‍دی‍ق ص‍ف‍ی‌زاده (ب‍وره ک‍ه‌ئ‍ی)، ناشر مؤلف، چاپ یکم ۱۳۶۰.
  • ای‍ل‌ب‍ی‍گ‍ی‌ج‍اف، پیشگوئیهای ایل بیگی جاف، ترجمه و شرح صدیق صفی زاده، تهران: عطایی، ۱۳۷۳.
  • ای‍ل‌ب‍ی‍گ‍ی‌ج‍اف، پ‍ی‍ش ب‍ی‍ن‍ی ی‍ه‌ک‍ان‍ی ع‍ی‍ل ب‍ه‌گ‍ی ج‍اف (پیشبینی‌های ایل بگی جاف) ، [گ‍ردآورن‍ده] ص‍دی‍ق ب‍وره‌ک‍ه‌ی‍ی (ص‍ف‍ی‌زاده)، س‍ن‍ن‍دج: ناشر مؤلف، ۱۳۸۲.

وی در رابطه با نسخه‌های مورد استفاده خود در تصحیح این کتاب‌ها به چهار نسخه زیر اشاره کرده‌است:

ص‍ف‍ی‌زاده تأکید کرده که نسخه نخست از بقیه کامل تر بوده و مبنای کار تصحیح قرار گرفته‌است، اما هیچ‌یک از چهار نسخه کامل نبوده‌اند. وی مکان یافتن این نسخه‌ها را اطراف کرمانشاه و افشار ذکر کرده و مکان دقیقی برای آن‌ها ذکر ننموده است.[۸] محمدعلی سلطانی این نسخه‌ها را معتبر نمی‌داند و تصحیح ص‍ف‍ی‌زاده را نیز دارای تحریف و تصرف عنوان می‌کند.[۹]

اشعار[ویرایش]

وی به کردی سورانی شعر می‌سرود. شعرهای وی به صورت هجایی و در قالب مصراع‌های هشت هجایی سروده شده‌است. به گفته محمدعلی سلطانی، اشعار وی توسط ادیب‌الممالک فراهانی به صورت شعر به فارسی ترجمه شده و در دیوان کلیات اشعار وی، به تصحیح وحید دستگردی به چاپ رسیده است.[۴]

ترجمه برخی از اشعار وی[ویرایش]

اشعار زیر گزیده‌ای از مجموعه ۳۴ بیتی است که صدیق ص‍ف‍ی‌زاده (ب‍وره ک‍ه‌ئ‍ی) در نسخه خود منتشر ساخته است:

ئێران پر له ئاگر ده‌بێحوکمی سۆلتان قاهر ده‌بێ
سته‌م له خه‌ڵق سادر ده‌بێده‌وره ده‌ورهٔ نادر ده‌بێ

هه‌ر وا کوسه و هه‌ر وا کوسی

ترجمه: ایران پر از آتش خواهد شد. حکم سلطان قاهر خواهد شد. ستم از سوی مردم صادر خواهد شد. دور دور نادر (شاه) خواهد شد.

خاسان وه بێ وه‌ته‌ن ده‌بێمورغان دوور له چه‌مه‌ن ده‌بێ
شاهان وه بێ که‌فه‌ن ده‌بێده‌وران وه کامی زه‌ند ده‌بێ

هه‌ر وا بووه و هه‌ر وا ده‌بێ

ترجمه: نیکان بی وطن خواهند شد. شاهان بی کفن خواهند شد؛ و دوران به کام زند خواهد چرخید.

ده‌وران به ده‌ست قه‌جه‌ر ده‌بێته‌یموور له خه‌و خه‌به‌ر ده‌بێ
گه‌لێ سه‌ران بێ سه‌ر ده‌بێئاشووب و شۆڕ و شه‌ڕ ده‌بێ

هه‌ر وا بووه و هه‌ر وا ده‌بێ

ترجمه: دوران به دست قاجار می‌افتد. تیمور به پا خواهد خاست. بسی سرها بی سر می‌شوند. آشوب و شور و هنگامه بر پا می‌شود.

نیوهٔ ئێران هی رووس ده‌بێئاوای هیچ بێ نامووس ده‌بێ
ئه‌وسا زه‌ڕیان له مس ده‌بێدین و ئیمان زۆر سس ده‌بێ

هه‌ر وا بووه و هه‌ر وا ده‌بێ

ترجمه: نیم ایران به روس‌ها واگذار می‌شود. آنچه اهمیت نداشته باشد ناموس خواهد شد. آنگاه تقلب رواج می‌یابد و دین و ایمان ضعیف می‌شود.

چابوک سوارێ ده‌نگ ده‌کاسه‌ید و شکار په‌ڵه‌نگ ده‌کا
هه‌ر ساعه‌تێ سه‌د ره‌نگ ده‌کادنیا و خه‌ڵق پڕ شه‌نگ ده‌کا

هه‌ر وا بووه و هه‌ر وا ده‌بێ

ترجمه: چابک‌سواری به فریاد مردم می‌رسد؛ و پلنگ‌ها را صید و شکار می‌کند؛ و هر ساعت با صد رنگ و سیاست می‌آید؛ و دنیا و خلق را بسی شنگ و شادمان می‌کند.

مه‌ردان مه‌ردی گه‌زاف ده‌که‌نهه‌م به راستی خه‌لاف ده‌که‌ن
قسان به تیر قه‌ڵاف ده‌که‌نبه رێگهٔ دوور مه‌ساف ده‌که‌ن

هه‌ر وا بووه و هه‌ر وا ده‌بێ

ترجمه: مردم سخنانشان را به وسیله مفتول آهن (سیم) خواهند گفت؛ و با راه دور گفتگو خواهند کرد.

گه‌لێ دڵم به ته‌نگ ده‌بێسه‌دای تۆپ و تفه‌نگ ده‌بێ
شه‌ڕی سه‌رباز به شه‌نگ ده‌بێئێران دیلی فه‌ره‌نگ ده‌بێ

هه‌ر وا بووه و هه‌ر وا ده‌بێ

ترجمه: دلم به تنگ می‌آید. صدای توپ و تفنگ می‌آید. جنگ سرباز با فشنگ خواهد شد. ایران گرفتار فرنگ خواهد شد.

ره‌خشی روسته‌م ئیزهار ده‌بێئه‌سپی ئاسن ره‌هوار ده‌بێ
دوڵدڵ شه‌ودێز به کار ده‌بێگه‌لێ شت هه‌ن ئاشکار ده‌بێ

هه‌ر وا بووه و هه‌ر وا ده‌بێ

ترجمه: رخش رستم ظاهر می‌شود. اسب آهن راهور می‌شود.

ده‌وره ده‌ورهٔ ره‌زا ده‌بێله دوای ره‌زا غه‌زا ده‌بێ
له دوای غه‌زا فه‌زا ده‌بێمه‌ردوم ده‌ست به نزا ده‌بێ

هه‌ر وا بووه و هه‌ر وا ده‌بێ

ترجمه: دوره دوره رضا (شاه) خواهد شد؛ و پس از رضا (شاه) جنگ و غزا خواهد شد.

ته‌یرێ وه‌ک ره‌عد و به‌رق ده‌بێگوێچکهٔ له دووکه‌ڵ غه‌رق ده‌بێ
ده‌شت و ده‌ری پێ له‌ق ده‌بێبه رووی هه‌وا مۆله‌ق ده‌بێ

هه‌ر وا بووه و هه‌ر وا ده‌بێ

ترجمه: پرنده‌ای مانند رعد و برق پیدا خواهد شد؛ و دود از گوشش به تندی به آسمان می‌رود. با چابک‌سواری گام برمی‌دارد و بر روی هوا معلق خواهد شد.

ئێران وه‌کوو فه‌ره‌نگ ده‌بێپڕ نه‌قش و ره‌نگاڕه‌نگ ده‌بێ
کوڕ وه‌کوو کچ قه‌شه‌نگ ده‌بێمایل به شۆخ و شه‌نگ ده‌بێ

هه‌ر وا بووه و هه‌ر وا ده‌بێ

ترجمه: ایران مانند فرنگ خواهد شد. همه جا پر نقش و رنگارنگ خواهد شد. پسر مانند دختران زیبا خواهند شد.

هه‌مووی شاهان بێڕا ده‌بێله پڕ شه‌ڕ و هه‌را ده‌بێ
که‌م خه‌ڵق وه حوکمی شا ده‌بێچه‌رخ و چرا وه پا ده‌بێ

هه‌ر وا بووه و هه‌ر وا ده‌بێ

ترجمه: ناگاه جنگ و نبرد آغاز خواهد شد؛ و کمتر کسی از مردم به فرمان شاه فرمانبردار خواهد شد.

تاعه‌ت به مه‌جبووری ده‌بێدی بازاڕی بلووری ده‌بێ
چینی و فه‌غفووری ده‌بێگوڵبانگی جه‌مهووری ده‌بێ

هه‌ر وا بووه و هه‌ر وا ده‌بێ

ترجمه: طاعت و عبادت به اجبار انجام خواهد شد. بازار پر از بلور می‌شود؛ و گلبانگ جمهوری گردد.

کاری مه‌ردان نامه‌ردی بۆده‌ورانه‌کهٔ ره‌نگ زه‌ردی بۆ
ده‌واکه‌یشی دڵده‌ردی بۆرۆزگاری دڵسه‌ردی بۆ

هه‌ر وا بووه و هه‌ر وا ده‌بێ

ترجمه: کار مردان به نامردی گراید. چهره مردم به زردی گراید؛ و روزگار افسردگی خواهد شد.

دیوانی گورگ و مه‌ڕ ده‌بێده‌شتی به‌غداد به شه‌ڕ ده‌بێ
گشتی بۆ زێو و زه‌ڕ ده‌بێشه‌ڕی سه‌رباز به شه‌نگ ده‌بێ

هه‌ر وا بووه و هه‌ر وا ده‌بێ

ترجمه: در دشت بغداد جنگ به وجود خواهد آمد. همه اش برای نقره و زر خواهد بود.

شه‌ربه‌تی خوا وه‌ک هه‌نگ ده‌بێ

هه‌رکه‌س بیخوا خۆش‌ڕه‌نگ ده‌بێ

دوژمن گه‌لێ بێ‌ڕه‌نگ ده‌بێ

ژینی تاریک و ته‌نگ ده‌بێ

هه‌روا بوه‌و هه‌روا ده‌بێ

دوو سپای گه‌وره به جه‌نگ ده‌بێ ناڵهٔ تۆپ و تفه‌نگ ده‌بێ دنیا تاریک و ته‌نگ ده‌بێ شه‌ڕی سه‌رباز به شه‌نگ ده‌بێ هه‌روا بوه‌و هه‌روا ده‌بێ

سستی مێزه‌ر خڕان ده‌بێ سه‌ر له مه‌یدان فڕان ده‌بێ همیشتار گشت قڕان ده‌بێ ناری دۆزه‌خ گڕان ده‌بێ هه‌روا بوه‌و هه‌روا ده‌بێ

ئێران وه‌کوو فه‌ره‌نگ ده‌بێ پڕنه‌قش و ره‌نگاره‌نگ ده‌بێ کۆر وه‌کوو کچ قه‌شه‌نه‌گ ده‌بێ مایل به شۆخ و شه‌نگ ده‌بێ هه‌روا بوه‌و هه‌روا ده‌بێ

مه‌ردان مه‌رد گه‌زاف ده‌که‌ن هه‌م وه راستی خه‌ڵاف ده‌که‌ن قسان به تیر غه‌ڵاف ده‌که‌ن به رێگهٔ دوور مه‌ساف ده‌که‌ن هه‌روا بوه‌و هه‌روا ده‌بێ

ئه‌و وه‌خت جه‌نگی جیهان ده‌بێ نوختهٔ یاران هات هات ده‌بێ دیدهٔ مونکیر زوڵمات ده‌بێ سه‌ری مه‌ولام نیشات ده‌بێ هه‌روا بوه‌و هه‌روا ده‌بێ

هه‌فتا و دوو دین یه‌ک دین ده‌بێسه‌رده‌فته‌ری ئه‌مین ده‌بێ
زاڵم له زاری و شین ده‌بێدڵی گه‌لێ به کین ده‌بێ

هه‌ر وا بووه و هه‌ر وا ده‌بێ

ترجمه: سرانجام هفتاد و دو دین یکی خواهد شد. سردفتر و رهبر آن مردی امین خواهد شد. ظالم به شیون و زاری خواهد پرداخت؛ و دلش پر از قهر و کین خواهد شد. اینچنین بوده‌است و چنین خواهد شد.

جستارهای همانند[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. سلطانی، محمدعلی، حدیقه سلطانی: احوال و آثار شاعران برجسته کرد و کردی سرایان کرمانشاه از عهد تیموری تا عصر حاضر، جلد یکم، تهران: نشر سها، چاپ یکم ۱۳۸۴، ص۱۲۳.
  2. ص‍ف‍ی‌زاده (ب‍وره ک‍ه‌ئ‍ی)، ص‍دی‍ق، پێشبینیه‌کانی عێلبه‌گی جاف (پیشبینی‌های ایل بگی جاف)، ناشر مؤلف، چاپ یکم ۱۳۶۰، ص۶.
  3. پایگاه اینترنتی کوردیپدیا، مدخل ایل بگی جاف. بازدید در ۸ اکتبر ۲۰۱۳.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ سلطانی، محمدعلی، حدیقه سلطانی: احوال و آثار شاعران برجسته کرد و کردی سرایان کرمانشاه از عهد تیموری تا عصر حاضر، جلد یکم، تهران: نشر سها، چاپ یکم ۱۳۸۴، ص۱۲۴.
  5. ادی‍ب ال‍م‍م‍ال‍ک، م‍ح‍م‍دص‍ادق ب‍ن ح‍س‍ی‍ن، دی‍وان ک‍ام‍ل م‍ی‍رزا ص‍ادق‌خ‍ان ام‍ی‍ری ادی‍ب‌ال‍م‍م‍ال‍ک ف‍راه‍ان‍ی ق‍ائ‍م‌م‍ق‍ام‍ی، ب‍ه ت‍دوی‍ن و ت‍ص‍ح‍ی‍ح و ح‍واش‍ی وح‍ی‍د دس‍ت‍گ‍ردی، ت‍ه‍ران: فروغی، ۱۳۴۵، ص۶۷.
  6. سجادی، علاءالدین، مێژووی ئه‌ده‌بی کوردی (تاریخ ادبیات کردی)، سنندج: انتشارات کردستان، چاپ یکم ۱۳۸۹، ص۵۵۹.
  7. ای‍ل‌ب‍ی‍گ‍ی‌ج‍اف، پێشبینیه‌کانی عێلبه‌گی جاف (پیشبینی‌های ایل بگی جاف)، گردآوری و شرح از ص‍دی‍ق ص‍ف‍ی‌زاده (ب‍وره ک‍ه‌ئ‍ی)، ناشر مؤلف، چاپ یکم ۱۳۶۰، ص۷.
  8. * ای‍ل‌ب‍ی‍گ‍ی‌ج‍اف، پێشبینیه‌کانی عێلبه‌گی جاف (پیشبینی‌های ایل بگی جاف)، گردآوری و شرح از ص‍دی‍ق ص‍ف‍ی‌زاده (ب‍وره ک‍ه‌ئ‍ی)، ناشر مؤلف، چاپ یکم ۱۳۶۰، ص۷.
  9. سلطانی، محمدعلی، حدیقه سلطانی: احوال و آثار شاعران برجسته کرد و کردی سرایان کرمانشاه از عهد تیموری تا عصر حاضر، جلد یکم، تهران: نشر سها، چاپ یکم ۱۳۸۴، ص۱۲۵.

منابع[ویرایش]

فارسی[ویرایش]

سلام دقیقاً 8 ساعت که یک نفر بدون هویت تمام این صفحه رو به کام خودش عوض کرده و در اینستا داره تبلیغ برای جذب فالور میکنه پس قبل از هر چیز از صحت این اشعار اطلاع حاصل نمایید، متشکر و ممنون.

  • محمدعلی سلطانی. حدیقه سلطانی: احوال و آثار شاعران برجسته کرد و کردی سرایان کرمانشاه از عهد تیموری تا عصر حاضر، جلد یکم. تهران: سها، ۱۳۸۴. ۳۹۶. شابک ‎۹۶۴-۶۲۵۴-۰۴-۷. 
  • م‍ح‍م‍دص‍ادق ب‍ن ح‍س‍ی‍ن ادی‍ب ال‍م‍م‍ال‍ک، ب‍ه ت‍دوی‍ن و ت‍ص‍ح‍ی‍ح و ح‍واش‍ی وح‍ی‍د دس‍ت‍گ‍ردی. دی‍وان ک‍ام‍ل م‍ی‍رزا ص‍ادق‌خ‍ان ام‍ی‍ری ادی‍ب‌ال‍م‍م‍ال‍ک ف‍راه‍ان‍ی ق‍ائ‍م‌م‍ق‍ام‍ی. تهران: فروغی، ۱۳۴۵. 

کردی[ویرایش]

  • عێلبه‌گی جاف (ایلبگی جاف). پێشبینیه‌کانی عێلبه‌گی جاف (پیشبینی‌های ایل بگی جاف). ترجمهٔ ص‍دی‍ق ص‍ف‍ی‌زاده (ب‍وره ک‍ه‌ئ‍ی). مؤلف، ۱۳۶۰. ۴۴. 
  • عه‌لائه‌ددین سه‌ججادی (علاءالدین سجادی). مێژووی ئه‌ده‌بی کوردی (تاریخ ادبیات کردی). سنندج: کردستان، ۱۳۸۹. ۶۷۹. شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۹۸۰-۰۹۸-۱.