انجیل برتولماوس
انجیل برتولماوس متنی گمشده از آپوکریفای کتاب مقدس است که تنها از طریق اشارات منابع دیگر شناخته میشود. این اثر ممکن است همان پرسشهای برتولماوس، کتاب برتولماوس به زبان قبطی، یا نه این و نه آن باشد و اثری کاملاً گمشده بهشمار رود. منابع موجود جزئیات چندانی دربارهٔ ماهیت این اثر ارائه نمیدهند و برای پژوهشگران چیزی بیش از یک نام باقی نمانده است. این اثر احتمالاً منسوب به ناتانائیل بوده است.
منابع اولیه
[ویرایش]ژروم در مقدمه تفسیرش بر انجیل متی، «انجیل برتولماوس» را در کنار چند انجیل آپوکریفی دیگر ذکر میکند. ژروم هیچ اطلاعات بیشتری دربارهٔ این اثر ارائه نمیدهد، جز اینکه انجیلهای فهرستشده «سرآغاز بدعتهای گوناگون بودهاند».[۱] مشخص نیست که آیا ژروم آگاهی مستقیمی از این اثر داشته یا صرفاً به منبعی دیگر مانند اوریگن اسکندریه اعتماد کرده است.[۲] این اثر کهنترین ارجاع بازمانده به این انجیل است، چرا که تفسیر مذکور حدود سال ۳۹۸ میلادی نوشته شده است. ارجاعات بعدی به این انجیل احتمالاً تنها به ژروم اعتماد کردهاند، نه اینکه از آگاهی مستقیمی برخوردار بوده باشند.[۳]
فرمان ژلاسیوس اثری متعلق به قرن ششم میلادی است، هرچند احتمال میرود بخشهایی از آن به دورههای پیشتر بازگردد. در این اثر «انجیلها به نام برتولماوس» در فهرست متون محکوم یا نامقبول آمده است.[۴][۳]
شبه-دیونیسیوس آریوپاگیتی و اپیفانیوس راهب هر دو به صورت گذرا به انجیل برتولماوس اشاره کردهاند. کتاب اسرار سریانی نیز نقلقولی دارد که در آن به انجیل برتولماوس اشاره شده است. بِدِ محترم نیز این کتاب را ذکر میکند، اما صرفاً در قالب نقلقول از ژروم. هاینریش فون هرفورد ادعا میکند که لودویگ چهارم، امپراتور مقدس روم با انجیل برتولماوس آشنا بوده است. تمامی این ارجاعات اندک و دیرهنگام هستند. روشن نیست که آیا همه آنها به یک کتاب اشاره دارند، به انجیلی متفاوت با همین نام، یا صرفاً اشتباه یا سوءبرداشت بودهاند.[۳]
تحلیل
[ویرایش]بدون اطلاعات بیشتر دربارهٔ این اثر، چیز زیادی برای گفتن وجود ندارد. یکی از حوزههای گمانپردازی این است که آیا انجیل برتولماوس گنوستیک بوده یا نه، چرا که گنوستیسیسم هدف اصلی رسالههای ضدبدعتی کلیسای اولیه بود و این میتواند ارجاعات خصمانه بعدی را توضیح دهد. گمان دیگری این است که این اثر ممکن است به نوعی با مصر یا آیینهای فرهنگی مصری پیوند داشته باشد، چرا که برتولماوس رسول در مسیحیت مصری بیش از جاهای دیگر مورد احترام بوده است.[۳]
هر چه این انجیل بوده باشد، بعید به نظر میرسد که نسخهای اولیه بوده باشد که هم پرسشهای برتولماوس و هم کتاب برتولماوس قبطی از آن منشعب شده باشند، زیرا این دو اثر تفاوتهای بسیاری با یکدیگر دارند. احتمالات دورتری نیز وجود دارد: یک اعمال و شهادت برتولماوس به زبان ارمنی موجود است، و اوسبیوس افسانهای را نقل میکند که بر اساس آن برتولماوس با نسخهای عبری از انجیل متی به هند سفر کرده است. پژوهشگران بر این باورند که ژروم از اثر اول آگاهی نداشته، و مسلماً قصد نداشته انجیل متی را محکوم کند.[۵]
جستارهای وابسته
[ویرایش]منابع
[ویرایش]- ↑ Jerome (2008) [398]. Commentary on Matthew. The Fathers of the Church 117. Translated by Scheck, Thomas P. Catholic University of America. pp. 51-52. ISBN 978-0-8132-0117-7.
- ↑ James, M. R. (1924), , Oxford: Clarendon Press, p. 165 – via Wikisource [scan
] - 1 2 3 4 Schneemelcher, Wilhelm (1963) [1959]. "The Gospel of Bartholomew". In Schneemelcher, Wilhelm (ed.). New Testament Apocrypha: Volume One: Gospels and Related Writings. Translated by Wilson, Robert McLachlan. Philadelphia: Westminster Press. pp. 484–486.
- ↑ "Gelasian Decree". Retrieved March 23, 2025.
- ↑ Bull, Christian H.; Tsakos, Alexander (2020). "The Book of Bartholomew: A New Translation and Introduction". In Burke, Tony (ed.). New Testament Apocrypha: More Noncanonical Scriptures. Vol. 2. Eerdmans. p. 92. ISBN 978-0-8028-7290-6.
