از هرگز تا همیشه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

از هرگز تا همیشه[۱] نام کتابی است در زمینه‌ی ادبیات و فرهنگ ایران‌زمین به قلم دکتر قدمعلی سرامی که از سوی انتشارات ترفند در بهار ۱۳۸۴ چاپ و منتشر شده‌است.[۲][۳] [منبع خودچاپ‌کرده]

کتاب 'از هرگز تا همیشه' نوشته¬ی قدمعلی سرامی

درون‌مایه[ویرایش]

کتاب حاضر از یک مقدمه و سه بخش تشکیل می‌شود:

مقالاتی درباره‌ی معاصران[ویرایش]

بخش نخست این اثر که عنوان «معاصران» یافته است دارای شش مقاله است:

    1. چلچراغ غزل که سی سال پیش در مجله فردوسی منتشر شده و نقدی بر غزل‌های سیمین بهبهانی می‌باشد.
  1. 'مرغی که در باغ را گشود' نگاهی است ژرف به اندیشه‌های اقبال لاهوری شاعر پارسی‌سرا و توانای پاکستانی که در ایران‌زمین به خاطر اندیشه‌های عرفانی و تأثیرپذیری شگرف از مولانا جلال‌الدین محمد بلخی اقبال فراوانی یافته است. این مقاله نخست‌بار در مجله روزگار وصل شماره ۱۱ و ۱۲ منتشر شده‌است.
  2. 'شعر عشقی سند ملیت ماست' بررسی کوتاهی است در شعرهای میرزاده عشقی که به نظر می‌رسد مؤلف خیلی قصد کندوکاو همه‌سویه آثار این شاعر را نداشته و با نگاهی گذرا اندیشه‌های این شاعر بزرگ عصر مشروطیت را بررسیده‌است.
  3. 'شاهین ترازوی شگفت' از مجموعه مقالاتی دیگر است که در کتاب یادمان سهراب سپهری و در کتاب باغ تنهایی نیز در گذشته، به چاپ رسیده‌است. هر چند مؤلف در آغاز این مقاله یادآور شده است که : « سر آن ندارم که درباره این سراینده و سروده هایش به قضاوت بنشینم. تنها بر آن سرم تا به مصداق:

تو را چنان که تویی هر نظر کجا بیند به قدر دانش خود هر کسی کند ادراک

در حد وسع خویش آنچه را از مرده ریگ ادبی این شادروان اندر می یابم با دوستان شعر فارسی در میان می گذارم.» [۴]

باید اذعان کرد که این مقاله یکی از مقالات پرمایه این مجموعه است و نشان داده‌شده که مؤلف اشراف فراوانی بر سروده‌های سهراب در هشت کتاب و اندیشه‌های عرفانی این شاعر دارد. چنانکه اشاره می کند: « در یکایک شعرهای هشت کتاب، با شاعری عاشق معرفت رویاروییم. هشت کتاب کشکولی انباشته از دانایی‌های رنگارنگ است. برای سپهری فرهنگ و فلسفه ، دین و عرفان، هنر و شناخت همان شاهد هر جایی است که هر لحظه به رنگی و جامه ای درمی آید . در ذهن او افکار لائوتسه و کنفوسیوس و بودا، زرتشت، مانی، مزدک، موسی و مسیح همه با هم درآمیخته‌اند و بر همین اساس همه پندارهایی که به ظاهر با هم بیگانگی می کنند در ضمیر وی به اتحادی خیره کننده رسیده‌اند.» [۵]

دیدگاه دکتر سرامی نسبت به این شاعر کاملاً موشکافانه و دیدگاهی کاملاً علمی است و توانسته است فراز و فرود اشعار این شاعر را به وضوح بنمایاند. تأثیرپذیری فراوان سهراب سپهری از زبان نیمای نام آور در دفاتر آغازین مجموعه‌اش همچنین سایه گسترانیدن اندیشه‌های عرفانی رازآشنای بلخ ـ مولوی ـ در مجموعه سوم این شاعر یعنی آوار آفتاب از جمله مواردی است که دکتر سرامی آنها را یادآور شده است. لذا اشارات وی به نکات فنی شعرهای سپهری و بررسی محتوای اشعار این شاعر به ویژه از نظرگاه عرفانی موجب شده است این مقاله را بسیار پژوهشگرانه و عالمانه بدانیم.

  1. مقاله دیگر این بخش اختصاص دارد به بررسی مجموعه شعر 'هزاره دوم آهوی کوهی' اثر دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی که یکی از شاعران بزرگ معاصر به شمار می‌آید . این مقاله با عنوان «مرگ شعله ها» قبلاً در کتاب ماه ادبیات و فلسفه به چاپ رسیده بود. مؤلف در این مقاله تلاش کرده با نگاهی گذرا جوانب شعر دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی را بررسی کند.
  2. 'جهانی در خلوت تنهایی' عنوان واپسین مقاله این بخش است که قبل از انقلاب در کتاب ارمغانی برای زرین کوب به چاپ رسیده بود. این مقاله به بررسی آثار خلاقه استاد عبدالحسین زرین کوب می پردازد و نگاه اصلی مؤلف به کتاب یادداشت‌ها و اندیشه‌ها معطوف بوده‌است.

دکتر قدمعلی سرامی درباره مقام سترگ علمی و ادبی استاد زرین کوب چنین می گوید:«بی گمان استاد زرین کوب که یکی از چند محقق بی نظیر ایران امروز است و آثار تحقیقی اش درخور ستایش فراوان است. آنچنان که از کتاب ها و مقالاتش برمی آید مردی است خلاق و اندیشه ای دارد آفریننده. اما از آن کسان است که نتوانسته اند خودشان باشند و به ناچار از بسیاری از استعدادهایشان چشم پوشیده اند. از اشعار پراکنده ای که در اینجا و آنجا چاپ کرده و پاره ای یادداشت ها و قصه ها و نمایشنامه واره ها که از او خوانده ایم به روشنی می توان دریافت که این نیروی آفریننده در استاد تا چه پایه است. اما دریغ اینجاست که هنر در روزگار ما به جای آنکه بال هنرمند باشد، وبال اوست...» [۶]

  1. مقالاتی درباره‌ی گذشتگان
  2. مقالاتی در موضوعات گوناگون

مقالاتی درباره‌ی گذشتگان[ویرایش]

بخش دوم این کتاب که زیر عنوان «گذشتگان» آمده است دارای هشت مقاله پژوهشی است:

  1. « سرشت و سرنوشت آدمیزاد» نخستین مقاله این بخش است. مؤلف در این مقاله اشاراتی موشکافانه به اهمیت شاهنامه رزمی سرای بزرگ ایران زمین دارد و اثر ارجمند استاد توس را می ستاید. او می گوید:« تأمل در شاهنامه به من آموخت که ستیز میان تقدیر و تدبیر یا به اصطلاح شاهنامه، بخشش و کوشش در ساحت فردی هیچ جز درگیری مستمر میان خویش و خود آدمیان نیست. در حقیقت این دوگانگی درونی ماست که به صورت تضاد بیرونی جلوه گری می کند.» [۷]
  2. دکتر قدمعلی سرامی که خود از شاهنامه پژوهان توانای معاصر است و این مسئله را در کتاب از رنگ گل تا رنج خار به اثبات رسانده است باز به شاهنامه فردوسی نظری دارد. «شاهنامه، آیینه زندگی ایرانیان» و حقیقت نیز این است که شاهنامه شناسنامه ایرانیان است. دکتر سرامی راز پر ماز؟ ماندگاری شاهنامه را در آیینگی آن می داند و بر آن است که : « بزرگ ترین دلیلی که هنوز به شاهنامه مراجعه کنیم جنبه آیینگی آن است. ما همچنان می توانیم خودمان را، اجدادمان را انسان هایی را که در این سرزمینی که ما داریم زندگی می کنیم، زیسته اند در آیینه شاهنامه ببینیم.» [۸]
  3. ا« از هرگز تا همیشه» که نام کتاب از عنوان این مقاله وام گرفته شده است نگاهی متفاوت به کتاب پر ارج عطار نیشابوری، تذکره الاولیا، است. مؤلف که خود غوری شگرف در آثار صوفیه به ویژه سنایی، عطار و مولوی دارد در این جستار همه سویه این اثر سترگ را وارسیده است و بر این است که: «تذکره الاولیاء شورشی است همه جانبه بر واقعیات مجرب، طغیانی است بر همه قانون ها اعم از قوانین اجتماعی و علمی و... عصیانی است بر هرچه که لایتغیر انگاشته شده و می شود جز ذات باری تعالی[۹]
  4. « پردگی راز» ظاهراً مقدمه کوتاهی است بر کتابی زیر عنوان « از بود تا نمود» که به نظر می رسد مؤلف خیلی قصد تأمل و ژرف نگری در مثنوی مولانا را ندارد.
  5. « چرخ، آشوب و زلزله نگاهی ژرف تر به اندیشه های مولانا دارد و اندیشه های این ابرمرد عارف را در مثنوی، غزلیات و حتی رباعیاتش می کاود و می نمایاند. دکتر سرامی بر این باور است که :« مولانا برای ما الگوست. از این نظر که انسانی است ناایستا، انسانی که آن به آن او متفاوت است. نه تنها امروزش با دیروزش فرق دارد، امسالش با پارسالش فرق دارد، بلکه لحظه به لحظه دگرگون شونده است. انسانی است همواره متحول. ( مصداق خلق مدام که در عرفان اسلامی با آن آشنا هستید) مولانا در کار خلق مدام خودش است. یعنی آن به آن آفریده می شود و در حقیقت آن بت عیاری که معشوق مولاناست و دل می برد و نهان می شود و باز دل می برد و نهان می شود ، صورتی از خود او هم هست.» [۱۰]

مؤلف درباره اندیشه های مولانا نظری خاص دارد. او بر این عقیده است که :« مولانا جلال الدین اگر هیچ درسی به ما نداده باشد، جز اینکه فریب ظاهر را نخوریم و قیاس را تعطیل کنیم، در بسیاری از ماجراها برای ما بس است. مولوی اگر با قیاس دشمن است نه به خاطر این است که جنگ شرعی دارد با فقها. به هیچ وجه. برای اینکه قیاس کردن خطاست...» [۱۱]

  1. از دیدن تا سرودن» عنوان مقاله دیگری است که در این کتاب آمده است. این مقاله نیز نخستین بار در مجله تحقیقات اسلامی (یادنامه دکتر احمد طاهری عراقی) به چاپ رسیده است که درباره کلیات شیخ اجل سعدی شیرازی است.

نویسنده در این مقاله آثار سعدی را از نظرگاه ادبی، روان شناختی و گاهی جامعه شناختی بررسی کرده و کوشیده است تا سلوک فردی این شاعر و نویسنده صاحب سبک را بنمایاند و حتی از منظر دین نیز اندیشه هایش را وارسد. در نظر دکتر سرامی، سعدی «جهانگردی جهانشناس است که سیر و سفر بیرونی را با سیر و سلوک درونی درهم آمیخته و آمیزه ای گوش افروز و چشم افسا پدید آورده است. ادراک واقعیت های بیرونی و اندرونی او ستاره ای دنباله دار است و همیشه انفعالی موقت یا دائم را در وی زمینه چینی می کند. همین انفعال است که پس از دریافت شعر او از سوی مخاطبان در آنان پدید می آید.» [۱۲] همین طور او اشاره ای به جوان گرایی سعدی دارد، می نویسد: « او شیفته برنایی است. دوست دارد همواره جوان بماند و چون تن خود را ناچار از فرسودن می بیند می کوشد تا دل و دماغ خویش را همواره تر و تازه نگاه دارد و برای درک این طراوت نفسانی است که چشم ها را هرگز به روی زیبایی ها فراز نمی‌کند...» [۱۳]

  1. « خیز تا از در میخانه گشادی طلبیم» مقاله دیگری است که در حقیقت در این نوشتار شادی گرایی در ادب فارسی به ویژه در آثار شاعران بزرگی همچون مولانا و حافظ مورد کندوکاو قرار گرفته است در پیشانی این مقاله عبارتی از سر آغاز کتیبه نقش رستم داریوش کبیر بدین گونه آمده است: « بغ بزرگ است اهورامزدا، او که این زمین را آفرید، او که آن آسمان را آفرید، او که انسان را آفرید، او که شادی را برای انسان آفرید.» [۱۴]

مقالاتی در موضوع‌های گوناگون[ویرایش]

بخش سوم این کتاب عنوان « گوناگون » را به خود گرفته و همان گونه که از نامش پیداست مقالاتی گوناگون و غیر از مقالات بخش اول و دوم در این بخش قرار داده شده است. «

  1. زبان های ایران و نشر آنها
  2. مرغ چیستان
  3. باغ در شعر فارسی
  4. گلایه های منظوم
  5. بدیعیه
  6. نمی دونی تا کجا می ره جستاری است پژوهشگرانه در حوزه شعر کودک از نظر محتوا و موضوع با دیگر مقالات کتاب هماهنگی شاید نداشته باشد.

دکتر سرامی خود از شاعران ، نویسندگان و نظریه پردازان ادبیات کودک در کشور است. کتاب های: شیرین تر از پرواز[۱۵]، حمومک رنگ ها، بادکنک سرخ[۱۶]، من و جام و شبتاب ها[۱۷]، قاشق جادوگر همچنین کتاب پنج مقاله درباره ادبیات کودک نشان می دهد که دکتر سرامی در این حوزه تلاشی سپندوار جدار دارد و نظراتش بسیار روشنگر است.

  1. بدعه حمدونیه یک صفحه بیش نیست و در دانشنامه جهان اسلام نیز در گذشته به چاپ رسیده تذکره کوتاهی است در معرفی فردی که خنیاگر، موسیقی دان است و لذا شاید از چارچوب مقاله نویسی برخوردار نباشد اما مؤلف برای حفظ نوشته هایش و اینکه این شخصیت را که در فرهنگ ها حتی به معرفی آن نپرداخته اند تلاش کرده آن را به خوانندگان و علاقه‌مندان به فرهنگ بسپارد.

مقالات این بخش هرچند در جایگاه خود تلاشی است در باب اهمیت ادبیات و فرهنگ اصیل ایرانی اما به نظر می رسد همانند مقالات بخش های اول ، خیلی تخصصی نباشند و شاید بهتر بود مثلاً در کتابی دیگر گرد می آمدند. هرچند بعضی از مقالات این بخش به خودی خود شاید فنی تر و تخصصی تر نیز به نظر آیند مثل« باغ در شعر فارسی» ،« گلایه های منظوم» و «بدیعیه»

[۱۷] http://ketab.ir/modules.php?name=News&op=pirbook&bcode=6895

منابع[ویرایش]

  1. http://www.drsarami.com/index.php/2014-05-17-18-25-07/2014-05-17-18-25-12/2015-01-18-00-58-15/2014-05-17-18-25-8?id=11
  2. http://ketab.ir/modules.php?name=News&op=pirbook&bcode=1183393
  3. http://www.ensani.ir/storage/Files/20120413160451-4033-1362.pdf
  4. ص ۴۳،از هرگز تا همیشه، انتشارات ترفند، تهران، ۱۳۸۳
  5. ص ۴۵،از هرگز تا همیشه، انتشارات ترفند، تهران، ۱۳۸۳
  6. ص ۷۳ و ۷۴،از هرگز تا همیشه، انتشارات ترفند، تهران، ۱۳۸۳
  7. ص ۸۵،از هرگز تا همیشه، انتشارات ترفند، تهران، ۱۳۸۳
  8. ص ۹۳ و ۹۴،از هرگز تا همیشه، انتشارات ترفند، تهران، ۱۳۸۳
  9. ص ۱۱۷،از هرگز تا همیشه، انتشارات ترفند، تهران، ۱۳۸۳
  10. ص ۱۳۶،از هرگز تا همیشه، انتشارات ترفند، تهران، ۱۳۸۳
  11. ص ۱۴۶،از هرگز تا همیشه، انتشارات ترفند، تهران، ۱۳۸۳
  12. ص ۱۵۰،از هرگز تا همیشه، انتشارات ترفند، تهران، ۱۳۸۳
  13. ص ۱۶۲،از هرگز تا همیشه، انتشارات ترفند، تهران، ۱۳۸۳
  14. ص ۱۶۷،از هرگز تا همیشه، انتشارات ترفند، تهران، ۱۳۸۳
  15. http://ketab.ir/modules.php?name=News&op=pirbook&bcode=6895
  16. http://ketab.ir/modules.php?name=News&op=pirbook&bcode=78723
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ http://ketab.ir/modules.php?name=News&op=pirbook&bcode=103580