اونی (فولکلور ژاپنی)

یک اونی (دیو ژاپنی) در برابر راهب کوکای ظاهر می‌شود و او با خواندن دعاهای وجره‌یانه آن را می‌راند. نقاشی از کاتسوشیکا هوکوسائی (۱۷۶۰–۱۸۴۹).

اونی (鬼（おに）) (به انگلیسی: Oni، تلفظ: «اونی») گونه‌ای از یوکای، دیو، اورک، غول یا ترول در فولکلور ژاپنی است. گفته می‌شود که اونی‌ها در غارها، در اعماق کوهستان‌ها یا در دوزخ زندگی می‌کنند.

اونی‌ها به نیروی فوق‌انسانی مشهورند و معمولاً با قدرت‌هایی مانند رعد و برق در پیوندند، و طبیعت شرورشان در میل به قتل و آدم‌خواری نمود می‌یابد. در توصیف سنتی، اونی‌ها پیکرهایی عظیم با یک یا چند شاخ بر روی سر، دندان‌های بزرگ و گاهی چشمی سوم در میان پیشانی دارند.

پوست آن‌ها معمولاً قرمز، آبی، سیاه یا زرد توصیف می‌شود، لُنگ‌هایی از خز ببر بر تن دارند و چماق آهنی معروفی به نام کانابو حمل می‌کنند. در هر دست و پا سه تا شش انگشت دارند که به ناخن‌هایی تیز و چنگال‌مانند ختم می‌شود.

اونی‌ها می‌توانند ظاهر خود را تغییر دهند تا قربانیانشان را فریب دهند. آن‌ها می‌توانند مرد یا زن باشند، هرچند در طول تاریخ بیشتر به شکل مردانه تصویر شده‌اند. اونی‌های مؤنث گاهی با نام یاما-اوبا شناخته می‌شوند. در هیئت انسانی، اونی می‌تواند به شکل مرد یا زن ظاهر شود، فارغ از جنسیت اصلی‌اش.

با آن‌که اونی‌ها موجوداتی دهشتناک‌اند، در برخی روایت‌ها با خوش‌اقبالی و ثروت نیز پیوند داده شده‌اند.

در دوره هی‌آن (۷۹۴–۱۱۸۵)، اونی‌ها در آثار ادبیات ژاپنی، مانند مجموعه‌های روایی setsuwa، اغلب به‌صورت هیولاهایی ترسناک که انسان‌ها را می‌خورند، تصویر می‌شدند. یکی از توصیف‌های رایج آن‌ها، بلعیدن انسان در یک لقمه است که به ژاپنی «onihitokuchi» نام دارد. در آثاری مانند نیهون ریویکی، داستان ایسه و کونجاکو مونوگاتاریشو، زنانی توصیف شده‌اند که در یک دم توسط اونی بلعیده می‌شوند.

بر پایهٔ برخی نظریه‌ها، این روایت‌ها از بلعیدن انسان‌ها در واقع بازتاب نمادینی از جنگ‌ها، قحطی‌ها و بلایایی بود که باعث مرگ یا ناپدیدشدن مردم می‌شد و در ذهن مردم به شکل اونی‌هایی از جهان دیگر که انسان‌ها را می‌ربایند، تعبیر می‌گردید.

تا پیش از پدید آمدن افسانهٔ شوتن‌دوجی، اونی‌ها کمتر در نقاشی‌ها ظاهر می‌شدند. کهن‌ترین طومار مصور باقی‌مانده از قرن چهاردهم، به نام Ōeyama ekotoba (Ōeyama ekotoba^?) ، صحنه‌هایی از این افسانه را در خود دارد. «شوتن‌دوجی» به‌عنوان مشهورترین و نیرومندترین اونی در ژاپن شناخته می‌شود. این افسانه از قرن چهاردهم به بعد در هنرها و نمایش‌های سنتی ژاپن مانند اماکیمونو، جوروری (موسیقی)، نمایش نو، کابوکی، بونراکو و اوکی‌یو-ئه بازآفرینی شده است.

شمشیری که میناموتو نو یوری‌میتسو با آن در افسانهٔ یادشده سرِ شوتن‌دوجی را از تن جدا کرد، «دوجی‌گیری» نام دارد و امروزه به‌عنوان گنجینه ملی ژاپن و یکی از پنج شمشیر نامدار موسوم به تنکاگوکن شناخته می‌شود.

اونی‌ها از دیرباز در هنر ژاپنی، ادبیات ژاپنی و نمایش ژاپنی حضوری چشمگیر دارند و به‌صورت شخصیت قراردادی در افسانه‌های مردمی چون موموتارو (پسر هلو)، ایسون بوشی و کبوتوری جیسان ظاهر می‌شوند.

گرچه در گذشته اونی‌ها هیولاهایی ترسناک شمرده می‌شدند، در فرهنگ امروزی ژاپن چهره‌ای نرم‌تر و مردمی‌تر یافته‌اند؛ برای نمونه در داستان‌هایی مانند «نقاب اونی» و «اونی قرمز که گریست» دیگر چندان هولناک نیستند.

ظاهر

اونیِ غول‌پیکر دارای ناخن‌های تیز، موی ناآراسته، و دو شاخ بلند است. اندامش تقریباً مانند اندام آدمیزاد است، ولی گاهی صفاتی غیرطبیعی، مانند فرد بودن تعداد چشم‌ها (یک یا سه) یا انگشت و پنجه‌های پایِ بیش از اندازه یا اضافی در آن مشاهده می‌شود. آنها عمدتاً مرد هستند، اما می‌توانند به دلیل احساساتی بودن یا حسادت زن باشند.

ریشهٔ اساطیری

بیشتر افسانه‌های ژاپنی از دو کتاب کهن به نام‌های «کوجیکی» و «نیهونگی» گرفته شده‌اند. طبق این داستان‌ها، پس از آفرینش جهان به دست خدایان بزرگ، دو خدای کوچک‌تر به نام «ایزاناگی» (مرد) و «ایزانامی» (زن) مأمور ساختن زمین شدند. این دو که خواهر و برادر و همچنین زن و شوهر بودند، فرزندان بسیاری به دنیا آوردند.

یکی از فرزندانشان، خدای آتش «کاگوتسوچی»، هنگام تولد، مادرش ایزانامی را به شدت زخمی کرد و باعث مرگ او شد. ایزانامی پس از مرگ به جهان زیرین (دنیای مردگان) رفت و به ایزدبانوی مرگ تبدیل شد. او که در دنیای زندگان، زندگی می‌بخشید، در جهان زیرین نیز به این کار ادامه داد و نخستین «اونی» ها را آفرید.

بر اساس باورهای کهن چینی و ژاپنی (مانند تائوئیسم و اونمیودو)، جهت شمال شرقی، جهتی شوم و بدیمن است که «کیمون» یا «دروازهٔ دیو» نامیده می‌شود و ارواح خبیث از آن عبور می‌کنند. در طالع‌بینی ژاپنی که از حیوانات سال استفاده می‌کند، این جهت با نمادهای «گاو» و «ببر» شناخته می‌شود.

یک نظریه این است که ظاهر اونی‌ها از همین باور گرفته شده است؛ به همین دلیل است که آن‌ها معمولاً با شاخ گاو و پوست ببر به تصویر کشیده می‌شوند. برای مقابله با این ارواح شوم، معابد و بناهای مهمی مانند کاخ امپراتوری کیوتو را طوری می‌ساختند که در گوشهٔ شمال شرقی خود نوعی فرورفتگی یا مانع داشته باشند تا از ورود دیوها جلوگیری کنند.

در فرهنگ سنتی ژاپن

این متن به ریشه‌های افسانه‌های ژاپنی، به‌ویژه موجوداتی به نام «اونی» (دیو یا غول)، می‌پردازد و دو منشأ اصلی برای آن‌ها معرفی می‌کند: برخی روستاها سالانه (به‌خصوص در فصل بهار) جشن می‌گیرند تا اونی را از روستایشان برانند. هنگام جشن گرفتن عید ستسوبون (節分)، مردم دانه‌های سویا را خارج از خانه‌هایشان می‌اندازند و داد می‌زنند:
دیو بیرون! خوشبختی تو!
!"鬼は外！福は内"
" !Oni wa soto! Fuku wa uchi"
با این حال، امروزه در فرهنگ مدرن، اونی نه‌تنها برخی صفات بد را از دست داده، بلکه از آن به‌عنوان محافظ و دورکنندهٔ بداقبالی یاد می‌شود.

در فرهنگ عامه

• اونی‌ها در یک مجموعه بازی به نام اونیموشا حضور دارند.
• در مجموعه بازی‌های مورتال کمبت اونی‌ها به‌عنوان شیاطین جهنمی به تصویر کشیده شده‌اند.
• به نظر می‌رسد شخصیت‌های Electabuzz و Glalie در پوکمون اونی باشند.
• ایموجی با نویسهٔ U+1F479، نشان‌دهندهٔ یک اونی به نام "Japanese Ogre" است.
• در بازی ندای وظیفه: جنگ‌های بی‌نهایت، اونی نوعی تفنگ دستی است.

نگارخانه

• 
• 
• 

منابع

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی.