استخر در شاهنامه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
استخر در شاهنامه
Estakhr Darafsh (46).JPG
اطلاعات کلی
نام استخر
نوع شهر، پایتخت
نام‌های دیگر اصطخر، صطخر
نام‌های قدیم پارس

استخر یا اصطخر یا صطخر به انحای مختلف در شاهنامه منظور است امّا همه فقط به یک محدودهٔ شهری یا تمدنی اشاره می‌کنند و آنچه مسلم است این اصطلاح مانند برخی دیگر از اصطلاحات شاهنامه جغرافیایی نامفهوم و گنگ نیست. تمدن استخر به دوران هخامنشیان مرتبط است امّا ممکن است پیش از دوران هخامنشیان و مادها در این محدوده اقوام و قبایل ایرانی ساکن بوده باشند سرزمین پارس پیش از استقرار قبایل آریایی پارس موطن مردمان قدیم ایران یعنی انشان بوده است.

استخر در شاهنامه[ویرایش]

شاهنامه مسیر حرکت کیخسرو و مادرش فرنگیس که توسط گیو از توران ربوده شدند پس از گذر از رود مرزی جیحون نخست به اصفهان پا نهادند ولی در ادامه راه آنطور که کیخسرو برای نیا بیان می‌کند از مسیر اصفهان به صطخر آمدند. شاهنامه مثل اینکه بخواهد به مخاطب القا نماید حکایت کیخسرو برای کیکاووس در صطخر بوده سخن در این باره را به همین‌جا ختم می‌نماید و نیا و نبیره از جا برمی‌خیزند. احتمالاً نام استخر به عنوان شهری که موجب فخر آزادگان باشد برای نخستین‌بار در زمان کیکاووس مطرح می‌گردد:

سر انجام بگذاشت جیحون به خشم به آب و به کشتی نیفکند چشم
کسی را که چون او بود پهلوان بود جاودان شاد و روشن روان
یکی کاخ کشواد بد در صطخر که آزادگان را بدو بود فخر[۱]

مضمون حکایت فرار کیخسرو از توران اینگونه بود، امّا همانطورکه در دیگر منابع تاریخی آمده در استخر آتشکده‌ای بود که در اواخر دوران اشکانیان، ساسان پدر اردشیر بابکان خادم آن آتشکده شناخته می‌شد به همین مناسب با دیگر از استخر به شکل مستند یاد می‌گردد. با اینکه جنگ اردشیر با آخرین پادشاه اشکانی بنام اردوان پنجم بیش از سایر جنگ‌هایش در تاریخ مهم بوده ولی شاهنامه جنگ اردشیربابکان با کُردان اشاره دارد. نکتهٔ مهمی را در این روایت حکیم طوس اشاره می‌کند، شاید منظور از کُردان ایلات و عشایر لُر باشد یا در آنزمان به همه قبایل کوهستان‌نشین کُرد اطلاق می‌شد به هر حال اردشیر با جنگاوران پارسی به جنگ قبایلی رفت که به دودمان اشکانیان وفادار بودند:

سپاهی ز اصطخر بی‌مر ببرد بشد ساخته تا کند رزم کُرد
به نیکی ز یزدان همی جست مزد که ریزد بر آن بوم و بر خون دزد[۲]

پانویس[ویرایش]

  1. شاهنامه نسخه مسکو. جلد سوم. سرگذشت سیاوش، ص ۱۶۸
  2. شاهنامه نسخه مسکو. جلد هفتم. پادشاهی اشکانیان، ص ۴۷۴

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]