پرش به محتوا

رپ فارسی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از اشکان فدایی)
موسیقی در ایران
تاریخ
پیش از اسلامهخامنشیان • ساسانیان
پس از اسلامصدر اسلام • مروگی
معاصرقاجار • پهلوی • لس‌آنجلسی • زیرزمینی
موسیقی سنتی ایرانی
مقام‌ها • نظریهٔ ادوار • دستگاه‌ها • تحول مقام به دستگاه • ردیف • فواصل موسیقی ایرانی • گوشه • آوازها • سازها • فرم‌ها
دیگر سبک‌ها
پاپ • رپ • راک • سمفونیک • جاز • متال • کرال
نواحی
آذربایجانی • شوشتری • ایلامی • جنوبی • مازندرانی • بختیاری • سیستانی • لکی • بخشی‌های خراسان شمالی • بلوچی • بندری • ترکمنی • خراسانی • علوانیه • کردی • کرمانی • گیلکی • لری
مناسبتی
زرتشتی • نوروزخوانی • تعزیه • رمضان • صلوات‌خوانی • مداحی

رَپِ فارسی به گونه‌ای از ژانر موسیقی به نام رَپ گفته می‌شود که به زبان فارسی خوانده می‌شود.

این سبک موسیقی اگرچه بیشتر از سبک رپ در آمریکا تأثیر گرفته، اما همهٔ ویژگی‌های آن را ندارد و همچنین برخی از ویژگی‌های آن نیز در رپ آمریکایی یافت نمی‌شود.

رپ فارسی در اواخر دههٔ ۱۳۷۰ خورشیدی در ایران شکل گرفت و خواننده‌های پرشماری به‌طور زیرزمینی و غیرمجاز در این سبک فعالیت کرده‌اند و این فعالیت تابه‌امروز ادامه‌دار است.[۱] در ایران، خوانندگان رپ از این ابزار برای اعتراض به مشکلات اجتماعی، سیاسی، فرهنگی خود بهره می‌برند؛ اگرچه هنرمندان با اهداف گوناگونی، در چنین قالبی شعر می‌نویسند.[۲] این زیرسبک از موسیقی این فرم با به‌کارگیری تکنیک‌های غربی و بهره‌گیری از منابع بومی موجود پدید آمده، موضوعی که که در ایران گاه به سوی موسیقی عامه‌پسند گرایش یافته است؛ به‌گونه‌ای که امروزه میان جوانان ایرانی رواج دارد و مطابق برخی از ادعاها، در ایران حتی به عنوان یک موسیقی دلنشین توسط مردم تأیید می‌شود.[۳] بیشتر خوانندگان رپ فارسی مجبور به مهاجرت شده‌اند و با خط مشی نظام جمهوری اسلامی مخالف هستند.

موسیقی رپ فارسی به‌طور کلی به دو دسته تقسیم می‌شود:

دستهٔ اول: رپرهای مین‌استریم که اغلب از موضوعاتی مانند زندگی و افکار خود، خوش‌گذرانی، عشق و مسائل روزمره و عادی ترانه‌هایی نوشته و تولید می‌کنند. ترانه‌هایی که گاه زندگی‌ای آزاد و دور از قوانین را ترویج می‌دهند.[۴]

دستهٔ دوم: رپرهای زیرزمینی که از نظر آرایه و قافیه‌ها، پیچیده‌تر از مین‌استریم‌ها عمل می‌کنند و معمولاً از خوانندگان مین استریم معترض‌تر نیز هستند؛ اما جنبهٔ سیاسی‌اجتماعی، ویژگی مطلق و اصلی این سبک نیست و هر موضوعی که مربوط به اعتراض باشد، الزاماً زیرزمینی نیست؛ چراکه بسیاری از تکنیک‌های رایج نوشتاری در آثار برخی از رپرهای اعتراضی دیده نمی‌شود و آن‌ها در کنار کارهای‌شان به خوانندگی راک و پاپ و سبک‌های مین‌استریم دیگری می‌پردازند.[۵]

پیشینه

پیشینه غربی

موسیقی رپ در دههٔ ۱۹۸۰ میلادی و از میان موسیقی سیاه‌پوستان قشر محروم در ایالات متحده متولد شد. رپ در واقع یک نوع موسیقی اعتراض‌آمیز خیابانی است. این موسیقی از پیش‌پا‌افتاده‌ترین، آسان‌ترین، رایج‌ترین و خیابانی‌ترین کلمات استفاده می‌کند؛ بی‌آنکه که از حیث ادبی بتوان این نوع استفاده را نقد کرد. در نوشتن متن ترانه‌های رپ، هیچ الزامی برای رعایت قوانین ادبی وجود ندارد.[۶] موسیقی رپ به موضوعاتی از جمله: اختلافات طبقاتی، ریاکاری، دعواهای خیابانی، فرهنگ غالب جهانی و همچنین بحران‌های سیاسی می‌پردازد. کلام آن اگرچه قافیه‌هایی ضعیف دارد و در نگاه بسیاری شعر ناب به حساب نمی‌آید اما با همین سادگی و بی‌پیرایگی خود می‌کوشد تا معنایی دیگر از زندگی اجتماعی را به ما یادآوری کند، که بعدی از زندگی مردم کوچه و خیابان است. به نحوی می‌توان گفت چارچوب تعیین شدهٔ موسیقی را که دارای قوانین سخت و مشخص است را خرد می‌کند تا موسیقی در دسترس عامی‌ترین افراد جامعه قرار گیرد.[۷]

شکل‌گیری رپ فارسی

با وجود این‌که اولین اجرای موسیقی رپ در ایران، در اواسط دههٔ ۱۹۶۰ میلادی و توسط حسن شماعی‌زاده خوانده شده، اما موسیقی رپ در ایران در دههٔ ۱۹۹۰ میلادی متولد شد؛ به‌گونه‌ای که جوانان ایرانی ابتدا تنها با رقص هیپ‌هاپ آشنا شده‌اند و سپس با موسیقی و رشته‌های ورزشی دیگر مانند اسکیت‌بورد و به مرور، نقاشی گرافیتی که در ایران نیز ظهور کرد. این سبک موسیقی پس از ترور توپاک شکور (۱۹۹۶) و رسانه‌ای شدن نکات مثبت و معضلات این فرهنگ به صورت گسترده‌تری به نسل جدید جوانان ایران معرفی شد.

در آغاز دههٔ ۷۰ شمسی، گروه سندی با آهنگ‌های مشهور «برو بابا»، «پری» و چند آهنگ دیگر این نوع موسیقی را به گونه‌ای اثرگذارتر در دسترس طرفداران ایرانی قرار داد.[۸]

شاید بتوان بنیان‌گذار رپ فارسی در ایران را شایان دانست. او در سال ۱۳۷۵ در سبک‌های گنگستا رپ فارسی و آمریکایی آغاز به کار کرد شایان، پرجمعیت‌ترین گروه رپ فارسی را تأسیس کرد که متشکل از پانزده نفر بود. این گروه واژخنیا نام داشت و تک‌تک اعضای آن توسط خود شایان پرورش یافته بودند. واژخنیا در تهران و کالیفرنیا عضوگیری می‌کرد.

یاس در مصاحبه‌ای اذعان کرد که برای نخستین بار، ایدهٔ نوشتن رپ فارسی را از شایان گرفت. سروش لشکری (هیچکس) نیز در مصاحبه‌ای، شایان را اولین رپر ایرانی نامید. سال‌ها پیش، هیچکس در یک تست رپ توسط شایان رد شده بود.

گروه واژخنیا میان سال‌های ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۰ دو آلبوم به نام‌های اخگر و شکافت بیرون داد.[۹] متعاقباً در اواخر دههٔ ۱۳۷۰ خورشیدی موسیقی با این حال و هوا در یک برنامهٔ تلویزیونی به نام «اکسیژن» در ایران پخش شد. این قطعه توسط شهاب حسینی مجری برنامه خوانده شد و تا حدودی مورد توجه قرار گرفت.[۱۰] تقریباً دو سال بعد از این رخداد، نخستین آلبوم رسمی رپ فارسی در ایران توسط شاهکار بینش‌پژوه با نام اسکناس منتشر شد. این آلبوم که در سبک رپ طنز بود، نخستین آلبوم رپ فارسی بود که در ایران با مجوز رسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی منتشر شد.[۱۰]

در مورد فعالیت گروه‌های زیرزمینی رپ فارسی در ایران به دلیل پیچیدگی شرایط و تحت فشار بودن هنرمندان این سبک از موسیقی زیرزمینی، منابع دقیق و مؤثقی دال بر تاریخچهٔ اصلی، برنامه‌های ملاقات و نحوه شکل‌گیری گروه‌های ابتدائی منتشر نشده‌است. در اواخر دههٔ هفتاد خورشیدی رپ فارسی شکل جدی‌تری به خود گرفت، گروه زدبازی (در ابتدا شامل سامان رضاپور و مهراد مستوفی راد و سهراب مصطفوی)، گروه دونفرهٔ یاشار و شایان و سروش لشکری با نام مستعار «هیچکس»، یاسر بختیاری با نام مستعار «یاس»، بهنام مهرخوان با نام مستعار «دیو سپید» در آمریکا از اولین خوانندگان (ترانهٔ انتقادی «دستا بالا» از او کار جاودانه‌ای است»[۱۱] و سپس بهرام نورایی، عرفان، حسین رحمتی، رضا ناصری آزاد، از نخستین گروه‌ها یا اشخاصی هستند که به رپ فارسی پرداختند.[۱۲]

موقعیت در ایران

در سال‌های اخیر به تعداد گروه‌ها و خوانندگان رپ در داخل ایران افزوده شده‌است. همچنین آثار گروه‌ها و خوانندگان رپ فارسی در خارج از ایران نیز از طریق اینترنت و شبکه‌های ماهواره‌ای در ایران منتشر می‌شود. با توجه به این که اخذ مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای توزیع قانونی تولیدات موسیقی، برای این افراد عملاً امکان‌پذیر نیست و با درنظرگیری نبود قوانین انتشار الکترونیک و حق تکثیر در ایران، پخش این آثار از طریق اینترنت و معمولاً به صورت رایگان انجام می‌گیرد. اغلب گروه‌های زیرزمینی ایرانی نیز آثار خود را از طریق شبکه‌های اجتماعی، وبگاه‌ها و وب‌نوشت‌های شخصی به گوش شنوندگان می‌رسانند.[۱۳]

تصویری که از موسیقی رپ در ایران ترویج می‌شد، گاه آن را با شیطان‌پرستی مرتبط می‌دانست. در ۲۵ مهرماه ۱۳۸۷ برنامه‌ای از یکی از شبکه‌های تلویزیونی ایران پخش شد که به گفته سازندهٔ آن، به بینندگان نشان می‌داد که شیطان‌پرستی رابطه‌ای با رپ ندارد.[۱۴] با این وجود، به نظر برخی منتقدان این برنامه در عمل تأثیر عکس روی بینندگانش می‌گذاشت.[۱۵]

گسترش رپ فارسی به‌طور زیرزمینی و از طریق اینترنت، به‌ویژه با توجه به این که برخی از آثار زیرزمینی شامل فحاشی و ناسزاگویی بود، باعث شد که دفتر موسیقی وزارت ارشاد در مورد اعطای مجوز به آثار این سبک سخت‌گیرانه عمل کند. مدتی پس از این که قطعه‌ای در سبک «رپ-پاپ» فارسی در عنوان‌بندی مجموعهٔ تلویزیونی «خانه به دوش» از یکی از شبکه‌های تلویزیونی ایران پخش شد، دفتر موسیقی وزارت ارشاد در نامه‌ای به سازمان صدا و سیما از پخش ترانه‌ای با این سبک از چنین رسانه‌ای گلایه کرد.[۱۰] در سال ۱۳۸۴ نیز اولین موزیک «رپ-پاپ» فارسی آهنگ منو ببین با هنرمندی داریا منتصر و عماد و بهمن فرجی ساخته شد و از رادیو بی‌بی‌سی نیز پخش شد. با این حال، در اواخر سال ۱۳۸۵ خورشیدی آلبومی ۸ قطعه‌ای از مجید غفوری با نام «نگو دیره» منتشر شد که در یکی از قطعه‌های آن بخش‌هایی به سبک رپ توسط یاس خوانده شده بود. شایعاتی در مورد مجوز نداشتن این آلبوم یا مجاز شدن موسیقی رپ شکل گرفت که در نهایت با تأیید رسمی مجاز بودن این آلبوم توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ایران، برطرف شد.

ممنوعیت‌ها

در آبان ۱۴۰۱ خبری مبنی بر حکم اعدام فردی به نام سامان یاسین که بر مبنای اجرا ترانه‌های سیاسی با مضمون رپ فارسی با حکم قاضی کل پرونده محکوم به اعدام شده است در فضای مجازی پخش شد.

ممنوعیت رپ فارسی در جمهوری اسلامی منجر به زندانی شدن بسیاری از رپرهای ساکن ایران و مهاجرت آن‌ها شده‌است. با گذشت زمان و بازتاب رپ در همه عناصر جامعه، به نظر می‌رسد که اکنون حساسیت‌های حکومتی در این باب کمرنگ‌تر شده‌اند.

خوانندگان رپ فارسی

دسته‌بندی خوانندگان رپ فارسی مانند هر جای دیگر از دنیا، به یک دستهٔ اصلی زیرزمینی است؛ اما با این حال در بین این خوانندگان دسته‌بندی‌های فرعی و غیررسمی نیز وجود دارند، مانند:

نسل یکم

رپرهایی که پیش از سال ۱۳۸۵ شروع به فعالیت کرده‌اند.

نسل دوم

رپرهایی که در بازهٔ ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۰ فعالیت خود را آغاز کرده‌اند:

نسل سوم

رپرهایی که در بازهٔ ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۵ فعالیت خود را آغاز کرده‌اند:

  • حمید صفت
  • آرتا
  • اردوان
  • بامداد
  • داریوش
  • پارسالیپ
  • پوریا پوتک[۳۳]
  • حامد فرد
  • دانیال
  • سمی لو
  • صفیر
  • فرزان
  • کنیس
  • کوروش وانتونز
نسل چهارم

رپرهایی که در بازهٔ ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۰ فعالیت خود را آغاز کرده‌اند:

نسل پنجم

رپرهایی که از سال ۱۴۰۰ شروع به فعالیت کرده‌اند. رپرهای نسل ۵ عموماً متولد دههٔ هشتاد شمسی هستند و بیش از این‌که آهنگ رسمی داده باشند سبک فری‌استایل را دنبال می‌کنند.[۳۸]

کتاب‌ها

اولین کتاب ترجمه‌شده در مورد هیپ‌هاپ توسط تیم هیپ‌هاپا و به ترجمهٔ مهران محمودی و مهرداد جمشیدی‌ها در سال ۱۳۹۵ تحت نام مقدمه‌ای بر هیپ‌هاپ منتشر شد که ترجمهٔ کتاب کی‌آراس-وان بود. یک سال پس از آن، کتاب نسل هیپ‌هاپ نوشتهٔ نصیر مشکوری نیز به چاپ رسید که به دلیل برخی از مسائل از جمله دشواری در تهیهٔ منابع کافی، در دسترس عموم قرار نگرفت و عدهٔ معدودی به آن دست یافتند. هرچند پیش از این کتاب کتاب‌های تألیفی دیگری از جمله کتاب ابراهیم نبوی در مورد هیپ‌هاپ منتشر شده بودند؛ با این وجود، این کتاب‌ها از لحاظ منابع و اطلاعات کتب قابل اطمینانی نبودند و اشتباهات زیادی داشتند.

بازتاب در صداوسیما

در سال ۱۳۸۵ خورشیدی، رضا عطاران در عنوان‌بندی چند مجموعهٔ تلویزیونی از جمله متهم گریخت موسیقی رپ اجرا کرد. همچنین در تعطیلات نوروزی سال ۱۳۸۶ مجموعهٔ تلویزیونی دیگری به کارگردانی رضا عطاران به نام ترش و شیرین از شبکهٔ سوم سیما پخش شد[۴۰] که در عنوان‌بندی آغازین آن، رضا عطاران یک شعر (از نیلوفر لاری‌پور) را به صورت رپ می‌خواند.[۴۱] رضا عطاران و امیرحسین مدرس در عنوان‌بندی یک مجموعهٔ تلویزیونی دیگر به نام خانه به دوش نیز قطعه‌ای به سبک «رپ-پاپ» فارسی خواندند، که مورد توجه قرار گرفت.[۱۰] افزون بر آن صدا و سیما از آثار رپ در مجموعه‌های نمایشی خود استفاده کرده‌است. این بهره‌گیری گاه به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم بوده‌اند. برای مثال؛ در مجموعه تلویزیونی ۰۲۱ موسیقی از یکی از خوانندگان رپی پخش شده و یا در برنامه‌های نمایشی گاهی از بیت‌ها و اشعار رپی استفاده شده‌است. هرچند این بهره‌گیری منحصر و محدود به صدا و سیما نبوده و در بخش سینمای خانگی نیز نمونه‌های متعددی از آن دیده شده‌است. برای نمونه، در فیلم قورباغه با بازی نوید محمدزاده به‌طور مستقیم و متعدد آثاری از خوانندگان رپ پخش شده‌اند.

استفاده انحصاری برنامه‌های تلویزیونی تنها از آثار خوانندگان رپ نبوده و گاه حتی از چهره و خود خوانندگان نیز بهره برده‌اند؛ دعوت امیر تتلو به چند برنامه نمایشی زنده از جمله دید در شب و اخبار شبانگاهی بیست و سی نمونه‌های از این استفاده ست.

رپ فارسی در فرهنگ و سیاست

در پاییز سال ۱۳۸۵ پس از انتشار فیلم خصوصی زهرا امیرابراهیمی، یاسر بختیاری (با نام هنری یاس)، با خواندن قطعه‌ای به نام «سی‌دی رو بشکن» و تشویق شنونده به قطع زنجیرهٔ پخش آن فیلم خصوصی، ابعاد اجتماعی موسیقی رپ را بیش از پیش به نمایش گذاشت.

در زمستان سال ۱۳۸۵، سروش لشکری با نام هنری هیچکس، ترانه‌ای به نام «وطن‌پرست» را در دفاع از برنامه انرژی هسته‌ای ایران که از موضوعات مهم سیاسی وقت بود، به سبک رپ منتشر کرد. همچنین در این آلبوم (جنگل آسفالت)، مهدیار آقاجانی آهنگساز این آلبوم از تلفیق موسیقی سنتی ایرانی با سبک رپ بهره برده و صدای سازهایی نظیر عود، تنبک، نی، دف، قانون و آوازهای ایرانی در آن شنیده می‌شود.[۴۲]

شاهین نجفی از نخستین خوانندگان رپ سیاسی است که ترانه‌های او عمدتاً مضمونی اعتراضی و سیاسی دارند. او نخستین فردی بود که سبک رپ راک را در ایران اجرا کرد. همچنین ترانه «نقی» او که در سبک رپ بود با واکنش‌ها و حاشیه‌های فراوانی رو‌به‌رو شد.[۴۳] این خواننده همچنین ترانه‌ای به نام‌ «همجنس» دارد که از معدود ترانه‌های فارسی در دفاع از حقوق همجنسگرایان به شمار می‌آید.

موسیقی رپ ایران در اواخر دههٔ ۸۰ خورشیدی دچار نوعی بحران شد و سبک جدیدی با ترکیب رپ/پاپ و شش و هشت نظر اکثریت مردم را به خود جلب کرد و شبکه‌های ماهواره‌ای حمایت شدیدی از این سبک نشان دادند؛ حتی فیلم‌های سینمایی و سریال‌های تلویزیون ایران به‌طور غیرمستقیم و گاهی مستقیم از این موسیقی استفاده می‌کردند. البته بعدها رپرهای بهتری مانند بهرام و هیچکس از ریتم شش و هشت در آلبوم‌های ۲۴ ساعت و انجام وظیفه به درستی استفاده کردند و همچنین موضوعات طنز مفهومی توسط کاردو در آهنگ اژدها استفاده شد و رنگ و بوی شش و هشت‌های خالتوری آرام آرام از رپ جدا شد. اما در کنار بحث‌برانگیز بودن‌های شش و هشت، در این میان رپرهای دیگری با آهنگ‌هایی با ترویج استفاده از مواد مخدر بسیار بحث‌برانگیز بودند و از سوی دیگر آهنگ‌های ژانر اصلی زیرزمینی رپ که از سوی خوانندگانی مانند بهرام و هیچکس و… خوانده می‌شد، موسیقی رپ ابعاد تازه‌ای به خود گرفت و سبب شد تا بحث مبارزه با موسیقی رپ شکلی جدی به خود بگیرد و فیلتر شدن سایت‌های پوشش‌دهندهٔ این سبک از موسیقی آغاز شد. بسیاری از خوانندگان این سبک از جمله بهرام، هیچکس، پیشرو، ویلسون، تتلو و قاف بازداشت شدند و همچنین استودیوهایی که در آن آهنگ‌های خود را ضبط می‌کردند، توسط نیروی انتظامی پلمپ شد. اما هرچه گذشت تب رپ داغ‌تر شد و هواداران این سبک روزبه‌روز بیشتر شدند.[۴۴]

در جریان انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۶ اکثر خوانندگان رپی از کاندیدای مورد نظر حمایت کردند. در این میان سروش هیچکس با انتشار پستی با دعوت از طرفداران خود جهت حضور در پای صندوق‌های رای و رای دادن به حسن روحانی، حمایت خود را از او اعلام کرد در همین حین دیدار امیر تتلو با سید ابراهیم رییسی بسیار حاشیه‌ساز شد و توجه‌ها را به سوی او جلب کرد. کمی بعد، تتلو از رأی نیاوردن ابراهیم رییسی اظهار خوشحالی نمود و گفت: همان بهتر که رای نیاورد وگرنه فردا می‌گفتند که تشدید گشت ارشاد کار امیر تتلو است.

رابطه شعر رپ فارسی با بحر طویل

«بحر طویل» یکی از قالب‌های نسبتاً نوین شعر فارسی است که سرایش رسمی آن تقریباً از دورهٔ صفویه آغاز شد. از دیدگاه فنی این قالب از تکرار نامحدود و دلخواه یک رکن عروضی سالم به‌مانند «فاعلاتن» ساخته می‌شود و همچنین لزومی برای طول مصراع‌ها در آن وجود ندارد. یک مصراع می‌تواند تا جایی که سراینده احساس می‌کند باید کشیده گردد، کشیده شود و سپس قافیه‌ای آورده شود و به مصراع بعد برویم. البته بحر طویل علاوه بر قافیهٔ پایانی می‌تواند در میانهٔ مصراع هم قافیه داشته باشد.[۴۵] در حال حاضر، بسیاری از رپ خوان‌های ایران، در تلاش برای نزدیک کردن شعرهای خود به این گونهٔ شعری هستند.

در زبان فارسی، زیبایی‌شناسی بحر طویل بسیار ساده و زودیاب و لذت‌بخش بوده‌است و شاید به همین علت باشد که این قالب از قالب‌های عامیانه و مردم‌پسند شعر فارسی بوده‌است و شعرای نامدار تمایل چندانی به سرودن آن نداشته‌اند. شاعر طنزپرداز معاصر «ابوالقاسم حالت» منظومهٔ «هدهدنامه»اش را در این قالب سروده‌است.[۴۵]

متن برخی از ترانه‌های رپ فارسی از جهت شعری شباهت زیادی با بحر طویل دارد؛ اگرچه از نظر محتوایی و استفاده از وزن‌های عروضی چنین شباهتی را ندارد. خوانندگان رپ فارسی از تکنیک دو وزن و قافیه‌نویسی استفاده می‌کنند و با توجه به تغییر فلو رایم و جابه‌جایی چندین فرمول در یک ترانه رپ شعر بحر طویل را نمی‌توان رپ نامید.

خوانندگان رپ فارسی برای آشنایی نسل جوان با ادبیات فارسی در بعضی از آثار خود به اشعار شاعران گذشته اشاراتی داشته‌اند، برای مثال هیچکس در آلبوم جنگل آسفالت در اولین آهنگ و مقدمهٔ آلبوم مصرعی از سعدی را دکلمه می‌کند و در ترانه دیده و دل شعری از باباطاهر به‌صورت آواز سنتی خوانده می‌شود؛ همچنین در آلبوم سکوت از بهرام دکلمه‌ای از احمد شاملو با صدای خود شاعر استفاده شده‌است. رضا پیشرو نیز در یک فری‌استایل شعری از مولانا را تحت عنوان «عاشق دیوانه منم» بدون استفاده از موسیقی اجرا کرده‌است. کاردو، خوانندهٔ نسل ۴ رپ فارسی در آهنگ چرخ و فلک از آلبوم شهربازی متروک دو بیت از شعر «به مادرش گفت علی روزی» از فروغ فرخزاد و یک مصرع بر وزن مصرع «مشکل چه هزار چه صد هزای ای ساقی» از خیام را به کار گرفته‌است.

رابطهٔ حکومت جمهوری اسلامی و رپ فارسی

پلیس، صداوسیما در تلاش برای مبارزه با آنچه که «جریان‌های موسیقی ناسالم» می‌نامند، برخورد با موسیقی رپ را در دستور کار خود قرار داد و اقدام به دستگیری عده کثیری از رپ خوان‌های در شهرهای مختلف ایران کردند. تلویزیون دولتی ایران نیز با پخش برنامه‌ای به نام «شوک»، اتهامات مختلف را متوجه هنرمندان رپ و هوادارانشان کرد حتی سایتی با نام برگ موزیک که پخش موسیقی رپ را بر عهده داشت مدیران آن توسط سپاه پاسداران دستگیر شدند و به زندان رفتند و سایت توسط نهاد دولتی توقیف شد.[۱۰][۴۶][۴۷]

در ۱۵ شهریور ۱۳۹۳ پیروز ارجمند، مدیرکل دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، از شروع روند مجوزدهی به رپ در ایران خبر داد که با نام گفتاواز معرفی خواهد شد.[نیازمند اسناد]

آرمین زارعی با نام هنری آرمین2afm اولین خواننده رپ ایرانی بود که توانست به‌طور رسمی مجوز وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را به دست آورد، تمامی آثار او قبل از دریافت مجوز در سبک‌های رپ و هیپ هاپ بود اما بعد از دریافت مجوز و شروع به فعالیت رسمی آثار پخش شده از وی در سبک‌های پاپ بود.

برخی خوانندگان پاپ فارسی با دارا بودن مجوز رسمی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در کارنامه خود آثاری با محتوای رپ به ثبت رسانده‌اند، برای مثال شهاب مظفری طی یک پست اینستاگرامی با انتشار یک ویدیو از خود که در آن نشان داده شد مشغول اجرای یک قطعه رپی است.

کماکان زمزمه‌هایی درخصوص مجاز شدن برخی خوانندگان رپ فارسی شنیده می‌شد. و به صورت رسمی در برنامه ای تحت عنوان «گنگ» در یکی از پلتفرم‌های شبکه نمایش خانگی علی ضیا، به این موضوع واکنش نشان داد و این موضوع را تأیید کرد.[۴۸][۴۹][۵۰][۵۱]

بسیاری از رپرهای ایرانی، در جریان اعتراضات و تظاهرات مردم مخالف با این رژیم، بارها آثاری با مضمون سیاسی علیه جمهوری اسلامی منتشر کرده‌اند که برای نمونه می‌توان به «سید»،‌ «دریا» و «اون داره می‌ره» از جیدال اشاره داشت.[۵۲]

منابع

  1. ↑ «نگاه تازه: متن و حاشیه رپ فارسی». www.radiofarda.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  2. ↑ «تحلیل رپ ایرانی – فارسی از منظر مضامین ارتباطی کانتر هژمونیک (ضدسلطه) | | پژوهشگاه فرهنگ هنر و ارتباطات». www.ricac.ac.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  3. ↑ رضا, صمیم; حامد, طاهری کیا (1397-01-01). "بصری شدن رپ فارسی در فضای مجازی (مطالعه موردی فضای اینستاگرام)". 4 (13): 107–144. {{cite journal}}: یادکرد journal نیازمند |journal= است (کمک)
  4. ↑ «رپ فارسی». میدان. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  5. ↑ «درگیری عجیب طرفداران پاپ کره‌ای و طرفداران رپ فارسی!». فارس من. ۲۰۲۱-۰۶-۱۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  6. ↑ «نقد موسیقی رپ با نگاه شاهکار بینش پژوه». هفته نامهٔ چلچراغ، ۲۵ شهریور ۱۳۸۵، شمارهٔ ۲۱۵، ص ۲۰.
  7. ↑ شرف الدّین، بزرگمهر. «رپ از نوع ایرانی». هفته نامهٔ چلچراغ، ۲۵ شهریور ۱۳۸۵، شمارهٔ ۲۱۵، ص ۱۵.
  8. ↑ «نخستین مؤسسان رپ فارسی و سرنوشت‌شان». هفت صبح. ۱۷ فروردین ۱۴۰۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  9. ↑ https://soundcloud.com/shayanrapper?ref=clipboard&p=a&c=0&si=9dd40b5c56c24424a328c4c4efcb3da1&utm_source=clipboard&utm_medium=text&utm_campaign=social_sharing
  10. 1 2 3 4 5 غضنفری، نوید؛ بابازاده، بهمن. «بدنام». همشهری جوان، ۱۱ آبان ۱۳۸۷، شماره ۱۸۷ ص ۴۵.
  11. ↑ https://www.mashreghnews.ir/news/345280/نگاهی-به-موسیقی-رپ-و-رپرها-از-نیویورک-تا-تهران-تصاویر-و-فیلم
  12. ↑ https://www.tarafdari.com/کاربران/متن/249208/همه-چیز-درباره-ی-رپ-فارسخدایی-خیلی-این-پست-زحمت-کشیدم-بیاید-و-نظرتونو-بگید-ممنون
  13. ↑ افشار نادری، نیما. «رپ فارسی». هم‌میهن، ۳ خرداد ۱۳۸۶، ضمیمه شماره ۱۱، ص ۲.
  14. ↑ «شیطان‌پرستی ارتباطی به رپ ندارد». موزیک ما. ۱۶ اکتبر ۲۰۰۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۹ اکتبر ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۶ نوامبر ۲۰۰۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  15. ↑ ریاحی‌پور، بابک (۴ آذر ۱۳۸۷). «وایت‌های غیرمجاز». موزیک ما. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ دسامبر ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۲۸ دسامبر ۲۰۰۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  16. 1 2 صبح، هفت (۲۰۲۴-۰۴-۲۳). «نگاهی به بیزینس اعضای گروهِ «زدبازی» در پایتخت». روزنامه هفت صبح. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۱-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)‏
  17. ↑ «در مورد سامان ویلسون در ویکی تابناک بیشتر بخوانید». www.tabnak.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۱-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  18. ↑ «رستوران جنجالی که خواننده زدبازی راه انداخت». تابناک. ۲۰۲۴-۰۴-۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۱-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)‏
  19. 1 2 «علیرضا جزایری معروف به علیرضا جی جی کیست؟». پایگاه خبری و تحلیلی صفحه اقتصاد. ۲۰۲۳-۱۲-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۱-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)‏
  20. ↑ صبح، هفت (۲۰۲۴-۰۱-۲۹). «حیاط خلوت رپرهای ایرانی». روزنامه هفت صبح. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۱-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)‏
  21. ↑ «کنسرت هیدن، شایع و مهیار، سه خواننده معروف در روسیه». روزنامه هفت صبح. ۲۰۲۴-۰۹-۲۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۱-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  22. ↑ جهان، Fararu | فرارو | اخبار روز ایران و (۱۴۰۲-۰۲-۲۱). «(عکس) بنر جنجالی در دانشگاه؛ «مهراد هیدن» رپر زیرزمینی الگوی حجاب شد». fa. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۱-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  23. ↑ جهان، اخبار روز ایران و (۲۰۲۴-۱۰-۱۵). «فیلم/ حضور آیسان اسلامی در کنسرت بهزاد لیتو سالن را منفجر کرد». اخبار روز ایران و جهان. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۱-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)‏
  24. 1 2 ایران، عصر (۲۰۲۴-۰۳-۱۵). «مهمانی لاکچری محمدرضا گلزار در امارات؛ بهزاد لیتو میان بچه‌های پدل چه می‌کند؟ (فیلم)». عصر ایران. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۱-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)‏
  25. ↑ «سلفی جالب رضا گلزار و بهزاد لیتو/ عکس». وقت صبح. ۲۰۲۴-۱۰-۱۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۱-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)‏
  26. ↑ «مهمانی لاکچری محمدرضا گلزار در امارات؛ بهزاد لیتو میان بچه‌های پدل چه می‌کند؟». خبرآنلاین. ۲۰۲۴-۰۳-۱۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۱-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)‏
  27. ↑ انتخاب، پایگاه خبری تحلیلی (۲۰۲۴-۰۶-۰۸). «فوتوشات‌هایی تازه از رپر جوان و محبوب ایرانی». پایگاه خبری تحلیلی انتخاب. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۱-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)‏
  28. ↑ ««دنیا لرزید با صدامون»: پوبون و تازه‌ترین آهنگ او». رادیو زمانه ـ گزارشگریِ مستقل، تحلیل، بحث و گفتگو. ۲۰۲۴-۰۹-۲۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۱-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)‏
  29. ↑ آنلاین، اقتصاد (۲۰۲۳-۰۳-۰۳). «فیلم عروسی سپهر خلسه / آهنگ عجیبی که رپر معروف در جشن پخش کرد!». اقتصاد آنلاین. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۱-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)‏
  30. ↑ «وزارت ارشاد: برای کنسرت «شایع» و «هیدن»، خوانندگان رپ مجوز ندادیم». ایران اینترنشنال. ۲۰۲۴-۰۱-۳۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۱-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)‏
  31. ↑ «در مورد محمدرضا شایع در ویکی تابناک بیشتر بخوانید». TABNAK. ۲۰۲۵-۰۱-۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۱-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)‏
  32. ↑ «یارکشی عجیب یک رپر وسط خیابان‌های تهران». خبرآنلاین. ۲۰۲۳-۱۲-۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۱-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)‏
  33. ↑ آنلاین، اقتصاد (۱۴۰۲-۱۰-۰۶). «درآمد ۱٫۵ میلیون دلاری این رپر ایرانی». fa. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۱-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  34. ↑ صبح، هفت (۲۰۲۴-۰۷-۲۲). «ریز و درشت اخبار موسیقی در 7روز گذشته». روزنامه هفت صبح. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۱-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)‏
  35. ↑ «حواشی کنسرت چرسی که با حضور مأموران کنسل شد». روزنامه هفت صبح. ۲۰۲۳-۰۴-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۱-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  36. ↑ آنلاین، اقتصاد (۱۴۰۳-۰۹-۲۴). «گادپوری کیست؟ / ماجرای تجمع جنجالی هواداران خواننده رپ در تهرانپارس». fa. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۱-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  37. ↑ «دربارهٔ محمد ناجی». وب‌سایت شخصی.
  38. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 صبح، تحریریه وقت (۲۰۲۴-۰۱-۱۳). «رپر نسل 5 به چه کسانی گفته می‌شود و چهره‌های شاخص کدام اند؟». وقت صبح. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۱-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)‏
  39. ↑ نواندیش (۱۴۰۳-۰۴-۰۶). «دانیال تضاد کیست ؟». fa. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۱-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  40. ↑ «ترش و شیرین». پایگاه جامع اطلاع‌رسانی تلویزیون. دریافت‌شده در ۴ آوریل ۲۰۰۷.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  41. ↑ «شوخی با محسن نامجو». خبرنگاران صلح. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ آوریل ۲۰۰۷. دریافت‌شده در ۱۶ آوریل ۲۰۰۷.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  42. ↑ «دفاع از انرژی هسته‌ای، در ترانه‌های رپ فارسی». رسانهٔ فرهنگی و هنری پندار. ۰۷–۰۳–۲۰۰۷. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۲ آوریل ۲۰۰۷. دریافت‌شده در ۴ آوریل ۲۰۰۷. {{cite web}}: تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  43. ↑ Welle (www.dw.com)، Deutsche. «هنرمندی که از گیتار سلاح می‌سازد | DW | 01.11.2017». DW.COM. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۶-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  44. ↑ «بازداشت اعضای گروه‌های موسیقی «زیرزمینی»». رادیو فردا. ۳ اردیبهشت ۱۳۸۶.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  45. 1 2 «بحر طویل، رپ ایرانی». مجلهٔ اینترنتی هفت‌سنگ. ۱۲ بهمن ۱۳۸۶. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ اوت ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۲۸ مرداد ۱۳۸۷.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  46. ↑ «فراخوان وزیر ارشاد برای مبارزه با موسیقی رپ». مردمک. ۱۱ تیر ۱۳۸۷. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ ژوئیه ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۲۱ فوریه ۲۰۰۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  47. ↑ . رادیو زمانه. ۳ اسفند ۱۳۸۷ http://zamaaneh.com/news/2009/02/post_8076.html. {{cite web}}: پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  48. ↑ «موسیقی رپ دوباره خبرساز شد». ایسنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۲-۱۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  49. ↑ «چهره جنجالی موسیقی رپ مجوز گرفت!». تابناک. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۲-۱۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  50. ↑ «رپرها مجوز فعالیت رسمی می‌گیرند! / تنها به یک شرط». اقتصاد آنلاین. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۲-۱۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  51. ↑ «گنگ، نخستین برنامه رپ فارسی مجوز گرفت؟». شبکه شرق. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۲-۱۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  52. ↑ ««جی-دال» و موج خروشان مردم ایران در آثارش». www.radiozamaneh.com. ۲۰۲۳-۰۱-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۵-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

پیوند به بیرون

برگرفته از «https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=رپ_فارسی&oldid=43835061#خوانندگان_رپ_فارسی»