پرش به محتوا

انگلیسی ایرلندی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
انگلیسی ایرلندی
Irish English
زبان بومی درایرلند، بریتانیا
منطقهایرلند:
پادشاهی متحده: ایرلند شمالی، بریتانیای کبیر (پراکندگی)
شمار گویشوران
۴٫۵ میلیون نفر  (۲۰۱۱)[نیازمند منبع]
۱۳۰٬۰۰۰ زبان دوم (زبان اول آنان زبان ایرلندی است).
لاتین
کدهای زبان
ایزو ۳–۶۳۹هیچ کدام (mis)
گلاتولوگهیچ کدام

انگلیسی ایرلندی (Hiberno-English یا Irish English)[۱] یکی از گویش‌های زبان انگلیسی است که در جزیرهٔ ایرلند بدان سخن گفته می‌شود. گویشوران آن در هر دو کشور ایرلند شمالی و جمهوری ایرلند زندگی می‌کنند.[۲]

زبان انگلیسی نخست پس از حمله نورمن‌ها به ایرلند توسط عدهٔ کمی از دهقانان و بازرگانان که از انگلستان آمده بودند سخن گفته می‌شد. پس از حملهٔ تئودور، زبان انگلیسی به‌طور گسترده با زبان ایرلندی جایگزین شد.[۳]

واژگان

[ویرایش]

وام واژگان از زبان ایرلندی

[ویرایش]

تاریخچه

[ویرایش]

انگلیسی میانه، همراه با گروه کوچکی از نخبگان که به زبان آنگلو-نورمن سخن می‌گفتند، در نتیجه‌ی یورش آنگلو-نورمن‌ها به ایرلند در اواخر قرن دوازدهم به این کشور آورده شد. بازمانده‌های این زبان بعدها در قالب زبان یولا (Yola) و گویش فینگالی (Fingallian) باقی ماندند که با انگلیسی مدرن قابل درک متقابل نیستند. موج دوم زبان انگلیسی در قرن شانزدهم و در دوران الیزابتیِ انگلیسی نوین اولیه به ایرلند رسید؛ از این رو، گونه‌ی انگلیسی که در ایرلند صحبت می‌شود، قدیمی‌ترین گونه‌ی انگلیسی در خارج از بریتانیا به شمار می‌آید. این گونه از انگلیسی از نظر آواشناسی و واژگان هنوز هم از بسیاری از گویش‌های دیگر انگلیسی محافظه‌کارتر است.[۱۲][۱۳]

در ابتدا، در دوران آنگلو-نورمن‌ها در ایرلند، انگلیسی عمدتاً در منطقه‌ای به نام پیل (The Pale) در اطراف دوبلین صحبت می‌شد، در حالی که در بقیه‌ی کشور عمدتاً زبان ایرلندی رایج بود. گروه‌های کوچکی از گویشوران انگلیسی باقی ماندند که به استفاده از شکل انگلیسی همان دوران ادامه دادند. به‌دلیل انزوای جغرافیایی، این گویش‌ها بعدها به گونه‌های جداگانه و اکنون منقرض‌شده‌ای از انگلیسی تبدیل شدند که در وزفورد (Wexford) با نام یولا (Yola) و در فینگل (Fingal) با نام فینگالی (Fingallian) شناخته می‌شدند. این گونه‌ها دیگر با سایر انواع انگلیسی قابل فهم نبودند. در دوران تودورها، فرهنگ و زبان ایرلندی بیشتر سرزمین‌های از دست‌رفته را بازپس گرفت؛ به‌گونه‌ای که حتی در منطقه‌ی پیل نیز، «تمام مردم عادی… بیشترشان زاده‌ی ایرلند، پیرو عادات ایرلندی و گویشور زبان ایرلندی بودند.»[۱۴]

فتح و استعمار ایرلند توسط تودورها در قرن شانزدهم موجب موج دوم مهاجرت انگلیسی‌زبانان و همراه با آن، سرکوب و زوال جایگاه و کاربرد زبان ایرلندی شد. تا میانه‌ی قرن نوزدهم، انگلیسی به زبان اصلی و اکثریت مردم کشور تبدیل شده بود و تا امروز نیز همین جایگاه را حفظ کرده است؛ حتی کسانی که زبان مادری‌شان ایرلندی است نیز به انگلیسی مسلط هستند. امروزه تنها حدود یک درصد جمعیت زبان ایرلندی را به‌صورت مادری صحبت می‌کنند، هرچند آموزش آن در همه‌ی مدارس دولتی الزامی است. از میان ۴۰ درصد جمعیتی که در سرشماری سال ۲۰۱۶ اعلام کردند تا حدی به زبان ایرلندی صحبت می‌کنند، تنها ۴ درصد خارج از نظام آموزشی به‌طور روزانه از آن استفاده می‌کنند. [۱۵] یک مسافر آلمانی به نام لودولف فن مونش‌هاوزن (Ludolf von Münchhausen) در سال ۱۵۹۱ از منطقه‌ی پیل در دوبلین دیدار کرد. او درباره‌ی زبان مردم آن‌جا نوشت: «زبان ایرلندی اندکی در اینجا صحبت می‌شود؛ حتی برخی اصلاً نمی‌توانند ایرلندی حرف بزنند.» اگر این گزارش درست باشد، زبان مردم دوبلین در دهه‌ی ۱۵۹۰ میلادی انگلیسی بوده، نه ایرلندی. دوباره، آلبرت ژووَن (Albert Jouvin) که در سال ۱۶۶۸ به ایرلند سفر کرد، درباره‌ی منطقه‌ی پیل و سواحل شرقی گفت: «در نواحی داخلی ایرلند، زبان خاصی صحبت می‌شود، اما در بیشتر شهرها و روستاهای ساحلی، تنها انگلیسی رایج است.» در کتاب «سفری به ایرلند در سال ۱۷۷۵» نوشته‌ی ریچارد تویس (Richard Twiss) آمده است که درباره‌ی زبان مردم دوبلین «تقریباً همه‌ی روستاییان به زبان انگلیسی سخن می‌گویند و به اندازه‌ی هم‌طبقه‌های خود در انگلستان، درست و صحیح صحبت می‌کنند.»[۱۶]

در کتاب «درباره‌ی تلفظ انگلیسی اولیه»، بخش پنجم، نوشته‌ی الکساندر جان الیس (Alexander John Ellis) – یکی از نخستین پژوهش‌ها درباره‌ی گویش‌های انگلیسی – نمونه‌هایی از گویش انگلیسی ایرلندی (Hiberno-English) از نواحی فورث و بارگی (Forth and Bargy) در شهرستان وزفورد آورده است. الیس، که در اواخر قرن نوزدهم می‌نوشت، به نظر می‌رسد از این واقعیت بی‌خبر بوده که انگلیسی در بخش‌هایی از ایرلند، به‌ویژه در اولستر (Ulster)، قرن‌ها پیش از آن نیز صحبت می‌شده است.[۱۷]

جستارهای وابسته

[ویرایش]

پانویس

[ویرایش]
  1. ↑ "irish-english"&pg=PA3#v=onepage&q&f=false Irish English: history and present…. Google Books. Retrieved 28 February 2011.
  2. ↑ "Hiberno-English Archive". DRAPIer. Ireland: DHO. Archived from the original on 16 September 2010. Retrieved 26 November 2010.
  3. ↑ Spolsky, Bernard (2004). Language policy. Cambridge: Cambridge University. p. 191. ISBN 978-0-521-01175-4.
  4. ↑ "Easy Irish". IE: Raidió Teilifís Éireann. Retrieved 28 February 2011.
  5. ↑ "Fear of being perceived as misers runs deeper than our pockets". Irish Independent. Independent.ie. 19 November 2012.
  6. ↑ "Drizzle fails to dampen cheerful O'Rourke". The Irish Times. 5 May 2007. Archived from the original on 13 November 2011. Retrieved 28 February 2011.
  7. ↑ "Nuacht a hAon". IE: Raidió Teilifís Éireann. Retrieved 28 February 2011.
  8. ↑ Edwards, Steven Roy, Irish English terms
  9. ↑ "Seanad Eireann – 25/May/2005 Order of Business". Debates.oireachtas.ie. 25 May 2005. Retrieved 28 February 2011.
  10. ↑ "Plámás and the Art of Flattery ~ Gatherings from Ireland # 92". SOCIAL BRIDGE. 2013-03-15. Retrieved 2013-10-21.
  11. ↑ Gifford, Don; Seidman Robert J. (1988). Ulysses annotated: notes for James Joyce's Ulysses. London, England: University of California Press. p. 55. ISBN 978-0-520-25397-1. Retrieved 29 January 2011.
  12. ↑ Joyce, P. W. (1910). "Chapter 1: Sources of anglo-irish dialect". English as we speak it in Ireland. London: Longmans, Green. p. 6.
  13. ↑ Christiansen, Thomas. "English in Ireland and Irish in English – Hiberno-English as Exemplar of World English" (PDF). p. 3. Archived (PDF) from the original on 20 October 2021. Retrieved 1 December 2020.
  14. ↑ "Culture and Religion in Tudor Ireland 1494–1558". University College Cork. Archived from the original on 16 April 2008.
  15. ↑ "Irish Language and the Gaeltacht". CSO.ie. Central Statistics Office. Archived from the original on 8 December 2020. Retrieved 29 December 2019.
  16. ↑ Twiss, Richard (2020). A tour in Ireland in 1775 (PDF). Dublin: Ex-classics Project. p. 7. Archived (PDF) from the original on 2024-12-07.
  17. ↑ Aveyard, Edward (2022). "What is Dialect?". Transactions of the Yorkshire Dialect Society. 23 (122): 29.
برگرفته از «https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=انگلیسی_ایرلندی&oldid=42966290»