امامزاده احمد (اصفهان)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۲°۳۹′۱۳″ شمالی ۵۱°۴۰′۴۸″ شرقی / ۳۲.۶۵۳۶۱°شمالی ۵۱.۶۸۰۰۰°شرقی / 32.65361; 51.68000

امامزاده احمد
نام امامزاده احمد
کشور  ایران
استان اصفهان
شهرستان اصفهان
اطلاعات اثر
کاربری مذهبی
دیرینگی دوره صفوی
دورهٔ ساخت اثر دوره صفوی
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۲۳۴
تاریخ ثبت ملی ۱۵ آذر ۱۳۱۴

بقعه امامزاده احمد مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، خیابان نشاط، بازارچه حسن‌آباد، کوچه امامزاده احمد واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۵ آذر ۱۳۱۴ با شمارهٔ ثبت ۲۳۴ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۱]

آرامگاه امامزاده احمد بن علی مشهور به امامزاده احمد، در محله حسن آباد اصفهان. این بقعه در سال ۱۱۱۵ق در زمان سلطان حسین صفوی و ۱۲۹۰ق. در زمان حکومت ظل‌السلطان بر اصفهان، تعمیر شد. در کنار مزار احمد بن علی، آقا نجفى و هماى شیرازى مدفون شده‌اند.

پیشینه[ویرایش]

بر اساس شواهد موجود، قبل از سال ۵۳۷ق، بنایی بر مزار احمد بن علی برپا بوده که در این سال تجدید بنا شده‌اند. لوحی از سنگ سیاه با کتبیه‌ای به خط کوفی حاکی از تجدید این بنا در سال مذکور تا سال ۱۳۰۷ش است.[۲] از بنای متعلق به سده ششم هجری، تنها یک کتیبه موجود است که بر روی آن نوشته «‌آمین یا رب العالمین فی تاریخ الخامس عشره من ربیع الاول سنه ثلاث وستین وخمسمائه‌».[۳]

ژان شاردن در سفرهای خود در ایران، از این بنا یاد کرده و آن را ساختمانی مربع‌شکل با پوششی گنبدی وصف کرده و نوشته که رهگذران آرامگاه شاه احمد را از دریچه‌ای مشرف به کوچه که میله‌های ستبر دارد زیارت می‌کنند. وی که در سده ۱۱ قمری می‌زیسته، به نقل از مردم اصفهان بنای مقبره را متعلق به ۳۰۰ سال پیش دانسته است. احتمالا این همان بنای سده ششم قمری است، زیرا گزارش یا نشانه‌ای از تجدید بنا تا سده دوازدهم هجری در دست نیست.

معماری[ویرایش]

شمال سردر، صحن، بقعه، سقاخانه و آرامگاه جمعی از علما، عرفا و شعراست[۴] که آقا نجفی اصفهانی، همای شیرازى (درگذشته ۱۲۹۰ق) و فرزندش میرزا ابوالقاسم طرب (درگذشته ۱۳۳۰ق) از مشهورترین آنها هستند. سردر بنا، مجموعه‌ای مقرنس از آجر و کاشی است، همچنین کتیبه‌هایی به خط بنایی در طاق ایوان و نقوش معقلی و کتیبه‌هایی به خط بنایی با کاشی در بدنه آن. بر کمر ایوان، کتیبه‌ای از جنس کاشی به قلم ثلث به رنگ سفید و طلایی روی زمینه لاجوردی به خط علی نقی امامی و تاریخ ۱۱۱۵ق دیده می‌شود که حاکی از توسعه بنای امامزاده (از عرصه و اعیان) در زمان سلطان حسین صفوی به دست محمد شریف منجم است.[۵] بر لچکی‌های پیشانی بعضی از طاق‌نماها در اطراف صحن، کاشی‌هایی با نقش گره‌سازی و کتیبه‌هایی به خط بنایی نقش بسته است.

بالای بقعه چهارگوش، پوششی گنبدی است و در راس آن گنبدی کوچک با ساقه‌ای بلند و دارای ۸ پنجره ساخته شده و با دو ایوان در شمال و شرق، به صحن نسبتا وسیع امامزاده راه یافته است. گنبد از درون با قطاربندی و مقرنس‌کاری مزین شده است.

بدنه داخلی بنا، کتیبه‌ای حاوی سوره دهر و آیات ۱۸۰-۱۸۲ سوره صافات به قلم ثلث و به رنگ طلایی بر زمنیه لاجوردی با رقم «‌این محمد حسن علی نقی الامامی‌» و تاریخ ۲۲ شعبان ۱۱۱۵ گچ‌بری شده است.

دیواره‌های درونی و بیرونی بقعه، با قطعات کوچک کاشی به رنگ‌های فیروزه‌ای و لاجوردی با اشکال هندسی تزیین شده و فاصله بین کتیبه و ازاره و کتیبه و گنبد با گچ‌بری پوشانده‌ شده است. مزار هم کتیبه‌ای گچ‌بری‌شده با تاریخ ۱۱۱۵ق دارد.

بهسازی‌ها و اضافات در بنا[ویرایش]

در سال ۱۲۹۰ق و در زمان حکومت ظل السلطان بر اصفهان، تعمیراتی در بنا انجام شد، ضریح منبت گره‌سازی با محجرهای فلزی و کتیبه نستعلیق شامل اشعاری حاکی از تعمیر بقعه و ماده تاریخ «‌ظل سلطان نهاد کعبه بنا‌» از این دوره است.[۶]

سقاخانه امامزاده، دارای کتیبه‌ای شامل قصیده مشهور محتشم، در سال ۱۳۲۱ق ساخته شده است.[۷] تعمیراتی دیگر همچون مرمت ایوان و کاشی‌کاری گنبد کوچک بقعه، انجام شده است.[۸]

این ساختمان در جنگ ایران و عراق بر اثر بمباران‌های رژیم صدام آسیب دید و پس از آن تعمیر شد.[۹]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «سازمان میراث فرهنگی و صنایع‌دستی و گردشگری». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  2. جناب، الاصفهان، یازده، ملحقات؛ جابری، تاریخ اصفهان و ری، ص ۲۵۲؛ قمی، منتهی الامال، ج ۲، ص ۱۲۰.
  3. جابری، تاریخ اصفهان و ری، صص ۲۵۲-۲۵۳.
  4. مشکوتی، فهرست بناهای تاریخی و اماکن باستانی ایران، ص ۳۲؛ هنرفر، گنجینه آثار تاریخی اصفهان، صص۶۶۸-۶۷۹
  5. هنرفر، گنجینه آثار تاریخی اصفهان، ص ۶۷۰.
  6. هنرفر، گنجینه آثار تاریخی اصفهان، ص ۶۷۲.
  7. هنرفر،، صص ۶۷۳-۶۷۴.
  8. ساختمان و یا تعمیر مساجد و مدارس طلاب علوم دینی، ج ۱، ص ۸۲.
  9. گزارش علمیات، ص۳۱؛ ده سال تعمیرات، ۸-۷

منابع[ویرایش]

  • جابری انصاری، حسن، تاریخ اصفهان و ری، ۱۳۲۱ش.
  • جناب، علی، الاصفهان، اصفهان، ۱۳۰۳ش.
  • ده سال تعمیرات بناهای تاریخی استان اصفهان، ۵۸-۶۸، سازمان میراث فرهنگی استان اصفهان، ۱۳۶۸ش.
  • ساختمان یا تعمیر مساجد و مدارس طلاب علوم دینیه و بقاع متبرکه اصفهان، نشریه اوقاف اصفهان، ۱۳۴۶ش.
  • قمی، شیخ عباس، منتهی الامال، به کوشش ابراهیم میانجی، تهران، ۱۳۸۰ق.
  • گزارش عملیات مرمتی و بازسازی در بناهای آسیب دیده در اثر بمباران شهرستان اصفهان، ۱۳۶۹ش.
  • مشکوتی، نصرت الله، فهرست بناهای تاریخی و اماکن باستانی ایران، تهران، ۱۳۴۹ش.
  • هنرفر، لطف الله، گنجینه آثار تاریخی اصفهان، اصفهان، ۱۳۴۴ش.
  • Chardin, Jcan, Voyages en Perse et autres lieux de I'Orient, Amesterdam, 1711.
  • Godard, Andrè, Imāmzādè Ahmed, Athār- è Irān, Paris, 1937.