انگج

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

مختصات: ۳۸°۰۴′ شمالی ۴۶°۱۷′ شرقی / ۳۸٫۰۶۷°شمالی ۴۶٫۲۸۳°شرقی / 38.067; 46.283 اَنْگَجْ یکی از محله‌های مرکزی شهر تبریز است که در شمال شرق محلهٔ گجیل قرار گرفته‌است. عموم مردم این محله را با نام «انگش» می‌شناسند که از نظر لغوی به معنای گودالی کم‌عمق برای انتقال آب از مکانی به مکان دیگر است.[۱]

وجه تسمیه[ویرایش]

نام کوی انگج از لغت «انگشت» پهلوی باستانی و تحریف شده از آن است. نادر میرزا در این باره می‌نویسد: «... این کلمه تحریف انگشت پهلوی است اگر سرایی یک ماسوره بهره (آب) دارد یک ثاقبه (سوراخ) کاوند یا دو سوراخ که باشد و هر چه بیشتر بود و ثقبه‌ها بیش و بیشتر باشد و آب از آن ثقبه‌ها (سوراخ‌ها) آن سو ریزد که اندازه ماسوره باشد که تخته‌ای از چوب، سوراخ نمایند به اندازه (بنصری) (انگشت کوچک) که در آن نفبه (سوراخ) به صعوبت رود و برای سرکوچه جایی باشد که انگج نامند و این کلمه تحریف انگشت پهلوی است.»[۲]

در «تاریخ تبریز تا پایان قرن نهم هجری» نوشته شده: «یکی از محله‌های راسته کوچه، برزن انگج نام دارد و آن را در رسائل و نامه‌ها چنین نویسند ولی در کتب قدیم از جمله روضات الجنان، جنات الجنان حافظ حسین کربلایی، انگشت و سر انگشت یعنی سر و محل انگشت مانند سر ویجویه، سرچشمه، سر خیابان و تاء در آخر آن الحاقی و از نوع تاء خورشت (خورش است).»[۳]

معنای (انگش = انگج) در زبان مردم تبریز، گودال و چاله کم عمقی که در مصب یا ریزش آب برای تقسیم و گرداندن آب از ممرّی (گذرگاهی) به ممرّ دیگر حفر می‌کند.[۴]

چون برای اولین بار آن تخته آلات سوراخ شده که برای تعیین نوبت آب هر خانه از طریق جریان آب از سوراخ‌ها که به اندازه بند انگشت بودند در این محله ایجاد شده و مورد استفاده اهالی قرار می‌گرفت بنابراین نام این محله را انگج و میدان آن را انگج میدانی نامیده‌اند. نام محدوده کوی و برزن انگج از دیرباز در کتاب‌های تاریخی مطرح بوده، میدان انگج و مسجد آیت‌الله سید ابوالحسن آقا انگجی که در کنار آن قرار دارند، دارای حوادث جالبی از دوران مشروطه است.[۵]

آثار تاریخی[ویرایش]

مسجد انگجی از آثار تاریخی این محله می‌باشد.

اهالی سرشناس[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ذوقی، فریبرز و نیکنام لاله، ایوب (۱۳۷۴تبریز در گذر تاریخ، تبریز: انتشارات یاران
  2. تاریخ و جغرافی دارالسلطنه تبریز، نادر میرزای قاجار، ص ۴۲
  3. تاریخ تبریز تا پایان قرن نهم هجری، دکتر محمدجواد مشکور، ص ۱۳۱
  4. روضات الجنان، جنات الجنان، حافظ حسین کربلایی، ص ۱۱۸
  5. خاماچی، بهروز، شهر من تبریز، ۱۳۸۸، ندای شمس، تبریز، ص ۱۳۲