ارگ حکومتی اراک

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
ارگ حکومتی اراک
Sultan.png
نام ارگ حکومتی اراک
کشور  ایران
استان استان مرکزی
شهرستان اراک
اطلاعات اثر
کاربری عمارت دیوانی شهر
کاربری کنونی تخریب شده‌است
دیرینگی دوره قاجار
دورهٔ ساخت اثر دوره قاجار
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۱۰۷۶
تاریخ ثبت ملی سال ۱۳۵۴ شمسی

ارگ حکومتی اراک یکی از بناهای تاریخی شهر اراک است که در سال ۱۲۳۱ هجری قمری ساخته شد. ارگ حکومتی در اصل مرکز حکومتی شهر نهادهای حکومتی و محل سکونت حاکم و دیوانیان شهر بود. ناصرالدین شاه در سفر خود به عراق عجم که در سال ۱۳۰۹ انجام گرفت، در این ارگ سکنی گزید و در کتاب سفرنامه خود به توصیف این بنا پرداخته است که از طبقه فوقانی آن قادر بوده است شهر را برانداز کند.[نیازمند منبع] امروزه از ارگ حکومتی جز قسمتی از بنای منزل سپهدار چیزی باقی نمانده است. این مجموعه به مباشرت یوسف خان گرجی و همزمان با احداث نخستین پایه‌های شهر اراک در زمان فتحعلی شاه ساخته شد[۱]

ویژگی‌های بنا[ویرایش]

به نوشته سالنامه معارف عراق، مساحت این ارگ برابر ۱٫۵ بقعه (قطعه زمین) بوده است.[نیازمند منبع] نقشه سلطان آباد قدیم که آخرین نمونه شهرسازی ایرانی- اسلامی است، به صورت چهارگوش شکل گرفت که ارگ حکومتی در شمال آن و خارج از دیوارهای شهر قرار داشت. مقر حکومتی با دیواری از شهز جدا می‌شد و در اصل در خارج از متن اصلی شهر قرار داشت. از مجموعه عظیم ارگ تا سال ۱۳۴۰ خورشیدی، تنها عمارت نظمیه، خانه سپهدار و برج شیشه باقی‌مانده بود. این مجموعه به سبب اهمیت تاریخی و فرهنگی، توسط سازمان میراث فرهنگی در سال ۱۳۵۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.[۲]

از جمله بخش‌های این ارگ حکومتی می‌توان به: تالار آیینه‌خانه، برج قلعه فرنگی، اندرون امیر، حوضخانه، دیوانخانه، تالار کرناخانه، زیرخانه، مسجد ارگ، سرطویله، دروازه ارگ بالا، میدان دروازه ارگ بالا و حمام اشاره کرد.[۳]

تخریب بنا[ویرایش]

در سال ۱۳۶۱ خورشیدی، این اثر به طور کلی تخریب شد و در مکان آن، دو دبستان پسرانه و دخترانه بنا گردید و تنها مخروبه‌ای از ارگ در منتهی‌الیه شهر واقع می‌باشد.[۴]

منابع[ویرایش]

  1. محمد رحم دل، قاسم کاظمی دهقی (۱۳۸۳). سیمای میراث فرهنگی استان مرکزی. تهران: تولیدات فرهنگی سازمان میراث فرهنگی کشور. شابک ۹۶۴-۷۴۳۸-۹۷-۱ مقدار |شابک= را بررسی کنید: checksum (کمک).
  2. «بازسازی خانه سپهدار، سرنخ‌های احیای ارک حکومی اراک». خبرگزاری میراث فرهنگی. ۱۲ اسفند ۱۳۸۲. دریافت‌شده در ۱ دی ۱۳۹۱.
  3. داود نعیمی (۱۳۸۵)، «فصل سوم: دیدنی‌های باستانی و دینی»، افتخارآفرینان استان مرکزی، کومه، ص. ۷۸، شابک ۹۶۴-۲۵۹۸-۰۹-۴
  4. داود نعیمی (۱۳۸۵)، «فصل دوم: ویژگی‌های جغرافیایی و تاریخی اراک»، افتخارآفرینان استان مرکزی، کومه، ص. ۷۱، شابک ۹۶۴-۲۵۹۸-۰۹-۴