مک‌دانل داگلاس اف-۴ فانتوم ۲

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از اف-۴ فانتوم ۲)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
اف-۴ فانتوم ۲
QF-4 Holloman AFB.jpg
نوع هواپیما هواپیمای رهگیر، شکاری-بمب‌افکن
کشور سازنده ایالات متحده
شرکت سازنده مک دانل داگلاس
طراحی شده توسط شرکت مک‌دانل داگلاس
نخستین پرواز ۲۷ می ۱۹۵۸
تاریخ رونمایی ۳۰ دسامبر ۱۹۶۰
وضعیت کنونی ۶۳۱ فروند فعال در کشورهای غیر از ایالات متحده، همچنین به‌عنوان هواپیمای کنترلی - بدون سرنشین (پهپاد) در آمریکا فعال است.
بکارگیرنده(ها) نیروی هوایی آمریکا
نیروی هوایی ایران
نیروی هوایی ترکیه
نیروی هوایی اسرائیل
آغاز ساخت ۱۹۵۸–۱۹۸۱
تعداد ساخته‌شده ۵٬۱۹۵ فروند
بهای هر فروند ۲٫۴ میلیون دلار آمریکا مدل اف-۴ای


مک‌دانل داگلاس اف-۴ فانتوم ۲ (به انگلیسی: McDonnell Douglas F-4 Phantom II) مشهور به فانتوم[۱] (فانتوم در زبان انگلیسی به معنای شبح است) جنگنده/بمب‌افکن دو سرنشینه و ۲ موتوره مافوق صوت و دوربرد است که توانایی عملیات در همه شرایط آب‌وهوایی را دارد. از فانتوم به عنوان یکی از بهترین جنگنده‌های سده بیستم میلادی نام برده می‌شود.[۲]

فانتوم ۲ از سال ۱۹۶۰ وارد خدمت در نیروی دریایی ایالات متحده گردید. کارایی که فانتوم از خود نشان داشت سبب آن شد که نیروی هوایی و سپاه تفنگداران دریایی ایالات متحده که در ابتدا به ان علاقه ای نداشتند آن را سفارش و استفاده از آن را آغاز کردند. شرکت مک‌دانل داگلاس این هواپیما را تا اواخر دهه ۱۹۷۰ برای نیروی دریایی ایالات متحده می‌ساخت[۳] سرعت فانتوم به عنوان یک جنگنده بزرگ به بیش از ۲٫۲ ماخ می‌رسد، در عین حال توانایی حمل ۸۴۸۰ کیلوگرم سلاح و مهمات از جمله موشک، راکت و بمب را در ۹ جایگاه خارجی دارا می‌باشد. اف-۴ مانند دیگر رهگیرهای زمان خود بدون توپ مسلسل داخلی طراحی شده بود اما در مدل‌های بعدی، توپ گاتلینگ ۲۰م‌م ام۶۱ والکان در آن جاسازی شد. این جنگنده در ابتدای خدمت خود توانست ۱۵ رکورد جهانی هنگام پرواز همچون حداکثر سرعت و حداکثر ارتفاع پرواز[۴] را به خود اختصاص دهد.[۵]

فانتوم در ویتنام جانشین اف-۱۰۵ شد و به‌طور گسترده مورد استفاده قرار گرفت و به عنوان یک جنگنده برتری هوایی (و در اواخر جنگ شناسایی و بمب‌افکن) به خوبی ایفای نقش نمود. فانتوم آخرین جنگنده نیروی هوایی آمریکا بود که خلبانان تک‌خال زیادی در قرن بیستم داشت. در جنگ ویتنام، یک خلبان از نیروی هوایی آمریکا[۶] و یک خلبان از نیروی دریایی آمریکا هرکدام به پنج پیروزی در نبرد هوایی دست یافتند و به عنوان خلبان تک‌خال رسیدند.[۶] این هواپیما در طی دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ ستون فقرات نیروی هوایی آمریکا را تشکیل می‌داد. این هواپیما به‌تدریج با هواپیماهایی جدیدتری همچون اف۱۵ و اف۱۶ در نیروی هوایی آمریکا، اف-۱۴ تام‌کت و اف-۱۸ هورنت در نیروی دریایی آمریکا جایگزین شد. در سال ۱۹۹۱ در جنگ خلیج فارس از فانتوم اف-۴ برای شناسایی، شکار رادارها و موشک‌های زمین‌به‌هوا و نیز تحت‌فشار قرار دادن جنگنده‌های عراقی استفاده شد تا اینکه در سال ۱۹۹۶ میلادی رسماً بازنشسته شد.[۷][۸] فانتوم اف-۴ تنها هواپیمایی بود که در هر دو تیم نمایش هوایی ایالات متحده یعنی تاندربیردز نیروی هوایی (اف۴ای) و بلو انجلز نیروی دریایی (اف۴جی) بکار گرفته شد.[۹][۱۰][۱۱] فانتوم علاوه بر نیروهای دریایی و هوایی ایالات متحده در ارتش ۱۱ کشور دیگر نیز خدمت کرده‌است. فانتوم‌های اسراییلی در درگیری‌های اعراب و اسراییل عملیات‌های بسیاری انجام داده‌اند.

شاه ایران در سال ۱۹۷۴ تعداد ۲۰۹ فروند از این جنگنده را خرید که در جنگ ایران و عراق نقش مهمی ایفا کردند و اکنون نیز ستون فقرات نیروی هوایی ایران را تشکیل میدهد. این هواپیما هنوز در نیروی هوایی ۱۱ کشور از جمله ایران (انواع دی، ئی، و آرافئی) خدمت می‌کند. در نیروی هوایی ایالات متحده از آن به عنوان پهپاد (بدون سرنشین) به عنوان هدف در تمرینات موشکی و درگیری‌های هوایی استفاده می‌شود. خط تولید این هواپیما از ۱۹۵۸ تا ۱۹۸۱ فعال بوده و ۵۱۹۵ فروند اف-۴ در آن تولید شده‌است که بیشترین تعداد هواپیمای مافوق صوت تولید شده از یک نوع در آمریکاست[۹].

توسعه[ویرایش]

در سال ۱۹۵۳ دفتر طراحی مک‌دانل کار بر روی اصلاح اف۳اچ را آغاز نمود. در سال ۱۹۵۴ یک نمونه کامل از هواپیمای طراحی شده به نام اف۳اچ-جی ساخته شد و به نیروی دریایی ارائه گردید. این طرح به شدت مورد توجه قرار گرفت و بنابراین دستور ساخت دو فروند نمونه اولیه از سوی نیروی دریایی به مک‌دانل داده شد. این طرح، هواپیمایی بود تک‌سرنشین و مجهز به ۴ قبضه مسلسل ۲۰ میلی‌متری و دارای ۱۱ جایگاه حمل بمب یا موشک که توانایی عملیات در هر شرایط آب‌وهوایی را دارا بود. نیروی رانش آن توسط ۲ موتور از نوع جی-۶۵ تأمین می‌گردید و این جنگنده را به راحتی به سرعت ۱٫۵ ماخ می‌رساند. اما در سال ۱۹۵۴ میلادی با توجه به شرایط جدید حاکم بر سیاست خارجی ایالات متحده و مأموریت‌های محوله به نیروی دریایی، موارد مهمی به قابلیت‌های درخواستی مورد نظر برای این جنگنده اضافه شد که موجب تأخیر در طراحی و ساخت این هواپیما گردید، از جمله این موارد می‌توان قابلیت شرکت در عملیات‌های رهگیری و دفاع، قابلیت پرواز در شرایط جوی مختلف و مشکل، اضافه شدن یک رادار پیشرفته ای‌ان/ای‌پی‌کیو ۱۰۹ و افزودن نفر دوم به خدمه برای هدایت رادار را نام برد.

طراحی[ویرایش]

نگاه کلی[ویرایش]

کابین اف۴ فانتوم ۲

فانتوم اف۴، جنگنده-بمب‌افکن دو سرنشینه‌ای است که به عنوان هواپیمای رهگیر برای پر کردن خلأ موجود در جنگنده‌های دفاعی نیروی دریایی آمریکا طراحی شد. از نوآوری‌های بکار رفته در آن می‌توان به رادار دوپلر پالس پیشرفته آن و نیز بکارگیری گسترده تیتانیوم در بدنه آن اشاره کرد.[۱۲]

علاوه بر اندازه و بیشینه وزن برخاست بالای ۶۰٬۰۰۰ پوندی (۲۷٬۰۰۰ کیلوگرم) آن، اف۴ بیشینه سرعت ۲٬۲۳ ماخ را دارد و نرخ اوجگیری اولیه آن بیش از ۴۱٬۰۰۰ فوت بر دقیقه (۲۱۰ متر بر ثانیه) است.[۱۳] نه محفظه خروجی آن توانایی حمل بیش از ۱۸٬۶۵۰ پوند (۸۴۸۰ کیلوگرم) سلاح، شامل موشک‌های هوابه‌هوا، هوا به زمین، هدایت‌شده، هدایت‌نشده و بمب‌های هسته‌ای را دارد.[۱۴] همچون دیگر هواپیماهای رهگیر آن زمان، اف۴ بدون توپ داخلی بود.[۱۵]

طراحی این هواپیمای جنگنده دو سرنشینه که برد بالا و امکان حمل جنگ‌افزار بالایی را داشت پایه‌ای برای طراحی نسل بعدی جنگنده‌های سبک بهینه شده برای جنگ در طول روز بود.[۱۶]

ویژگی‌های پرواز[ویرایش]

در جنگ‌های هوایی بزرگترین برتری فانتوم شتاب بالای آن بوده‌است. این توانایی باعث می‌شد خلبان‌های متبحر حق انتخاب برای آغاز یک جنگ هوایی یا عقب‌نشینی از آن را داشته باشند.[۱۷] هواپیمای غول پیکر فانتوم که برای شلیک موشک‌های هدایت شونده با رادار طراحی شده بودند چابکی رقبای ساخت شوروی خود را نداشتند و گاه در مانورهای سخت از مسیر خود منحرف شده و دچار پیچ خوردن‌های غیرقابل کنترل می‌شد، با این حال خلبانان معتقد بودند که هواپیما انعطاف خوبی در عملکرد دارد و پرواز با آن راحت است. در سال ۱۹۷۲ به بال‌های مدل اف-۴ ئی، پیش‌بال را افزودند که به آن توانایی مانور با زاویه حمله بالا را می‌داد.[۱۸]

ویدئویی از پرواز اف-۴ فانتوم۲

موتورهای جی ۷۹ دود سیاه غلیظی را تولید می‌کرد که فانتوم‌ها را از دور قابل شناسایی می‌کرد.[۱۹] خلبانها این دود را با بکارگیری حالت پس سوز از میان می‌بردند[۲۰] اما این کار راندمان سوخت را کم می‌کرد. بعضی از خلبان‌ها پس سوز را در یک موتور هواپیما استفاده می‌کردند که این کار روی شتاب هواپیما همان تأثیر را می‌گذاشت که از پس سوز در هر دو موتور استفاده شود و از طرفی هم دود به شدت سیاه غلیظ موقعیت هواپیما را مشخص نمی‌کرد.

یکی از ضعف‌های بزرگ فانتوم در طراحی‌های اولیه آن نبود مسلسل داخلی در آن بود. چون برای دوره کوتاهی عقیده بر این بود که جنگ‌های هوایی چرخشی در سرعت‌های مافوق صوت غیرممکن است و در واقع به خلبانان یاد داده نمی‌شد که چگونه با این هواپیما با جنگنده‌های دیگر درگیر شوند. اما در واقعیت جنگ‌های هوایی معمولاً در سرعت‌های زیر صوت دنبال می‌شدند چون خلبانان با کاهش سرعت خود تلاش می‌کردند پشت سر هواپیمای دشمن قرار بگیرند. ضمناً موشکهای هوا به هوای گرمایاب و هدایت‌شده آن دوران هم ضعیف بودند و شانس اصابت کمی داشتند. در نهایت این ضعف با اضافه کردن مسلسل ۲۰ میلی‌متری شش لول ام۶۱ والکان در اف-۴ ئی جبران شد.[۱۸]

هزینه‌ها[ویرایش]

اف-۴ سی آراف-۴ سی اف-۴ دی اف-۴ ئی
هزینه بخش تحقیق و توسعه ۶۱٬۲۰۰ از ۱۹۶۵ تا ۱۹۳۷
۴۵۱٬۳۴۲ از ۱۹۷۳ تا اکنون
۲۲٬۷۰۰ از ۱۹۶۵ تا ۱۹۷۳
۱۶۷٬۴۱۰ از ۱۹۷۳ تا اکنون
بدنه ۱٬۳۸۸٬۷۲۵ در ۱۹۶۵
۱۰٬۲۴۱٬۶۶۴ (اکنون)
۱٬۶۷۹٬۰۰۰ در ۱۹۶۵
۱۲٬۳۸۲٬۴۰۳ (اکنون)
۱٬۰۱۸٬۶۸۲ در ۱۹۶۵
۷٬۵۱۲٬۶۴۵ در ۲۰۰۸
۱٬۶۶۲٬۰۰۰ در ۱۹۶۵
۱۲٬۲۵۷٬۰۳۱ (اکنون)
موتورها ۳۱۷٬۶۴۷ در ۱۹۶۵
۲٬۳۴۲٬۶۰۵ (اکنون)
۲۷۶٬۰۰۰ در ۱۹۶۵
۲٬۰۳۵٬۴۶۴ (اکنون)
۲۶۰٬۵۶۳ در ۱۹۶۵
۱٬۹۲۱٬۶۱۸ (اکنون)
۳۹۳٬۰۰۰ در ۱۹۶۵
۲٬۸۹۸٬۳۲۳ (اکنون)
تجهیزات الکترونیکی ۵۲٬۲۸۷ در ۱۹۶۵
۱۸۵٬۶۱۰ (اکنون)
۲۹۳٬۰۰۰ در ۱۹۶۵
۲٬۱۶۰٬۸۳۶ (اکنون)
۲۶۲٬۱۰۱ در ۱۹۶۵
۱٬۹۳۲٬۹۶۰ (اکنون)
۲۹۹٬۰۰۰ در ۱۹۶۵
۲٬۲۰۵٬۰۸۶ (اکنون)
جنگ‌افزار ۱۳۹٬۷۰۶ در ۱۹۶۵
۱٬۰۳۰٬۳۱۳ (اکنون)
۷۳٬۰۰۰ در ۱۹۶۵
۵۳۸٬۳۶۵ (اکنون)
۱۳۳٬۴۳۰ در ۱۹۶۵
۹۸۴٬۰۲۹ (اکنون)
۱۱۱٬۰۰۰ در ۱۹۶۵
۸۱۸٬۶۱۰ (اکنون)
مهمات ۶٬۸۱۷ در ۱۹۶۵
۵۰٬۲۷۴ (اکنون)
۸٬۰۰۰ در ۱۹۶۵
۵۸٬۹۹۹ (اکنون)
هزینه پرواز ۱٬۹ میلیون (۱۹۶۵)
۱۴ میلیون (اکنون)
۲٬۳ میلیون (۱۹۶۵)
۱۷ میلیون (اکنون)
۱٬۷ میلیون (۱۹۶۵)
۱۲٬۵ میلیون (اکنون)
۲٬۴ میلیون (۱۹۶۵)
۱۷٬۷ میلیون (اکنون)
هزینه تغییرات ۱۱۶٬۲۸۹ از ۱۹۶۵ تا ۱۹۷۳
۸۵۷٬۶۱۶ از ۱۹۷۳ تا اکنون
۵۵٬۲۱۷ از ۱۹۶۵ تا ۱۹۷۳
۴۰۷٬۲۱۸ از ۱۹۷۳ تا ۲۰۰۸
۲۳۳٬۴۵۸ از ۱۹۶۵ تا ۱۹۷۳
۱٬۷۲۱٬۷۲۲ از ۱۹۷۳ تا اکنون
۷٬۹۹۵ از ۱۹۶۵ تا ۱۹۷۳
۵۸٬۹۶۲ از ۱۹۷۳ تا اکنون
هزینه پرواز هر ساعت ۹۲۴ در ۱۹۶۵
۶٬۸۱۴ در ۲۰۰۸
۸۶۷ در ۱۹۶۵
۶٬۳۹۵ (اکنون)
۸۹۶ در ۱۹۶۵
۶٬۶۰۸ (اکنون)
۸۶۷ در ۱۹۶۵
۶٬۶۰۸ (اکنون)
هزینه نگهداری به‌ازای هر ساعت پرواز ۵۴۵ در ۱۹۶۵
۴٬۰۱۹ (اکنون)

نکته: مقادیر این جدول با ارزش دلار آمریکا در سال ۱۹۶۵ بیان شده‌اند[۲۱] و تغییرات آن به ازای تورم محاسبه شده‌است.

فانتوم در خدمت نیروی هوایی ایران[ویرایش]

اولین اسکادران تخصصی جنگنده اف-۴ دی در شیراز-۱۹۷۱

نیروی هوایی شاهنشاهی ایران در ابتدا تصمیم داشت جهت دور کردن میگهای نیروی هوایی شوروی، جنگنده اف-۱۱۱ را از کارخانه جنرال داینامیکس خریداری نماید؛ ولی با شکست پروژه این هواپیما، آمریکا تصمیم گرفت که جنگنده فانتوم را که در جنگ ویتنام امتحان خوبی پس داده بود را به ایران بفروشد. گفتنی است این هواپیما نیز در نبرد با جنگنده پیشرفته میگ-۲۵ ناکام ماند و ایران مجبور شد از شرکت گرومن هواپیمای جنگندهٔ اف-۱۴ تام‌کت را خریداری نماید.[۲۲]

نیروی هوایی شاهنشاهی ایران بعد از نیروی هوایی اسرائیل دومین مشتری این جنگنده از لحاظ تعداد سفارش به‌شمار می‌رود. تعداد دقیق فانتوم‌های تحویل شده به ایران از سوی آمریکا دقیقاً مشخص نیست. بر اساس یکی از برآوردها، ۲۹ فروند اف-۴ دی، ۱۶۲ فروند اف-۴ ئی و ۱۷ فروند آراف-۴ ئی به ایران تحویل داده شده‌است.[۲۳] منبع خبری دیگری روال سفارش و تحویل فانتوم‌ها به ایران را به این ترتیب معرفی کرده: سفارش ۳۲ فانتوم اف-۴ دی در ۱۹۶۷ و تحویل آن‌ها در سپتامبر ۱۹۶۸، سفارش ۱۷۷ اف-۴ ئی و ۱۶ آراف-۴ ئی در ۱۹۷۳ و تحویل آن‌ها در ۱۹۷۷.[۲۴]

بسیاری از تجهیزات اضافه و قطعات یدک خریداری شده در آمریکا نگهداری می‌شده‌اند. خلبانان ایرانی این جنگنده در آمریکا و پاکستان دوره‌های آموزشی را طی کرده بودند. نیروی هوایی شاهنشاهی ایران از این جنگنده در جنگ ظفار و کمک به سرکوب شورشیان عمان و همچنین پاسداری از مرزهای شمالی و غربی ایران در برابر تجاوزات هوایی پراکنده شوروی و عراق استفاده نموده‌است.

بعد از انقلاب ۱۳۵۷ و قطع رابطه ایران و آمریکا، این احتمال وجود دارد که این جنگنده با قطعات اصلی و مادر تجهیز نشده باشد. در طول جنگ ایران و عراق نیز ایران قطعات یدکی این جنگنده را از طرق مختلفی تأمین می‌کرد. گاه این قطعات را در چهارچوب توافقاتی همچون ماجرای ایران-کنترا به‌طور مستقیم از آمریکا تأمین می‌کرد. گاه با کمک دلالان اسلحه اسرائیلی به‌طور مخفیانه، و گاه نیز موتورهای ساخت رولز-رویس پی‌ال‌سی را از کشورهای اروپایی عضو پیمان ناتو خریداری و به جای موتورهای اصلی بدون قطعات یدکی جایگزین می‌کرد.[۲۵]

پیروزی‌های هوایی هواپیماهای اف-۴ ایران در جنگ ایران و عراق[ویرایش]

نام خلبان تعداد پیروزی جنگنده‌های شکار شده
نوع سلاح تاریخ
عباس دوران[۲۷] ۳ میگ-۲۳
میگ-۲۳
میگ-۲۱
ایم-۷ئی
ایم-۷ئی
ایم-۷ئی
۵۹/۷/۷
۵۹/۷/۷
۵۹/۸/۱۱
راثی[۲۷] ۱ میگ-۲۳ ۲۰میلیمتری ۵۹/۶/۲۹
ادیبی[۲۶] ۱ سوپر اتاندارد ایم-۷ئی ۶۳/۱/۱۳
حسیبی[۲۷] ۱ میگ-۲۳ ایم-۹پی ۵۹/۷/۲۱
عباسی[۲۶] ۱ میگ-۲۳ ایم-۹پی ۶۰/۲/۶
سالاری[۲۶] ۱ میگ-۲۳ ایم-۹پی ۶۷/۳/۲۴
افخمی[۲۶] ۱ میگ-۲۱ ؟ ؟ /۵۹/۹
سرلک[۲۶] ۱ میگ-۲۱ ۲۰میلیمتری ۶۰/۲/۵
مهلوجی[۲۶] ۱ میگ-۲۱ ایم-۹پی ۶۰/۲/۶
مفیدی[۲۶] ۱ میگ-۲۱ ایم-۹پی ۶۰/۶/۳۱
علیرضا یاسینی ۱ سوپر فریو ای‌جی‌ام-۶۵ ۶۵/۴/۲۱

تاریخچه کاربری[ویرایش]

نیروی هوایی ایالات متحده[ویرایش]

نیروی دریایی ایالات متحده[ویرایش]

تفنگداران دریایی ایالات متحده[ویرایش]

نبردهای هوایی در جنگ ویتنام[ویرایش]

نیروهای هوایی غیر از ایالات متحده[ویرایش]

فانتوم به جز در نیروهای مسلح ایالات متحده در نیروی هوایی بسیاری کشورها از جمله استرالیا، مصر، آلمان، بریتانیا، یونان، ایران، اسرائیل، ژاپن، اسپانیا، کره جنوبی و ترکیه مورد استفاده قرار گرفته است.

استرالیا[ویرایش]

نیروی هوایی سلطنتی استرالیا(RAAF) بین سال‌های ۱۹۷۰ تا ۱۹۷۳ تا پیش از تحویل جنرال داینامیکس اف-۱۱۱سی سفارشی خود تعداد ۲۴ فروند F-4E از نیروی هوایی ایالات متحده اجاره نمود. در این مدت این هواپیماها از آن چنان محبوبیتی برخوردار شد که نیروی هوایی استرالیا تصمیم گرفت تا پس از تحویل اف-۱۱۱سی‌های خود نیز، فانتوم‌های اجاره ای را نگه دارد.[۲۸] فانتوم‌های استرالیا در پایگاه امبرلی و در دو اسکادران شماره ۱ و شماره ۶ به کار گرفته می‌شدند.[۲۹]

مصر[ویرایش]

فانتوم F-4E نیروی هوایی مصر از تیپ هوایی تاکتیکی ۲۲۲ به همراه فانتوم F-4E متعلق به تیپ هوایی تاکتیکی ۳۷ نیروی هوایی آمریکا طی مانور نظامی Proud Phantom

نیروی هوایی مصر در سال در سال ۱۹۷۹ تعداد ۳۵ فروند از فانتوم‌های F-4E که پیشتر در نیروی هوایی ایالات متحده خدمت می‌کردند به همراه تعدادی موشک اسپرو، سایدوایندر و ماوریک به مبلغ ۵۹۴ میلیون دلار طی برنامه‌ای با نام "Peace Pharaoh" خریداری نمود.[۳۰] در سال ۱۹۸۸ تعداد ۷ فروند فانتوم مازاد نیروی هوایی آمریکا نیز خریداری شد.[۳۱] همچنین تا اواخر دهه نود میلادی تعداد ۳ فروند فانتوم فرسوده نیز جایگزین گردیدند.[۲۸]

آلمان[ویرایش]

یک RF-4E متعلق به لوفت وافه (نیروی هوایی آلمان) سال ۱۹۷۷

نیروی هوایی آلمان (لوفت وافه) در سال ۱۹۶۹، ۸۸ فروند F-4E سفارش داد که در ژانویه سال ۱۹۷۱ آن ها را دریافت کرد،این هواپیما ها از سال ۱۹۹۴ تا ۲۰۱۳ بازنشست شدند.

یونان[ویرایش]

در سال ۱۹۷۱ نیروی هوایی یونان شروع به سفارش فانتوم کرد و از سال ۱۹۷۴ F-4E را تحویل گرفت. در اوایل دهه ۱۹۹۰، نیروی هوایی یونان RF-4Es و F-4E های اضافی از آلمان و ایالات متحده را دریافت کرد.

در تاریخ ۵ می ۲۰۱۷، نیروی هوایی یونان به طور رسمی RF-4E را در مراسم عمومی بازنشسته کرد.

ایران[ویرایش]

فانتوم ایرانی در حال سوختگیری هوایی در جنگ ایران و عراق سال ۱۹۸۲

نیروی هوایی شاهنشاهی ایران بعد از نیروی هوایی اسرائیل دومین مشتری این جنگنده از لحاظ تعداد سفارش به‌شمار می‌رود. تعداد دقیق فانتوم‌های تحویل شده به ایران از سوی آمریکا دقیقاً مشخص نیست. بر اساس یکی از برآوردها، نیروی هوایی ایران ۲۲۵ فروند فانتوم سفارش داد که شامل F-4D ، F-4E ، RF-4E به ایران تحویل داده شده‌است.

اسرائیل[ویرایش]

نیروی هوایی اسرائیل بزرگ ترین مشتری خارجی فانتوم بود و همچنین در صنایع محلی خود نیز از این جنگنده با نام های اورو(RF-4Es) و کورناس(F-4E) تولید میکرد، این هواپیما ها در جنگ اعراب و اسرائیل حضور گسترده و مثمر ثمری داشتند، در دهه ۱۹۸۰ اسرائیل ‌برنامه مدرنیزه کردن این هواپیما هارا استارت زد و بخش قابل توجهی از آن هارا ارتقإ داد،آخرین F-4 های اسرائیلی در سال ۲۰۰۴ بازنشسته شدند.

ژاپن[ویرایش]

دو فروند فانتوم F-4EJ در حال برخاستن از باند فرود سال ۲۰۰۲

در سال ۱۹۶۸ نیروی هوایی ژاپن تعداد ۱۴۰ فروند فانتوم F-4EJ را که قابلیت هایی مانند: سوخت گیری هوایی،سیستم موشک AGM-12 Bullpup،سیستم کنترل هسته ای و قابلیت حمله زمینی را نداشتند خریداری کرد،در سال ۱۹۸۱ صنایع میتسوبیشی ژاپن این هواگرد هارا به F-4EJ Kai که برخی از قابلیت های ذکر شده را شامل میشد ارتقإ دادند،تا سال ۲۰۰۷ نیروی هوایی ژاپن ۹۰ فروند F-4EJ Kai را در خدمت داشت، تا اینکه ژاپن به فکر بازنشست و جایگزین برای آن ها افتاد، پس از بررسی چندین جنگنده در سال ۲۰۱۱ ژاپنی ها جنگنده مدرن F-35 را انتخاب کردند و ۱۴۷ فروند از این جنگنده را سفارش دادند، پیش بینی میشود که تا سال ۲۰۲۰ فانتوم های ژاپنی بازنشست میشوند.

اسپانیا[ویرایش]

نیروی هوایی اسپانیا نخستین سری از فانتوم‌های F-4C که قبلا در نیروی هوایی آمریکا مشغول به خدمت بودند را در سال ۱۹۷۱ طی پروژه ای با نام "Peace Alfa" خریداری نمود. در سال ۱۹۸۹ هواپیمای C.12 بازنشست شد و در همان زمان نیروی هوایی تعدادی RF-4C سابق نیروی هوایی آمریکا را دریافت نمود و نام CR.12 برای آن تعین شد. در سال‌های ۱۹۹۵-۱۹۹۶ این هواپیماها بروز رسانی وسیعی از نظر اویونیک شدند. نهایتا اسپانیا RF-4های خود را در سال ۲۰۰۲ بازنشست کرد.[۳۲][۳۳]

کره جنوبی[ویرایش]

یک F-4E کره جنوبی که با موشک هوا به سطح ای‌جی‌ام-۶۵ ماوریک مسلح شده‌است. ۱۹ فوریه ۱۹۷۹

نیروی هوایی کره جنوبی خرید نخستین سری از فانتوم‌های F-4D دست دوم متعلق به نیروی هوایی آمریکا را طی پروژه ای با نام "Peace Spectator" از سال ۱۹۶۸ آغاز کرد و فرآیند تحویل آن تا سال ۱۹۸۸ ادامه یافت. همچنین این کشور در طی پروژه دیگری با نام "Peace Pheasant II" تعدادی F-4E نو و تعدادی بازنشسته شده در نیروی هوایی آمریکا را خریداری نمود.[۳۴]

ترکیه[ویرایش]

یک F-4E نیروی هوایی ترکیه در حال برخاستن از باند فرودگاه کونیا

نیروی هوایی ترکیه در سال ۱۹۷۴، ۴۰ فروند جنگنده فانتوم F-4E را دریافت کرد،در سال ۱۹۷۷ تحت برنامه صلح الماس ۳ از ایالات متحده آمریکا با امضای قراردادی شامل ۳۲ فروند F-4E و ۸ فروند RF-4E میشدند را دریافت کرد، و سپس در سال ۱۹۸۷ طی قرارداد صلح الماس ۴، ۴۰ فروند F-4E دست دوم نیروی هوایی آمریکا و همینطور در سال ۱۹۹۱ ۴۰ فروند دیگر متعلق به گارد هوایی ملی آمریکا دریافت شدند، پس از بازنشستگی فانتوم ها در نیروی هوایی آلمان در سال های ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۴ بیش از ۳۲ فروند RF-4E به ترکیه منتقل شدند، در سال ۱۹۹۵ صنایع هوافضای اسرائیل طی قرادادی پذیرفت تا ۵۴ فروند F-4E متعلق به ترکیه را به F-4 2020 Terminator ارتقإ دهد،در طی این سالیان فانتوم F-4 در کنار F-16 ستون فقرات نیروی هوایی ترکیه را تشکیل میدادند و برای حمله به مقر های اصلی گروه پ.ک.ک در عملیات های نظامی مداوم در شمال عراق مورد استفاده قرار میگرفتند، در ۲۲ ژوئن سال ۲۰۱۲ یک هواپیمای شناسایی RF-4E متعلق به ترکیه در نزدیکی های مرز سوریه توسط پدافند ارتش سوریه رهگیری و ساقط شد،ادعای ترکیه این بود که این هوپیما در حریم هوایی بین المللی حضور داشته در حالی که مقامات سوری مدعی بودند که در حریم هوایی سوریه این هواپیما را ساقط کرده اند، در ۲۴ فوریه ۲۰۱۵ ۲ فروند RF-4E دیگر در منطقه مالاتیا در جنوب شرقی ترکیه به دلایل ناشناخته سقوط کردند، در ۵ مارس ۲۰۱۵ یک فروند RF-4E در مرکز آناتولی سقوط کرد و هردو خلبان آن جان باختند، پس از این حوادث نیروی هوایی ترکیه RF-4E را از سرویس فعال خود حذف کرد،ترکیه قصد دارد با جنگده F-35، فانتوم هارا بازنشست کند.

بریتانیا[ویرایش]

مشخصات[۳۵]
F-4K (FG.1) F-4M (FGR.2) F-4J (UK)
نخستین پرواز ۲۷ ژوئن ۱۹۶۶ ۱۷ فوریه ۱۹۶۷ ۱۰ آگوست ۱۹۸۴
طول ۵۷ فوت ۷ اینچ (۱۷٫۵۵ متر) ۵۸ فوت ۳ اینچ (۱۷٫۷۵ متر)
ارتفاع ۱۶ فوت ۱ اینچ (۴٫۹۰ متر) ۱۶ فوت ۹ اینچ (۵٫۱۱ متر) ۱۶ فوت ۶ اینچ (۵٫۰۳ متر)
پهنای بال ۳۸ فوت ۵ اینچ (۱۱٫۷۱ متر)
موتورها 2 x RR Spey 203 2 x RR Spey 202/204 2 x J79-GE-10B
بیشترین سرعت ماخ ۱٫۹ ماخ ۲٫۱
کل تعداد تولیدی ۵۲ ۱۱۸ ۱۵

کاربری غیر نظامی[ویرایش]

گونه‌ها[ویرایش]

یک کیو اف-۴ ئی در پایگاه نیروی هوایی مک‌گوار در تاریخ می ۲۰۰۷ که در پشت تصویر نیز هواپیمای فیرچایلد ریپابلیک ای-۱۰ تاندربولت ۲ مشاهده می‌شود.
  • F-4A, F-4B, F4-J, F-4N ,F-4S

گونه‌های طراحی شده برای نیروی دریایی و تفنگداران دریایی ایالات متحده هستند.گونه F-4B بعدها به F-4N و گونه F-4J نیز به F-4S ارتقا یافت.

  • F-4C, F-4D, F-4E, F-110 Spectre

گونه های ساخته شده برای نیروی هوایی ایالات متحده هستند. در گونه F-4E از توپ اتوماتیک ام۶۱ والکان استفاده شده است. همچنین F-4E و F-4D بیشترین تعداد تولید و صادرات در بین انواع فانتوم ها را به خود اختصاص داده و به طور وسیع در سیستم دفاعی Semi-Automatic Ground Environment آمریکا به کار گرفته شده اند.

  • F-4G Wild Weasel V

گونه اختصاصی طراحی شده برای عملیات های موسوم به SEAD نیروی هوایی آمریکا که در آن سامانه های راداری و اویونیک از F-4E ارتقا یافته است. بعدها F-4G جدیدی برای کاربرد در نیروی دریایی به طور کامل طراحی شد.

  • F-4K, F-4M

گونه های اختصاصی نیروی دریایی پادشاهی بریتانیا(F-4K) و نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا(F-4M) که در آن از موتور توربوفن رولز-رویس اسپی استفاده شده است.

  • F-4EJ

نمونه ساده شده F-4E که به صورت تحت لیسانس در ژاپن تولید شده است.

  • F-4F

گونه ساده شده F-4E جهت صادرات به آلمان

  • QRF-4C, QF-4B, QF-4E, QF-4G, QF-4N, QF-4S

گونه های بازنشسته از خدمت که به عنوان نمونه کنترل از راه دور جهت آزمایش سلاح ها و تجهیزات نیروی هوایی، نیروی دریایی و سپاه تفنگداران دریایی ایالات متحده آمریکا استفاده می شوند.

  • RF-4B, RF-4C, RF-4E

انواع شناسایی تاکتیکی

کاربران[ویرایش]

اف-۴اس متعلق به لوفت‌وافه آلمان, ۲۱ ژانویه ۱۹۹۸
اف-۴ ایرانی در سال ۲۰۰۹
آراف-۴ سی فانتوم ۲ نیروی هوایی اسپانیا، ۱۵ ژوئن ۱۹۹۳

مشخصه‌های کلی اف-۴ فانتوم[ویرایش]

دیاگرام سه نمایی از فانتوم-۲ اف-۴یی

مشخصات عمومی

  • خدمه: ۲
  • طول: ۶۳ فوت ۰ اینچ (۱۹٫۲ متر)
  • پهنای بال: ۳۸ فوت ۴٫۵ اینچ (۱۱٫۷ متر)
  • ارتفاع: ۱۶ فوت ۶ اینچ (۵٫۰ متر)
  • بال: مساحت ۵۳۰٫۰ فوت مربع (۴۹٫۲ مترمربع)
  • ماهیواره: NACA 0006.4-64 root, NACA 0003-64 tip
  • وزن خالی: ۳۰٬۳۲۸ پوند (۱۳٬۷۵۷ کیلو)
  • وزن بارگیری: ۴۱٬۵۰۰ پوند (۱۸٬۸۲۵ کیلو)
  • بیشینه وزن برخاست: ۶۱٬۷۹۵ پوند (۲۸٬۰۳۰ کیلو)
  • پیشرانه: ۲× توربوفن اکسیال کمپرسور J79-GE17A , ۱۷٬۸۴۵ پوند نیرو (۷۹٫۴ کیلو نیوتن) هرکدام
  • نسبت کشیدن بلند کردن از صفر ۰٫۰۲۲۴
  • مساحت کشش: ۱۱٫۸۷ ft² (۱٫۱۰ m²)
  • نسبت بعد بال: ۲٫۷۷
  • ظرفیت سوخت ۱٬۹۹۴ گالون، با سه مخزن سوخت، ۳۳۳۵ گالون.
  • حداکثر وزن برخاست: ۳۶٬۸۳۱ پوند

عملکرد

  • سرعت بیشینه: ماخ ۲٫۲۳ (۱٬۴۷۲مایل بر ساعت، ۲٬۳۷۰ کیلومتر بر ساعت) در ۴۰۰۰۰ فوتی
  • سرعت پیمایش: ۵۰۶ گره (۵۸۵ مایل بر ساعت، ۹۴۰ کیلومتر بر ساعت)
  • شعاع عملیاتی: ۳۶۷ ناتیکال مایل (۴۲۲ مایل، ۶۸۰ کیلومتر)
  • برد ترابری: ۱٬۴۰۳ ناتیکال مایل (۱٬۶۱۵مایل، ۲٬۶۰۰ کیلومتر) با سه مخزن سوخت اضافی
  • سقف پروازی: ۶۰٬۰۰۰ فوت (۱۸٬۳۰۰ متر)
  • نرخ اوج‌گیری: ۴۱٬۳۰۰ فیت بر دقیقه (۲۱۰ متر بر ثانیه)
  • بارگیری بال: ۷۸ پوند بر فوت مربع (۳۸۳ کیلو بر مترمربع)
  • نسبت بلندکردن به کشیدن: ۸٫۵۸
  • نسبت نیرو به وزن: ۰٫۸۶ با وزن پر
  • مسافت برخاست: ۴٬۴۹۰ ft (۱٬۳۷۰ m) at ۵۳٬۸۱۴ lb (۲۴٬۴۱۰ kg)
  • مسافت فرود: ۳٬۶۸۰ ft (۱٬۱۲۰ m) at ۳۶٬۸۳۱ lb (۱۶٬۷۰۶ kg)

جنگ‌افزار

  • تا ۱۸۶۵۰ پوند (۸۴۸۰ کیلو) مهمات در ۹ جایگاه خارجی، شامل بمب‌های ام کی۸۲، بمبهای چندمنظوره، بمبهای خوشه‌ای، بمبهای هدایت لیزری و تی‌وی، پاد راکت، موشکهای هوا به زمین، مهمات ضد باند فرودگاه، موشک ضد کشتی، پادهای هدف‌گیری، پدهای شناسایی، تسلیحات هسته‌ای. پادهای حمل و مخزن سوخت هم قابل به‌کارگیری است.
  • ۶× ای‌جی‌ام-۶۵ ماوریک
  • ۴× ای‌جی‌ام-۶۲ وال‌آی
  • ۴× ای‌جی‌ام-۴۵ شرایک, ای‌جی‌ام-۸۸ هارم, ای‌جی‌ام-۷۸ استاندارد آرم
  • ۴× جی‌بی‌یو-۱۵
  • ۱۸× ام‌کی۸۲, جی‌بی‌یو-۱۲
  • ۵× مارک ۸۴, جی‌بی‌یو-۱۰, GBU-14
  • ۱۸× سی‌بی‌یو-۸۷, CBU-89, CBU-58
  • تسلیحات هسته ای شامل B28EX, بمب ب۶۱, B43 و بمب هسته‌ای بی۵۷[۶]
  • جستارهای وابسته[ویرایش]

    توسعه مرتبط

    هواپیماهای مشابه

    فهرست ها

    پانویس[ویرایش]

    1. افشای فروش قطعات هواپیمای جنگی از اسرائیل به ایران، دویچه وله فارسی
    2. «10 جنگنده برتر دنیا». روزنه آنلاین. ۶ دی ۱۳۹۰. دریافت‌شده در ۲۶ دسامبر ۲۰۱۲.
    3. Swanborough and Bowers 1976, p. 301.
    4. «فابولوس ۴۰: نگهدارنده رکوردهای دنیا». بویینگ. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ ژوئیه ۲۰۰۹.
    5. «فابولوس ۴۰: اولین‌های فانتوم». بویینگ.
    6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ Dorr and Bishop 1996, pp. 200–201.
    7. Donald Spring 1991, p. 26.
    8. Donald Summer 1991, p. 22.
    9. ۹٫۰ ۹٫۱ «فابولوس ۴۰: فانتوم اف-۴». بویینگ.
    10. Lake 1992, p. 190.
    11. Lake 1992, p. 203.
    12. "Phabulous 40th: Current Uses of Titanium: F-4." بایگانی‌شده در ۹ سپتامبر ۲۰۰۹ توسط Wayback Machine Boeing, 1971. "F-4B/C 1,006 lb. 7.7% of Structure, F-J/E 1,261 lb. 8.5% of Structure". Retrieved: 14 February 2008.
    13. Dorr and Donald 1990, p. 198.
    14. McDonnell Douglas F-4D "Phantom II". National Museum of the USAF. Retrieved: 20 January 2008.
    15. Angelucci 1987, p. 310.
    16. Donald, David. Warplanes of the Fleet. London: AIRtime Publishing Inc. , 2004. ISBN 1-880588-81-1, en Parameter error in {{isbn}}: Invalid شابک..
    17. Goebel, Greg. "Phantom Over Southeast Asia." Vectorsite.net. Retrieved: 18 January 2008.
    18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ Higham and Williams 1978
    19. McDonnell Douglas F-4S Phantom بایگانی‌شده در ۲۷ فوریه ۲۰۱۰ توسط Wayback Machine MAPS Air Museum at Akron-Canton Airport. Retrieved: 28 March 2010.
    20. Richardson and Spick 1984, p. 25.
    21. Knaack 1978
    22. Tony Holmes & Bruce Hales (۲۰۰۴)، «THE REQUIREMENT»، IRANIAN F-14 TOMCAT UNITS IN COMBAT، London: Ospreypublishing، شابک ۱-۸۴۱۷۶-۷۸۷-۵
    23. Tony Holmes & Bruce Hales (۲۰۰۳)، «IRAN PHANTOM IIs»، IRANIAN F-4 PHANTOM II UNITS IN COMBAT، به کوشش Jim Laurier.، نام شهر محل چاپ: OSPREY، شابک ۱-۸۴۱۷۶-۶۵۸-۵
    24. Phantoms Phorever, Part 6: Iran By Tom Cooper
    25. Tony Holmes & Bruce Hales (۲۰۰۳)، «INTRODUCTION»، IRANIAN F-4 PHANTOM II UNITS IN COMBAT، به کوشش Jim Laurier.، نام شهر محل چاپ: OSPREY، شابک ۱-۸۴۱۷۶-۶۵۸-۵
    26. ۲۶٫۰۰ ۲۶٫۰۱ ۲۶٫۰۲ ۲۶٫۰۳ ۲۶٫۰۴ ۲۶٫۰۵ ۲۶٫۰۶ ۲۶٫۰۷ ۲۶٫۰۸ ۲۶٫۰۹ ۲۶٫۱۰ ۲۶٫۱۱ ۲۶٫۱۲ ۲۶٫۱۳ ۲۶٫۱۴ ۲۶٫۱۵ ۲۶٫۱۶ ۲۶٫۱۷ Iranian F-4 PHANTOM II Units in Combat by Farzad Bishop & Tom Cooper , 2003, Oxford: Osprey Publishing, pp. 87-88, ISBN 1-84176-658-5, en Parameter error in {{isbn}}: Invalid شابک.
    27. ۲۷٫۰ ۲۷٫۱ ۲۷٫۲ Arabian Peninsula & Persian Gulf Database: Iranian Air-to-Air Victories, 1976-1981, Sept. 16, 2003
    28. ۲۸٫۰ ۲۸٫۱ Lake 1992, p. 209.
    29. "RAAF Aircraft Series 3 A69 Phantom". RAAF Museum Point Cook. Retrieved: 14 November 2008.
    30. Fricker 2000, p. 59.
    31. Fricker 2000, p. 60.
    32. "McDonnell Douglas F-4C -Phantom II". (اسپانیایی) بایگانی‌شده در ۲۷ دسامبر ۲۰۰۷ توسط Wayback Machine Ejército del Aire, Ministerio de Defensa, España. Retrieved: 19 November 2007.
    33. Wierenga, Eddy. "Spanish Air Arms Other Air Forces, Ejército del Aire, FAMET, Armada." بایگانی‌شده در ۳۰ نوامبر ۲۰۰۷ توسط Wayback Machine Scramble (magazine). Retrieved: 19 November 2007.
    34. Lake 1992, p. 218.
    35. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام Thunder وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).

    کتابشناسی[ویرایش]

    پیوند به بیرون[ویرایش]