امامه

با امامه اشتباه نشود.

اَمامه
روستا
محل
اَمامه
مختصات: ۳۵٫۹۱۲۴°شمالی ۵۱٫۵۸۰۳°شرقی / 35.9124; 51.5803
کشور	ایران
استان	تهران
شهرستان	شمیرانات
بخش	رودبارقصران
دهستان	لواسان کوچک
جمعیت	براساس سرشماری سال ۱۳۹۵ مرکز آمار ایران، جمعیت روستای امامه بالا برابر با ۱۳۱۵ نفر بوده است که این تعداد شامل ۴۲۹ خانوار ۶۵۵ مرد و ۶۶۰ زن می‌باشد. دین قبلی اهالی امامه زرتشتی بوده که به گبری معروف بودن
پیش‌شمارهٔ تلفن	۰۲۱

دهستان امامه

کوه‌های اطراف دهستان امامه

روستای امامه از روستاهای بزرگ بخش رودبار قصران شهرستان شمیران استان تهران ایران است. امامه دو آبادی است که در کنار هم قرار گرفته، یکی را امامه بالا و دیگری را امامه پایین می‌نامند. این روستا در بیست کیلومتری پایتخت در شرق تهران و میانه راه اصلی تهران به شمشک و نرسیده به فشم واقع شده و دارای جاده کوهستانی آسفالت است.

امامه آبادیی است مرتفع و کوهستانی و سردسیر در دامنه جنوبی البرز مرکزی که آبش از رود محلی و قنات و چشمه تأمین می‌گردد. روزگاری در امامه بالا بیش از ۳۰۰۰ و در امامه پایین بیش از ۱۵۰۰ گوسفند نگهداری می‌شد ولی در حال حاضر به دلیل تغییرات فرهنگی و قوانین بهداشتی، دامداران دامهای خود رادر مکانهایی دورتر از روستا نگهداری می‌کنند و در فصول سرد نیز به دشتهای ورامین و غیره کوچ می‌دهند. روستای امامه دارای وسعتی حدود ۵۵ هکتار است که از این مقدار حدود ۳۶ هکتار آن باغات و مابقی به‌صورت زمینهای زراعی و مسکونی است. تا حدود ۵۰ سال پیش کشاورزی و دیم‌کاری بسیار رواج داشت و محصولات آن بیشتر غلات و بن‌شن بود ولی به مرور با کاشت درختان میوه ابتدا سیب، گلابی، گردو و سپس گیلاس، آلبالو، هلو و غیره جایگزین آنها شد. در سالهای بسیار دور شغل اصلی مردم امامه کشاورزی، باغداری و دام‌داری بود ولی در حال حاضر و با مهاجرت روستاییان، باغداران و دامداران از کارگران افغان برای نگهداری باغات و دامها استفاده می‌کنند و جوانان روستای بیشتر به مشاغل ساختمان سازی وتامین مصالح ساختمانی و سایر مشاغل روی آورده‌اند.

امامه به سبب راه دشوار و موقعیت استواری که داشته از قدیم پناهگاهی مناسب به حساب می‌آمده و مرکز قصران داخل و مقر رئیس قصران تاریخی (معرب کوهسران) و امراء آن سامان محسوب می‌شده است. در امامه قلعه‌ای استوار وجود داشته که ظاهراً به وسیله مازیار یا مرداویج زیاری به وجود آمده است و بقایای برج و باروها و بدنه آن هنوز پابرجا و نمایان است. مورخ و جغرافیدان قدیم یاقوت حموی دربارهٔ امامه چنین نوشته است: «انبامة قلعة قرب الری» یعنی انبامه (امامه) قلعه‌ای نزدیک ری است.

دشت لار یا همان پارک ملی لار اصلی‌ترین مرتع دامداران روستای امامه است که وسعت زیادی دارد و از زمان ناصرالدین شاه که با حکم حکومتی قاضی القضات منازعات محلی مراتع لار حل شد بخش اعظم مساحت مراتع لار به دامداران امامه تعلق گرفت و ایلات هداوند و بوربور و غیره که در تابستان از ورامین به لار می‌آیند قسمتی از مراتع لار را از اهالی امامه اجاره کرده‌اند.

ریشه‌شناسی

امامه در اصل تغییر یافته واژه ای باستانی به صورت انبامه بوده است که نامی ریشه دار از زبان فارسی میانه (پهلوی) به معنی امروزی (بامگاه، اندربام، بربام، دربام یا محل مرتفع) است.

زبان گفتاری

نقشهٔ زبانی استان تهران، رنگ سبز تیره زبان مازندرانی، رنگ سبز روشن گویش‌های فارسی-مازندرانی (تجریشی، لواسانی و دماوندی)، رنگ زرد زبان فارسی

مردم امامه به گویش قصرانی زبان مازندرانی صحبت می‌کنند. به گفته بابایی: «در مورد تاریخچه و فرهنگ روستای امامه کتاب زیاد نوشته شده است. در اغلب این کتاب‌ها گویش مردم این روستا را به اشتباه گویش تاتی معرفی کرده‌اند. اما گویش امامه‌ای‌ها به گویش مازندرانی شبیه است و مردم بومی اصلاً نمی‌توانند به زبان تاتی صحبت کنند.

تاریخچه

امامه از جمله مناطقی است که پس از حمله اعرابمقاومت جانانه‌ای در برابر مهاجمان داشته است و تا سال‌ها پس از یورش تازیان به ایران به آئین زرتشتی باقی‌ماند. ورود اسلام به قصران علیا (لواسانات) به ویژه این منطقه با مهاجرت و فرار سادات علوی همراه بوده است. یگانه مذهب اسلامی که مردم امامه به آن گرویده‌اند، مذهب تشیع بوده است و از میان کسانی که در این تحول نقش داشته‌اند، حسن بن زید یا همان داعی کبیر را می‌توان نام برد.

کوه ورجین

محمد میرزا مهندس شاهزاده عصر ناصری قاجار در بخش «بیان احوالات متفرقه رودبار» اطلاعاتی دربارهٔ کوه ورجین ارایه داده است به نوشته وی: این کوه قرق و شکارگاه همایونی است و در آنجا شکار کوهی زیاد است و سباع نیز از قبیل گرگ و پلنگ و خرس نیز دارد. آویشم و قارچ زیاد در آنجا می‌روید و راهی صعب‌المسلک دارد که از طرف شرقی کلوگان سواره به صعوبت تا به قله آن می‌تواند صعود کند. گیاه داروئی در این کوه بسیار است و علوفه که به جهت حیوانات از این کوه می‌برند کما و گزنک است و این جبل را نیز بعضی کوه زرجین می‌نامند به جهت کثرت منافع و گران بهائی گیاه‌های دوائی آنجا که به مثابه زر است و از این کوه هنگام زمستان اوقاتی که برف زیاد باشد بهمن یعنی پارچه‌های برف بزرگ به میان قریه می‌افتد و باعث خرابی می‌شود. سرو کوهی در کوهستان آنجا بسیار می‌روید. در بالای کوه آب جزئی نیز دارد. دهات مفصله رودک، کلوگان، امامه، راحت‌آبادو کند، گلهندوک و غیره در اطراف و جوانب دامنه‌های همین کوه واقعند که از قراء مسطوره سوای رودک و کلوگان سایر از لواسان کوچک محسوبند که منظور بیان لواسان در این کتابچه نیست بلکه فقط همان رودبار قصران است. تقریباً دور این کوه سه فرسخ است و به واسطه مانع بودن همین کوه است که اهل کلوگان از طرف امامه تا گلهندوک دور زده به افجه می‌روند و هرگاه این کوه در میانه حایل نبود از طرف شرقی کلوگان یک فرسخ مسافت که طی می‌نمودند به افجه می‌رسیدند و کنون دوری راه متجاوز از ضعف خط مستقیم است؛ و از قله این کوه طهران و اطراف آن مشاهد و هویدا است و به خصوصه با دوربین‌های بزرگ نقاط آن حدود را جزء به جزء به خوبی می‌توان دیدو نکته: راهی لازم است به جهت تسهیل عبور و دعاگوئی دوام دولت قاهره ساخته شود، راهی است که از پل چوبی رودک که روی رود جاجرود بسته شده الی امامه و از آنجا به راحت‌آباد و کند تا افجه و از کلوگان الی ذایگان و از فشم تا دربندسر است و ما به همین‌قدر اکتفا کنیم و نقشه این بلوک را مزید التوضیح الحاق می‌نمائیم.

طایفه‌های امامه

معروف‌ترین شخصیت امامه انیس الدوله سوگولی ناصرالدین شاه و پهلوان پایتخت سید حسن رزار بوده ونام‌های خانوادگی اهالی و طایفه‌های امامه بالا، بابایی، کیایی، انیسی، انیسی زاده، انیسی پور، علی عسگری، درزی، میان محله و مهرامنش است که شماری از طایفه میان محله‌ها در سال‌های اخیر نام خانوادگی خود را به فرزین، فاضل، امام‌خو و بهنام‌فر تغییر داده‌اند. همچنین شماری از کیایی‌ها نام خانوادگی خود را به پورزاد برگردانده‌اند و شماری از درزی‌ها فامیلی خود را به رحیم زاده خوشرو برگردانده‌اند.

نام‌های خانوادگی اهالی و طایفه‌های امامه پایین:بیدمشک، زینلی (به صورت‌های زینعلی و زینل هم درج شده است)، بیسادی، افراسیابی (صورت دیگر: فرسیابی)، حیدری، همیشه بهار، عبدالعلی، اسکندری، حاجی علی، ذوالفقاری، نصیری، سیبی و امینایی است. برخی از طایفه بیسادی‌ها به نام‌های خانوادگی دیگری مانند فناخسرو، جورابچی، یلوهری، اسلامی و حاجی‌بابا و از طایفه حیدری به نام خانوادگی تاجیک تغییر نام داده‌اند و همچنین برخی از طایفه‌های همیشه بهار به نام خانوادگی آهنگری تغییر نام دادند.

شوراهای اسلامی روستای امامه

• اعضای ششمین دوره شورای اسلامی روستای امامه:

۱-مهندس حمید انیسی ۲-مهندس علی عمران بابایی 3-دکتر علی بابائی

معماری قدیمی

بناهای قدیمی و تاریخی این روستا دارای سقف مسطح چوبی و خانه‌های اعیانی آن دارای اجزای مختلف خانه‌های ایرانی شامل هشتی و در ورودی زیباست که در حال حاضر فقط چند مورد در با تزئینات گل‌میخ و کوبه‌های زنانه و مردانه از آن باقی‌مانده است. هم‌اکنون روستای امامه بسیار وسیع شده و در اکثر باغ‌های اطراف آن خانه‌های جدید ویلایی احداث شده است که هیچ هماهنگی با معماری گذشته این منطقه ندارد. متأسفانه همانند بیشتر منطقه‌های اصیل شمیرانات، غیربومیان سودجو و بی ملاحظه دست به تخریب بافت و طبیعت این روستا نیز زده‌اند.

امامه در جنگ ایران و عراق

روستای امامه با ۸۴ شهید از نظر تعداد شهدایی که در دوران جنگ ایران و عراق که در کشور ایران به جنگ تحمیلی و دفاع مقدس مشهور است بیشترین تعداد شهید در کل منطقه رودبارقصران و لواسانات را به میهن عزیزمان تقدیم نموده که این تعداد شهید فقط در زمان جنگ به شهادت رسیده‌اند و همه ساله بمنظور گرامیداشت یاد شهدا و احترام به خانواده‌های این عزیزان یادواره ای تحت عنوان شهدای امامه برگزار می‌گردد.

امامه - کوچه شهید محمد بابایی لواسانی

جستارهای وابسته

• لواسان
• قلعه امامه
• قصران
• مهرچال
• انیس الدوله
• ناصرالدین شاه

منابع

• کتاب امامه و انیس‌الدوله نوشته ابوالقاسم تفضلی.
• «قصران، نوشته حسین کریمان، امامه (د-۲)».

پیوند به بیرون

• مدخل «Amāma» در دائرةالمعارف ایرانیکا.