پرش به محتوا

ارنست رادرفورد

ویرایش پیوندها
از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
بسیار محترم

لرد رادرفوردِ نلسون

OM FRS
رادرفورد، ح. دههٔ ۱۹۲۰
چهل و چهارمین رئیس انجمن سلطنتی
دوره مسئولیت
۱۹۲۵ – ۱۹۳۰
پس ازچارلز شرینگتون
پیش ازفردریک گولاند هاپکینز
اطلاعات شخصی
زاده۳۰ اوت ۱۸۷۱
برایت‌واتر، استان نلسون، مستعمره نیوزیلند
درگذشته۱۹ اکتبر ۱۹۳۷ (۶۶ سال)
کمبریج، انگلستان، بریتانیا
آرامگاهکلیسای وست‌مینستر، لندن
یادمان‌هابنای یادبود ارنست رادرفورد، برایت‌واتر
تحصیلاتکالج نلسون
محل تحصیل
شناخته‌شده
برای
همسرمری نیوتن (ا. ۱۹۰۰)
فرزندان۱
خویشاوندانرالف هاوارد فاولر (داماد)
جوایز
دیدن فهرست
عنوان
پیشینه علمی
شاخه(ها)
محل کار
راهنمایان دانشگاهی
دانشجویان دکتری
دیدن فهرست
دیگر دانشجویان برجسته
دیدن فهرست
امضاء

ارنست رادرفورد، بارون رادرفوردِ نلسون (انگلیسی: Ernest Rutherford, Baron Rutherford of Nelson؛ ۳۰ اوت ۱۸۷۱ – ۱۹ اکتبر ۱۹۳۷) فیزیک‌دان و شیمی‌دان نیوزیلندی بود که نقش پیشگامی در پژوهش‌های فیزیک اتمی و هسته‌ای ایفا کرد. او را «پدر فیزیک هسته‌ای» و «بزرگ‌ترین آزمایش‌گر پس از مایکل فارادی» نامیده‌اند. رادرفورد در سال ۱۹۰۸ جایزه نوبل شیمی را «به‌پاس تحقیقاتش دربارهٔ فروپاشی عناصر و شیمی مواد رادیواکتیو» دریافت کرد. او نخستین برنده نوبل از منطقه اقیانوسیه و اولین کسی بود که کارهای منجر به دریافت نوبل را در کانادا انجام داد.

از کارهای او، پیش‌نهاد نیمه عمر رادیواکتیو، کشف عنصر رادیواکتیو رادون،[۸] و جدا کردن تابش آلفا و بتا[۹] هنگام کار در دانشگاه مک‌گیل در مونترال، کبک، کانادا بود. ۱۹۰۸، او «به سبب تحقیق دربارهٔ تجزیه عناصر و شیمی مواد رادیواکتیو» نوبل شیمی گرفت.[۱۰]

رادرفورد، ۱۹۰۷ به دانشگاه ویکتوریا منچستر (دانشگاه منچستر امروزی) در انگلستان نقل مکان کرد، جایی که او و توماس رویز ثابت کردند که تابش آلفا، هسته هلیوم است.[۱۱][۱۲] رادرفورد مشهورترین کارش را پس از برنده نوبل شدن انجام داد.[۱۰] ۱۹۱۱، او پیش نهاد که بار اتم‌ها در یک هسته بسیار کوچک متمرکز شده است، گرچه نتوانست مثبت یا منفی بودن آن را ثابت کند.[۱۳][۱۴] بدین‌ترتیب با کشف و تفسیر خود، مدل اتم رادرفورد را پیش نهاد. پراکندگی رادرفورد، از راه آزمایش ورقه نازک طلا از سوی هانس گایگر و ارنست مارسدن-سایپرز نشان داده‌شد. ۱۹۱۷، او نخستین آزمایش هسته‌ای را انجام داد که در آن، هسته‌های نیتروژن با ذرات آلفا بمباران می‌شد. در نتیجه، او انتشار ذره‌ای زیراتمی را کشف کرد که ۱۹۱۹، آن را «اتم هیدروژن» نامید، گرچه ۱۹۲۰، آن را، دقیق‌تر، پروتون نامید.[۱۵][۱۶]

در ۱۹۱۹، رادرفورد مدیر آزمایشگاه کاوندیش در دانشگاه کمبریج شد. ۱۹۳۲، جیمز چادویک با هدایت او، نوترون را کشف کرد و همان سال اولین آزمایش تقسیم هسته، کاملاً کنترل‌شده، از سوی دانشجویان او، جان کاکرافت و ارنست والتون، انجام شد. رادرفورد، ۱۹۳۷ درگذشت و در اَبی وست‌مینستر نزدیک آیزاک نیوتن به خاک سپرده شد. در ۱۹۹۷، عنصر شیمیایی رادرفوردیم (عنصر ۱۰۴) به افتخار او نام‌گذاری شد.

کودکی و نوجوانی

[ویرایش]

ارنست رادرفورد، ۳۰ اوت ۱۸۷۱ در حومه برایت‌واتر، نلسون در ساحل شمالی جزیره جنوبی نیوزیلند زاده شد. او چهارمین از دوازده فرزند جیمز و مارتا رادرفورد، نیوزیلندی‌های نسل اول بود که در کودکی از اسکاتلند به زلاند نو آمده بودند. خانواده رادرفورد، پرجمعیت و دوازده‌بچه‌ای بود که همه در کارهای روزمره خانواده همکاری می‌کردند. اهل خانه، همه جدی و کلیسا رو، خوش‌حال و بافرهنگ بودند. علاقه رادرفورد به علوم، زود آشکار شد. او ده ساله بود که به کتاب پرطرف‌داری به نام مفاهیم اولیه در فیزیک، نوشته معلمی به‌نام بالفور استوارت برخورد. این کتاب، یک خودآموز فیزیک بود که در آن اصول فیزیک با چیزهای ساده در خانه مانند سکه، شمع، سنگ ترازو و وسایل آشپزخانه یاد داده می‌شد. رادرفورد جوان، سخت شیفته آن کتاب شده بود. نخستین بورسیه از چندین بورسیه تحصیلی زندگی‌اش را ۱۸۸۷، که ۱۶ ساله بود، به‌دست‌آورد.

تحصیل در دانشگاه

[ویرایش]

با دومین بورسیه تحصیلی، در دانشکده کانتربِری کرایست‌چرچ ثبت نام کرد که سال پیش از تولدش بنا شده بود. او رشته تحصیلی اصلی‌اش را فیزیک و ریاضی برگزید که از بخت او، هر دوی آن‌ها معلمان خوبی هم داشت. او در پایان دوره آموزشی سه‌ساله، کارشناسی ریاضی و فیزیک گرفت. در روزگار اقامت در کرایست‌چرچ، او با ماری نیوتن، دختر صاحب‌خانه‌اش آشنا و پای‌بند عشق او شد.

۱۸۹۵، رادرفورد در پی انتشار دو مقاله مهم دربارهٔ فعالیت تشعشعی عناصر و برخلاف دوم شدن در گزینش، جایزه مهم بورس تحصیلی گرفت. مقررات این جایزه، به برنده، حق انتخاب مؤسسه آموزشی می‌داد، که رادرفورد، آزمایشگاه کاوندیشِ دانشگاه کمبریج به مدیریت جی. جی تامسون (صاحب‌نظر پیش‌تاز در الکترومغناطیس) را برگزید. در آن سال ویلهلم رونتگن، فیزیک‌دان آلمانی، اشعه ایکس را کشف کرده بود و در پی آن، آنری بکرل، پرتوزایی را کشف؛ و ماری کوری آن را نام گذاشته بود؛ کشف مهم دیگری که آغاز کار اصلی رادرفورد شد.

اعمال علمی

[ویرایش]
مدل اتمی رادرفورد در مقایسه با مدل تامسون

۱۸۹۵، رادرفورد به آزمایشگاه کاوندیش دانشگاه کمبریج رفت تا زیرنظر جی. جی تامسون کار کند. تامسون که استاد فیزیک تجربی بود، رادرفورد را فعالانه در آزمایشگاه به کار گرفت. رادرفورد در آغاز تحقیقات‌ش، با آزمایشی که ایده آن از خودش بود، دو تابش رادیواکتیوی ناهمانند شناسایی کرد. او پی برد که برگه‌ای به پهنای یک‌پانصدم سانتی‌متر، مانع عبور بخشی از تابش می‌شد، اما برای جلوگیری از عبور بخش دیگر تابش، برگه بَس ضخیم‌تری لازم بود. او نخستین پرتو را که بار الکتریکی مثبت داشت و یونیدهکننده‌ای قوی بود و به آسانی جذب مواد می‌شد، اشعه آلفا نامید. پرتو دوم که تابش کمتر و بار الکتریکی منفی داشت اما نفوذ آن در مواد زیاد بود، اشعه بتا نامید. پرتو سوم، که شبیه پرتو ایکس بود را، ۱۹۰۰، پل اوریچ ویلارد (فیزیک‌دان فرانسوی) کشف کرد. این پرتو، نافذترین تابش، و طول موج آن بسیار کوتاه بود. این پرتو، گاما نام گرفت. رادرفورد و همکاران‌ش کشف کردند که تشعشع طبیعی در اورانیوم، خروج ذره آلفا از هسته اتم آن به صورت یک هسته اتم هلیم و برجای‌ماندن اتمی سبکتر از اتم اورانیوم در اورانیوم به ازاء هر خروج ذره آلفا از آن است. از این کشف نتیجه گرفتند که رادیوم تنها عنصر از عناصر حاصل از فعالیت تشعشعی اورانیوم است.

رادرفورد، ۱۹۱۱

۱۹۰۳، رادرفورد عضو انجمن سلطنتی لندن شد و ۱۹۰۴، نخستین کتاب‌ش به نام فعالیت تشعشعی را که از کتاب‌های کلاسیک در این زمینه است، منتشر کرد. شهرت روزافزون رادرفورد در جوامع علمی سبب شد که از سوی دانشگاه‌ها، چندین کرسی استادی به او پیشنهاد شود. ۱۹۰۷، او به انگلستان بازگشت تا استاد دانشگاه منچستر شود. رادرفورد در دانشگاه منچستر رهبر گروهی شد که به‌سرعت دست‌به‌کار تدوین نظریههای تازه دربارهٔ ساختار اتم بود. آن دوره پُرثمرترین دوره زندگی دانشگاهی او بود. رادرفورد به‌پاس کوشش‌های علمی‌اش در دانشگاه منچستر، چندین نشان و جایزه گرفت، که نوبل شیمی در ۱۹۰۸، اوج آن‌ها بود. این نشان افتخار را البته برای کارهایش در کانادا روی فعالیت تشعشعی عناصر به او دادند.

بزرگ‌ترین دستاورد رادرفورد در دانشگاه منچستر کشف ساختار هسته اتم بود. پیش از رادرفورد اتم، به گفته خودش، یک نازنینِ سخت و قرمز، یا به‌حسب سلیقه، خاکستری بود؛ اما اینک یک منظومه بسیار ریز شامل ذرات بی‌شمار است که هنوز هم اسرار دیگری نهفته دارد.

زندگی شخصی مرگ

[ویرایش]

در اواخر دههٔ ۱۸۸۰، رادرفورد برای مادربزرگش یک له‌کن چوبی سیب‌زمینی ساخت که امروزه در مجموعهٔ انجمن سلطنتی نگهداری می‌شود.[۱۷][۱۸]

در سال ۱۹۰۰، در کلیسای انگلیکانی سنت پل در پاپانویِ کرایست‌چرچ، رادرفورد با مری جورجینا نیوتن (۱۸۷۶–۱۹۵۴)[۱۹] ازدواج کرد؛ او پیش از ترک نیوزیلند با وی نامزد شده بود.[۲۰][۲۱] آن‌ها صاحب یک دختر شدند، ایلین مری (۱۹۰۱–۱۹۳۰) که با فیزیک‌دان رالف هاوارد فاولر ازدواج کرد و در هنگام تولد چهارمین فرزندش درگذشت. سرگرمی‌های رادرفورد شامل گلف و رانندگی بود.[۲۲]

مدتی پیش از مرگ، رادرفورد دچار فتق کوچکی شد که از درمان آن خودداری کرد و در نهایت به حالت انسداد رسید و او را به شدت بیمار ساخت. وی تحت عمل جراحی اضطراری در لندن قرار گرفت، اما چهار روز بعد، در ۱۹ اکتبر ۱۹۳۷، در کمبریج و در سن ۶۶ سالگی بر اثر آنچه پزشکان «فلج روده‌ای» نامیدند، درگذشت.[۲۳] پس از سوزاندن پیکر در کرماتوریوم گولدرز گرین،[۲۳] در کلیسای وست‌مینستر، در کنار آیزاک نیوتن، چارلز داروین و دیگر دانشمندان برجستهٔ بریتانیا به خاک سپرده شد.[۲۲][۲۴]

منابع

[ویرایش]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 "Ernest Rutherford - Physics Tree". academictree.org. Retrieved 13 July 2025.
  2. ↑ "Ernest Rutherford and Frederick Soddy". Archived from the original on 1 December 2017.
  3. ↑ "University of the Punjab - Science". pu.edu.pk. Archived from the original on 2 October 2023. Retrieved 2023-09-15. The expedition included Professor James Martin Benade (Professor of Physics at Forman Christian College Lahore) and Dr. Nazir Ahmad (a PhD student of Ernest Rutherford at Cambridge who later on became the First Chairman of Pakistan Atomic Energy Commission in 1956).
  4. ↑ Hameed, A. Khan; Qurashi, M. M.; Hussain, E. T.; Hayee, M. I., eds. (2006). "Physics in Developing Countries – Past, Present & Future" (PDF). Commission on Science and Technology for Sustainable Development in the South. COMSATS Series of Publications on Science and Technology. Archived (PDF) from the original on 22 September 2023. Retrieved 2 October 2023.
  5. ↑ Government College University, Lahore (GCU) (4 September 2009). "Dr. Rafi Muhammad Chaudhri Chair in Physics – About the Chair". Chief Librarian GC University Library, Lahore. GC University. Archived from the original on 16 March 2016. Retrieved 2 October 2023.
  6. ↑ Grodzins, Lee (February 1994). "Obituaries: Zhang Wen-Yu". Physics Today. 47 (2): 116. doi:10.1063/1.2808417. Zhang studied under Ernest Rutherford in the mid-1930s, receiving his degree from Cambridge University in 1938.
  7. ↑ Zhang Wenyu (张文裕) (28 March 2018). 高能实验物理学家张文裕：回忆导师卢瑟福生命中的最后两年. thepaper.com (به چینی). Archived from the original on 12 August 2021. Retrieved 12 August 2021.
  8. ↑ Nicholas P. Cheremisinoff (20 April 2016). Pollution Control Handbook for Oil and Gas Engineering. Wiley. pp. 886–. ISBN 978-1-119-11788-9.
  9. ↑ "The Discovery of Radioactivity". lbl.gov. 9 August 2000. Archived from the original on 15 June 2020. Retrieved 17 May 2021.
  10. 1 2 "Ernest Rutherford – Biography". NobelPrize.org. Retrieved 21 February 2013.
  11. ↑ Campbell, John. "Rutherford – A Brief Biography". Rutherford.org.nz. Retrieved 4 March 2013.
  12. ↑ Rutherford, E.; Royds, T. (1908). "Spectrum of the radium emanation". Philosophical Magazine. Series 6. 16 (92): 313. doi:10.1080/14786440808636511.
  13. ↑ Rutherford, E. (1911). "The scattering of α and β particles by matter and the structure of the atom". The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science. Series 6. 21 (125): 669–688. doi:10.1080/14786440508637080.
  14. ↑ Longair, M. S. (2003). Theoretical concepts in physics: an alternative view of theoretical reasoning in physics. Cambridge University Press. pp. 377–378. ISBN 978-0-521-52878-8.
  15. ↑ Rutherford, E. (1919). "Collision of α particles with light atoms. IV. An anomalous effect in nitrogen". The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science. Series 6. 37 (222): 581–587. doi:10.1080/14786440608635919.
  16. ↑ Rutherford, E. (1920). "Bakerian Lecture. Nuclear Constitution of Atoms". Proceedings of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences. 97 (686): 374–400. Bibcode:1920RSPSA..97..374R. doi:10.1098/rspa.1920.0040.
  17. ↑ "Ernest Rutherford's potato masher". Royal Society Print Shop. Archived from the original on 10 August 2023. Retrieved 2023-08-10.
  18. ↑ "Royal Society Picture Library | Potato masher,Potato masher". pictures.royalsociety.org. Archived from the original on 10 August 2023. Retrieved 2023-08-10.
  19. ↑ Intergen. "General". www.bdmhistoricalrecords.dia.govt.nz. Archived from the original on 12 November 2020. Retrieved 8 February 2023.
  20. ↑ "Family history in from the cold". 18 March 2009. Archived from the original on 14 September 2018. Retrieved 3 July 2017.
  21. ↑ Summerfield, Fiona (9 November 2012). "Historic St Paul's Church in the Christchurch suburb of Papanui is being fully restored". Anglican Taonga. Archived from the original on 14 September 2018. Retrieved 5 February 2019.
  22. 1 2 "Ernest Rutherford Biographical". The Nobel Prize. Nobel Prize Outreach AB. Archived from the original on 3 June 2023. Retrieved 5 October 2023.
  23. 1 2 The Complete Peerage, Volume XIII – Peerage Creations, 1901–1938. St Catherine's Press. 1949. p. 495.
  24. ↑ Heilbron, J. L. (2003-06-12). Ernest Rutherford: And the Explosion of Atoms (به انگلیسی). Oxford University Press. pp. 123–124. ISBN 978-0-19-512378-4. Archived from the original on 13 January 2023. Retrieved 22 February 2016.

پیوند به بیرون

[ویرایش]
برگرفته از «https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=ارنست_رادرفورد&oldid=43173084»