اسپکتر-آرجی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
اسپکتر-آرجی
Spektr-RG russian X-ray space telescope P1110968.jpg
Spektr-RG
نوع مأموریتاخترشناسی پرتو ایکس[۱]
اپراتور روسیه، موسسه تحقیقات فضایی روسیه
 آلمان، مرکز هوافضای آلمان
وبگاهsrg.iki.rssi.ru/
مدت مأموریت۶ سال و نیم[۱]
ویژگی‌های فضاپیما
BusNavigator[۲]
سازنده روسیه، لاوچکین
 آلمان، Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics
وزن پرتاب2,712 kg[۱]
وزن بار مفید1,210 kg[۱]
توان1.8 kW
آغاز مأموریت
تاریخ راه‌اندازی۱۳ ژوئیه ۲۰۱۹ ۱۲:۳۰ساعت هماهنگ جهانی[۳][۱]
موشکپروتون-ام[۱]
سایت راه‌اندازیپایگاه فضایی بایکونور 81
مشخصات مداری
سامانه مرجعL2 point
تلسکوپ اصلی
نوعeROSITA: Wolter
طول موجپرتو ایکس
ابزار و تجهیزات
eROSITA, ART-XC
----
Spektr program
اسپکتر-آر Spektr-UV

اسپکتر-آرجی (روسی برای طیف + Röntgen + گاما؛ همچنین به نام Spectrum-X-Gamma, SRG, SXG) یک فضاپیمای رصدگر فضایی پر انرژی و یک پروژهٔ مشترک آلمانی/ روسی است که در ۱۳ ژوئیه ۲۰۱۹ از پایگاه فضایی بایکونور در قزاقستان پرتاب شد.[۴] این رصدگر فضایی، برنامهٔ تلسکوپ ماهواره‌ای اسپکتر-آر را که در سال ۲۰۱۱ (میلادی) راه‌اندازی شد دنبال می‌کند.[۵]

اسپکتر-آرجی مهم‌ترین ماموریت اخترفیزیکی روسیه بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی است.[۶]

پیشینه[ویرایش]

ایدهٔ داشتن یک ماهوارهٔ رصدگر پرتو ایکس که در مداری فراتر از جو زمین که این پرتو را فیلتر کند در دهه ۱۹۸۰ (میلادی) اخترشناس اهل روسیه رشید سونیایف از موسسه تحقیقات فضایی روسیه پیشنهاد کرد. ساخت این تلسکوپ چند دهه وقت برد. بیست مؤسسه از دوازده کشور برای ساخت یک رصدخانه بزرگ با پنج تلسکوپ گرد هم آمدند. با این حال، پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، این مأموریت به علت هزینه از برنامه سازمان فضایی فدرال روسیه (روسکوسموس) کنار گذاشته شد. این پروژه در سال ۲۰۰۳ (میلادی) با طرح مختصرشده و کوچکتری دوباره آغاز شد.[۷] برای همین، محصول پایانی با ایده نخست پروژه، تفاوت بنیادی دارد.[۶]

سخت‌افزار[ویرایش]

کاوشگر اسپکتر-آرجی از یک تلسکوپ آلمانی "eROSITA" (سامانه بزرگتر و اصلی) و یک تلسکوپ روسی به نام "ART-XC" (سامانه کوچکتر) تشکیل شده که درکنار هم قرار دارند.[۶] این دو و فضاپیما تحت رهبری و نظارت مؤسسه تحقیقات فضایی روسیه (IKI) ساخته شده‌اند. تلسکوپ eROSITA که توسط موسسه ماکس پلانک فیزیک فرازمینی (MPE) در آلمان ساخته شده‌است برای انجام یک بررسی ۷ ساله پرتو ایکس با انرژی میانگین تا ۱۰ کیلووات، طراحی شده‌است. در این بررسی eROSITA قرار است بسیاری از خوشه‌های کهکشانی تازه و هسته‌های فعال آنها را شناسایی کند. ابزار اصلی دیگر، تلسکوپ ART-XC، یک تلسکوپ پرتو ایکس با انرژی بالا است.

هر دو تلسکوپ از هفت آینه برای جمع آوری و هدایت پرتو ایکس به سوی حسگرهای تصویری قدرتمند استفاده می‌کنند. این دو در طول شش ماه نخست کار خود، نخستین نقشه کامل و با دقت بالا را بر پایه پرتو ایکس تهیه خواهند کرد که پس از آن بارها تکرار می‌شود تا دقت تصاویر بیشتر شود.[۶]

هدف[ویرایش]

انتظار می‌رود اسپکتر-آرجی بتواند منابع بی‌شمار تاره پرتو ایکس، مانند سیاه‌چاله‌های کلان‌جرم در مرکز کهکشان‌ها را شناسایی کند. زیرا با سقوط گاز به درون سیاه‌چاله‌های کلان‌جرم، ماده بر اثر گرمای زیاد متلاشی می‌شود و این گرما به صورت پرتو ایکس در فضا پخش می‌شود.[۶]

یکی دیگر از اهداف اصلی اسپکتر-آر جی پژوهش درباره ماده تاریک و انرژی تاریک است. با این تلسکوپ، نقاط اصلی تمرکز ماده تاریک پیدا می‌شود.[۶]

موقعیت فضایی[ویرایش]

برای رصد کردن، فضاپیما ابتدا باید به نقطه لاگرانژ ۲ در نزدیکی یک و نیم میلیون کیلومتری زمین برسد. در این فاصله از زمین، اسپکتر-آرجی می‌تواند در مکانی پایدار و بدون تاثیرپذیری از پدیده‌هایی مانند نوسان شدید دما و سایه اجرام آسمانی کار کند.[۶]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ Zak, Anatoly (16 April 2016). "Spektr-RG to expand horizons of X-ray astronomy". Russian Space Web. Retrieved 16 September 2016.
  2. Gunter Dirk Krebs. "Spektr-RG (SXG)". Retrieved 2011-02-04.
  3. ROSCOSMOS. "Spektr-RG (SXG)". Retrieved 2019-06-20.
  4. Howell, Elizabeth (13 July 2019). "Russia Launches Spektr-RG, a New X-Ray Observatory, into Space". Space.com. Retrieved 13 July 2019.
  5. "Russia Successfully Launches Next-Generation Space Telescope". RadioFreeEurope/RadioLiberty. Retrieved 2019-07-16.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ ۶٫۴ ۶٫۵ ۶٫۶ جاناتان آموس-خبرنگار علمی بی‌بی‌سی (۲۲ تیر ۱۳۹۸). «روسیه یک تلسکوپ قدرتمند را برای تهیه نقشه کیهان راهی فضا کرد». بی‌بی‌سی فارسی.
  7. Clery, Daniel (15 July 2019). "Update: Telescope designed to study mysterious dark energy keeps Russia's space science hopes alive". Science. American Association for the Advancement of Science. doi:10.1126/science.aay3154. Retrieved 16 July 2019.

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]