صفحه نیمه‌حفاظت‌شده

ارمنستان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
فارسیEnglish

جمهوری ارمنستان
Հայաստանի Հանրապետություն
Hayastani Hanrapetut’yun
شعارملت ما، فرهنگ ما
سرود ملی
میهن ما
Mer Hayrenik
"Our Fatherland"

پایتخت
(و بزرگترین شهر)
ایروان
۴۰°۱۱′ شمالی ۴۴°۳۱′ شرقی / ۴۰.۱۸۳°شمالی ۴۴.۵۱۷°شرقی / 40.183; 44.517
زبان نوشتاری و گفتاری ارمنی شرقی[۱][۲]
اقلیتها;([۳])
نام اهلیت مردم ارمنی
دولت حکومت متمرکز نظام نیمه‌ریاستی جمهوری[۴]
 -  رئیس‌جمهور سرژ سرکیسیان
 -  نخست‌وزیر هوویک آبراهامیان
قوه مقننه مجلس ملی
تشکیل ملت ارمنی تا استقلال
 •  تاریخ باستانی ۲۴۹۲ گاه‌شماری دوران مشترک 
 •  هایاسا ۱۵۰۰–۱۲۹۰ پیش از میلاد 
 •  شوبریا[۵][۶] سده ۱۴ام –۱۱۹۰ پیش از میلاد 
 •  اورارتو[۷] ۸۶۰–۵۹۰ پیش از میلاد 
 •  دودمان اروندی سده ۶ام پیش از میلاد 
 •  ارمنستان بزرگ متحد تحت
دودمان آرتاشسی[۸]
۱۹۰ پیش از میلاد[۹] 
 •  سلسله اشکانی ارمنستان ۵۲–۴۲۸ 
 •  دودمان باگراتونی ۸۸۵–۱۰۴۵ 
 •  پادشاهی ارمنی کیلیکیه ۱۱۹۸–۱۳۷۵ 
 •  اعلام اولین جمهوری ارمنستان
۲۸ مه ۱۹۱۸ 
 •  استقلال از اتحاد شوروی ۲۳ اوت ۱۹۹۰b
۲۱ سپتامبر ۱۹۹۱c
 
مساحت
 -  مجموع ۲۹٬۷۴۳[۱۰] کیلومترمربع (۱۴۱ام)
۱۱٬۴۸۴ مایل مربع 
 -  درصد آب‌ها ۴٫۷۱[۱۱]
جمعیت
 -   تخمین۲۰۱۶ ۲٬۹۹۸٬۶۰۰[۱۲] 
 -  سرشماری  ۲۰۱۱ ۳٬۰۱۸٬۸۵۴[۱۳][۱۴] (۱۳۴ام)
 -  تراکم ۱۰۱٫۵/کیلومترمربع (۹۹ام)
۲۶۲٫۹/مایل‌مربع
تولید ناخالص داخلی (PPP) ۲۰۱۵ تخمین
 -  مجموع $۲۵٫۳۲۳ بیلیون[۱۵] 
 -  تولید سرانه $۸٬۴۶۸[۱۵] 
تولید ناخالص داخلی:GDP (اسمی) ۲۰۱۵ تخمین
 -  مجموع $۱۰٫۵۷۱ بیلیون[۱۵] 
 -  سرانه تولید ناخالص $۳٬۵۳۵[۱۵] 
Gini (۲۰۱۳) ۳۱٫۵ 
شاخص توسعه انسانی (۲۰۱۴) ۰٫۷۳۳ (۸۵ام)
واحد پول درام (դր.) (AMD)
منطقه زمانی UTC (ساعت جهانی+۴)
جهت رانندگی راست
دامنه اینترنت .am .հայ
پیش‌شماره تلفن +374
Patron saint گریگور روشنگر - کلیسای حواری ارمنی

ارمنستان (به ارمنی: Հայաստան، تلفظ: هایاستان) با نام رسمی جمهوری ارمنستان (Հայաստանի Հանրապետություն، هایاستانی هانراپِتوتیون) کشوری در قفقاز جنوبی به پایتختی ایروان که از شمال با گرجستان، از شرق با جمهوری آذربایجان، از غرب با ترکیه و از جنوب با ایران و نخجوان هم‌مرز است..

خاستگاه

دیدگاه نخست چنین است که این قوم در اثر ادغام تدریجی اقوام مهاجر هند و اروپایی (قوم آرمن) با اقوام بومی قدیمی تر ساکن در فلات ارمنستان مانند :هوری، اورارتویی، لوویان و هایاسا بوجود آمده است.[۱۶] بر پایه دیدگاه دیگر ارمنیان از آغاز در موطن اصلی خود فلات ارمنستان می‌زیستند لیکن از ادغام اقوام گوناگون پدید آمده‌اند. ارمنیان خود را «های» و کشورشان را هایک یا «هایاستان» می‌نامند.[۱۷]

در مورد پیدایش و نام ارمنیان موسس خورناتسی در کتاب خود این گونه می‌نویسد که:

«ملت ارمنی بخاطر نام هایک سردودمان ارمنیان خود را «های» می‌نامد اما نامی که دیگر اقوام بر آنان بکار می‌برند یعنی «آرمن» یا «ارمن» از نام «آرام» یکی از اخلاف هایک اخذ گردیده است. از این رو اقوام همجوار کشو ما را به نام او می‌نامند. سورن یرمیان تاریخ‌نگار ارمنی نام «خای» را به سرزمین مشتمل بر استان‌های «هایک بزرگ و هایک کوچک» منتسب می‌کنند که در سنگ‌نبشته‌های «هیتی» بصورت «هایاسا یا خایاشا» آمده است».

در متون کهن ارمنی، هایک را یکی از نوادگان نوح و از دودمان یافث دانسته‌اند. در کتاب موسس خورناتسی آمده است که هایک پس از کشتن بل و در هم شکستن سپاه وی در محل نبرد ملکی بنا کرد و آن را «هایخ» نامید. از این رو تا زمان موسس خورناتسی (سده ۵ میلادی) نیز این ناحیه «هایوتس – دزور» نامیده می‌شد. هایوتس در زبان ارمنی به مفهوم «ارمنیان» و دزور به معنای «دره» است.[۱۸]

تنی چند از دانشمندان نام «های» را با واژه «هاتی» که نام حتیان بوده مربوط دانسته‌اند. پیوتروفسکی این نظریه را مستدل و استوار دانسته است. پاتکانوف بر آن بود که «های» در آغاز نام قومی جداگانه بوده که بر دیگر اقوام مجاور برتری داشته و نام خود را به همه آنها داده است. در آسیای صغیر به هنگام کاوش‌های باستان‌شناسی در ناحیه هتوشش تختگاه کهن دولت حتیان، کتیبه‌ای متعلق به هزاره دوم قبل از میلاد کشف شده و این قدیم‌ترین منابعی است که در آن از کشور هایاسا و مردم آن یاد شده است. با کشف کتیبه «حِتی» سده ۱۴ قبل از میلاد معلوم شد که سرزمین شمال غرب ارمنستان، هایاسا نام داشته است. «کاپانتسیان» یادآور شده که (سا) و (شا) در زبانهای اقوام آسیای صغیر صورت پسوندی را داشته که مشخص کننده نام سرزمین و محل معینی بوده است. چنین نتیجه‌ای حاصل شده است که وجود دو قوم در تشکیل مردم ارمنستان مؤثر بوده است که یکی از آنها ساکن ارمنستان شرقی و شامل اتحاد قومی «ارمنیا» و دیگری ساکن ارمنستان غربی و شامل اتحاد قومی «هایاسا» بوده است.[۱۹]

نام

نام بومی این کشور در زبان ارمنی هایک می‌باشد که در سده‌های میانه با افزودن پسوند فارسی ستان (به معنای سرزمین) به هایاستان تغییر یافت. این نام به طور سنتی از نام هایک، بنیان‌گذار ملت ارمنی و نتیجهٔ نوح پیامبر، گرفته شده است که بر اساس نوشتهٔ موسس خورناتسی، تاریخ‌نویس ارمنی، در سال ۲۴۹۲ قبل از میلاد «بل» پادشاه بابل را شکست داد و ملت ارمنی را در منطقهٔ آیرارات بنیان گذاشت.[۱۷]

زبان ارمنی، زبان رسمی کشور ارمنستان است.

برخی از همسایگان، ارمنستان و ارمنیان را با نام‌های دیگری نیز شناخته‌اند.

مردم گرجی ارمنیان را «سُمخِبی» (درحالت مفرد: سُمِخی) و ارمنستان را «سُمخِتی» می‌گویند. ملت‌ها و کشورهای دیگر نیز از دیر باز تا کنون ارمنیان و ارمنستان را با تلفظ‌های مختلف کلمهٔ «آرمن» شناخته و می‌شناسند. آنان این کشور را (آرمِنیا، آرمانی، آرمینا، ارمنستان، آرمِنین، اِرمنستان) و به اسامی ای دیگر نامیده و ملت ارمنی را نیز (آرامان، آرمینیان، آدمیانین، آرمِنیر، اِرمَنی و اَرمنی) خوانده‌اند.

نام «ارمنیا» نخستین بار در سطر ۱۵ ستون اول متن پارسی کتیبه داریوش اول بر کوه بیستون آمده است. در متن عیلامی کتیبه مزبور نام این سرزمین به صورت «هارمی نویا» در متن اکدی «اوراشطو» و در متن آرامی «اررط» آمده است. محققان «اوراشطو» را همان اورارتو دانسته‌اند. در کتیبه‌های آشوری که به خط میخی است، این نام به صورت اورارتو آمده است. در کتاب مقدس به صورت آراراط آمده است. دولت اورارتو به نام «پادشاهی وان» نیز نامیده می‌شود.[۲۰]

بابلیان ساتراپ نشین ارمنستان را «اوراشطو» و «اورالط» [Oralt] می‌نامیدند. حال آنکه پارسیان آن را «آرمینا» (به فارسی باستان:اَرْمینه 𐎠𐎼𐎷𐎡𐎴(Armina) [۲۱]) می‌خواندند. بر سنگ نوشته داریوش در شوش و نیز در نقش رستم به صورت «اررمن» آمده است. نام ارمنستان در متون یونانی به گونه‌های «ارمنیا» و مردم آنجا «ارمنیوی» [Armenioi] آمده است. گزنفون از ارمنستان و مردم آن به صورت «ارمنیون» یاد کرده است. هرودت و استرابون ارمنیان را «ارمنییوی» [Armenion] آورده‌اند.[۲۲]

موسس خورناتسی نام ارمنیا را با نام «آرام» مربوط می‌داند که ششمین نسل از فرزندان هایک بود. وی به نقل از گذشتگان می‌نویسد که آرام در پیکارها، پیروزی فراوان کسب کرد و از محدوده ارمنستان فراتر رفت. از این رو دیگر اقوام سرزمین ارمنستان را به نام او نامیده‌اند که یونانیان آن را «آرمن» و ایرانیان و سوریاییان «آرمنیک» می‌نامند. گیراگوس گاندزاکتسی می‌نویسد که مردم ارمنستان به سبب رشادتهای آرام، «ارمن» نامیده شده‌اند.

در نوشته‌های مؤلفان عهد اسلامی چون بلاذری، دینوری، یعقوبی و ابن خردادبه نام این سرزمین «ارمینیه» آمده است، گمان می‌رود که صورت معرب «ارمینیا» بوده باشد. در نوشته‌های عهد ساسانی و پس از آن نام «ارمن» مشهود است. در کتیبه شاپور یکم بر کعبه زرتشت نام فرزند ارشدش هرمزد اردشیر با عنوان «بزرگ ارمنان شاه» آمده است.[۲۰]

تاریخ

پادشاهی ارمنستان در سده چهارم میلادی همسایه ایران ساسانی، روم و پادشاهی ایبری
نقشه ارمنستان در اوایل سده ۱۹ میلادی: پادشاهی گرجستان در شمال، خانات ایروان در مرکز، خانات نخجوان در جنوب و خانات قره‌باغ در جنوب شرق ارمنستان

در زمان دودمان یرواندونی روند تشکیل ملت ارمنی به مرحله پایانی خود رسید. پس از لشکر کشی اسکندر مقدونی و پایه‌گذاری حکومت سلوکی، آرتاشس اول پادشاه ارمنستان بر آنان شوریده و پادشاه ارمنستان بزرگ را بنیان نهاد که در زمان تیگران بزرگ به اوج قدرت خود رسید.[۲۳]

در زمان سلسله اشکانی ارمنستان تحولات جدیدی به وقوع پیوست. به سال ۳۰۱ میلادی مسیحیت را بعنوان دین رسمی حکومت خود پذیرفتند، در این هنگام جمعیت آنان به ۴ میلیون نفر بالغ می‌گردید و وسعت ارمنستان بزرگ به ۳۱۲ هزار کیلومتر مربع می‌رسید[۲۴] پس از فروپاشی پادشاهی اشکانی ارمنستان با مبارزات آزادیبخش خود در برابر ساسانیان و امپراتوری رم شرقی و آنگاه حکومت اعراب توانستند هویت ملی و معنوی-فرهنگی خود را نگهدارند. در سال ۴۰۵ میلادی الفبای ارمنی ابداع شده باعث استواری هر چه بیشتر فرهنگی و معنوی گردید که در شرایط غیبت حکومت ملی توانست در یکپارچگی آنان سهیم گردد.

پس از پیکار و شورش‌های بی‌امان آزادیبخش مردم در برابر چیرگان خارجی حکومت متحد ارمنیان بدست دودمان باگراتونی بنیان نهاده شد. پس از چندی حکومت‌های دیگری نیز تأسیس یافت مانند حکومت آرزرونی که بسال ۱۰۲۱ میلادی بدست بیزانس منقرض گردید. در اثر ستم‌های حکومت‌های بیزانس، اعراب و سپس در اثر تاخت و تازهای ترکان سلجوقی ارمنیان بسیاری از سرزمین خود کوچ نموده به کشورهای دیگر رفتند. یکی از مهمترین آنها کیلیکیه در کنار دریای مدیترانه بود و در آنجا آنان توانستند حکومتی مستقل تأسیس نمایند که به پادشاهی ارمنی کیلیکیه یا «ارمنستان کوچک» شهرت یافت.

در زمان تقویت گرجستان (سده‌های ۱۲ و ۱۳ میلادی) بخش‌های شمالی و مرکزی ارمنستان از دست سلجوقیان آزاد شده به سرکردگی ارمنستان زاکارید حکومت ارمنستان احیاء شد. مهاجرت ارمنیان و رکود اقتصادی و فرهنگی آنان در زمان لشکرکشی تاتارها و مغولان و تاخت تازهای تیمور لنگ و طوائف آق‌قویونلو و قره قویونلو (سده‌های ۱۴ و ۱۵ میلادی) برای ارمنستان اسفناک بود. در سده ۱۶ میلادی ارمنستان تحت سیطره امپراتوری عثمانی و صفویان ایران قرار گرفت. روسیه تزاری بسال ۱۸۲۸ میلادی ارمنستان شرقی را بتصرف خود درآورد بدین سان ارمنیان در زیر سه حکومت روسیه، عثمانی و ایران قرار گرفتند. حکومت سلطان عثمانی با سیاست ضد ارمنی خود دست به کشتارهای توده‌ای در ارمنستان غربی زده از ۱۸۹۴ تا ۱۸۹۶ میلادی بیش از ۳۰۰ هزار نفر را قتل‌عام کردند.[۲۵]

مبارزه ارمنیان در رهایی از دولت عثمانی آغاز گردید و مسئله ارمنی در محافل حکومتی و سیاسی اروپا مطرح شده آنان گهگاه در اثر ضرورت از این مسئله بعنوان حربه‌ای در برابر سلطان عثمانی استفاده نمودند. در سال ۱۹۱۵ حکومت ترکان جوان دست به نخستین نسل‌کشی سده بیستم میلادی زده بیش از یک و نیم میلیون ارمنی را در ارمنستان غربی به کام نیستی فرستاد.

در اثر مبارزات ارمنیان آنان موفق شدند پس از نبرد سارداراباد و نبرد قره کلیسا بسال ۱۹۱۸ میلادی پس از پنج سده حکومت خود را احیاء نمایند. در مدت حدود دو سال اولین جمهوری ارمنستان در بخش کوچکی از ارمنستان باستان تأسیس شد. بر اساس معاهده سور ترکیه مکلف شد شش ولایت ارمنی را به جمهوری ارمنستان بازپس دهد؛ لیکن با قدرت رسیدن کمال آتاتورک این امر جامه عمل نپوشید.[۲۶] از سویی دیگر قسمتی از آرتساخ و تمامی خاک نخجوان و آخالکالاکی در تصرف جمهوری‌های آذربایجان و گرجستان شوروی باقی ماند.[۲۷] از سال ۱۹۲۰ حکومت سوسیالیستی؛ ارمنستان شوروی جانشین آن گردید.

پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی؛ جمهوری ارمنستان در تاریخ ۲۱ سپتامبر ۱۹۹۱ اعلام گردید.

تقسیمات کشوری ارمنستان باستان

ایالت‌های تاریخی ارمنستان بزرگ

ارمنستان از لحاظ تاریخی به سه ناحیه تقسیم شده بود:

ارمنستان بزرگ، ارمنستان کوچک و ارمنستان جدید. تاریخ ارمنستان بزرگ و کوچک به ازمنه قدیم مربوط می‌شود و این دو سرزمین مجزا از همدیگر بودند. ارمنستان بزرگ وسیع تر از دو منطقه دیگر محسوب می‌شد و شامل پانزده ایالت بود.[۲۸] ارمنستان کوچک یا هایک کوچک در ناحیه غربی ارمنستان بزرگ، در محدوده شمال کاپادوکیه قرار داشت که در شمال شرق آناتولی در محدوده (استان سیواس و استان گوموش‌خانه) امروزی می‌باشد.[۲۹]

ارمنستان جدید به سومین ناحیه تاریخی متعلق است که به سده یازدهم مربوط می‌شود و در جنوب غربی ارمنستان کوچک واقع شده بود که به پادشاهی ارمنی کیلیکیه معروف است.

جغرافیا

ارمنستان در قفقاز جنوبی در میان دریای سیاه و دریای خزر قرار دارد که مرز میان آسیا و اروپا محسوب می‌شود. ارمنستان کشوری کوهستانی و پرباران است و نیز یک کشور محاط در خشکی است.

جمهوری ارمنستان سرزمینی است کوهستانی که اکنون تنها شامل بخش شمالی فلات بزرگ ارمنستان است. سطح ارمنستان را مجموعه‌ای از کوهستان های دارای چین خوردگی بسیار، آتش فشان های بزرگ، قله‌های مخروطی، دره‌های تنگ رودخانه‌ای، دریاچه‌ها، چاله‌ها و گودال ها فرا گرفته است. حدود نود درصد اراضی ارمنستان در ارتفاعی بیش از هزار متر واقع شده‌اند. سطح اراضی ارمنستان از دیدگاه ساختاری به سه منطقه بخش می‌شود. بخش شمال شرق و جنوب شرق که منطقه‌ای است تکتونیک؛ بخش مرکزی که منطقه‌ای است آتش فشانی؛ بخش جنوب غربی جلگه آرارات که ناهمواریهای آن حاصل سیلاب هاست و در جنوب شرق کوه آراگاتس در ارتفاع ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ متر منطقه آتش فشانی ناهمواری دارای چین خوردگی های بسیار واقع شده است که رودهای کاساغ و هرازدان آن را قطع کرده‌اند. در بخش شرقی ارمنستان دو گودال و فرورفتگی عظیمی که در ارتفاع ۱۹۱۴ متری از سطح دریا قرار گرفته دریاچه سوان واقع است. سوان بلندترین و بزرگ‌ترین دریاچه کوهستانی قفقاز است. در جنوب حوضه سوان منطقه کوهستانی وایوتس دزور و رود آرپا قرار دارد. جنوب غرب ارمنستان شامل چین خوردگیهای وسیع جلگه آرارات است که میان دو منطقه کوهستانی آراگاتس و گغام واقع شده است.[۳۰][۳۱]

کوه‌ها

کوه آژداهاک
آراگاتس

ارمنستان در ارتفاع ۴۰۰ تا ۴۰۰۰ متری به ۵ منطقه بخش شده است:

منطقه نیمه صحرایی، استپی، جنگلی، آلپی و توندرای کوهستانی. منطقه نیمه صحرایی شامل جلگه آرارات تا ارتفاع ۹۰۰ متری از سطح دریاست. منطقه استپی وسیع‌ترین بخش ارمنستان را تشکیل می‌دهد و شامل سرزمینهای شمالی و شرقی در ارتفاع ۱۹۰۰ تا ۲۰۰۰ متری و منطقه چاله‌های آرارات از ارتفاع ۱۳۰۰ تا ۱۴۰۰ تا ارتفاع ۲۰۰۰ – ۲۲۰۰ متر از سطح دریاست. در جنوب این منطقه تا ارتفاع ۲۴۰۰ – ۲۵۰۰ متری را نیز شامل می‌گردد. منطقه جنگلی شامل اراضی شمال شرق است که ۲۸ تا ۳۰ درصد اراضی را تا ارتفاع ۱۹۰۰ – ۲۰۰۰ متری تشکیل می‌دهد. منطقه آلپی شامل کوهستانهایی به ارتفاع ۲۰۰۰ تا ۲۲۰۰ متر است. منطقه توندرای کوهستانی در قله‌های مرتفع ارمنستان واقع است.[۳۲][۳۳][۳۴]

از کوه‌های ارمنستان می‌توان به:آراگاتس با ارتفاع ۴۰۹۵ متر، آچکاسار ۳۱۹۶ متر، آژداهاک ۳۵۹۷ متر، اسپیتاکاسار ۳۵۵۵ متر، گغاسار ۳۴۴۳ متر، واردنیس ۳۵۲۰ متر، متس ایشخاناسار ۳۵۵۲ متر و رشته‌کوه گقام و کوهستان زنگه‌زور را نام برد.

آب و هوا

Azerbaijan topographic map-it.svg

هوای ارمنستان ملایم است. در تابستانها از مناطق جنوبی (فلات ایران) توده هوای گرمی که از منطقه گرمسیری وزیدن می‌گیرد به فلات ارمنستان می‌رسد. در زمستانها هوای ارمنستان به شدت سرد می‌شود و فشار جو فزونی می‌گیرد. آسمان ارمنستان اغلب آفتابی است و میزان بارندگی در ارتفاعات به ویژه در ۲۰۰۰ و ۲۱۰۰ متری فزونی می‌گیرد. دمای هوا در ارمنستان به شدت تابع فصول سال است. در دشت آرارات متوسط دما در ماه ژوئیه دمای ۲۵+ تا ۲۷+ درجه سانتی گراد و حداکثر آن ۴۲+ درجه سانتی گراد است. در ماه ژانویه دمای متوسط هوا ۵- تا ۷- و حداقل آن ۳۰- درجه سانتی گراد است. در مناطق کوهستانی میانه از جمله دریاچه سوان میانگین دمای هوا در تابستان ۱۸+ تا ۲۰+ و در زمستان ۸- تا ۱۲- درجه است. در اطراف دریاچه آرپا دمای هوا به ۴۶- نیز رسیده است. در جلگه آرارات ۲۵۰ روز از سال دما به صفر درجه نمی‌رسد. در مناطق کوهستانی شمار این روزها در سال ۱۵۰ تا ۲۰۰ و در ارتفاعات بسیار حدود ۳۰ تا ۵۰ روز است. میزان متوسط بارندگی در ارمنستان ۵۵۰ میلی‌متر است که در بهار و اوایل تابستان به حداکثر و در نیمه دوم تابستان و نیز زمستان به حداقل می‌رسد. متوسط روزهای آفتاب ارمنستان را طی سال ۲۷۰۰ ساعت نوشته‌اند.[۳۵][۳۶][۳۷]

رودها و دریاچه‌ها

رودهای ارمنستان

در ارمنستان رودهایی جریان دارند که برخی به رودهای بزرگ‌تر و برخی به دریاچه سوان می‌ریزند. عمده‌ترین آنها بخشی از رود ارس است. رود آقستف است که به رود کر می‌پیوندد. رودهای هرازدان، آزات، ودی، وروتان، وخجی به رود ارس می‌پیوندند. رود پامباک و زوراگت به رود دِبِد متصل می‌گردند که این نیز با «رود خرامی» پیوند می‌یابد.

بزرگترین دریاچه ارمنستان سوان است. دریاچه‌های کوچک دیگری چون:آکنا، آرپی، آیگر، کاری، پارز، لسینگ و ایروان را نام برد.

پوشش گیاهی و محیط زیست

در ارمنستان حدود ۳۲۰۰ نوع گیاه می‌روید که خود موید گوناگونی آنهاست. تنوع نباتات حاصل ناهمواریها، خاک، آب و هوا و قرار داشتن ارمنستان در میان دو منطقه ژئوبوتانیک است. ۱-نواحی جنگلی و چمنزارهای قفقاز ۲-سرزمینهای بیابانی و نیمه بیابانی ایران. جنگلهای ارمنستان کوهستانی است و حدود ۱۲ درصد از اراضی این کشور را تشکیل می‌دهد. بیشتر مناطق جنگلی در دامنه کوه‌ها و ارتفاعات ۵۵۰ تا ۲۶۰۰ متر از سطح دریا قرار دارند. عمده‌ترین درختان جنگلی ارمنستان عبارتند از: آلش، بلوط، کورکن و نیز درختان زیزفون، افرا، زبان گنجشک و دیگر انواع درختان. ارمنستان سرشار از درختان میوه جنگلی چون گلابی، سیب، گیلاس، گردو، گوجه، زغال اخته و زردآلو است.[۳۸]

حیوانات

در ارمنستان حدود ۴۵۰ نوع حیوان مهره دار وجود دارد که ۷۶ نوع آنها حشره خوارند. ۳۰۴ نوع پرنده و بالغ بر ۱۰ هزار نوع از نرم تنان و ۲۴ نوع ماهی ثبت شده که بسیاری از آنها خاص ارمنستان است. در دشتها شمار بسیاری موش صحرایی، روباه، لاک پشت، مار گرزه و افعی وجود دارند. در مناطق نزدیک رود ارس؛ گراز، خرس، گرگ، گربه وحشی، شغال و از پرندگان؛ اردک، غاز، لک لک، هدهد، عقاب، کرکس، بلدرچین، قرقاول و هوبره وجود دارند. در مناطق کوهستانی، بز کوهی، یوزپلنگ و پلنگ را می‌توان مشاهده کرد.[۳۸]

شهرها

در کشور ارمنستان یک شهر/شهرک بر پایه جمعیت تعریف نمی‌شود. اما شهرهای ایروان، گیومری و وانادزور که هم اکنون بالای ۸۰٬۰۰۰ تن جمعیت دارند در طی دوران شوروی شهرهای اصلی تابع جمهوریت محسوب می شدند. مابقی شهرک‌ها کمتر از ۵۰٬۰۰۰ تن جمعیت دارند.


شهرهای اصلی ارمنستان
برآورد جمعیت در سال ۲۰۱۵[۳۹]
ایروان
ایروان

گیومری
گیومری

رتبه شهر استان جمعیت رتبه شهر استان جمعیت وانادزور
وانادزور

اچمیادزین
اچمیادزین

۱ ایروان ایروان ۱٬۰۷۱٬۸۰۰ ۱۱ گوریس سیونیک ۲۰٬۳۰۰
۲ گیومری شیراک ۱۱۸٬۶۰۰ ۱۲ آشتاراک آراگاتسوتن ۱۹٬۱۰۰
۳ وانادزور لوری ۸۲٬۸۰۰ ۱۳ ماسیس آرارات ۲۰٬۵۰۰
۴ اچمیادزین آرماویر ۴۶٬۸۰۰ ۱۴ اسپیتاک لوری ۱۳٬۰۰۰
۵ هرازدان کوتایک ۴۱٬۶۰۰ ۱۵ چارنتساوان کوتایک ۲۰٬۵۰۰
۶ آبوویان کوتایک ۴۴٬۴۰۰ ۱۶ سوان گغارکونیک ۲۰٬۶۰۰
۷ آرتاشات آرارات ۲۱٬۳۰۰ ۱۷ سیسیان سیونیک ۱۴٬۹۰۰
۸ کاپان سیونیک ۴۲٬۷۰۰ ۱۸ ایجوان تاووش ۲۰٬۸۰۰
۹ آرماویر آرماویر ۲۹٬۰۰۰ ۱۹ آرارات، ارمنستان آرارات ۲۰٬۴۰۰
۱۰ گاوار گغارکونیک ۱۹٬۹۰۰ ۲۰ دیلیجان تاووش ۲۳٬۷۰۰

سیاست

روبرت کوچاریان دومین رئیس‌جمهور ارمنستان
سرژ سرکیسیان سومین رئیس‌جمهور ارمنستان

استقلال سیاسی ارمنستان

انتخابات شورای عالی ارمنستان بخشی از تحولاتی بود که در اوایل بهار سال ۱۹۹۰ میلادی به وقوع پیوست. شورای عالی ارمنستان که در کنترل کنگره ملی ارمنی قرار داشت، در اول مارس ۱۹۹۰ میلادی اعلام نمود که با برگزاری همه‌پرسی با هدف حفظ اتحاد جماهیر شوروی در این جمهوری مخالف است و در نظر دارد همه‌پرسی نظر خود را با هدف استقلال سیاسی ارمنستان ظرف شش ماه آینده برگزار نماید. در این راستا، شورای عالی ارمنستان اقدام به تصویب «سند استقلال» در ۲۳ اوت ۱۹۹۰ میلادی نمود. لئون تر-پتروسیان به عنوان رئیس شورا آن را امضاء کرد. در ماه اوت سال ۱۹۹۱ میلادی، لئون تر-پتروسیان لایحه‌ای را تدوین و به تصویب شورای عالی ارمنستان رساند که به موجب آن نهاد جدیدی با عنوان «ریاست جمهوری ارمنستان» تشکیل می‌شد و رئیس جمهور با رای مستقیم مردم به این مقام دست می‌یافت. به فاصله کوتاهی پس از فروپاشی شوروی و برگزاری همه‌پرسی استقلال ارمنستان در ۲۱ سپتامبر ۱۹۹۱ میلادی، نخستین دوره انتخابات ریاست جمهوری در ۱۶ اکتبر ۱۹۹۱ میلادی برگزار شد.

دولت

  • نظام قوهٔ مقننه

نظام قوهٔ مقننهٔ ارمنستان تک مجلسی است. دورهٔ نمایندگان مجلس ملی ارمنستان پنج ساله است. ارمنستان ۴۱ حوزهٔ انتخابیه و ۱۹۸۲ زیرحوزه (صندوق انتخاباتی) دارد. مجلس ارمنستان دارای ۱۳۱ کرسی است که نمایندگان آن به دو صورت «نظام انتخاباتی» و «نمایندگی تناسبی» انتخاب می‌شوند. در بخش نظام انتخاباتی، ۴۱ نفر از هرکدام از حوزه‌های انتخابی به صورت انفرادی و با حمایت احزاب از سوی مردم برگزیده می‌شوند. در بخش نمایندگی تناسبی، نود نفر از طریق احزاب یا ائتلاف‌های شرکت کننده انتخاب می‌شوند و به عبارت دیگر، مردم به احزاب یا ائتلاف‌ها رأی می‌دهند و احزاب نیز برحسب درصد آرایی که به دست آورده‌اند افراد خود را، براساس فهرست از پیش اعلام شده، روانهٔ مجلس می‌کنند؛ و حد نصاب ورود به مجلس برای احزاب ۵ درصد و برای ائتلاف‌ها ۷ درصد از مجموع آرا است.[۴۰]

  • نظام پارلمانی

مجلس ملی جمهوری ارمنستان در روز دوشنبه، ۵ اکتبر ۲۰۱۵، لایحه پیشنهادی حزب جمهوری‌خواه ارمنستان را در خصوص «تغییر ساختار سیاسی کشور از ریاست جمهوری به پارلمانی» با ۱۰۳ رای مثبت در مقابل ۱۰ رای منفی و ۳ رای ممتنع به تصویب رسانید. این مصوبه در ۶ دسامبر ۲۰۱۵ در یک همه پرسی به رای گذاشته شد و ۶۳٫۳۵ درصد شرکت کنندگان در همه پرسی به این اصلاحات و تبدیل حکومت این کشور به نظام پارلمانی رای دادند و ۳۲٫۳۴ درصد نیز مخالف این اصلاحات بوده‌اند.[۴۱]

احزاب در ارمنستان

تعدادی از احزاب ارمنستان براساس کتاب جریان‌های سیاسی جمهوری ارمنستان به شرح زیر است:

احزاب سنتی و تاریخی رهبر مؤسس رهبر کنونی سال تأسیس ایدئولوژی
حزب آرمناکان مکرتیچ پرتوگالیان - ۱۸۸۵ میلادی لیبرال
حزب سوسیال دموکرات هنچاکیان گروهی از دانشجویان ارمنی - ۱۸۸۷ میلادی سوسیالیسم جریان چپ
فدراسیون انقلابی ارمنی کریستاپور میکائلیان، استپان زوریان و سیمون زاواریان هرانت مارکاریان ۱۸۹۰ میلادی سوسیالیسم جریان چپ
حزب کمونیست ارمنستان (اتحاد شوروی) گوورگ سارگیسوویچ آلیخانیان، آرام گاسپار سارگسیان - ۱۹۲۰ میلادی کمونیسم
احزاب مقطع استقلال ارمنستان رهبر رهبر کنونی سال تأسیس ایدئولوژی
کنگره ملی ارمنی لئون تر-پتروسیان لئون تر-پتروسیان ۱۹۸۹ میلادی محافظه کار (جریان راست)
حزب جمهوری‌خواه ارمنستان آشوت ناواساردیان سرژ سرکیسیان ۱۹۹۰ میلادی محافظه کار (جریان راست)
حزب دموکراتیک ارمنستان آرام گاسپارسارگسیان آرام گاسپارسارگسیان ۱۹۹۱ میلادی سوسیالیسم جریان چپ
احزاب پس از استقلال رهبر رهبر کنونی سال تأسیس ایدئولوژی
حزب محافظه کار ارمنستان میکائیل هایراپتیان میکائیل هایراپتیان ۱۹۹۱ میلادی محافظه کار (جریان راست)
حزب رنسانس دموکرات-مسیحی مکرتیچ گیمیشیان مکرتیچ گیمیشیان ۱۹۹۵ میلادی محافظه کار (جریان راست)
حزب وحدت ملی آرتاشس گغامیان آرتاشس گغامیان ۱۹۹۷ میلادی محافظه کار (جریان راست)
حزب آزادی هراند باگراتیان هراند باگراتیان ۱۹۹۷ میلادی لیبرال
حزب وطن دموکراتیک پطروس ماکیان پطروس ماکیان ۱۹۹۸ میلادی محافظه کار (جریان راست)
حزب مردم ارمنستان استپان دمیرچیان استپان دمیرچیان ۱۹۹۸ میلادی سوسیالیسم جریان چپ
حزب کشور قانونمند آرتور باغداساریان آرتور باغداساریان ۱۹۹۸ میلادی لیبرال
حزب ارامنه متحد روبن آواگیان روبن آواگیان ۲۰۰۰ میلادی محافظه کار (جریان راست)
حزب وفاق ملی آرام هاروتیونیان آرام هاروتیونیان ۲۰۰۰ میلادی لیبرال
حزب جمهوری آرام سارگسیان آرام سارگسیان ۲۰۰۱ میلادی محافظه کار (جریان راست)
حزب دموکراتیک ملی شاوارش کوچاریان شاوارش کوچاریان ۲۰۰۱ میلادی لیبرال
حزب میراث رافی هوانسیان رافی هوانسیان ۲۰۰۲ میلادی لیبرال
حزب دوران نوین آرام کاراپتیان آرام کاراپتیان ۲۰۰۳ میلادی محافظه کار (جریان راست)
حزب ارمنستان شکوفا گاگیک تساروکیان گاگیک تساروکیان ۲۰۰۴ میلادی لیبرال
حزب سرزمین پدری آرشاک باکلاچیان آرشاک باکلاچیان ۲۰۰۵ میلادی محافظه کار (جریان راست)

سیاست خارجی

روابط ایران و ارمنستان به روابط دوجانبه بین دو کشور همسایه ایران و ارمنستان گفته می‌شود. روابط ایران و ارمنستان بر ارتباط فرهنگی، سیاسی و تاریخی دیرینه دو کشور همسایه و اشتراک معنوی و فکری دو ملت استوار است. پس از اعلام استقلال جمهوری ارمنستان (۲۱ سپتامبر ۱۹۹۱ میلادی)، جمهوری اسلامی ایران از نخستین کشورهای جهان بود که استقلال ارمنستان را به رسمیت شناخت (۲۵ دسامبر ۱۹۹۱ میلادی). دولت ایران و ارمنستان روابط همه‌جانبه سیاسی، دیپلماسی، فرهنگی و اقتصادی برقرار کردند. غیر از عوامل استراتژیکی و اقتصادی، مناسبات دوستی دو ملت نیز یکی از عوامل مهم در توسعه روابط حسن همجواری کشورهای ایران و ارمنستان به شمار می‌رود. دورنمای همکاری بی‌سابقه‌ای مخصوصاً در زمینه فرهنگی، علمی و آموزشی بین دو کشور ایجاد شد.[۴۲]

استان‌ها

نوشتار اصلی: استان‌های ارمنستان

ارمنستان ۱۱ استان دارد:

  1. آراگاتسوتن
  2. آرارات
  3. آرماویر
  4. گغارکونیک
  5. کوتایک
  6. لوری
  7. شیراک
  8. سیونیک
  9. تاووش
  10. وایوتس جور
  11. ایروان

ارتش

نشان نیروهای مسلح ارمنستان

تاریخ نظامی ارمنستان قدمتی بسیار طولانی داشته است و همواره دارای پیروزیهای ارزشمندی بوده و به گونه‌ای که دارای فرهنگ و تمدن نظامی مستقل بوده است. تاریخ نظامی ارمنستان دربر گیرنده جنگ و ستیزهای دراز از زمان ارمنستان باستان تا به امروز بوده، سرزمین‌های متصرفه (ارمنستان غربی) از سوی امپراتوری عثمانی که باعث نسل‌کشی ارمنیان شد و جنگ قره‌باغ و بسیاری از رویدادهای تاریخی و درگیری‌های نظامی با هم پیوند خورده است.[۴۳] سرزمین کوهستانی ارمنستان در بین دو امپراتوری قرار داشت امپراتوری روم (بیزانس) درغرب و امپراتوری ایران و اعراب در شرق. ارمنستان در دوران قدیم برای استقلال خود همیشه با دو امپراتوری رم و ایران در کشمکش بوده و هر امپراتوری سعی می‌کرده فتوحات تازه‌ای را از رقیب خود بدست بیاورد. همچنین در دوران مدرن ارمنستان دوباره بین دو امپراتوری قرار گرفت امپراتوری عثمانی و امپراتوری روسیه تزاری.[۴۴]

فلات ارمنستان، یعنی محدوده جغرافیایی ارمنستان باستان، نامی آشنا در تاریخ شناسی است و به سبب موضع خاص خود در طول سی سده بارها مورد آماج حملات بزرگ و متوسط شده و حداقل به همین تعداد تاخت و تازهای کوچکتر و گذرا به خود دیده و بیش از این نیز درگیر جنگ‌های داخلی خارجی بوده است، و از این نظر یکی از استثنایی‌ترین کشورهای دنیا است. نباید از یاد برد که در لابلای این رویدادهای تکان دهنده و ویرانگر و در زمان فرمانروایان ارمنی یا اشغالگران بیگانه، دوران‌های صلح آمیز و اکثراً کوتاه مدت نیز وجود داشته‌اند.

اقتصاد

۱۰۰٬۰۰۰ درام ارمنستان

قبل از استقلال ارمنستان اقتصاد این کشور اقتصادی صنعت محور بود. صنایع فعال در این منطقه در سال‌های قبل از استقلال عبارت بودند از صنعت تولید مواد شیمیایی، تولید ماشین آلات صنعتی، فرآوری مواد غذایی، نساجی، تولید رزین و الکترونیک. مسئله با اهمیت وابستگی این صنایع به واردات مواد اولیه از کشورهای خارجی بود که سبب تضعیف آنها شد.[۴۵]بانک مرکزی ارمنستان، نرخ رشد اقتصادی ارمنستان در نیمه اول سال ۲۰۰۵ را برابر با ۱۰٫۲ درصد اعلام کرد.[۴۶] ساختار اقتصادی ارمنستان از سال ۱۹۹۱ از اصل تغییر کرده است؛ بخش‌هایی همچون ساختمان‌سازی و خدمات جای کشاورزی و صنعت را به عنوان سهام‌داران اصلی رشد اقتصادی گرفته‌اند. «صنعت فرآوری الماس» که یکی از مهم‌ترین صادرکنندگان و همچنین یکی از اصلی‌ترین جذب کنندگان سرمایه خارجی در سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۴ بود، با کاهشی شدید در میزان تولیدات برای سال ۲۰۰۵ مواجه شد؛ این مسئله ناشی از کاهش عرضه مواد اولیه از سوی روسیه و رکود کلی بازارهای بین‌المللی الماس بود. دیگر بخش‌های صنعتی که رشد صنعتی را پیش می‌بردند، شامل بخش‌های انرژی، متالورژی و فرآوری غذا بود.[۴۷] در سال ۱۹۹۴ بازگشت ارمنستان به رشد اولین کشور در میان جمهوری‌های شوروی سابق که هنوز پس از فروپاشی اتحاد شوروی در حال بازسازی است، چیزی کم از یک رویداد چشمگیر نبود و در حالی به‌دست آمد که اقتصاد ارمنستان در پی زمین‌لرزه اسپیتاک و جنگ قره‌باغ، داشت بهبود می‌یافت. رشد اقتصاد با کارآفرینان دولتی کوچک و متوسط اما به شدت موفق و چابک و خصوصی‌سازی زمین پشتیبانی و تأیید شد.

بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۷ میلادی با ایفای نقش روبرت کوچاریان همزمان شد. کسی که مهارت‌های سیاسی ویژه‌اش به او اجازه داد تا پس از ترورهای اکتبر ۱۹۹۹ قدرت را یکپارچه و نقش مسلطی را در مدیریت امور اقتصادی و سیاسی در ارمنستان ایفا کند. این دوره رشد دورقمی تولید ناخالص داخلی و ثبات مالی کلان را شاهد بود، اما با فقدان توجه به حکمرانی خوب و ایفای نقش مناسب بازارها همراه شد.[۴۸] با تحول سیاسی در سال ۲۰۰۸ و اثر بحران جهانی مشخص می‌شود. آمادگی اندک در برابر بحران مالی و تدبیر ناکافی طی سال‌های ۲۰۰۸ و ۲۰۰۹ به کاهش ۱۴٫۲ درصدی در تولید ناخالص داخلی (GDP) در سال ۲۰۰۹، یکی از بدترین عملکردها در جهان از آغاز بحران مالی - منتج شد. پس از گذشت چهار سال، تولید ناخالص داخلی واقعی هنوز در پایین سطح سال ۲۰۰۷ خود است و پیش‌بینی می‌شود تنها با کندی در میان مدت رشد کند. در حالی که برخی تلاش‌ها برای ارتقای سطح نسبت مالیات به تولید ناخالص داخلی صورت گرفت، این تلاش‌ها با مقاومتی از سوی طرفداران معدود حکومت در فعالیت‌های اقتصادی مواجه شد. این موضوع، تمام بار انگیختگی اقتصاد را روی استقراض خارجی گذاشت. بدهی عمومی، به ویژه در مورد وام‌های بلند مدت، به همراه مقدار قابل توجهی جریمه برنامه‌ریزی شده برای ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۴ به ترکیب و سطوح هشداردهنده‌ای رسیده است.[۴۸]

معادن ارمنستان

معدن کاجاران در استان سیونیک

ارمنستان در زمینه تولید مولیبدن رتبه هفتم جهان را در سال ۲۰۱۰ میلادی داشت. ارمنستان دارای معادن مس، آهن، طلا، نمک، بازالت، مرمر، مواد خام نسوز و توف وجود دارند و آبهای معدنی بسیار از جمله آبهای نوشیدنی گوارا و آبهای درمانی در آنجا وجود دارد. در سال ۲۰۱۰ میلادی سهم تولیدات معدنی در تولیدات صنعتی ۱۳/۸ درصد بود. صادرات معدنی نقش مهمی در صادرات کشور ارمنستان دارد. فلزات غیر قیمتی و مواد تهیه شده از آن‌ها ۳۳۲ میلیون دلار یا ۳۰ درصد درآمدهای صادراتی کشور، تولیدات معدنی ۳۰۷ میلیون دلار ۲۷/۷ درصد و سنگها و فلزات قیمتی ۱۳۴ میلیون دلار و ۱۲/۱ درصد درآمدهای صادراتی بود. شرکای اصلی صادراتی کشور شامل روسیه با ۱۵/۴ درصد، بلغارستان با ۱۵ درصد، هلند با ۹/۵ درصد و ایران ۸/۱ درصد از درآمدهای صادراتی بودند.[۴۹][۵۰]

انرژی در ارمنستان

نیروگاه هسته‌ای متسامور
مزرعه بادی در لوری

ارمنستان به سختی وابسته به واردات سوخت، بخصوص از روسیه است. نیروگاه هسته‌ای متسامور ۴۰٪ برق کشور را تأمین می‌کند، توربین‌های آبی و گرمایی نیز هر کدام ۳۰٪ برق را تولید می‌کنند.

گردشگری در ارمنستان

پیست اسکی در تساغکادزور
بال‌های تاتو
معبد گارنی
دیلیجان
جرموک
دریاچه سوان

گردشگری در ارمنستان یکی از منابع اصلی درآمد کشور ارمنستان می‌باشد که نقش مهمی در اقتصاد ارمنستان ایفا می‌کند. در سال‌های اخیر، ورود گردشگران خارجی به این کشور افزایش داشته است. عمده گردشگران خارجی حاضر در ارمنستان، از کشورهای منطقه به این کشور سفر می‌کنند که بر اساس آمار سال ۲۰۱۴ (میلادی)، ۴۴ درصد آنها از روسیه، ۲۸ درصد از گرجستان، ۱۲ تا ۱۴ درصد از اتحادیه اروپا و ۷ درصد از ایران می‌باشند. از عوامل مؤثر در رونق صنعت گردشگری در این کشور، می‌توان به توسعه زیرساخت‌های لازم، تنوع‌بخشی به محصولات گردشگری، شناساندن مناسب این کشور در رسانه‌های جهان، لغو روادید برای کشورهای عضو اتحادیه اروپا و برخی دیگر از کشورها و اعطای آسان ویزا برای مسافران بیشتر کشورها و اتخاذ سیاست آسمان باز؛ اشاره کرد. بنابر آمار وزارت اقتصاد ارمنستان، در نیمه نخست سال ۲۰۱۴ (میلادی)، در مجموع ۴۹۵٫۹۶۷ گردشگر خارجی به ارمنستان سفر کردند که ۱۷٫۳ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش داشته است.[۵۱]

  • دریاچه سوان بزرگ‌ترین دریاچهٔ قفقاز و از بزرگ‌ترین دریاچه‌های کوهستانی آب شیرین در جهان است که در بلندای ۱۹۱۶ متری سطح دریا واقع شده‌است. این دریاچه از نظر جغرافیایی در مرکز ارمنستان در استان گغارکونیک در ارتفاع ۱۹۰۰ متر از سطح دریا قرار گرفته است. مساحت کل آبریز آن ۵۰۰۰ کیلومتر مربع می‌باشد و از ۲۸ رودخانه و نهر تغذیه می‌شود. ۹۰٪ ماهی‌ها و ۸۰٪ خرچنگ‌های ارمنستان از دریاچه سوان تأمین می‌شوند. سوان از دو کلمه [sev] به معنی سیاه و [vank] به معنی صومعه گرفته شده است.[۵۲]
  • شهر توریستی جرموک ارمنستان یک شهر کوهستانی با چشمه‌های آب گرم است که در جنوب استان وایوتس دزور و ۵۳ کیلومتری شرق استان یغگنادزور است. شهر جرموک به خاطر چشمه‌های آب گرم و آب معدنی بسیار مشهور و مورد توجه برای توریست‌ها می‌باشد. شهر جرموک دارای آبشارها، هوای تازه، دریاچه‌های مصنوعی، مسیرهای پیاده‌روی، جنگل‌های زیبا و استخرهای آب معدنی می‌باشد. نام این شهر از کلمه ارمنی مشتق شده که به معنی چشمه آبگرم است.[۵۳][۵۴]
  • بال‌های تاتو، طولانی‌ترین تله‌کابین کابلی بدون توقف جهان به طول ۵٫۷ کیلومتر می‌باشد. این خط می‌تواند دسترسی به صومعه تاتو، یکی از مهمترین مراکز مذهبی کشور ارمنستان و اصلی‌ترین جاذبه توریستی این کشور را تسهیل بخشد. این تله کابین از مناطقی بسیار زیبا و دیدنی عبور می‌کند. تله‌کابین «بال‌های تاتِو» در واقع راه دستیابی به کلیسای تاریخی «صومعه تاتو» است.
  • دیلیجان شهری سرسبز در شمال ارمنستان است. این شهر در ارمنستان به آن «سوئیس کوچک» گفته می‌شود. پارک ملی دیلیجان، یکی از ۴ پارک حفاظت شده جمهوری ارمنستان می‌باشد، مساحت این پارک ۲۴۰ کیلومتر است و در شمال شرق استان تاووش ارمنستان قرار دارد. این پارک ملی برای مناظر جنگلی، تنوع زیستی، چشمه‌های غنی آب معدنی بهاری و آثار فرهنگی و طبیعی اش مشهور می‌باشد.
  • معبد گارنی یک معبد هلنستیک کلاسیک در روستای گارانی ارمنستان می‌باشد. در سال ۱۹۷۰ این معبد بازسازی شد. ساختار این معبد مربوط به زمان قبل از مسیحیت است و با این عنوان بسیار شناخته شده است. به گمان این معبد توسط پادشاه تیرداد در سده اول به عنوان یک معبد برای میهر ساخته شده است. در اوایل سده چهارم پس از گرویدن ارمنیان به مسیحیت این معبد به خانه تابستانی خسروی دخت، خواهر تیرداد سوم تبدیل شد. در سال ۱۶۷۹ در اثر زلزله این معبد فرو ریخت و در سده ۱۹ به بازسازی آن پرداختند. این معبد به عنوان یکی از جاذبه‌های توریسم ارمنستان شناخته شده است.[۵۵][۵۶][۵۷]
  • صومعه گغارد، یک صومعه قرون وسطی در استان کوتایک می‌باشد که تا حدی در کوه مجاور حک شده است و توسط صخره احاطه شده است. صومعه گغارد به عنوان میراث جهانی توسط یونسکو ثبت شده است. در حالیکه کلیسای اصلی در سال ۱۲۱۵ ساخته شده بود، صومعه پیچیده گغارد در سده ۴ توسط گریگور روشنگر در محل چشمه مقدس داخل یک غار تأسیس گردید.
  • صومعه خور ویراپ، به معنی گودال عمیق یا چاه عمیق یک صومعه ارمنی واقع در دشت آرارات در نزدیکی مرز ترکیه می‌باشد. این صومعه میزبان کلاس‌های علوم دینی و اعضای کلیسای کاتولیک می‌باشد. شهرت این صومعه مربوط به زمان زندانی شدن گریگور روشنگر توسط پادشاه تیرداد ارمنستان می‌باشد. این صومعه داخل مراتع سبز و باغ‌های انگور احاطه شده است و از صومعه کوه آرارات قابل مشاهده است.
  • موزه تاریخ ایروان یک موزه وسیع با بخش‌های باستان‌شناسی، سکه شناسی، قوم نگاری، تاریخ مدرن و مرمت است. این موزه یک مجموعه ملی با ۴۰۰۰۰۰ اثر می‌باشد که در سال ۱۹۲۰ تأسیس شد. ۳۵٪ از موارد مربوط به باستان‌شناسی، ۸٪ مربوط به مردم نگاری، ۴۵٪ مربوط به سکه شناسی و ۱۲٪ مربوط به اسناد و مدارک می‌باشند، به همین دلیل به عنوان موزه ملی ارمنستان در نظر گرفته شده است. این موزه در میدان جمهوری ایروان قرار دارد. این موزه سومین مجموعه بزرگ برنزی جهان مربوط به قبل از میلاد است. دارای کتیبه به خط میخی مربوط ۷۸۲ سال قبل از میلاد در مورد پایه و اساس شهر اربونی است. مجموعه‌ای از سکه‌های یونانی-مقدونی، سلوکی، اشکانی، رومی، ساسانی، روم شرقی، عربی، و سکه‌های طلا، نقره و مس سلجوقی که در ارمنستان منتشر شده است.
  • موزه ماتناداران، انستیتو نسخ خطی باستانی، یک موزه نسخ خطی، مرکز تحقیقات و موزه ایروان ارمنستان است. هم چنین ماتناداران یکی از ثروتمندترین موزه‌های نگهداری نسخ و کتاب‌های مربوط به قرون وسطی از جمله کتاب‌های تاریخ، فلسفه، طب، هنر و غیره در ارمنستان و دنیا می‌باشد.[۵۸]

جمعیت‌شناسی

ارمنیان در سایر نقاط جهان

نقشه جماعت ارمنیان پراکنده

جماعت ارمنیان پراکنده یا دیاسپورای ارمنی (و یا به ارمنی اسپیورکاهایوتیون սփյուռքահայություն و به انگلیسی Spiurkahayutiun) جوامع ارمنیِ ساکن در خارج از ارمنستان و قره‌باغ (آرتساخ) را به‌وجود آورده‌است. جمعیت ارمنی ساکن در سراسر جهان حدود ۱۱٬۰۰۰٬۰۰۰ نفر تخمین زده می‌شود، اما تنها حدود ۲٬۹۹۸٬۶۰۰ نفر آنها در ارمنستان و حدود ۱۴۰٬۰۰۰ نفرشان نیز در قره‌باغ و حدود ۱۲۰٬۰۰۰ نفرشان هم در جاواختی ساکنند.

جمعیت دیاسپورای ارمنی (با بیشترین میزان جمعیتش در روسیه، ایالات متحده، فرانسه، آرژانتین، اوکراین، لبنان، سوریه، ایران و گرجستان) حدود هشت میلیون نفر تخمین زده می‌شود. تنها یک پنجم ارمنیان در جمهور سابق ارمنستان شوروی ساکنند و قبل از جنگ جهانی اول و تا ۱۹۲۰ میلادی ارمنستان، قسمت شرقی ترکیه، جنوب گرجستان، قره‌باغ و نخجوان را هم در بر می‌گرفت.[۵۹]

زبان

زبان ارمنی

زبان ارمنی (به ارمنی: Հայերեն هایِرِن) یکی از زبان‌های هندواروپایی است که در منطقه قفقاز و به ویژه در کشور ارمنستان و آرتساخ و سایر کشورهای دیگر که ارمنیان به عنوان جماعت ارمنیان پراکنده شناخته می‌شوند صحبت می‌کنند. ارمنیان تا پایان سده چهارم میلادی از خط سریانی یا یونانی استفاده می‌کردند و از این رو ادبیات و تاریخ آنان به خط و زبانی غیر ارمنی نوشته می‌شود. پس از رسمیت یافتن دین مسیح در ارمنستان و مسیحی شدن ارمنیان، چون کتاب مقدس این دین به زبان یونانی یا سریانی بود. در مراسم مذهبی کلیساها نیز به این زبانها سخن گفته می‌شد. در برخی از کلیساها کتاب مقدس را در هنگام مراسم به زبان ارمنی ترجمه و تفسیر می‌کردند و برای حضار بازگو می‌نمودند.[۶۰]

حروف خط ارمنی نخستین بار به کوشش و مجاهدت یک روحانی ارمنی به نام مسروب ماشتوتس، که با زبانهای یونانی و زبان پارتی و ساسانی آشنایی کامل داشت، اختراع شد.

مذهب

لوگو کلیسای حواری ارمنی
غسل تعمید، تیردادسوم

در زمان سلطنت تیرداد سوم ملقب به کبیر حادثه‌ای روی داد که برای همیشه روی زندگی ملت ارمنی تأثیر گذاشت؛ و آن گرویدن این ملت به کیش مسیحی بود. می‌توان این حادثه را به عنوان نقطه مرکزی تاریخ این ملت به حساب آورد، و در واقع دنباله همه حوادث بعدی در رابطه با این حادثه بوده است. از این گذشته، بعدها آشکار شد که مسیحیت برای ارمنستان نخست عامل تحول و سپس عامل حفظ و نگهداری خود شده است.

آبیش در کتاب از ورای خاک قفقاز می‌نویسد:

«و این از آن جهت است که ملت ارمنی تحت تأثیر مسیحیت چنان زود به درجه والایی از فرهنگ رسیده که امروز مظهر عاملی چنین مهم در تاریخ بشریت است.»[۶۱]

نخستین پایه‌های کلیسای ارمنی به وسیله دو تن از حواریون عیسی مسیح به اسامی تادئوس و «بارتوقیمئوس» (همان ناتانائیل یا «بِرتولُما») گذاشته شد، و کار آن دو به وسیله عده‌ای از مبلغین مسیحی ادامه یافت. لیکن از طرف ملتی مانند ارمنی که یکی از ویژگیهای بارز او همواره دلبستگی خشنی به اعتقادات و آداب و سنن دیرینه اش بوده است با مقاومت شدیدی روبرو شدند.[۶۲] با اینکه از همان ابتدا و بویژه از آغاز سده دوم میلادی به بعد عده‌ای مسیحی در ارمنستان بودند، این کشور همچنان به وابستگی خود به دنیای پاگانیسم ادامه داد و پیرو همان مذهب اساطیری خود بود که هر چند از لطف و ذوق شاعرانه‌ای عاری نبود ولی در واقع چیزی درحد بت‌پرستی بود.

این بت‌پرستی در آن زمان کیش مشترک و سرنوشت اکثریت توده‌ها بود و این حالت را «بوسوئه» (اسقف، نویسنده و حکیم فرانسوی) این گونه در نوشته خود می‌آورد که:

«همه چیز خدا بود بجز خود خدا. بنی نوع بشر به درجه‌ای از گمراهی رسیده بود که هوای و هوس‌ها و عیبهای خود را می‌پرستید.»

در واقع مسیحی شدن ارمنستان مقدر بود در پایان سده سوم میلادی، که توسط گریگور روشنگر تحقق پیدا کرد.

نقل می‌کنند شاه تیرداد سوم پس از تهاجم ساسانیان ناچار شد ارمنستان را ترک کند گریگور روشنگر کمکش کرد و بی آنکه هویت خود را بر او فاش نماید در تبعید شرافتمندانه به او خدمت کرد. به هنگام بازگشت تیرداد به ارمنستان نیز که پس از شکست ساسانیان صورت گرفت با وی همراه بود. لیکن وقتی شاه به او تکلیف کرد که به هنگام زیارت معبد الهه آناهیتا در ارزنجان تاجی در معبد بگذارد و به او به دلیل مسیحی بودنش از این فرمان سرپیچی کرد مورد قهر و غصب شاه قرار گرفت، در دخمه‌ای شبیه به گودال (صومعه خور ویراپ) به زندان انداخته شد و نزدیک به سیزده سال از عمرش در آن سیاه چال گذشت. آزادیش از زندان وقتی ممکن گردید که شاه به بیماری سختی دچار شد و همه پزشکان و مغان از علاج او عاجز ماندند، تا آخر گریگور روشنگر را از زندان بیرون آوردند و او شاه را معالجه کرد. آنگاه تیرداد سوم به دین مسیحیت را به عنوان دین رسمی ارمنستان پذیرفت (۳۰۱ میلادی). این خود حادثه بسیار مهمی بود زیرا ارمنستان نخستین کشوری شد که دین مسیح را بعنوان دین رسمی مملکت پذیرفت. در واقع می‌دانیم که گرویدن کنستانتین یکم به دین مسیح و قبول مسیحیت رسمی امپراتوری در سال ۳۱۳ میلادی روی داد، و به طوری که «هانری فوسیون» اشاره کرده است:

«این از افتخارات باستانی ارمنیان است که کهن‌ترین مسیحیت تاریخ را بنا نهاده‌اند.»[۶۳]

گریگور از تیرداد سوم لقب و عنوان سراسقف یا (جاثلیق) تمامی ارمنستان را دریافت کرد. سپس به کاپادوکیه برگشت و در آنجا به وسیله اسقف اعظم «سزاره» تقدیس شد، و پس از آن برای تکمیل کار خود به ارمنستان یاز آمد. کلیسای نوبنیاد ارمنستان آداب و اصول شریعت و همه کتابهای دینی مسیحیت را با عده زیادی از کشیشانش از سوریه، که در آن هنگام یکی از بزرگترین کانونهای دینی بود گرفت. گریگور تعداد زیادی حوزه‌های اسقف نشین، نه تنها در ارمنستان بلکه در کشورهای همجوار نیز دایر نمود و در واقع او بود که بر امر مسیحی کردن سرزمین گرجستان نظارت کرد. بعدها مبلغین ارمنی شروع به مسیحی کردن کشور آلبانیای قفقاز نمودند. گریگور مقدس و پادشاه تیرداد سوم تعداد زیادی کلیسا در نقاط مختلف کشور بنا کردند. بیشتر این کلیساها بناهای مستحکمی بودند که به دورشان حصارهای بلندی کشیده شده بود، و این خود یکی از ویژگیهای این سرزمین است.

در حین مرگ گریگور (۳۲۵ میلادی) مسیحیت در ارمنستان گسترش یافته بود و از آن پس در طی سده‌ها الهام بخش زندگی بود. از آن پس شعار ملت ارمنی این بود:

«خدا، خانواده، میهن.»

«جی بورت» در کتاب ملت آرارات می‌نویسد:

«برای یک ملت کار کوچکی نبود که در زمانی مانند اوایل قرن چهارم چنین تصمیم عظیم و دلیرانه‌ای بگیرد، بدین معنی که بعنوان یک ملت نخستین جماعتی باشد که از طرز فکری کاملاً مخالف با فکر مردم دنیای آن روز پیروی کند. لیکن همینکه این تصمیم گرفته شد دیگر مسلم بود که مسیحیت بایستی برای ارمنیان متضمن معنایی بسیار وسیع تر از آن باشد که برای ملتهای دیگر داشت، ملتهایی که کشورشان بعدها یعنی در دورانی به دین مسیح درآمد که این آیین بر دنیای متمدن آن روز مسلط شده بود.»

آموزش و پرورش

فرهنگ

بخشی از نوشتارهای
فرهنگ ارمنی

معماری
هنر
سینما
آشپزی
رقص
پوشاک
نقاشی
تاریخ
خط
زبان
ادبیات
موسیقی
مذهب
اساطیر ارمنستان
ورزش
وارداوار

Julfa Khachkar.jpg

فرهنگ ارمنی (به ارمنی: Հայկական մշակույթ) بر پایه فرهنگ اقوام و طوایف از دیرباز ساکن در سرزمین کوهستانی ارمنستان رشد و تکامل یافته است؛ لذا در تکوین و رشد این فرهنگ نقش فرهنگ اورارتوها نقشی بسزا و بزرگ است. بخشهای زیادی از فرهنگ ارمنستان براساس جغرافیا، ادب و هنر و موسیقی ارمنی پایه‌گذاری شده است.

اساطیر ارمنستان

اساطیر ارمنستان یا اساطیر ارمنی، در شرایط زندگی مادی انسان در دوره‌های پیشاتاریخ، فرهنگ معنوی اقوام ساکن در سرزمین کوهستانی ارمنستان نیز پدیدار گردید.[۶۴] بنا به گفتهٔ ژاک دو مورگان نشانه‌هایی در دست است که بیندیشیم این قوم نیز مانند بسیاری از هم نژادان هندواروپایی خویش دینداری را با پرستش طبیعت آغاز کردند. سپس این مذهب ابتدایی نوعی گرایش به یکتاپرستی ملی در آنان ایجاد کرد که بسیاری از خدایان زن و مرد مقتبس از اساطیر یونانی و رومی و شماری از خدایان اساطیر ایرانی نیز در آن داخل شدند.[۶۵] در ارمنستان باستان افزون بر پرستش خدایان گوناگون و پدیده‌ها و عناصر طبیعی، کیش پرستش سلسله‌های شاهی نیز جای ویژه خود را داشته است و شاه حاکم در عین حال هیئت جسمانی یک خدای خاص تصور می‌شده است.[۶۶]

برخی از خدایان اساطیر باستانی ارمنی، بعدها، همچنان در کنار خدایان پانتئون جدید پرستیده شدند و حتی عده‌ای از آن‌ها شخصیت‌های واقعی تاریخی انگاشته شده، چهره‌ای تاریخی بخود گرفتند و افسانه‌های ساخته و پرداخته شده پیرامون آن‌ها که از دوران‌های سپیده دم تاریخ ارمنستان و درگیری‌ها و جنگ‌های طولانی دولت اورارتو با دولت آشور مایه گرفته‌اند؛ سده‌ها بعد به صورت وقایع تاریخی تلقی شده وارد تاریخ گردیدند.[۶۷]

دوران باستان نزد ارمنیان یعنی دورانی که پرستش آتش، آتشکده‌ها و معابد، تمام سرزمین ارمنستان را دربر گرفته بود که حدود ششصد سال به طول انجامید و از سده دوم قبل از میلاد تا سده چهارم میلادی، سال ۳۱۰ میلادی یعنی قبول مسیحیت به عنوان دین رسمی کشور و حتی تا یک سده پس از آن سده پنجم میلادی ادامه داشته است.[۶۸]

ایزدان اساطیری، در طول ششصد سال از سوی ارمنیان به عنوان ایزدان ملی و مقدس پرستیده می‌شدند و به وسیله روحانیون، موبدان و اجرای مراسم و تشریفات مذهبی مربوط به ایزدان، تأثیر شگفتی بر ریشه و ساختار روانی - اخلاقی جامعه ارمنی شد. وجود خدایان اساطیری در آن دوران، قدرت عظیمی در دستگاه روحانی، هیئت مذهبی و رهبری را ایجاد کرده بود که در نتیجه، استقلال ملی ارمنیان را به ارمغان آورد، از کشور در مقابل هجوم بیگانگان دفاع نمود و با شکل دادن به عالم معنوی، باعث پیشرفت علوم و هنرها در ارمنستان گشت. مردم با عزت و احترام فراوان ایزدان را عبادت می‌نمودند، برای آنان کُندر دود می‌کردند، بدین امید که آرزوهای از دست رفته خود را بازیابند. ایزدان مشوق اصلی سربازان و مردم در زمان مبارزات سخت و فتوحات بودند. به احترام و افتخار آنها، مراسم جشن و پایکوبی، مسابقات ورزشی، تشریفات نظامی برگزار می‌شد. «گوسانها» ،(عاشقی ارمنی) و خنیاگران در وصف دلاوریها و پهلوانیهای آنها اشعار و ترانه‌ها می‌سرودند، افسانه‌ها و حکایت‌ها روایت می‌کردند و بدین ترتیب نسلی پرورش یافت که با الهام از پیام ایزدان از اهداف و آرمانهای آنها پیروی می‌کرد.[۶۸]

تحقیقات اسطوره‌شناسی در ارمنستان این حقیقت را بیان می‌دارد که ارمنیان بسیاری از اساطیر ملی خود را همزمان با شکل گیری قوم ارمنی و در همان وضعیت نوپایی به وجود آورده و همواره آنها را پرستیده‌اند و در ساخت پرستشگاه و تندیس ایزدان، شکلهای دوران عصر هلنیستی را انتخاب نموده‌اند.[۶۸]

پوشاک ارمنی

لباس سنتی زنان ارمنی در دوران پادشاهی باگراتونی
لباس عروس متعلق به دوران پادشاهی ارمنی کیلیکیه

در پوشاک ارمنی چند رنگ متمایز می‌باشد؛ که طبق نظر فیلسوف ارمنی سده چهاردهم گریگور تاتواتسی، این رنگ‌ها دارای معانی خاصی بوده و اوضاع سیاسی و اجتماعی ارمنستان را نشان می‌دهد. بعنوان مثال، رنگ مشکی بیانگر اوضاع سیاسی کشور، رنگ سفید بیانگر آب و پاکی، رنگ زرد بیانگر خاک، رنگ نارنجی بیانگر فروتنی، رنگ قرمز بیانگر رشادت و خون، رنگ آبی بیانگر عدالت می‌باشد. رنگ‌های بکار رفته در لباس‌های سنتی ارمنی تا به امروز نیز در مناطق مختلف ارمنستان مشاهده می‌شود. اما هر بخش و روستا در ارمنستان داری لباس سنتی و رنگ‌های مختص به خود می‌باشد.[۶۹]

تمام ملل و اقوام در کنار ویژگی‌های سنتی دارای انواع پوشاک و لباسهای سنتی خود می‌باشند. ما بر اساس تصاویری که روی اشیاء پیدا شده طی حفاریهای باستان‌شناسی و نیز اطلاعات مکتوب باقی‌مانده از ادوار گذشته می‌توانیم به نحوه و اشکال پوشاک سنتی ارمنیان پی ببریم. در یادگارهای تاریخی مربوط به سده‌های ۶ و ۹ پیش از میلاد (نقاشی روی دیوارها و صخره‌ها، تندیس‌ها، الواح، مهرها، کلاه خود، سپر و غیره) پوشاک مربوط به قشرهای مختلف جامعه به تصویر کشیده شده است. در سنگ‌نبشته‌های هخامنشیان، سنگ‌نوشته بیستون و تخت جمشید (سده‌های ۵ و ۶ پیش از میلاد)، ارمنیان با طرز پوشاک خود به تصویر کشیده شده‌اند. هرودوت زمانی که دربارهٔ سپاه ارمنی جزو سپاهیان هخامنشی صحبت می‌کند، پوشاک ارمنی را همانند پوشاک فریگیه تشبیه کرده است. مطابق نظر استرابون، ارمنیان و مادها از دستار، کلاه، شلوار و قبای آستین دار استفاده می‌کردند.[۷۰]

دربارهٔ نحوه لباس‌های دوران دودمان آرتاشسی از سکه‌های به جا مانده می‌توان اطلاعاتی بدست آورد. پوشاک این دوره ارمنیان تا حدی از شیوه‌های پارسی، رومی متأثر شده است. منابع تاریخی غنی ارمنی و خارجی کنده کاری‌ها، مینیاتور و غیره دربارهٔ نحوه طرز پوشاک ارمنی در سده‌های میانه اطلاعات جامعی در بردارند. در زمان حکومت دودمان باگراتونی لباس‌های ارمنی تحت تأثیر پوشاک اعراب و بیزانسی قرار گرفت و در زمان جنگ‌های صلیبی در قلمرو کیلیکیه پوشاک ارمنیان از شیوه اروپائی تأثیرپذیر گردید.[۷۱]

در دوره آخر سده‌های میانه طرز پوشاک ترکان، تاتارها و کردها پوشاک ارمنی را تحت‌الشعاع قرار داد که تا اواخر سده نوزدهم و اوایل سده بیستم حفظ شده است. در برخی از نواحی ارمنستان شرقی مانند آرتساخ لباس‌های سنتی زنان ارمنی و لباس مردانه مرسوم به قفقازی تاکنون باقی‌مانده است. ارمنیان جاواختی و آخالکالاکی که اصولاً از کارین مهاجرت کردند مدت‌های طولانی لباس سنتی خود را حفظ نموده‌اند. هرگاه ارمنیان تأثیر پوشاک ارمنیان تأثیر پوشاک خارجیان را پذیرفته‌اند آنان ترکیبی از عناصر بیگانه با پوشاک سنتی خود ایجاد کرده‌اند؛ و در هر صورت عناصر اصلی پوشاک ملی خود را حفظ نموده‌اند، تا امروز نیز ارمنیان ساکن روستاهای شهرستان فریدن اصفهان و استان چهارمحال و بختیاری پوشاک سنتی خود را تن دارند. از اواخر سده نوزدهم پوشاک سنتی ارمنی همچون بسیاری از ملل دیگر جای خود را به شیوه پوشاک اروپائی داده است.[۷۲]

ادبیات ارمنی

ادبیات ارمنی یکی از قدیمیترین و غنی‌ترین ادبیات جهان است. موسس خورناتسی «پدر تاریخ‌نگاری ارمنیان» در سده پنجم میلادی در مورد ادبیات ارمنی پیش از سده پنجم اطلاعات بسیار پرارزشی به ما می‌دهد. بنا به اطلاعات خورناتسی کتاب‌های متعدد معابد بت‌پرستی، کتاب‌های حکایات، قباله‌های منعقده بین شاهزادگان مختلف و غیره وجود داشته‌اند. فولکلور مردمی نیز در آن دوران ترقی کرده بود. معلوم است که حتی قبل، در زمان تیگران دوم، در پایتخت‌های تیگراناکرت و آرتاشات غیر از نمایش‌های یونانی نمایش‌هایی نیز به زبان ارمنی اجرا می‌شد. لیکن بجز از این و چند گواهی دیگر، بزرگترین پدیده زبان ادبی قدیمی ارمنی یعنی (ارمنی کلاسیک)، گرابار است که با توانگری، کم‌اهمیت تر از زبان یونانی باستان نیست. در سده پنجم کتاب مقدس و کتاب‌های متعدد دیگر بطور صحیح از یونانی به ارمنی کلاسیک ترجمه شدند. با ابداع الفبای ارمنی و سپس برگردان انجیل به این زبان توسعه ادبیات ارمنی آغاز گشت.[۷۳]

از نخستین آثار برجسته ادب ارمنی می‌توان به پهلوان نامه منظومی بنام داوید ساسونی اشاره نمود. این حماسه، داستان پیکار یک پهلوان ارمنی با سلطه اعراب برای رهایی مردم ارمنستان است. سپس ترجمهٔ برخی ار کتب ارسطو، و آنگاه داستان اسکندر و بعد هم نوشتن کتاب «تاریخ ارمنستان» که این کتاب را موسس خورناتسی نوشته و به زبانهای فرانسوی و آلمانی و انگلیسی نیز ترجمه شده‌است.

غزل سروده‌های دینی از سده پنجم نقشی مهمی در ادب ارمنی پیدا نمود که بیشتر در آیین‌های مذهبی بکار می‌رفت. نقطه اوج این گونه ادبی اثر عرفانی گریگور نارکاتسی بنام «سوگنامه نارک» است که در سده دهم زایشی نگاشته شده است. این شاهکار نارِک یکی از پرخواننده‌ترین اثر نزد ارمنیان تا به امروز است. سوگنامه نارک از سوی آزاد ماتیان به فارسی نیز ترجمه گشته است. با آمدن سده دوازدهم سخن ارمنی شاهد برآمدن یکی دیگر از غنایی سرایان خود یعنی نرسس شنورهالی بود. این جاثلیق سوگنامه‌ای در سقوط اِدِسا و سرودهایی «شاراکان‌ها» از خود بجا نهاد. دوره این دو سراینده برجسته یعنی سده ده تا چهارده میلادی را دوره زرین ادبیات ارمنی نام نهاده‌اند.[۷۴]

در میان ارمنیان در ازمنه باستان شعر و موسیقی با هم بوده‌اند و آوازخوان و نوازنده در عین حال شاعر نیز بوده است. پس از جدائی شعر از موسیقی، شعر مذهبی ارمنی همواره در کلیسا با موسیقی همراه ماند. حال آن که شعر غیر مذهبی دکلمه می‌شد و با موسیقی همراه نبود. شعر غنایی ارمنی سده‌ها دارای محتوای مذهبی بوده و در آنها عیسی مسیح و مریم مقدس یا روحانیون طراز اول کلیسا، تحسین و تقدیس شده‌اند. مستقل از شعر کلیسائی رسمی، مردم طی سده‌ها شعرهای دلخواه خود را سروده‌اند که در آن‌ها مفاهیم طبیعی و حالت‌های انسانی مانند عشق، شادی، شراب، لذت‌های حسی و اندوهان جان انسان بازتاب یافته است. این گونه شعرها را «عاشق» ها یعنی نوازندگان و سرایندگان و خوانندگان دوره گرد آفریده‌اند و خود به آوز خوانده‌اند. به رغم مقابله شدید کلیسا با هنری که از زندگی دنیوی و عواطف انسانی مایه می‌گرفت، شعر و آواز عاشق‌ها در ادبیات شفاهی ارمنی از سده‌های چهارم و پنجم میلادی وجود داشته است.[۷۵]

«عاشق» به زبان ارمنی، گوسان[۷۶] خوانده می‌شود. شعر «عاشقی ارمنی» یکی از عرصه‌های پربار و غنی آفرینش هنری فولکلوریک و ادبی است. شعر عاشقی در ادبیات ارمنی دارای اهمیت فراوانی است و بخش نسبتاً بزرگی از ادبیات شفاهی و مکتوب این ملت را به خود اختصاص می‌دهد. عاشق‌ها مقبول‌ترین و محبوب‌ترین نغمه پردازان و سرایندگان مردم هستند و هنر آن‌ها با توده‌های وسیع مردم نزدیکی و ارتباط معنوی دیرسال و استوار دارد. در سده‌های چهارم و پنجم میلادی ناحیه موسوم به گُقتان از مراکز عمده تجمع گوسان‌های ارمنی بوده است. مضمون اشعار عاشوق‌های دوره‌های یاد شده عبارت بود از وصف زندگی اشراف و نجیب زادگان، تمجید و تحسین از جود و کرم آن‌ها، تصویر مناظر طبیعی و فصول سال، بیان احساس‌های عاشقانه، توصیف زیبایی و لذت زندگی و در مقیاس اندکی نیز روایت برخی داستان‌های به افسانه آمیخته تاریخی. شعر عاشقی از اواخر سده شانزدهم میلادی بطور جدی و چشمگیر در ادبیات ارمنی پا گرفت، در نیمه سده هفدهم در میان توده‌های مردم رواج گسترده‌ای یافت و در سده هجدهم به اوج شکوفایی خود رسید.[۷۳]

شعری از یقیشه چارنتس به نام «ارمنستانم را دوست می‌دارم»

من واژه خورشید طعم ارمنستان نازنینم را دوست می‌دارماشکبار سیم ماتم آهنگ ساز قدیم مان را دوست می‌دارم
عطر آتشناک سرخ گل‌ها و گل‌های چون خون راو رقص ناز نازان دلربای دختران نائیری را دوست می‌دارم
آسمان تیره و آب‌های شفاف و دریاچه نورانی مان را دوست می‌دارمآفتاب تابستان و بوران بشکوه اژدها آواز زمستان را
دیوارهای سیاه کلبه‌های مهمان ندیدهٔ گم در تاریکیو سنگ‌های هزاران ساله شهرهای کهن را دوست می‌دارم
به هر جا که باشم، من آوازهای محزون مان را از یاد نخواهم بردکتاب‌های حروف آهنین دعا گشته‌مان را زِ یاد نخواهم برد
هر چه هم که زخم‌های خونبار ما قلب من را تیز بشکافندمن باز یار بی کس و خونینم - ارمنستان - را دوست می‌دارم
برای قلب گرفته مشتاق من هیچ حکایت دیگر نیستچون نارگاتسی و کوچاک جبین نورآذینی نیست
جهان در نورد قله‌ای سپید چنان‌که آرارات نیستچون جاده‌ای افتخار دست نیازیدنی من کوه ماسیس ام را دوست می‌دارم

معماری ارمنی

کلیسای جامع آنی، مهندس معمار ارمنی تردات
کلیسای نوراوانک
میدان جمهوری، ایروان، مهندس معمار آلکساندر تامانیان

معماری ارمنی نوعی معماری خاص است که بیش از ۴۵۰۰ سال توسط ارمنیان بکار گرفته می‌شود. این معماری در طول سالیان دراز دچار تغییر و البته پیشرفت شده است. این معماری رابطه مستقیمی با اقلیم و شرایط طبیعی سرزمین کوهستانی ارمنستان، دارد و البته تحت تأثیر مستقیم تاریخ و فرهنگ ملت ارمنی نیز می‌باشد. وجود انواع مختلف سنگ‌های معدنی خصوصاً سنگ توف زیبایی خاصی به این نوع معماری بخشیده است. معماری ارمنی مربوط به دوران قدیم، مانند معماری که از زمان سلسله پادشاهی یرواندونی‌ها، آغاز و تا زمان پادشاهی ارمنستان بزرگ ادامه یافت معماری ارمنی دوران اول نام گرفته است.[۷۷]

شهرهای شبیه شهرهای امروزی در تاریخ معماری ارمنی که مربوط به دوران اول معماری ارمنستان می‌باشد و در کتاب آناباسیس، کسنوفون نیز نام آنها آمده است عبارتند از:

آرماویر، یروانداشات، آرتاشات، واغارشاپات، زاره هاوان، تیگراناکرت آرتساخ، همچنین بناهایی نظیر معبد گارنی، زاره هاوان و شهرهایی نظیر آنی، دارویْنْک، آنی کاماخ، اوشاکان؛ و همچنین بناهای مذهبی مانند باگاوان، باگرواند، آشتیشاد، یریزا، حلقه معماری آن دوران ارمنستان را نشان می‌دهند.

ژوزف استرزیگوسکی در کتاب «هنر معماری در ارمنستان و در اروپا»، نشان داده است که معماری مسیحی قسمتی از ابداعات و ابتکارات خود را به ارمنستان مدیون است. او متذکر شده است که ارمنستان و ایران برای معماری جهان مسیحیت همان نقش را داشته‌اند که یونان برای معماری جهان باستان ایفا کرده است. ارمنستان که در ارتباط دایم با ایران غیر مسیحی و با معماری ایرانی بوده و می‌دیده است که ایران از سدها پیش گنبد می‌ساخته، گنبدی که شکل آن با مذهب زرتشتی و با نیایش آفتاب بی ارتباط نیست، این گنبد سازی را از او اقتباس کرده است؛ و از آنجا که ارمنستان نخستین کشور خاور زمین بوده که به مذهب مسیحیت گرویده و آن را دین رسمی خود قرار داده است یکی از کشورهایی بوده که در اسرع وقت کلیسا سازی در آن رواج فوق‌العاده‌ای یافته است.[۷۸] به شرحی که فلیکس تکسیه نوشته است:

«تأثیری که مسیحیت بر معماری ارمنستان اعمال کرده است به نظر همچون یک الهام ملی می‌آید.»[۷۹]

شارل دی یل می‌نویسد:

«همه می‌دانند سازندگان و معماران ارمنی در همه ادوار هنرمندانی بوده‌اند که مهارت و لیاقتشان نظیر نداشته است. از آنجا که در یک کشور پر سنگ زندگی می‌کرده‌اند هنر مجسمه‌سازی و اندازه‌گیری هندسی اجسام را با مهارت خاصی بسط و توسعه داده‌اند؛ و از آنجا که سفر کنندگان خستگی ناپذیری هم بوده‌اند برای کسب معلومات و هنر آموزی به همه جا می‌رفته و از طرفی شیوه‌های کار خود را به همه جا به نقاط دور اشاعه می‌داده‌اند.»[۸۰]

رقص ارمنی

رقص سنتی ارمنیان

رقص ارمنی (به ارمنی: Հայկական Պար) میراثی قدیمی و غنی، متنوع که به جا مانده از هزاره پنجم تا سوم قبل از میلاد در مناطق بالاتر از ارمنستان سرزمینی به نام آیرارات که در آن منطقه باستانی نقاشی‌هایی بر روی سنگ‌نبشته‌ها به جا مانده است، که به آن نقاشی‌های رقص می‌گویند که گاهی این نقاشی‌های رقص همراه با انواع خواصی از آلات موسیقی همراه بوده است.[۸۱]

رقص سنتی یا رقص محلی در میان جماعت ارمنیان پراکنده (دیاسپورای ارمنی) بسیار محبوب می‌باشد. دیاسپورای ارمنی در کشورهای خود برای ارائه کردن فرهنگ و رقص سنتی ارمنی اقدام به تشکیل گروهای رقص محلی و بین‌المللی کردند.

در رقص ارمنی یک احساس شور، ظرافت و فصاحت خواصی وجود دارد. همه رقصنده‌ها با پوشیدن لباس سنتی یک تجسمی از تاریخ و فرهنگ خود و از داستان‌های اجداد (باستانی) گذشته خود را به ارمغان می‌آورند، و این گونه سعی در نگه داشتن فرهنگ آبا اجدادی خود را دارند. طراحی لباس‌های رقص از عوامل مشترکی از قبیل، سنت‌های مذهبی و زندگی از خانواده‌های قدیمی و سنتی را تجلی می‌کند. رقص محلی و مذهبی ارمنی همیشه با آواز، سرودها و آلات موسیقی سنتی همراه است.[۸۲]

قالی ارمنی

فرش گوهار ۱۶۸۰ میلادی
فرش ارمنی با نماد s اوایل سده نوزدهم

ارمنیان، که جزو نخستین پیروان رسمی مسیحیت (از ۳۰۱ میلادی) هستند، میراث کهن انگاره‌ها و نمادهای فرهنگ و سنت خود را با مفهوم روحانی (نام خانوادگی) آیین جدید تلفیق کردند و در طول روند تکامل نقش‌ها موفق به بیان قوی و آشکار آنها به صورت نمادهای مسیحی شدند. امروزه، آثار هنری به جای مانده و شناخته شده مانند معماری کلیساها، چلیپاسنگها، صفحات تذهیب شده انجیل‌ها، فرسکو، هنر فلزکاری، کندهکاری چوب، سفالگری و نیز هنرهای سنتی دستبافت مانند فرش، گلیم، گلدوزی و غیره تداوم و تکرار این نقش‌های سنتی را به روشنی نشان می‌دهند.

نقش صلیب یا هر نوع نقش نمادین دیگر را نباید و نمی‌توان یک طرح تزیینی محض دانست. فرش‌هایی که به دست ما رسیده حامل آن دسته از نقش‌ها و طرح‌های متغیری است که با ادامه و تکرار زنجیره‌وار سنتی دورهٔ تکامل را طی کرده و سلسله‌وار از نخستین هزارهٔ میلادی تا به امروز در گسترهٔ فرهنگ ارمنی پرورانده شده و سپس از این قلمرو به نواحی دوردست آسیا و نیز اروپا راه یافته‌اند. نقش‌های به اصطلاح تزیینی بخشی از بقایایی که در گسترهٔ نفوذ فرهنگ ارمنی توانسته‌اند تا به امروز از بلایای طبیعی و تخریب عمدی جان سالم به در برند همگی، در یک خط سیر تکامل واحد، مدام تکرار شده‌اند به طوری که یک نقش مایهٔ اصیل و کهن با گذشت زمان به پختگی و کمال رسیده است. نقش‌های صلیب از تعدادی طرحهای اولیهٔ مشتق شده‌اند و ساختار همگی آنها بر اساس بسط و گسترش صلیب ستارهٔ G۲ و صلیب نماد نور است که ارزش ویژهٔ نمادین دارد. این دو طرح، به منزلهٔ نماد، تجلی ظهور یا رستاخیز مسیح و بهشت را تداعی می‌کنند. دو شکل Տ و Յ از نمادهای مشخص ارمنی هستند. نماد Տ شکل اولین حرف کلمهٔ ارمنی Տէր (تِر) به معنی ذات باری تعالی است و Յ در ارمنی کهن اختصار کلمهٔ «او» به معنای ذات مطلق و نیز اولین حرف کلمهٔ Յիսուս (هیسوس) به معنی مسیح است. این دو حرف نماد ارمنی که در چهار سده پیش از میلاد به طور سنتی، به منزلهٔ دافع شَر، کاربرد داشتند حامل معانی متفاوتی بودند که پس از ابداع الفبای ارمنی در سده پنجم میلادی و ترجمهٔ انجیل به زبان ارمنی با مهمترین کلمات مقدس مسیحیت مرتبط شدند. با انتقال این نمادها به آیین جدید امکان حفظ شکل بیرونی و معنای محتوای درونی آنها نیز فراهم آمد. در شکل ظاهری Տ، ارمنیان نه تنها نشانهٔ خدا بلکه تصویر اژدها را نیز مجسم می‌کنند. در ارمنستان یک اژدهای ثانوی و قدیمی‌تر نیز وجود داشته که با برداشتی کاملاً برعکس نماد نیکی، دانایی و نگهبان آب بوده و به منزلهٔ نیرویی که مظهر خنثی کنندهٔ بی عدالتی و پلیدی است شناخته می‌شده.[۸۳]

موسیقی

موسیقی ارمنی ریشه در چند هزار سال پیش دارد. بر روی تخته سنگ‌های اوغتاسار تصاویری از زمان باستان باقی است که به وضوح نشان دهنده مناظر رقص و آئین‌های خاص همراه با ارائه آوا می‌باشند. آواز و موسیقی مربوط به مراسم دعا و آمادگی برای جنگ در زمان تشکل اتحاد قومی هایاسا و آرمن‌ها در ارمنستان رواج داشت. هزاره نخست پیش از میلاد مملو از تحولات هنر موسیقی و فرهنگ باستان بود. در اینباره شیپور تهیه شده از شاخ گوزن که در حوالی دریاچه سوان پیدا شده است گواهی می‌دهد. سنج‌هایی نیز مربوط به سده هفتم پیش از میلاد در کارمیر بلور یافت شده است (مربوط به دوران آیرارات). در همان زمان حکومت آراراتیان موسیقی ارمنی دارای ماهیت پرستشی و دنیوی شد و موسیقی دنیوی در نزد راویان و گویندگان و نقالان و عاشق‌های دوره گرد رونق یافت.[۸۴] این رونق و پیشرفت در زمان پادشاهی یرواندیان نیز ادامه یافت و با استحکام جامعه و استواری نظام خانواده‌ها در ارمنستان باستان موسیقی و آواز نیز حالت تخصصی تر پیدا کرد. بویژه مرثیه خوانی مربوط به مراسم تدفین ترقی می‌کند و بتدریج یکی از شیوه‌های موسیقی ادبی ارمنی یعنی آواز خوانی توأم با شعر خوانی متشکل می‌گردد و از روایات و افسانه‌ها داستان‌های مربوط به تاریخ باستان ارمنی و دین اولیه آنها (اسطوره‌شناسی) برای طی روند ترقی خود استفاده می‌شود.

موسس خورناتسی با سخن گفتن دربارهٔ افسانه‌های هایک و بل، (آرام)، آرای زیبا، شامیرام و واهاگن و (نورک آنکغ) آنها را گاهی روایت و گاهی آواز و افسانه و گاهی نیز عاشقی می‌نامد.

موسیقی ارمنی در سده‌های ۳ و ۴ پیش از میلاد توأم با تشکل کامل ملت ارمنی دارای ماهیت مختص خود می‌شود. قابل ذکر است که ارمنیان پس از انقراض پادشاهی آراراتیان حدود دو قرن در زمان حکومت هخامنشیان تماس و مناسبت نزدیک با فرهنگ ایران داشتند. از سده ۳ (پیش از میلاد) تمدن یونان باستان تحکیم می‌یابد. از همین دوره نی استخوانی دارای پنج سوراخ در معبد گارنی پیدا شده است. با پیدایش حکومت مستقل ارمنی توسط دودمان آرتاشسی در ارمنستان در سده ۲ (پیش از میلاد) فرهنگ ارمنی از جمله موسیقی دوران رونق بی‌سابقه خود را طی می‌کند. آوازهای نظامی و مراسم عیادی بویژه آوازهای عروسی آوازهای عاشقی و نقالی متحول می‌گردند. غیر از ابزارهای یاد شده ابزارهای موسیقی دیگری چون سازهای ضربه‌ای، بادی و سیمی رواج داشتند. در همین زمان تئاتر هلنیستی در ارمنستان دچار رونق می‌شود و موسیقی مربوط به آن نیز تحول می بابد. پس از رسمیت یافتن آئین مسیح در ارمنستان موسیقی ارمنی دچار تحول اساسی می‌شود در کنار آن فرهنگ دنیوی نیز راه رونق خود را می‌پیماید. رقص و آواز مردمی شهری و روستایی از یکدیگر جدا می‌شود و عاشق‌های (دوره گرد) بعدها به عنوان تنها نمایندگان هنر موسیقی دنیوی باقی می‌مانند. آواز موسیقی ارمنی با غنی شدن و بهره‌گیری از هنر همسایگان در سده‌های ۶ و ۷ میلادی از حدود ارمنستان خارج می‌شود. در اوایل سده هفتم (میلادی) در زمان خسرو پرویز ساسانی در ایران (در تیسفون) برای مرتب‌سازی تنظیم موسیقی، موسیقی‌دانان ارمنی دعوت می‌شوند. با همکاری آنان (شیوه موسیقی خسروانی) تدوین می‌گردد یکی از موسیقی‌دانان دخیل در این کار (سارکیس یا سرکیس هوروم)، (در ادبیات ایران مشهور به سرکش)، آوازخوان مشهور ارمنی در دربار ایران بود.[۸۵]

آشپزی

قاپاما، یکی از غذاهای سنتی ارمنی است که در اعیاد مختلف تهیه می‌شود.
بیورک ارمنی تهیه شده از خمیر فیلو، پر شده با پنیر، اسفناج، گوشت گاو و انواع ادویه
ژینگیالُو
ماتناکاش

دربارهٔ تغذیه ارمنیان از دیرباز و از زمان حکومت پادشاهی آراراتیان اطلاعاتی در دست است. پایه و اساس این شیوه تغذیه را از رشته‌های مختلف کشاورزی می‌توان دانست. در ارمنستان باستان تاکستان‌های بزرگی وجود داشت و پرورش درخت انگور (مو) از اهمیت خاصی برخوردار بود. حفاری‌های دژ وان، مانازگرد، کارمیربلور و شراب‌خانه آرنی-۱، گواه بر این امر هستند. در کنار کار زراعت و مزرعه داری انواع مختلف دامداری‌ها نیز رواج داشت. محصولات مختلف کشاورزی و دامداری همراه با گیاهان طبیعی در دشت‌ها که به صورت خود رو در دسترس مردم سرزمین اَرمن بود. پایه و اساس شیوه خورد و خوراک و تغذیه آنان را فراهم کرد.[۸۶]

  • ماتناکاش، که از آرد گندم تهیه می‌شود به نان بربری هم شباهت دارد ولی خمیر داخل آن بسیار پف‌دار تر و نرمتر از نان بربری است گرچه شکل ظاهری ماتناکاش زمخت‌تر از نان بربری است.
  • ژینگیالُو (به لاتین: Zhingyalov hats)، یکی از نان (خوراکی)، سنتی ارمنیان می‌باشد که در مناطق آرتساخ، گوریس و کاپان پخت و استفاده می‌شود. در این نان از بیست نوع سبزی استفاده می‌شود. خمیر نان ساخته شده از آرد، نمک و آب می‌باشد و درون نان را با بیست نوع سبزی مانند:(نعنای فلفلی، نعنا، شوید، ترشکیان، گزنه و غیره)، (سبزی‌ها ریز ریز می‌شود و با اضافه کردن نمک، فلفل و روغن مخصوص) پُر می‌کنند و بر روی قطعه‌ای آهنی به نام «ساج» که بر روی آتش قرار گرفته گذاشته می‌شود، و آرام پخته می‌شود با توجه به منطقه طعم پخت متفاوت است.
  • قاپاما (به لاتین: Ghapama)، قاپاما غذایی ارمنی است که در تعطیلات و اعیاد مختلف خورده می‌شود. برای درست کردن این غذا بعد از شستن کدو قسمت بالای آن را مثل درپوش بریده و داخل آن را خالی می‌کنند. برای پر کردن داخل این کدو از میوه‌های خشکی مثل سیب، آلو، زغال اخته، زردآلو، کشمش و همچنین برنج استفاده می‌شود. بعد از پر کردن کدو آن را در فر می‌گذارند تا زمانی که کدو نرم شود. در هنگام خوردن غذا روی آن شیر یا عسل ریخته می‌شود.[۸۷]

انواع غذاهای گوشتی نیز در داخل تنور پخته می‌شد گوشت اصلی که ارمنیان استفاده می‌کردند از نوع گوشت گوسفند و گاو بوده است. روستائیان گوشت را در داخل ظروفی از جنس مس یا برنج موسوم به «تاباک» نوعی ماهی تابه سرخ می‌کردند. یکی از غذاهای مطلوب و رایج که تاکنون نیز رواج فراوان دارد انواع کباب‌ها بود. ارمنیان از زمان باستان گوشت گوساله و گوسفند را بر روی آتش کباب می‌کردند و برای این کار از شاخ یا تَرکه درختان به عنوان سیخ استفاده می‌شد؛ و بعدها این تَرکه‌ها جای خود را به سیخ فلزی داد. گاهی نیز گوشت کامل دام را در میان سنگ‌های داغ می‌گذاشتند و با همان گونه سنگ‌ها آن را می‌پوشاندند و غذای بسیار لذیذی به نام «خوروو» (به لاتین: khorov) بدست می‌آمد. ارمنیان از دیرباز مواد غذائی خود را برای فصل زمستان کنار می‌گذاشتند و برای این کار تا امروز هم گوشت گوسفند و گوساله، ماهی و پرنده را نمک سود کرده با مهارت ویژه نگهداری می‌کردند. ارمنیان استاد نمک‌سود کردن انواع گوشت هستند. در زبان ارمنی واژه‌ای به صورت «خوزا پوخت» وجود دارد که به معنی گوشت خوک نمک سود شده می‌باشد. ارمنیان اهل واسپوراکان استادان مسلم تهیه کالباس دود داده بودند. انواع کنسرو گوشت برای فصل زمستان تهیه می‌شد که به آن «تهال» می‌گفتند. گوشت پخته گوسفند را در کوزه‌ها قرار داده و در آن را به دقت می‌بستند و در خاک چال می‌کردند.[۸۸][۸۹]

جشن‌های ارمنی

آیین‌های کلیسای رسولی ارمنی و «پاتاراک» (پاتاراک در ارمنی یعنی هدیه و عطا. مراسمی است در کلیسای ارمنی که در آن نان و شراب قرمز را به یادگار جسم و خون مسیح، برای تبرک و پیوند با مسیح به دینداران داده می‌شود) مقدسی که به مناسبت‌های ویژه و در روزهای یکشنبه برگزار می‌شود، مختص جشن‌ها یادبودها و مناسبت‌های گوناگون است. از این دیدگاه، کلیسا روزهای خود را به سه گروه بخش می‌کند:(روزهای جشن، روزهای مقدس و روزهای پرهیز)

جشن‌ها نیز به نوبه خود دارای بخش‌های زیر هستند:(جشن‌های مسیحایی که ویژه رویدادهای زندگی عیسی مسیح است، جشن‌های مریم خدازای مقدس، جشن‌های کلیسایی و جشن‌های ملی و دینی). جشن‌های کلیسای ارمنی مانند:ناخادُناک به معنی پیش جشن، ناواگاتیک، جراگالویتس به معنی چراغ افروزی، سورب دزنوند به معنی جشن میلاد مسیح، جرااُرهْنِک به معنی تبرک آب، مِرِلوتس به معنی یادبود مردگان، مِتس باس به معنی روزه بزرگ، میجینک به معنی میانگان، تساقکازارد (دزاقکازارد) به معنی گل‌آرایی، زادیک، هامبارتسوم به معنی عروج و خاقوق اورهنک به معنی تبرک انگور را نام برد.[۹۰]

جشن‌های مهم کلیسای حواری ارمنی و همچنین از جشن‌های مشترک ایرانیان و ارمنیان است را می‌توان به:وارداوار، ناواسارد، دیاراندآراج و باریگندان را نام برد.

چلیپاسنگ

چلیپاسنگ مربوط به سده سیزدهم میلادی در صومعه هاغارتسین

خاچکار از دو واژه «خاچ» به زبان ارمنی به معنی صلیب و «کار» به معنی سنگ است. اغلب این سنگ خاچکارها با نقش‌های تزیینی و نگاره‌های هنری زمان خود همراه بودند. در سده‌های بعد، به خصوص در دورهٔ آغازین سده‌های میانی نقش‌های تزیینی از نظر طرح و مضمون تنوع بیشتری یافتند. در دوران اولیهٔ مسیحیت، بر مبنای سنت تصلیب مسیح صلیب کاربرد وسیع پیدا کرد و به منزلهٔ نشان مقدس نماد آرمان‌های دیانت نو شد. حجاری صلیب که در آغاز به شکل صلیب سنگی مشابه صلیب چوبی یا به صورت نقش صلیب با بازوهای مساوی درون دایرهٔ محیطی بود، در طول دهه‌ها و حتی سده‌ها (سده‌های ۴–۶ میلادی) مضمون تزیینی غالب در ارمنستان بود. خاچکارهای نیمهٔ دوم سدهٔ نهم میلادی با رویهٔ مستطیل که بر پایهٔ سنگی استوار است و رویهٔ آن رو به جنوب است، صلیبی بر آن کنده کاری شده و پیرامون آن آرایه‌هایی از اشکال هندسی و تصاویر گیاهان وجود دارد و حاشیه‌ای از نقش‌های تزیینی همهٔ اینها را فرا می‌گیرد.[۷۷]

به این ترتیب، ویژگی‌های مهم چلیپاسنگ‌ها را می‌توان چنین برشمرد: چلیپاسنگ همانند آثار یادبود سنگی پیش از خود دارای یک پایهٔ سنگی است که روی آن تخته سنگی با تناسب‌های ویژه می‌نشیند. نسبت بلندی تخته سنگ به پهنای آن دو برابر و بیشتر است. مرکز تخته سنگ جایگاه نقش چلیپاست که روی یک ترنج نقش دار یا آرایهٔ پله‌ای قرار می‌گیرد. همهٔ اینها در یک قاب مستطیلی مرکب از نقش‌های درهم بافته بسیار متنوع جای گرفته‌اند که جزییات هنری اثر را در برمی گیرد. قسمت بالای تخته سنگ، با آرایهٔ متفاوتی از قاب مستطیلی جدا می‌شود و برای هدف دیگری اختصاص می‌یابد. در میان آرایه‌های به هم پیچیده و در هم بافته، نوشتار اصلی چلیپاسنگ حجاری می‌شود یا آرایه‌های دیگر در آن جای می‌گیرند. اغلب تمثال‌های مسطح یا حتی برجسته حجاری می‌شوند که در بیشتر موارد معرف خداوند، عیسی مسیح، مریم مقدس، قدیسان اثر هستند. در آثار برتر رویهٔ پایه‌ها نیز پرداخت و حجاری شده است و سطوح خالی آنها برای ثبت یادبودها به کار گرفته می‌شوند.[۹۱]

ورزش

لئون آرونیان نفر پنجم برترین شطرنج بازان جهان

مدال‌های ارمنستان در بازی‌های المپیک تابستانی

بازی‌ها ورزشکاران طلا نقره برنز مجموع رتبه
۱۹۸۸–۱۹۵۲
به عنوان بخشی از اتحاد شوروی (URS)
۱۹۹۶ آتلانتا ۳۲ ۱ ۱ ۰ ۲ ۴۵
۲۰۰۰ سیدنی ۲۵ ۰ ۰ ۱ ۱ ۷۱
۲۰۰۴ آتن ۱۸ ۰ ۰ ۰ ۰ -
۲۰۰۸ پکن ۲۵ ۰ ۰ ۶ ۶ ۷۸
۲۰۱۲ لندن ۲۵ ۰ ۱ ۲ ۳ ۶۰
۲۰۱۶ ریو دوژانیرو ۳۳ ۱ ۳ ۰ ۴ ۳۶
۲۰۲۰ توکیو -
مجموع ۲ ۵ ۹ ۱۶ ۸۶

رسانه

جستارهای وابسته

پانویس

  1. Campbell, George L.; King, Gareth (2013). Compendium of the World's Languages (3rd ed.). New York: Routledge. p. 115. ISBN 978-1-136-25846-6. ...Eastern Armenian is the written and spoken language of the Republic of Armenia. 
  2. Dalby, Andrew (1998). Dictionary of Languages: The Definitive Reference to More Than 400 Languages. New York: Columbia University Press. p. 36. ISBN 978-0-231-11568-1. ...Eastern Armenian of the Present Republic of Armenia... 
  3. Asatryan, Garnik; Arakelova, Victoria (Yerevan 2002). The Ethnic Minorities in Armenia. Part of the Organization for Security and Co-operation in Europe. Archived copy at WebCite (16 April 2010).
  4. "National Assembly of the Republic of Armenia – Official Web Site – parliament.am". 
  5. David Marshall Lang. Armenia: Cradle of Civilization. London: Allen and Unwin, 1970, p. 114. ISBN: 0-04-956007-7.
  6. Redgate, Anna Elizabeth. The Armenians. Cornwall: Blackwell, 1998, pp. 16–19, 23, 25, 26 (map), 30–32, 38, 43 ISBN 0-631-22037-2.
  7. Redgate, A. E. (2000). The Armenians (Reprint ed.). Oxford: Blackwell. p. 5. ISBN 0-631-22037-2. However, the most easily identifiable ancestors of the later Armenian nation are the Urartians. 
  8. de Laet, Sigfried J.; Herrmann, Joachim, eds. (1996). History of Humanity: From the seventh century B.C. to the seventh century A.D. (1st ed.). London: Routledge. p. 128. ISBN 9789231028120. The ruler of the part known as Greater Armenia, Artaxias (Artashes), the founder of a new dynasty, managed to unite the country... 
  9. Encyclopedia Americana: Ankara to Azusa. Scholastic Corporation. 2005. p. 393. It was named for Artaxias, a general of Antiochus the Great, who founded the kingdom of Armenia about 190 B.C. 
  10. «The World Factbook - CIA». 
  11. "The World Fact Book – Armenia". Central Intelligence Agency. Archived from the original on 19 July 2010. Retrieved 2010-07-17. 
  12. The population of Armenia as of 1 فوریه 2016
  13. "Statistical Service of Armenia". Armstat. Retrieved 20 February 2014. 
  14. "Armenia Population". countrymeters.info. 
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ ۱۵٫۲ ۱۵٫۳ "Report for Selected Countries and Subjects". World Economic Outlook Database, April 2016. International Monetary Fund. April 2016. Retrieved 12 May 2016. 
  16. Vahan Kurkjian, "History of Armenia", Michigan, 1968, History of Armenia by Vahan Kurkjian; Armenian Soviet Encyclopedia, v. 12, Yerevan 1987; Artak Movsisyan, "Sacred Highland: Armenia in the spiritual conception of the Near East", Yerevan, 2000; Martiros Kavoukjian, "The Genesis of Armenian People", Montreal, 1982
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ The Armenians: From Kings And Priests to Merchants And Commissars
  18. Movses Khorenatsi, History of Armenia. Ed. by G. Sargsyan. Yerevan: Hayastan, 1997, p. 83, 286
  19. فرشید ابراهیم پور. «نگاهی به تاریخ ارمنستان و بررسی به پاخاستن دودمان کهن باگرادونی». فصلنامه فرهنگی پیمان، شماره ۶۲ - سال شانزدهم - زمستان ۱۳۹۱. 
  20. ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۷، صفحه ۶۷۶ تا ۷۰۲. ارمنستان
  21. دانشگاه فرانکفورت آلمان. “Old Persian Corpus, Part No. 8, Text: DB1.”. http://titus.uni-frankfurt.de. 
  22. پیوتروفسکی، بوریس. تمدن اورارتو، بخش اول: پادشاهی وان، اورارتو. تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور پژوهشکده باستان‌شناسی، ۱۳۸۳. صفحهٔ ۴۶۸. 
  23. خداوردیان، ک.س. ارمنستان از دوران ماقبل تاریخ تا سده هجدهم
  24. Armenian Sebastia/sivas And Lesser Armenia (Ucla Armenian History and Culture Series. Historic Armenian Cities and Provinces)
  25. The Armenian Question in the Ottoman Empire
  26. Treaty of Sèvres,Armenian National Institute
  27. Nation Shapes: The Story behind the World's Borders
  28. گیو آقاسی و الکساندر پادماگریان، تاریخ اجتماعی و سیاسی ارامنه، صفحهٔ ۱۹
  29. عزالدین علی ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ترجمه ابوالقاسم حالت و عباس خلیلی
  30. Geography of Travel & Tourism,By Lloyd E. Hudman, Richard H. Jackson
  31. National Geographic Learning's Visual Geography of Travel and Tourism,By Jan van Harssel, Richard H Jackson, Lloyd E. Hudman
  32. Southern Caucasia، britannica.com.
  33. Armeniya; Hayastan; Hayastani Hanrapetut’yun; Republic of Armenia، britannica.com.
  34. Caucasia; Caucasus Mountains; Kavkaz; Kavkazsky Mountains، britannica.com.
  35. Climate impact on agroeconomy in semiarid regionof Armenia,Ani Melkonyan P.h.D • Malcolm O. Asadoorian P.h.D.
  36. weatheronline.co.uk,Armenia,Temperatures
  37. Reducing the Vulnerability of Armenia's Agricultural Systems to Climate
  38. ۳۸٫۰ ۳۸٫۱ Nicholas Holding, Deirdre Holding. "Armenia: With Nagorno Karabagh"
  39. "ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՄՇՏԱԿԱՆ ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ ԹՎԱՔԱՆԱԿԸ 2015թ. ՀՈՒԼԻՍԻ 1-ի ԴՐՈՒԹՅԱՄԲ,". 
  40. تورج خسروی. «آرایش احزاب و رقابت‌های سیاسی در آستانهٔ پنجمین انتخابات مجلس ملی ارمنستان». فصلنامه فرهنگی پیمان، شماره ۵۹ - سال پانزدهم - بهار ۱۳۹۱. 
  41. تغییر ساختار سیاسی ارمنستان از ریاست جمهوری به پارلمانی، تلاش برای اصلاحات قانون اساسی.
  42. تعاملات و تشابهات فرهنگی بین ایران و ارمنستان از دیرباز تاکنون، نویسنده:دکتر لینا ملکمیان
  43. Simmons, Mary Kate (published 1996). Unrepresented Nations And Peoples Organization: Yearbook 1995. Martinus Nijhoff Publishers. p. 137. ISBN: 90-411-0223-X
  44. هراند پاسدرماجیان. «تاریخ ارمنستان». نشر تاریخ ایران، ۱۳۶۶ خورشیدی. 
  45. "Economy of Armenia". Wikipedia, the free encyclopedia. 
  46. "Western Donors Laud Economic Growth in Armenia". Eurasianet. 
  47. Background Notes: Central Europe, February, 2011. U.S. Department of State. March 2011. ISBN 978-1-59243-124-3. 
  48. ۴۸٫۰ ۴۸٫۱ Grigorian, Dr. David. "FPC Briefing: Armenia’s Economy since Independence1". Retrieved 30 October 2015. 
  49. the mineral industry of armenia in 2010
  50. وضعیت بخش معدن ارمنستان در سال ۲۰۱۰
  51. Tourism boosts in Armenia 05/02/2010 panorama.am
  52. "Lake Sevan: Experience and Lessons Learne Brief"
  53. Southern Armenia Jermuk
  54. “Armenian world is a paradise, and its crown is Jermuk” – William Saroyan
  55. Stokes, Jamie, ed. (2009). "Armenians". Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East. Infobase Publishing. p. 62. ISBN 978-1-4381-2676-0. Despite the dearth of surviving pre-Christian architecture, several sites have allowed archaeologists to learn something about the general pattern of pre-Christian building in Armenia. The most important of these is the site at Garni... 
  56. Mkrtchyan, Satenik (2014). "Construting national identities through general education: Religion in Armenian schools". In Agadjanian, Alexander; Jödicke, Ansgar; van der Zweerde, Evert. Religion, Nation and Democracy in the South Caucasus. Routledge. p. 157. ISBN 978-1-317-69157-0. One can always find the pre-Christian Garni Temple amongst these... 
  57. "Temple of Garni". دانشگاه ایالتی کالیفرنیا در فرزنو Armenian Studies Program. It was restored in the 1970s and has the distinction of being the only Greco-Roman temple standing above ground in the entire Soviet Union. 
  58. Mesrop Mashtots Institute of Ancient Manuscripts
  59. Hansen, Randall. Immigration and asylum: from 1900 to the present. p. 13. 
  60. آرپی در نرسسیان، ارمنیان، ترجمه مسعود رجب نیا، انتشارات مرکز اسناد فرهنگی آسیا، تهران، ۱۳۵۷، صفحهٔ ۷۲
  61. "Abich's geognostische Wanderungen durch den Kaukasus und zum Ararat". 
  62. "Monseigneur Malachia ORMANIAN,L'Eglise arménienne". 
  63. "Jurgis Baltrusaitis Les études sur l'art médiéval en Géorgie et en Arménie". 
  64. تاریخ کلیسای ارمنی، نگارش دکتر ادیک باغداساریان، صفحه:۲۷
  65. دکتر مهران شیراوند. «تعاملات تاریخی و فرهنگی ایران و ارمنستان از عصر کهن تا کنون». فصلنامه فرهنگی پیمان، شماره ۵۸ - سال پانزدهم - زمستان ۱۳۹۰. 
  66. احمد نوری‌زاده. تاریخ و فرهنگ ارمنستان، و کتاب:صد سال شعر ارمنی (از اواخر قرن نوزدهم تا اواخر قرن بیستم). صفحه:۶۷
  67. احمد نوری‌زاده. تاریخ و فرهنگ ارمنستان، و کتاب:صد سال شعر ارمنی (از اواخر قرن نوزدهم تا اواخر قرن بیستم). صفحه:۸۰
  68. ۶۸٫۰ ۶۸٫۱ ۶۸٫۲ اشتراکات اساطیری و باورها در منابع ایرانی و ارمنی صفحه ۷۳ تا ۷۵
  69. The Costumes of Armenian Women
  70. نگرشی بر پوشاک سنتی ارامنه، نویسنده:ادیک باغداساریان، ماهنامه آراکس، سال نهم شماره ۷۵ آبان ماه ۱۳۷۴
  71. Encyclopedia of National Dress: Traditional Clothing Around the World
  72. زویا خاچاطور. «پوشاک ارمنیان فریدن». فصلنامه فرهنگی پیمان، شماره ۴۳ - سال یازدهم - بهار ۱۳۸۷. 
  73. ۷۳٫۰ ۷۳٫۱ صد سال شعر ارمنی (از اواخر قرن نوزدهم تا اواخر قرن بیستم).
  74. احمد نوری‌زاده. تاریخ و فرهنگ ارمنستان، تهران: چشمه، ۱۳۷۶، شابک:۷–۲۲۰–۳۶۲–۹۶۴–۹۷۸
  75. تاریخ ادبیات ارمنی، فصلنامه آپاگا شماره ۴۲، ترجمه و تألیف ادیک باغداساریان
  76. (کوسان) یا (گوسان) در زبان پهلوی به معنی (خنیاگر) است. این واژه پس از به عاریت گرفته شدن در زبان ارمنی، وارد زبان گرجی شده و (مگوسان) تلفظ می‌شود. دکتر محمد معین اصل این کلمه را پارتی و به معنای موسیقی دان و خنیاگر دانسته است.
  77. ۷۷٫۰ ۷۷٫۱ Les Arts arméniens Jean-Michel Thierry; Patrick Donabédian Published by Citadelle & Mazenod - 1989
  78. Strzygowski, Josef. The architecture of the Armenians and Europe. pp. 604–605. 
  79. Charles Texier, Félix Marie. Description of Armenia, Persia and Mesopotamia. p. 100. 
  80. L'Art chrétien primitif et l'art byzantin
  81. Dance Armenia: A collection of Armenian dances as danced at contemporary American-Armenian parties. 2nd Edition. Folk Arts Center of New England, Inc. , 1978
  82. "Gary and Susan Lind-Sinanian". phantomranch.net. 
  83. "Volkmar Gantzhorn. The Christian - Oriental Carpet (Armenian)". Yerevan, History Museum of Armenia. 
  84. "Vahan Kurkjian, "History of Armenia". Michigan, 1968. 
  85. "Kristapor Kushnaryan. Armenian Monodic Music: The history and theory". Ankyunacar Publishing 2016. 
  86. Armenian Food: Fact, Fiction & Folklore, Irina Petrosian and David Underwood
  87. Irina Petrosian; David Underwood (2006). Armenian Food: Fact, Fiction & Folklore. Lulu.com. pp. 120–. ISBN 978-1-4116-9865-9. 
  88. "Armenian cuisine - a real treat for any gourmet". advantour.com. 
  89. "About Armenian Food Introduction to Food and Eating". tacentral.com. 
  90. مانوکیان، آرداک. جشن‌های کلیسای ارمنی. تهران: نائیری، ۱۳۸۹. 
  91. چلیپاسنگ یا خاچکار، نویسنده: باگرات اولوبابیان، فصلنامه فرهنگی پیمان - شماره ۳۳ - سال نهم - پاییز ۱۳۸۴.

منابع

  • عنایت‌الله، رضا. ارمنستان. تهران: دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۷، صفحه ۶۷۶ تا ۷۰۲. 
  • پاسدرماجیان، هراند. تاریخ ارمنستان. تهران: انتشارات زرین، ۱۳۷۷. ۵۵۶ صفحه. 
  • خداوردیان، ک. س. ارمنستان از دوران ماقبل تاریخ تا سده هجدهم. تهران: آ. گرمانیک، ۱۳۶۰. جلد اول و دوم. 
  • نوری‌زاده، احمد. تاریخ و فرهنگ ارمنستان. تهران: چشمه، ۱۳۷۶. ۶۴۸ صفحه. 
  • نوری‌زاده، احمد. صد سال شعر ارمنی (از اواخر قرن نوزدهم تا اواخر قرن بیستم). تهران: چشمه، ۱۳۶۹. ۱۱۵۴ صفحه. 
  • در نرسسیان، آرپی. ارمنیان. تهران: مرکز اسناد فرهنگی آسیا، ۱۳۵۷. ۲۱۸ صفحه. 
  • باغداساریان، ادیک. تاریخ کلیسای ارمنی. تهران: آ. گرمانیک، ۱۳۸۰. ۲۲۰ صفحه. 
  • مانوکیان، آرداک. خصوصیات سازمان اداری کلیسای ارمنی. تهران: نائیری، ۱۳۶۱. ۲۳ صفحه. 
  • شیراوند، مهران. تعاملات تاریخی و فرهنگی ایران و ارمنستان از عصر کهن تا کنون. تهران: فصلنامه فرهنگی پیمان، زمستان ۱۳۹۰. شماره ۵۸ - سال پانزدهم. 
  • آیوازیان، ماریا. اشتراکات اساطیری و باورها در منابع ایرانی و ارمنی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۹۱. ۲۸۲ صفحه. 
  • خاچاطور، زویا. پوشاک ارمنیان فریدن. تهران: فصلنامه فرهنگی پیمان، شماره ۴۳ - سال یازدهم - بهار ۱۳۸۷. 
  • باغداساریان، ادیک. نگرشی بر پوشاک سنتی ارامنه. تهران: ماهنامه آراکس، سال نهم شماره ۷۵ آبان ماه ۱۳۷۴. 
  • باغداساریان، ادیک. تاریخ ادبیات ارمنی. تهران: فصلنامه آپاگا، شماره ۴۲. 
  • اولوبابیان، باگرات. چلیپاسنگ یا خاچکار. تهران: فصلنامه فرهنگی پیمان، شماره ۳۳. 
  • مانوکیان، آرداک. جشن‌های کلیسای ارمنی. تهران: نائیری، ۱۳۸۹. 
  • پیوتروفسکی، بوریس. تمدن اورارتو، بخش اول: پادشاهی وان، اورارتو. تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور پژوهشکده باستان‌شناسی، ۱۳۸۳. صفحهٔ ۴۶۸. 
  • ابراهیم پور، فرشید. نگاهی به تاریخ ارمنستان و بررسی به پاخاستن دودمان کهن باگرادونی. تهران: فصلنامه فرهنگی پیمان، شماره ۶۲ - سال شانزدهم - زمستان ۱۳۹۱. 
  • ملکمیان، لینا. تعاملات و تشابهات فرهنگی بین ایران و ارمنستان از دیرباز تاکنون. تهران: نائیری، تابستان ۱۳۸۹. 
  • خسروی، تورج. آرایش احزاب و رقابت‌های سیاسی در آستانهٔ پنجمین انتخابات مجلس ملی ارمنستان. تهران: فصلنامه فرهنگی پیمان، شماره ۵۹ - سال پانزدهم - بهار ۱۳۹۱. 

پیوند به بیرون

در پروژه‌های خواهر می‌توانید در مورد ارمنستان اطلاعات بیشتری بیابید.


Search Wiktionary در میان واژه‌ها از ویکی‌واژه
Search Commons در میان تصویرها و رسانه‌ها از ویکی‌انبار
Search Wikivoyage

در میان سفرنامه‌ها از ویکی‌سفر

Coordinates: 40°N 45°E / 40°N 45°E / 40; 45

Republic of Armenia
Հայաստանի Հանրապետություն
Hayastani Hanrapetut’yun  (Armenian)
Anthem: 
Մեր Հայրենիք
Mer Hayrenik
"Our Fatherland"
Location of Armenia
Capital
and largest city
Yerevan
40°11′N 44°31′E / 40.183°N 44.517°E / 40.183; 44.517
Official languages Armenian[1]
Recognised national languages Armenian, Assyrian, Greek, Kurdish and Russian
Spoken and written language Eastern Armenian[2][3]
Official script Armenian alphabeta
Ethnic groups (2011)
Religion (2011)
Demonym Armenian
Government Unitary semi-presidential republic[7][8][9]
Serzh Sargsyan
Ara Babloyan
Karen Karapetyan
Legislature National Assembly
Formation and independence
• Traditional date
2492 BC
1500–1290 BC
14th century–1190 BC
860–590 BC
6th century BC
190 BC[14]
52–428
885–1045
1198–1375

28 May 1918
• Independence from Soviet Union
23 August 1990b
21 September 1991c
26 December 1991d
Area
• Total
29,743 km2 (11,484 sq mi) (138th)
• Water (%)
4.71[15]
Population
• 2016 estimate
2,924,816[16]
• 2011 census
Decrease 3,018,854[17][18] (134th)
• Density
101.5/km2 (262.9/sq mi) (99th)
GDP (PPP) 2016 estimate
• Total
$26.560 billion[19]
• Per capita
$8,881[19]
GDP (nominal) 2016 estimate
• Total
$10.754 billion[19]
• Per capita
$3,595[19]
Gini (2013) 31.5[20]
medium
HDI (2015) Increase 0.743[21]
high · 84th
Currency Dram (֏) (AMD)
Time zone AMT (UTC+4)
Drives on the right
Calling code +374
Patron saint St. Gregory
ISO 3166 code AM
Internet TLD .am .հայ
  1. Reformed orthography.[22]
  2. Declared sovereignty.
  3. Declared independence via an Referendum
  4. Independence was officially widely recognized after the dissolution of the Soviet Union. The current constitution was adopted on 5 July 1995.

Armenia (/ɑːrˈmniə/ (About this sound listen), /-ˈmnjə/;[23] Armenian: Հայաստան, translit. Hayastan, IPA: [hɑjɑsˈtɑn]), officially the Republic of Armenia (Armenian: Հայաստանի Հանրապետություն, translit. Hayastani Hanrapetut'yun, IPA: [hɑjɑstɑˈni hɑnɾɑpɛtutʰˈjun]), is a sovereign state in the South Caucasus region of Eurasia. Located in West Asia[24][25] on the Armenian Highlands, it is bordered by Turkey to the west, Georgia to the north, the de facto independent Republic of Artsakh and Azerbaijan to the east, and Iran and Azerbaijan's exclave of Nakhchivan to the south. The Republic of Armenia constitutes only one-tenth of historical Armenia, most of the rest is currently occupied by Turkey.[26]

Armenia is a unitary, multi-party, democratic nation-state with an ancient cultural heritage. Urartu was established in 860 BC and by the 6th century BC it was replaced by the Satrapy of Armenia. In the 1st century BC the Kingdom of Armenia reached its height under Tigranes the Great. Armenia became the first state in the world to adopt Christianity as its official religion.[27] In between the late 3rd century to early years of the 4th century, the state became the first Christian nation.[28][29][30] The official date of state adoption of Christianity is 301 AD.[31] The ancient Armenian kingdom was split between the Byzantine and Sasanian Empires around the early 5th century. Under the Bagratuni dynasty, the Bagratid Kingdom of Armenia was restored in the 9th century. Declining due to the wars against the Byzantines, the kingdom fell in 1045 and Armenia was soon after invaded by the Seljuk Turks. An Armenian principality and later a kingdom Cilician Armenia was located on the coast of the Mediterranean Sea between the 11th and 14th centuries.

Between the 16th century and 19th century, the traditional Armenian homeland composed of Eastern Armenia and Western Armenia came under the rule of the Ottoman and Iranian empires, repeatedly ruled by either of the two over the centuries. By the 19th century, Eastern Armenia had been conquered by the Russian Empire, while most of the western parts of the traditional Armenian homeland remained under Ottoman rule. During World War I, Armenians living in their ancestral lands in the Ottoman Empire were systematically exterminated in the Armenian Genocide. In 1918, following the Russian Revolution, all non-Russian countries declared their independence after the Russian Empire ceased to exist, leading to the establishment of the First Republic of Armenia. By 1920, the state was incorporated into the Transcaucasian Socialist Federative Soviet Republic, and in 1922 became a founding member of the Soviet Union. In 1936, the Transcaucasian state was dissolved, transforming its constituent states, including the Armenian Soviet Socialist Republic, into full Union republics. The modern Republic of Armenia became independent in 1991 during the dissolution of the Soviet Union.

The Republic of Armenia recognises the Armenian Apostolic Church, the world's oldest national church, as the country's primary religious establishment.[32][33] The unique Armenian alphabet was invented by Mesrop Mashtots in 405 AD.

Armenia is a member of the Eurasian Economic Union, the Council of Europe and the Collective Security Treaty Organization. Armenia supports the de facto independent Republic of Artsakh, which was proclaimed in 1991.

Etymology

The original native Armenian name for the country was Հայք (Hayk’), however it is currently rarely used. The contemporary name Հայաստան (Hayastan) became popular in the Middle Ages by addition of the Persian suffix -stan (place).[citation needed]. However the origins of the name Hayastan trace back to much earlier dates and were first attested in circa 5th century in the works of Agathangelos[34][35], Faustus of Byzantium[36] [37], Ghazar Parpetsi[38], Koryun[39], and Sebeos[40].

The name has traditionally been derived from Hayk (Հայկ), the legendary patriarch of the Armenians and a great-great-grandson of Noah, who, according to the 5th-century AD author Moses of Chorene, defeated the Babylonian king Bel in 2492 BC and established his nation in the Ararat region.[41] The further origin of the name is uncertain. It is also further postulated[42][43] that the name Hay comes from one of the two confederated, Hittite vassal states—the Ḫayaša-Azzi (1600–1200 BC).

The exonym Armenia is attested in the Old Persian Behistun Inscription (515 BC) as Armina (Old Persian a.png Old Persian ra.png Old Persian mi.png Old Persian i.png Old Persian na.png). The ancient Greek terms Ἀρμενία (Armenía) and Ἀρμένιοι (Arménioi, "Armenians") are first mentioned by Hecataeus of Miletus (c. 550 BC – c. 476 BC).[44] Xenophon, a Greek general serving in some of the Persian expeditions, describes many aspects of Armenian village life and hospitality in around 401 BC. He relates that the people spoke a language that to his ear sounded like the language of the Persians.[45] According to the histories of both Moses of Chorene and Michael Chamchian, Armenia derives from the name of Aram, a lineal descendant of Hayk.[46][47] The Table of Nations lists Aram as the son of Shem, to whom the Book of Jubilees attests, "And for Aram there came forth the fourth portion, all the land of Mesopotamia between the Tigris and the Euphrates to the north of the Chaldees to the border of the mountains of Asshur and the land of 'Arara."[48] The lands attested to Aram, in the Book of Jubilees, roughly translate to the Geographical regions of Ancient Armenia. Historian Flavius Josephus states in his Antiquities of the Jews, "Aram had the Aramites, which the Greeks called Syrians;... Of the four sons of Aram, Uz founded Trachonitis and Damascus: this country lies between Palestine and Celesyria. Ul founded Armenia; and Gather the Bactrians; and Mesa the Mesaneans; it is now called Charax Spasini."[49]

Historical Armenia, 150 BC

History

Antiquity

A reconstruction of Herodotus' world map c. 450 BC, with Armenia shown in the centre
The Kingdom of Armenia at its greatest extent under Tigranes the Great, who reigned between 95 and 66 BC

Armenia lies in the highlands surrounding the mountains of Ararat. There is evidence of an early civilisation in Armenia in the Bronze Age and earlier, dating to about 4000 BC. Archaeological surveys in 2010 and 2011 at the Areni-1 cave complex have resulted in the discovery of the world's earliest known leather shoe,[50] skirt,[51] and wine-producing facility.[52]

Several Bronze Age states flourished in the area of Greater Armenia, including the Hittites (at the height of their power), Mitanni (southwestern historical Armenia), and Hayasa-Azzi (1500–1200 BC). The Nairi people (12th to 9th centuries BC) and Urartu (1000–600 BC) successively established their sovereignty over the Armenian Highlands. Each of the aforementioned nations and tribes participated in the ethnogenesis of the Armenians.[53][54][55][56] A large cuneiform lapidary inscription found in Yerevan established that the modern capital of Armenia was founded in the summer of 782 BC by King Argishti I. Yerevan is the world's oldest city to have documented the exact date of its foundation.

During the late 6th century BC, the first geographical entity that was called Armenia by neighbouring populations was established under the Orontid Dynasty within the Achaemenid Empire, as part of the latters' territories. The kingdom became fully sovereign from the sphere of influence of the Seleucid Empire in 190 BC under King Artaxias I and begun the rule of the Artaxiad dynasty. Armenia reached its height between 95 and 66 BC under Tigranes the Great, becoming the most powerful kingdom of its time east of the Roman Republic.

In the next centuries, Armenia was in the Persian Empire's sphere of influence during the reign of Tiridates I, the founder of the Arsacid dynasty of Armenia, which itself was a branch of the Parthian Empire. Throughout its history, the kingdom of Armenia enjoyed both periods of independence and periods of autonomy subject to contemporary empires. Its strategic location between two continents has subjected it to invasions by many peoples, including Assyria (under Ashurbanipal, at around 669–627 BC, the boundaries of Assyria reached as far as Armenia and the Caucasus Mountains),[57] Medes, Achaemenid Empire, Greeks, Parthians, Romans, Sasanian Empire, Byzantine Empire, Arabs, Seljuk Empire, Mongols, Ottoman Empire, the successive Safavid, Afsharid, and Qajar dynasties of Iran, and the Russians.

The pagan Garni Temple, probably built in the first century, is the only "Greco-Roman colonnaded building" in the post-Soviet states.[58]

Religion in ancient Armenia was historically related to a set of beliefs which, in Persia, led to the emergence of Zoroastrianism. It particularly focused on the worship of Mithra and also included a pantheon of gods such as Aramazd, Vahagn, Anahit, and Astghik. The country used the solar Armenian calendar, which consisted of 12 months.

Christianity spread into the country as early as AD 40. Tiridates III of Armenia (238–314) made Christianity the state religion in 301,[59][60] partly, in defiance of the Sasanian Empire, it seems,[61] becoming the first officially Christian state, ten years before the Roman Empire granted Christianity an official toleration under Galerius, and 36 years before Constantine the Great was baptised. Prior to this, during the latter part of the Parthian period, Armenia was a predominantly Zoroastrian.[61]

After the fall of the Kingdom of Armenia in 428, most of Armenia was incorporated as a marzpanate within the Sasanian Empire. Following the Battle of Avarayr in 451, Christian Armenians maintained their religion and Armenia gained autonomy.

Middle Ages

The Etchmiadzin Cathedral, Armenia's Mother Church traditionally dated 303 AD, is considered the oldest cathedral in the world.[62][63][64]

After the Sasanian period (428–636), Armenia emerged as Arminiya, an autonomous principality under the Umayyad Caliphate, reuniting Armenian lands previously taken by the Byzantine Empire as well. The principality was ruled by the Prince of Armenia, and recognised by the Caliph and the Byzantine Emperor. It was part of the administrative division/emirate Arminiya created by the Arabs, which also included parts of Georgia and Caucasian Albania, and had its centre in the Armenian city, Dvin. Arminiya lasted until 884, when it regained its independence from the weakened Abbasid Caliphate under Ashot I of Armenia.

The reemergent Armenian kingdom was ruled by the Bagratuni dynasty and lasted until 1045. In time, several areas of the Bagratid Armenia separated as independent kingdoms and principalities such as the Kingdom of Vaspurakan ruled by the House of Artsruni in the south, Kingdom of Syunik in the east, or Kingdom of Artsakh on the territory of modern Nagorno-Karabakh, while still recognising the supremacy of the Bagratid kings.

The Armenian Kingdom of Cilicia, 1198–1375

In 1045, the Byzantine Empire conquered Bagratid Armenia. Soon, the other Armenian states fell under Byzantine control as well. The Byzantine rule was short lived, as in 1071 the Seljuk Empire defeated the Byzantines and conquered Armenia at the Battle of Manzikert, establishing the Seljuk Empire.[65] To escape death or servitude at the hands of those who had assassinated his relative, Gagik II of Armenia, King of Ani, an Armenian named Ruben I, Prince of Armenia, went with some of his countrymen into the gorges of the Taurus Mountains and then into Tarsus of Cilicia. The Byzantine governor of the palace gave them shelter where the Armenian Kingdom of Cilicia was eventually established on 6 January 1198 under Leo I, King of Armenia, a descendant of Prince Ruben.

Cilicia was a strong ally of the European Crusaders, and saw itself as a bastion of Christendom in the East. Cilicia's significance in Armenian history and statehood is also attested by the transfer of the seat of the Catholicos of the Armenian Apostolic Church, the spiritual leader of the Armenian people, to the region.

The Seljuk Empire soon started to collapse. In the early 12th century, Armenian princes of the Zakarid family drove out the Seljuk Turks and established a semi-independent principality in northern and eastern Armenia known as Zakarid Armenia, which lasted under the patronage of the Georgian Kingdom. The Orbelian Dynasty shared control with the Zakarids in various parts of the country, especially in Syunik and Vayots Dzor, while the House of Hasan-Jalalyan controlled provinces of Artsakh and Utik as the Kingdom of Artsakh.

Early Modern era

During the 1230s, the Mongol Empire conquered Zakarid Armenia and then the remainder of Armenia. The Mongolian invasions were soon followed by those of other Central Asian tribes such as the Kara Koyunlu, Timurid dynasty and Ağ Qoyunlu, which continued from the 13th century until the 15th century. After incessant invasions, each bringing destruction to the country, with time Armenia became weakened.

In the 16th century, the Ottoman Empire and the Safavid dynasty of Iran divided Armenia. From the early 16th century, both Western Armenia and Eastern Armenia fell to the Safavid Empire.[66][67] Owing to the century long Turco-Iranian geopolitical rivalry that would last in Western Asia, significant parts of the region were frequently fought over between the two rivalling empires. From the mid 16th century with the Peace of Amasya, and decisively from the first half of the 17th century with the Treaty of Zuhab until the first half of the 19th century,[68] Eastern Armenia was ruled by the successive Safavid, Afsharid and Qajar empires, while Western Armenia remained under Ottoman rule.

From 1604 Abbas I of Iran implemented a "scorched earth" policy in the region to protect his north-western frontier against any invading Ottoman forces, a policy which involved a forced resettlement of masses of Armenians outside of their homelands.[69]

Capture of Erivan fortress by Russian troops in 1827 during the Russo-Persian War (1826–28) by Franz Roubaud

In the 1813 Treaty of Gulistan and the 1828 Treaty of Turkmenchay, following the Russo-Persian War (1804–13) and the Russo-Persian War (1826–28), respectively, the Qajar dynasty of Iran was forced to irrevocably cede Eastern Armenia, consisting of the Erivan and Karabakh Khanates, to Imperial Russia.[70][71]

While Western Armenia still remained under Ottoman rule, the Armenians were granted considerable autonomy within their own enclaves and lived in relative harmony with other groups in the empire (including the ruling Turks). However, as Christians under a strict Muslim social structure, Armenians faced pervasive discrimination. When they began pushing for more rights within the Ottoman Empire, Sultan Abdul Hamid II, in response, organised state-sponsored massacres against the Armenians between 1894 and 1896, resulting in an estimated death toll of 80,000 to 300,000 people. The Hamidian massacres, as they came to be known, gave Hamid international infamy as the "Red Sultan" or "Bloody Sultan."[72] This period is known as Russian Armenia.

During the 1890s, the Armenian Revolutionary Federation, commonly known as Dashnaktsutyun, became active within the Ottoman Empire with the aim of unifying the various small groups in the empire that were advocating for reform and defending Armenian villages from massacres that were widespread in some of the Armenian-populated areas of the empire. Dashnaktsutyun members also formed Armenian fedayi groups that defended Armenian civilians through armed resistance. The Dashnaks also worked for the wider goal of creating a "free, independent and unified" Armenia, although they sometimes set aside this goal in favour of a more realistic approach, such as advocating autonomy.

The Ottoman Empire began to collapse, and in 1908, the Young Turk Revolution overthrew the government of Sultan Hamid. In April 1909, the Adana massacre occurred in the Adana Vilayet of the Ottoman Empire resulting in the deaths of as many as 20,000–30,000 Armenians. The Armenians living in the empire hoped that the Committee of Union and Progress would change their second-class status. Armenian reform package (1914) was presented as a solution by appointing an inspector general over Armenian issues.[73]

World War I and the Armenian Genocide

Armenian Genocide victims in 1915

When World War I broke out leading to confrontation between the Ottoman Empire and the Russian Empire in the Caucasus and Persian Campaigns, the new government in Istanbul began to look on the Armenians with distrust and suspicion. This was because the Imperial Russian Army contained a contingent of Armenian volunteers. On 24 April 1915, Armenian intellectuals were arrested by Ottoman authorities and, with the Tehcir Law (29 May 1915), eventually a large proportion of Armenians living in Anatolia perished in what has become known as the Armenian Genocide.

The genocide was implemented in two phases: the wholesale killing of the able-bodied male population through massacre and subjection of army conscripts to forced labour, followed by the deportation of women, children, the elderly and infirm on death marches leading to the Syrian desert. Driven forward by military escorts, the deportees were deprived of food and water and subjected to periodic robbery, rape, and massacre.[74][75] There was local Armenian resistance in the region, developed against the activities of the Ottoman Empire. The events of 1915 to 1917 are regarded by Armenians and the vast majority of Western historians to have been state-sponsored mass killings, or genocide.[76]

Turkish authorities deny the genocide took place to this day. The Armenian Genocide is acknowledged to have been one of the first modern genocides.[77][78] According to the research conducted by Arnold J. Toynbee, an estimated 600,000 Armenians died during deportation from 1915–16. This figure, however, accounts for solely the first year of the Genocide and does not take into account those who died or were killed after the report was compiled on 24 May 1916.[79] The International Association of Genocide Scholars places the death toll at "more than a million".[80] The total number of people killed has been most widely estimated at between 1 and 1.5 million.[81]

Armenia and the Armenian diaspora have been campaigning for official recognition of the events as genocide for over 30 years. These events are traditionally commemorated yearly on 24 April, the Armenian Martyr Day, or the Day of the Armenian Genocide.

First Republic of Armenia

The Government house of the First Republic of Armenia (1918–1920)

Although the Russian Caucasus Army of Imperial forces commanded by Nikolai Yudenich and Armenians in volunteer units and Armenian militia led by Andranik Ozanian and Tovmas Nazarbekian succeeded in gaining most of Ottoman Armenia during World War I, their gains were lost with the Bolshevik Revolution of 1917.[citation needed] At the time, Russian-controlled Eastern Armenia, Georgia, and Azerbaijan attempted to bond together in the Transcaucasian Democratic Federative Republic. This federation, however, lasted from only February to May 1918, when all three parties decided to dissolve it. As a result, the Dashnaktsutyun government of Eastern Armenia declared its independence on 28 May as the First Republic of Armenia under the leadership of Aram Manukian.

The First Republic's short-lived independence was fraught with war, territorial disputes, and a mass influx of refugees from Ottoman Armenia, bringing with them disease and starvation. The Entente Powers, appalled by the actions of the Ottoman government, sought to help the newly founded Armenian state through relief funds and other forms of support.

At the end of the war, the victorious powers sought to divide up the Ottoman Empire. Signed between the Allied and Associated Powers and Ottoman Empire at Sèvres on 10 August 1920, the Treaty of Sèvres promised to maintain the existence of the Armenian republic and to attach the former territories of Ottoman Armenia to it. Because the new borders of Armenia were to be drawn by United States President Woodrow Wilson, Ottoman Armenia was also referred to as "Wilsonian Armenia." In addition, just days prior, on 5 August 1920, Mihran Damadian of the Armenian National Union, the de facto Armenian administration in Cilicia, declared the independence of Cilicia as an Armenian autonomous republic under French protectorate.[82]

There was even consideration of possibly making Armenia a mandate under the protection of the United States. The treaty, however, was rejected by the Turkish National Movement, and never came into effect. The movement used the treaty as the occasion to declare itself the rightful government of Turkey, replacing the monarchy based in Istanbul with a republic based in Ankara.

Advance of the 11th Red Army into the city of Yerevan

In 1920, Turkish nationalist forces invaded the fledgling Armenian republic from the east. Turkish forces under the command of Kazım Karabekir captured Armenian territories that Russia had annexed in the aftermath of the 1877–1878 Russo-Turkish War and occupied the old city of Alexandropol (present-day Gyumri). The violent conflict finally concluded with the Treaty of Alexandropol on 2 December 1920. The treaty forced Armenia to disarm most of its military forces, cede all former Ottoman territory granted to it by the Treaty of Sèvres, and to give up all the "Wilsonian Armenia" granted to it at the Sèvres treaty. Simultaneously, the Soviet Eleventh Army, under the command of Grigoriy Ordzhonikidze, invaded Armenia at Karavansarai (present-day Ijevan) on 29 November. By 4 December, Ordzhonikidze's forces entered Yerevan and the short-lived Armenian republic collapsed.

After the fall of the republic, the February Uprising soon took place in 1921, and led to the establishment of the Republic of Mountainous Armenia by Armenian forces under command of Garegin Nzhdeh on 26 April, which fought off both Soviet and Turkish intrusions in the Zangezur region of southern Armenia. After Soviet agreements to include the Syunik Province in Armenia's borders, the rebellion ended and the Red Army took control of the region on 13 July.

Soviet Armenia

The coat of arms of Soviet Armenia depicting Mount Ararat in the centre

Armenia was annexed by Bolshevist Russia and along with Georgia and Azerbaijan, it was incorporated into the Soviet Union as part of the Transcaucasian SFSR (TSFSR) on 4 March 1922.[83][84] With this annexation, the Treaty of Alexandropol was superseded by the Turkish-Soviet Treaty of Kars. In the agreement, Turkey allowed the Soviet Union to assume control over Adjara with the port city of Batumi in return for sovereignty over the cities of Kars, Ardahan, and Iğdır, all of which were part of Russian Armenia.[83][84]

The TSFSR existed from 1922 to 1936, when it was divided up into three separate entities (Armenian SSR, Azerbaijan SSR, and Georgian SSR). Armenians enjoyed a period of relative stability under Soviet rule. They received medicine, food, and other provisions from Moscow, and communist rule proved to be a soothing balm in contrast to the turbulent final years of the Ottoman Empire. The situation was difficult for the church, which struggled under Soviet rule. After the death of Vladimir Lenin, Joseph Stalin took the reins of power and began an era of renewed fear and terror for Armenians.[85]

Armenia was not the scene of any battles in World War II. An estimated 500,000 Armenians (nearly a third of the population) served in the military during the war, and 175,000 died.[86]

Fears decreased when Stalin died in 1953 and Nikita Khruschev emerged as the Soviet Union's new leader. Soon, life in Soviet Armenia began to see rapid improvement. The church, which suffered greatly under Stalin, was revived when Catholicos Vazgen I assumed the duties of his office in 1955. In 1967, a memorial to the victims of the Armenian Genocide was built at the Tsitsernakaberd hill above the Hrazdan gorge in Yerevan. This occurred after mass demonstrations took place on the tragic event's fiftieth anniversary in 1965.

Armenians gather at Theater Square in central Yerevan to claim unification of Nagorno-Karabakh Autonomous Oblast with the Armenian SSR.

During the Gorbachev era of the 1980s, with the reforms of Glasnost and Perestroika, Armenians began to demand better environmental care for their country, opposing the pollution that Soviet-built factories brought. Tensions also developed between Soviet Azerbaijan and its autonomous district of Nagorno-Karabakh, a majority-Armenian region separated by Stalin from Armenia in 1923. About 484,000 Armenians lived in Azerbaijan in 1970.[87] The Armenians of Karabakh demanded unification with Soviet Armenia. Peaceful protests in Yerevan supporting the Karabakh Armenians were met with anti-Armenian pogroms in the Azerbaijani city of Sumgait. Compounding Armenia's problems was a devastating earthquake in 1988 with a moment magnitude of 7.2.[88]

Gorbachev's inability to alleviate any of Armenia's problems created disillusionment among the Armenians and fed a growing hunger for independence. In May 1990, the New Armenian Army (NAA) was established, serving as a defence force separate from the Soviet Red Army. Clashes soon broke out between the NAA and Soviet Internal Security Forces (MVD) troops based in Yerevan when Armenians decided to commemorate the establishment of the 1918 First Republic of Armenia. The violence resulted in the deaths of five Armenians killed in a shootout with the MVD at the railway station. Witnesses there claimed that the MVD used excessive force and that they had instigated the fighting.

Further firefights between Armenian militiamen and Soviet troops occurred in Sovetashen, near the capital and resulted in the deaths of over 26 people, mostly Armenians. The pogrom of Armenians in Baku in January 1990 forced almost all of the 200,000 Armenians in the Azerbaijani capital Baku to flee to Armenia.[89] On 23 August 1990, Armenia declared its sovereignty on its territory. On 17 March 1991, Armenia, along with the Baltic states, Georgia and Moldova, boycotted a nationwide referendum in which 78% of all voters voted for the retention of the Soviet Union in a reformed form.[90]

Restoration of independence

Armenian soldiers during the Nagorno-Karabakh War

On 21 September 1991, Armenia officially declared its independence after the failed August coup in Moscow. Levon Ter-Petrosyan was popularly elected the first President of the newly independent Republic of Armenia on 16 October 1991. He had risen to prominence by leading the Karabakh movement for the unification of the Armenian-populated Nagorno-Karabakh.[91] On 26 December 1991, the Soviet Union ceased to exist and Armenia's independence was recognised.

Ter-Petrosyan led Armenia alongside Defense Minister Vazgen Sargsyan through the Nagorno-Karabakh War with neighbouring Azerbaijan. The initial post-Soviet years were marred by economic difficulties, which had their roots early in the Karabakh conflict when the Azerbaijani Popular Front managed to pressure the Azerbaijan SSR to instigate a railway and air blockade against Armenia. This move effectively crippled Armenia's economy as 85% of its cargo and goods arrived through rail traffic.[91] In 1993, Turkey joined the blockade against Armenia in support of Azerbaijan.[92]

The 21 September 2011 parade in Yerevan, marking the 20th anniversary of Armenia's re-independence

The Karabakh war ended after a Russian-brokered cease-fire was put in place in 1994. The war was a success for the Karabakh Armenian forces who managed to capture 16% of Azerbaijan's internationally recognised territory including Nagorno-Karabakh itself.[93] Since then, Armenia and Azerbaijan have held peace talks, mediated by the Organisation for Security and Co-operation in Europe (OSCE). The status of Karabakh has yet to be determined. The economies of both countries have been hurt in the absence of a complete resolution and Armenia's borders with Turkey and Azerbaijan remain closed. By the time both Azerbaijan and Armenia had finally agreed to a ceasefire in 1994, an estimated 30,000 people had been killed and over a million had been displaced.[94]

As it enters the 21st century, Armenia faces many hardships. It has made a full switch to a market economy. One study ranks it the 41st most "economically free" nation in the world, as of 2014.[95] Its relations with Europe, the Middle East, and the Commonwealth of Independent States have allowed Armenia to increase trade.[96][97] Gas, oil, and other supplies come through two vital routes: Iran and Georgia. Armenia maintains cordial relations with both countries.[98]

Armenia and neighbouring countries

Geography

Armenia is a landlocked country in the geopolitical Transcaucasus (South Caucasus) region, that is located in the Southern Caucasus Mountains and their lowlands between the Black Sea and Caspian Sea, and northeast of the Armenian Highlands. Armenia is bordered on the north by Georgia, the east by Azerbaijan; the south by Iran; and the southwest and west by Turkey. Armenia lies between latitudes 38° and 42° N, and meridians 43° and 47° E.

Topography

Armenia's mountainous and volcanic topography

The Republic of Armenia has a territorial area of 29,743 square kilometres (11,484 sq mi). The terrain is mostly mountainous, with fast flowing rivers, and few forests. The climate is highland continental, which means that Armenia is subjected to hot summers and cold winters. The land rises to 4,090 metres (13,419 feet) above sea level at Mount Aragats, and no point is below 390 metres (1,280 ft) above sea level.[99]

Mount Ararat

Mount Ararat, which was historically part of Armenia, is the highest mountain in the region. Now located in Turkey, but clearly visible from Armenia, it is regarded by the Armenians as a symbol of their land. Because of this, the mountain is present on the Armenian national emblem today.[100][101][102]

Environment

Armenia has established a Ministry of Nature Protection and introduced taxes for air and water pollution and solid-waste disposal, whose revenues are used for environmental protection activities. Waste management in Armenia is underdeveloped, as no waste sorting or recycling takes place at Armenia's 60 landfills.

Despite the availability of abundant renewable energy sources in Armenia (especially hydroelectric and wind power), the Armenian Government is working toward building a new nuclear power plant at Metsamor near Yerevan.[103]

Climate

The climate in Armenia is markedly continental. Summers are dry and sunny, lasting from June to mid-September. The temperature fluctuates between 22 and 36 °C (72 and 97 °F). However, the low humidity level mitigates the effect of high temperatures. Evening breezes blowing down the mountains provide a welcome refreshing and cooling effect. Springs are short, while autumns are long. Autumns are known for their vibrant and colourful foliage.

Winters are quite cold with plenty of snow, with temperatures ranging between −10 and −5 °C (14 and 23 °F). Winter sports enthusiasts enjoy skiing down the hills of Tsakhkadzor, located thirty minutes outside Yerevan. Lake Sevan, nestled up in the Armenian highlands, is the second largest lake in the world relative to its altitude, at 1,900 metres (6,234 ft) above sea level.

Government and politics

Politics of Armenia takes place in a framework of a semi-presidential representative democratic republic. According to the Constitution of Armenia, the President is the head of state and the Prime Minister is the head of government of a multi-party system. Executive power is exercised by the President and the Government. Legislative power is vested in both the Government and the Parliament.[7][8][9]

The unicameral parliament (also called the Azgayin Zhoghov or National Assembly) is controlled by a coalition of four political parties: the conservative Republican party, the Prosperous Armenia party, the Rule of Law party and the Armenian Revolutionary Federation. The main opposition party is Raffi Hovannisian's Heritage party, which favours eventual Armenian membership in the European Union and NATO.

The Armenian government's stated aim is to build a Western-style parliamentary democracy as the basis of its form of government. It has universal suffrage above the age of eighteen.

International observers of Council of Europe and US Department of State have questioned the fairness of Armenia's parliamentary and presidential elections and constitutional referendum since 1995, citing polling deficiencies, lack of co-operation by the Electoral Commission, and poor maintenance of electoral lists and polling places. Freedom House categorised Armenia in its 2008 report as a "Semi-consolidated Authoritarian Regime" (along with Moldova, Kosovo, Kyrgyzstan, and Russia) and ranked Armenia 20th among 29 nations in transition, with a Democracy Score of 5.21 out of 7 (7 represents the lowest democratic progress).[104]

Since 1999, Freedom House's Democracy Score for Armenia has been steadily on the decline (from 4.79 to 5.21).[105] Furthermore, Freedom House ranked Armenia as "partly free" in its 2007 report, though it did not categorise Armenia as an "electoral democracy", indicating an absence of relatively free and competitive elections.[106] However, significant progress seems to have been made and the 2008 Armenian presidential election was hailed as largely democratic by OSCE and Western monitors.[107]

Foreign relations

Armenia presently maintains positive relations with almost every country in the world, with two major exceptions being its immediate neighbours, Turkey and Azerbaijan. Tensions were running high between Armenians and Azerbaijanis during the final years of the Soviet Union. The Nagorno-Karabakh War dominated the region's politics throughout the 1990s.[108] To this day, Armenia's borders with Turkey and Azerbaijan are under severe blockade. In addition, a permanent solution for the Nagorno-Karabakh conflict has not been reached despite the mediation provided by organizations such as the OSCE.

Armenia is a member of more than 40 international organisations, including the United Nations; the Council of Europe; the Asian Development Bank; the Commonwealth of Independent States; the World Trade Organization; World Customs Organization; the Organization of the Black Sea Economic Cooperation; and La Francophonie. It is a member of the CSTO military alliance, and also participates in NATO's Partnership for Peace program.

Turkey also has a long history of poor relations with Armenia over its refusal to acknowledge the Armenian Genocide. Interestingly, Turkey was one of the first countries to recognize the Republic of Armenia (the 3rd republic) after its independence from the USSR in 1991. Despite this, for most of the 20th century and early 21st century, relations remain tense and there are no formal diplomatic relations between the two countries due to Turkey's refusal to establish them for numerous reasons. During the Nagorno-Karabakh War and citing it as the reason, Turkey illegally closed its border with Armenia in 1993. It has not lifted its blockade despite pressure from the powerful Turkish business lobby interested in Armenian markets.[108]

On 10 October 2009, Armenia and Turkey signed protocols on normalisation of relations, which set a timetable for restoring diplomatic ties and reopening their joint border.[109] The ratification of those had to be made in the national parliaments. In Armenia it passed through the legislatively required approval of the Constitutional Court and was sent to parliament for final ratification. The President had made multiple public announcements, both in Armenia and abroad, that as the leader of the political majority of Armenia he assured the ratification of the protocols if Turkey also ratified them. Despite this, the process stopped, as Turkey continuously added more preconditions to its ratification and also "delayed it beyond any reasonable time-period".

Due to its position between two unfriendly neighbours, Armenia has close security ties with Russia. At the request of the government of Armenia, Russia maintains a military base in the city of Gyumri located in Northwestern Armenia.[110] as a deterrent against Turkey.[citation needed] Despite this, Armenia has also been looking toward Euro-Atlantic structures in recent years. It maintains good relations with the United States especially through its Armenian diaspora. According to the US Census Bureau, there are 427,822 Armenians living in the country.[111]

Because of the illicit border blockades by Azerbaijan and Turkey, Armenia continues to maintain solid relations with its southern neighbour Iran especially in the economic sector. Economic projects such a gas pipeline going from Iran to Armenia are being developed.

Russian President Dmitry Medvedev at Armenian Genocide memorial in Yerevan

Armenia is also a member of the Council of Europe, maintaining friendly relations with the European Union, especially with its member states such as France and Greece. A 2005 survey reported that 64% of Armenia's population would be in favour of joining the EU.[112] Several Armenian officials have also expressed the desire for their country to eventually become an EU member state,[113] some[who?] predicting that it will make an official bid for membership in a few years.[citation needed] In 2004 its forces joined KFOR, a NATO-led international force in Kosovo. It is also an observer member of the Eurasian Economic Community and the Non-Aligned Movement.

A former republic of the Soviet Union, Armenia is an emerging democracy and as of 2011 was negotiating with the European Union to become an associate partner. Legally speaking, it has the right to be considered as a prospective EU member provided it meets necessary standards and criteria, although officially such a plan does not exist in Brussels.[114][115][116][117] The Government of Armenia, however, has joined the Customs Union of Belarus, Kazakhstan and Russia[118] and the Eurasian Economic Union.[119][120]

Armenia is included in the European Union's European Neighbourhood Policy (ENP) which aims at bringing the EU and its neighbours closer.

Human rights

Human rights in Armenia tend to be better than those in most former Soviet republics and have drawn closer to acceptable standards, especially economically.[citation needed] Still, there are several considerable problems. Overall, the country is classified "partly free" by Freedom House, which gives it a score of 46, falling two points below Bangladesh and one point above Honduras.[121]

Military

Armenian soldiers at the 2010 Moscow Victory Day Parade

The Armenian Army, Air Force, Air Defence, and Border Guard comprise the four branches of the Armed Forces of the Republic of Armenia. The Armenian military was formed after the collapse of the Soviet Union in 1991 and with the establishment of the Ministry of Defence in 1992. The Commander-in-Chief of the military is the President of Armenia, Serzh Sargsyan. The Ministry of Defence is in charge of political leadership, currently headed by Colonel General Seyran Ohanyan, while military command remains in the hands of the General Staff, headed by the Chief of Staff, who is currently Colonel General Yuri Khatchaturov.

Active forces now number about 81,000 soldiers, with an additional reserve of 32,000 troops. Armenian border guards are in charge of patrolling the country's borders with Georgia and Azerbaijan, while Russian troops continue to monitor its borders with Iran and Turkey. In the case of an attack, Armenia is able to mobilise every able-bodied man between the age of 15 and 59, with military preparedness.

The Treaty on Conventional Armed Forces in Europe, which establishes comprehensive limits on key categories of military equipment, was ratified by the Armenian parliament in July 1992. In March 1993, Armenia signed the multilateral Chemical Weapons Convention, which calls for the eventual elimination of chemical weapons. Armenia acceded to the Nuclear Non-Proliferation Treaty (NPT) as a non-nuclear weapons state in July 1993.

Armenia is member of Collective Security Treaty Organisation (CSTO) along with Belarus, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Russia, Tajikistan and Uzbekistan. It participates in NATO's Partnership for Peace (PiP) program and is in a NATO organisation called Euro-Atlantic Partnership Council (EAPC). Armenia has engaged in a peacekeeping mission in Kosovo as part of non-NATO KFOR troops under Greek command.[122] Armenia also had 46 members of its military peacekeeping forces as a part of the Coalition Forces in Iraq War until October 2008.[123]

Administrative divisions

Armenia is divided into ten provinces (marzer, singular marz), with the city (kaghak) of Yerevan (Երևան) having special administrative status as the country's capital. The chief executive in each of the ten provinces is the marzpet (marz governor), appointed by the government of Armenia. In Yerevan, the chief executive is the mayor, appointed by the president.

Within each province are communities (hamaynkner, singular hamaynk). Each community is self-governing and consists of one or more settlements (bnakavayrer, singular bnakavayr). Settlements are classified as either towns (kaghakner, singular kaghak) or villages (gyugher, singular gyugh). As of 2007, Armenia includes 915 communities, of which 49 are considered urban and 866 are considered rural. The capital, Yerevan, also has the status of a community.[124] Additionally, Yerevan is divided into twelve semi-autonomous districts.

Province Capital Area (km²) Population †
Aragatsotn Արագածոտն Ashtarak Աշտարակ 2,756 132,925
Ararat Արարատ Artashat Արտաշատ 2,090 260,367
Armavir Արմավիր Armavir Արմավիր 1,242 265,770
Gegharkunik   Գեղարքունիք   Gavar Գավառ 5,349 235,075
Kotayk Կոտայք Hrazdan Հրազդան 2,086 254,397
Lori Լոռի Vanadzor Վանաձոր 3,799 235,537
Shirak Շիրակ Gyumri Գյումրի 2,680 251,941
Syunik Սյունիք Kapan Կապան 4,506 141,771
Tavush Տավուշ Ijevan Իջևան 2,704 128,609
Vayots Dzor Վայոց Ձոր Yeghegnadzor   Եղեգնաձոր   2,308 52,324
Yerevan Երևան 223 1,060,138

† 2011 census
Sources: Area and population of provinces.[125]

Economy

The economy relies heavily on investment and support from Armenians abroad.[126] Before independence, Armenia's economy was largely industry-based – chemicals, electronics, machinery, processed food, synthetic rubber, and textile – and highly dependent on outside resources. The republic had developed a modern industrial sector, supplying machine tools, textiles, and other manufactured goods to sister republics in exchange for raw materials and energy.[59] Recently, the Intel Corporation agreed to open a research centre in Armenia, in addition to other technology companies, signalling the growth of the technology industry in Armenia.[127]

Agriculture accounted for less than 20% of both net material product and total employment before the dissolution of the Soviet Union in 1991. After independence, the importance of agriculture in the economy increased markedly, its share at the end of the 1990s rising to more than 30% of GDP and more than 40% of total employment.[128] This increase in the importance of agriculture was attributable to food security needs of the population in the face of uncertainty during the first phases of transition and the collapse of the non-agricultural sectors of the economy in the early 1990s. As the economic situation stabilised and growth resumed, the share of agriculture in GDP dropped to slightly over 20% (2006 data), although the share of agriculture in employment remained more than 40%.[129]

Yerevan is the economic and cultural centre of Armenia.

Armenian mines produce copper, zinc, gold, and lead. The vast majority of energy is produced with fuel imported from Russia, including gas and nuclear fuel (for its one nuclear power plant); the main domestic energy source is hydroelectric. Small deposits of coal, gas, and petroleum exist but have not yet been developed.

Like other newly independent states of the former Soviet Union, Armenia's economy suffers from the breakdown of former Soviet trading patterns. Soviet investment in and support of Armenian industry has virtually disappeared, so that few major enterprises are still able to function. In addition, the effects of the 1988 Spitak earthquake, which killed more than 25,000 people and made 500,000 homeless, are still being felt. The conflict with Azerbaijan over Nagorno-Karabakh has not been resolved. The closure of Azerbaijani and Turkish borders has devastated the economy, because Armenia depends on outside supplies of energy and most raw materials. Land routes through Georgia and Iran are inadequate or unreliable. The GDP fell nearly 60% between 1989 and 1993, but then resumed robust growth.[128] The national currency, the dram, suffered hyperinflation for the first years after its introduction in 1993.

Nevertheless, the government was able to make wide-ranging economic reforms that paid off in dramatically lower inflation and steady growth. The 1994 cease-fire in the Nagorno-Karabakh conflict has also helped the economy. Armenia has had strong economic growth since 1995, building on the turnaround that began the previous year, and inflation has been negligible for the past several years. New sectors, such as precious-stone processing and jewellery making, information and communication technology, and even tourism are beginning to supplement more traditional sectors of the economy, such as agriculture.

New buildings in the Ajapnyak District of Yerevan

This steady economic progress has earned Armenia increasing support from international institutions. The International Monetary Fund (IMF), World Bank, European Bank for Reconstruction and Development (EBRD), and other international financial institutions (IFIs) and foreign countries are extending considerable grants and loans. Loans to Armenia since 1993 exceed $1.1 billion. These loans are targeted at reducing the budget deficit and stabilising the currency; developing private businesses; energy; agriculture; food processing; transportation; the health and education sectors; and ongoing rehabilitation in the earthquake zone. The government joined the World Trade Organization on 5 February 2003. But one of the main sources of foreign direct investments remains the Armenian diaspora, which finances major parts of the reconstruction of infrastructure and other public projects. Being a growing democratic state, Armenia also hopes to get more financial aid from the Western World.

A liberal foreign investment law was approved in June 1994, and a law on privatisation was adopted in 1997, as well as a program of state property privatisation. Continued progress will depend on the ability of the government to strengthen its macroeconomic management, including increasing revenue collection, improving the investment climate, and making strides against corruption. However, unemployment, which was 18.5% in 2015,[130] still remains a major problem due to the influx of thousands of refugees from the Karabakh conflict.

Armenia ranked 85th on the 2015 UNDP Human Development Index, the lowest among the Transcaucasian republics.[131] In the 2015 Transparency International Corruption Perceptions Index (CPI), Armenia ranked 95 of 168 countries.[132] In the 2016 Index of Economic Freedom, Armenia ranked 54th, ahead of countries like France, Portugal and Italy.[95]

Exports and imports

Cigarettes are ranked first among Armenia's export of finished products
Exports to Imports from
Country Percentage Country Percentage
 Belgium 23%  Russia 15%
 Russia 15%  United States 12%
 United States 13%  Belgium 10%
 Iran 10%  Iran 9%
Others 39% Others 54%

Science and technology

Research spending is low in Armenia, averaging 0.25% of GDP over 2010–2013. However, the statistical record of research expenditure is incomplete, as expenditure by privately owned business enterprises is not surveyed in Armenia. The world average for domestic expenditure on research was 1.7% of GDP in 2013.[133]

GERD GDP ratio for the Black Sea countries, 2001–2013. Source: UNESCO Science Report: towards 2030 (2015), Figure 12.3

The country's Strategy for the Development of Science 2011–2020 envisions that ‘by 2020, Armenia is a country with a knowledge-based economy and is competitive within the European Research Area with its level of basic and applied research.’ It fixes the following targets:[133]

  • Creation of a system capable of sustaining the development of science and technology;
  • Development of scientific potential, modernization of scientific infrastructure;
  • Promotion of basic and applied research;
  • Creation of a synergistic system of education, science and innovation; and
  • Becoming a prime location for scientific specialization in the European Research Area.

Based on this strategy, the accompanying Action Plan was approved by the government in June 2011. It defines the following targets:[133]

  • Improve the management system for science and technology and create the requisite conditions for sustainable development;
  • Involve more young, talented people in education and research, while upgrading research infrastructure;
  • Create the requisite conditions for the development of an integrated national innovation system; and
  • Enhance international co-operation in research and development.
GERD in the Black Sea region by sector of performance, 2005 and 2013. Source: UNESCO Science Report: towards 2030 (2015), Figure 12.5

Although the Strategy clearly pursues a ‘science push’ approach, with public research institutes serving as the key policy target, it nevertheless mentions the goal of establishing an innovation system. However, the main driver of innovation, the business sector, is not mentioned. In between publishing the Strategy and Action Plan, the government issued a resolution in May 2010 on Science and Technology Development Priorities for 2010–2014. These priorities are:[133]

  • Armenian studies, humanities and social sciences;
  • Life sciences;
  • Renewable energy, new energy sources;
  • Advanced technologies, information technologies;
  • Space, Earth sciences, sustainable use of natural resources; and
  • Basic research promoting essential applied research.

The Law on the National Academy of Sciences was adopted in May 2011. This law is expected to play a key role in shaping the Armenian innovation system. It allows the National Academy of Sciences to extend its business activities to the commercialization of research results and the creation of spin-offs; it also makes provision for restructuring the National Academy of Sciences by combining institutes involved in closely related research areas into a single body. Three of these new centres are particularly relevant: the Centre for Biotechnology, the Centre for Zoology and Hydro-ecology and the Centre for Organic and Pharmaceutical Chemistry.[133]

The government is focusing its support on selected industrial sectors. More than 20 projects have been cofunded by the State Committee of Science in targeted branches: pharmaceuticals, medicine and biotechnology, agricultural mechanization and machine building, electronics, engineering, chemistry and, in particular, the sphere of information technology.[133]

Over the past decade, the government has made an effort to encourage science–industry linkages. The Armenian information technology sector has been particularly active: a number of public–private partnerships have been established between companies and universities, in order to give students marketable skills and generate innovative ideas at the interface of science and business. Examples are Synopsys Inc. and the Enterprise Incubator Foundation.[133]

Demographics

Armenia has a population of 2,924,816 (2016 est.)[16] and is the second most densely populated of the former Soviet republics. There has been a problem of population decline due to elevated levels of emigration after the break-up of the USSR.[134] In the past years emigration levels have declined and there is steady population growth.

Armenia has a relatively large external diaspora (8 million by some estimates, greatly exceeding the 3 million population of Armenia itself), with communities existing across the globe. The largest Armenian communities outside of Armenia can be found in Russia, France, Iran, the United States, Georgia, Syria, Lebanon, Argentina, Australia, Canada, Greece, Cyprus, Israel, Poland, Ukraine and Brazil. 40,000 to 70,000 Armenians still live in Turkey (mostly in and around Istanbul).[135]

About 1,000 Armenians reside in the Armenian Quarter in the Old City of Jerusalem, a remnant of a once-larger community.[136] Italy is home to the San Lazzaro degli Armeni, an island located in the Venetian Lagoon, which is completely occupied by a monastery run by the Mechitarists, an Armenian Catholic congregation.[137] Approximately 139,000 Armenians live in the de facto country of Nagorno-Karabakh where they form a majority.[138]

Ethnic groups

Ethnic Armenians make up 98.1% of the population. Yazidis make up 1.2%, and Russians 0.4%. Other minorities include Assyrians, Ukrainians, Greeks (usually called Caucasus Greeks), Kurds, Georgians, Belarusians, and Jews. There are also smaller communities of Vlachs, Mordvins, Ossetians, Udis, and Tats. Minorities of Poles and Caucasus Germans also exist though they are heavily Russified.[139] As of 2016, there are an estimated 35,000 Yazidis in Armenia.[140]

During the Soviet era, Azerbaijanis were historically the second largest population in the country (forming about 2.5% in 1989).[141] However, due to the conflict over Nagorno-Karabakh, virtually all of them emigrated from Armenia to Azerbaijan. Conversely, Armenia received a large influx of Armenian refugees from Azerbaijan, thus giving Armenia a more homogeneous character.

Languages

Armenian is the only official language. The main foreign languages that Armenians know are Russian and English. Due to its Soviet past, most of the population can speak Russian quite well. According to a 2013 survey, 95% of Armenians said they had some knowledge of Russian (24% advanced, 59% intermediate) compared to 40% who said they knew some English (4% advanced, 16% intermediate and 20% beginner). However, more adults (50%) think that English should be taught in public secondary schools than those who prefer Russian (44%).[142]

Cities

Religion

The 7th-century Khor Virap monastery in the shadow of Mount Ararat, the peak on which Noah's Ark is said to have landed during the biblical flood.

Armenia was the first nation to adopt Christianity as a state religion, an event traditionally dated to AD 301.[154][155][156][157]

The predominant religion in Armenia is Christianity. The roots of the Armenian Church go back to the 1st century. According to tradition, the Armenian Church was founded by two of Jesus' twelve apostlesThaddaeus and Bartholomew – who preached Christianity in Armenia between AD 40–60. Because of these two founding apostles, the official name of the Armenian Church is Armenian Apostolic Church.

Over 93% of Armenian Christians belong to the Armenian Apostolic Church, a form of Oriental (Non-Chalcedonian) Orthodoxy, which is a very ritualistic, conservative church, roughly comparable to the Coptic and Syriac churches.[158] The Armenian Apostolic Church is in communion only with a group of churches within Oriental Orthodoxy.

The Armenian Evangelical Church has a very sizeable and favourable presence among the life of Armenians with over several thousand members throughout the country. It traces its roots back to 1846 which was under patronage of the Armenian Patriarchate of Constantinople the aim of which was to train qualified clergy for the Armenian Apostolic Church.

Other Christian denominations practising faith based on Nicene Creed in Armenia are the Pentecostal branches of Protestant community such as the Word of Life, the Armenian Brotherhood Church,[159] the Baptists which are known as of the oldest existing denominations in Armenia and were permitted by the authorities of Soviet Union,[160][161] and Presbyterians.[162]

Catholics also exist in Armenia, both Latin rite and Armenian rite Catholics. The Mechitarists (also spelled "Mekhitarists" Armenian: Մխիթարեան), are a congregation of Benedictine monks of the Armenian Catholic Church founded in 1712 by Mekhitar of Sebaste. They are best known for their series of scholarly publications of ancient Armenian versions of otherwise lost ancient Greek texts.

The Armenian Catholic denomination is headquartered in Bzoummar, Lebanon.

Armenia is home to a Russian community of Molokans which practice a form of Spiritual Christianity originated from the Russian Orthodox Church.[163]

The Yazidi Kurds, who live in the western part of the country, practice Yazidism. As of 2016, the world's largest Yazidi temple is under construction in the small village of Aknalish.[140] There are also non-Yazidi Kurds who practice Sunni Islam.[citation needed]

There is a Jewish community in Armenia diminished to 750 persons since independence with most emigrants leaving for Israel. There are currently two synagogues in Armenia – in the capital, Yerevan, and in the city of Sevan located near Lake Sevan.

Health

Life expectancy at birth was 70 for males and 76 for females in 2006.[164] Health expenditures were about 5.6% of GDP in 2004.[164] Most of those expenditures were outside the private sector.[164] Government expenditures on health were US$112 per person in 2006.[165] Vast improvements of health services occurred in the past decade. Such improvements consisted of easier accessibility to health-care services and an Open Enrollment program which allows Armenians to freely choose their healthcare service provider.[166]

Education

In its first years of independence, Armenia made uneven progress in establishing systems to meet its national requirements in social services.[167] Education, held in particular esteem in Armenian culture, changed fastest of the social services, while health and welfare services attempted to maintain the basic state-planned structure of the Soviet era.[167]

A literacy rate of 100% was reported as early as 1960.[167] In the communist era, Armenian education followed the standard Soviet model of complete state control (from Moscow) of curricula and teaching methods and close integration of education activities with other aspects of society, such as politics, culture, and the economy.[167] As in the Soviet period, primary and secondary education in Armenia is free, and completion of secondary school is compulsory.[167]

In the 1988–89 school year, 301 students per 10,000 population were in specialised secondary or higher education, a figure slightly lower than the Soviet average.[167] In 1989 some 58% of Armenians over age fifteen had completed their secondary education, and 14% had a higher education.[167] In the 1990–91 school year, the estimated 1,307 primary and secondary schools were attended by 608,800 students.[167] Another seventy specialised secondary institutions had 45,900 students, and 68,400 students were enrolled in a total of ten postsecondary institutions that included universities.[167] In addition, 35% of eligible children attended preschools.[167] In 1992 Armenia's largest institution of higher learning, Yerevan State University, had eighteen departments, including ones for social sciences, sciences, and law.[167] Its faculty numbered about 1,300 teachers and its student population about 10,000 students.[167] The National Polytechnic University of Armenia is operating since 1933.[167]

In the early 1990s, Armenia made substantial changes to the centralised and regimented Soviet system.[167] Because at least 98% of students in higher education were Armenian, curricula began to emphasise Armenian history and culture.[167] Armenian became the dominant language of instruction, and many schools that had taught in Russian closed by the end of 1991.[167] Russian was still widely taught, however, as a second language.[167]

On the basis of the expansion and development of Yerevan State University a number of higher educational independent Institutions were formed including Medical Institute separated in 1930 which was set up on the basis of medical faculty. In 1980 Yerevan State Medical University was awarded one of the main rewards of the former USSR – the Order of Labor red Banner for training qualified specialists in health care and valuable service in the development of Medical Science. In 1995 YSMI was renamed to YSMU and since 1989 it has been named after Mkhitar Heratsi, the famous medieval doctor. Mkhitar Heratsi was the founder of Armenian Medical school in Cilician Armenia. The great doctor played the same role in Armenian Medical Science as Hippocrates in Western, Galen in Roman, Ibn Sīnā in Arabic medicine.

Graduates of the MAB program of the Agribusiness Teaching Center

Foreign students' department for Armenian diaspora established in 1957 later was enlarged and the enrolment of foreign students began. Nowadays the YSMU is a Medical Institution corresponding to international requirements, trains medical staff for not only Armenia and neighbour countries, i.e. Iran, Syria, Lebanon, Georgia, but also many other leading countries all over the world. A great number of foreign students from India, Nepal, Sri Lanka, the USA and Russian Federation study together with Armenian students. Nowadays the university is ranked among famous higher Medical Institutions and takes its honourable place in the World Directory of Medical Schools published by the WHO.

Other educational institutions in Armenia include the American University of Armenia and the QSI International School of Yerevan. The American University of Armenia has graduate programs in Business and Law, among others. The institution owes its existence to the combined efforts of the Government of Armenia, the Armenian General Benevolent Union, US Agency for International Development, and the University of California. The extension programs and the library at AUA form a new focal point for English-language intellectual life in the city. Armenia also hosts a deployment of OLPC – One Laptopschool Per child XO laptop-tablet schools.[168]

Culture

Armenians have their own distinctive alphabet and language. The alphabet was invented in AD 405 by Mesrop Mashtots and consists of thirty-nine letters, three of which were added during the Cilician period. 96% of the people in the country speak Armenian, while 75.8% of the population additionally speaks Russian, although English is becoming increasingly popular.

Media

Television, magazines, and newspapers are all operated by both state-owned and for-profit corporations which depend on advertising, subscription, and other sales-related revenues. The Constitution of Armenia guarantees freedom of speech and Armenia ranks 78th in the 2015 Press Freedom Index report compiled by Reporters Without Borders, between Lesotho and Sierra Leone.[169] As a country in transition, Armenia's media system is under transformation.[170]

Frequent attacks on journalists of non-state sponsored media is a serious threat to Armenia's press freedom. The number of assaults has recently declined, but the physical integrity of journalists remain at stake.[171]

Music and dance

Djivan Gasparyan (left), Sirusho (middle) and Charles Aznavour (right) are among most popular musicians of Armenia.

Armenian music is a mix of indigenous folk music, perhaps best-represented by Djivan Gasparyan's well-known duduk music, as well as light pop, and extensive Christian music.

Instruments like the duduk, the dhol, the zurna, and the kanun are commonly found in Armenian folk music. Artists such as Sayat Nova are famous due to their influence in the development of Armenian folk music. One of the oldest types of Armenian music is the Armenian chant which is the most common kind of religious music in Armenia. Many of these chants are ancient in origin, extending to pre-Christian times, while others are relatively modern, including several composed by Saint Mesrop Mashtots, the inventor of the Armenian alphabet. Whilst under Soviet rule, Armenian classical music composer Aram Khatchaturian became internationally well known for his music, for various ballets and the Sabre Dance from his composition for the ballet Gayane.

Traditional Armenian dance

The Armenian Genocide caused widespread emigration that led to the settlement of Armenians in various countries in the world. Armenians kept to their traditions and certain diasporans rose to fame with their music. In the post-Genocide Armenian community of the United States, the so-called "kef" style Armenian dance music, using Armenian and Middle Eastern folk instruments (often electrified/amplified) and some western instruments, was popular. This style preserved the folk songs and dances of Western Armenia, and many artists also played the contemporary popular songs of Turkey and other Middle Eastern countries from which the Armenians emigrated.

Richard Hagopian is perhaps the most famous artist of the traditional "kef" style and the Vosbikian Band was notable in the 1940s and 1950s for developing their own style of "kef music" heavily influenced by the popular American Big Band Jazz of the time. Later, stemming from the Middle Eastern Armenian diaspora and influenced by Continental European (especially French) pop music, the Armenian pop music genre grew to fame in the 1960s and 1970s with artists such as Adiss Harmandian and Harout Pamboukjian performing to the Armenian diaspora and Armenia; also with artists such as Sirusho, performing pop music combined with Armenian folk music in today's entertainment industry.

Other Armenian diasporans that rose to fame in classical or international music circles are world-renowned French-Armenian singer and composer Charles Aznavour, pianist Sahan Arzruni, prominent opera sopranos such as Hasmik Papian and more recently Isabel Bayrakdarian and Anna Kasyan. Certain Armenians settled to sing non-Armenian tunes such as the heavy metal band System of a Down (which nonetheless often incorporates traditional Armenian instrumentals and styling into their songs) or pop star Cher. In the Armenian diaspora, Armenian revolutionary songs are popular with the youth. These songs encourage Armenian patriotism and are generally about Armenian history and national heroes.

Art

Ancient Armenian Khachkars (cross-stones)

Yerevan Vernissage (arts and crafts market), close to Republic Square, bustles with hundreds of vendors selling a variety of crafts on weekends and Wednesdays (though the selection is much reduced mid-week). The market offers woodcarving, antiques, fine lace, and the hand-knotted wool carpets and kilims that are a Caucasus speciality. Obsidian, which is found locally, is crafted into assortment of jewellery and ornamental objects. Armenian gold smithery enjoys a long tradition, populating one corner of the market with a selection of gold items. Soviet relics and souvenirs of recent Russian manufacture – nesting dolls, watches, enamel boxes and so on – are also available at the Vernisage.

Queen Zabel’s Return to the Palace, Vardges Sureniants, (1909)

Across from the Opera House, a popular art market fills another city park on the weekends. Armenia’s long history as a crossroads of the ancient world has resulted in a landscape with innumerable fascinating archaeological sites to explore. Medieval, Iron Age, Bronze Age and even Stone Age sites are all within a few hours drive from the city. All but the most spectacular remain virtually undiscovered, allowing visitors to view churches and fortresses in their original settings.

The National Art Gallery in Yerevan has more than 16,000 works that date back to the Middle Ages, which indicate Armenia's rich tales and stories of the times. It houses paintings by many European masters as well. The Modern Art Museum, the Children’s Picture Gallery, and the Martiros Saryan Museum are only a few of the other noteworthy collections of fine art on display in Yerevan. Moreover, many private galleries are in operation, with many more opening every year, featuring rotating exhibitions and sales.

On 13 April 2013, the Armenian government announced a change in law to allow freedom of panorama for 3D works of art.[172]

Cinema

Cinema in Armenia was born on April 16, 1923, when the Armenian State Committee of Cinema was established by a decree of the Soviet Armenian government.

However, the first Armenian film with Armenian subject called "Haykakan Sinema" was produced earlier in 1912 in Cairo by Armenian-Egyptian publisher Vahan Zartarian. The film was premiered in Cairo on March 13, 1913.[173]

In March 1924, the first Armenian film studio; Armenfilm (Armenian: Հայֆիլմ "Hayfilm," Russian: Арменкино "Armenkino") was established in Yerevan, starting with a documentary film called Soviet Armenia.

Namus was the first Armenian silent black-and-white film, directed by Hamo Beknazarian in 1925, based on a play of Alexander Shirvanzade, describing the ill fate of two lovers, who were engaged by their families to each other since childhood, but because of violations of namus (a tradition of honor), the girl was married by her father to another person. The first sound film, Pepo was shot in 1935, director Hamo Beknazarian.

Sport

The Tsaghkadzor Olympic Sports complex
The Armenia national football team in Dublin, Ireland

A wide array of sports are played in Armenia, the most popular among them being wrestling, weightlifting, judo, association football, chess, and boxing. Armenia's mountainous terrain provides great opportunities for the practice of sports like skiing and climbing. Being a landlocked country, water sports can only be practised on lakes, notably Lake Sevan. Competitively, Armenia has been successful in chess, weightlifting and wrestling at the international level. Armenia is also an active member of the international sports community, with full membership in the Union of European Football Associations (UEFA) and International Ice Hockey Federation (IIHF). It also hosts the Pan-Armenian Games.

Prior to 1992, Armenians would participate in the Olympics representing the USSR. As part of the Soviet Union, Armenia was very successful, winning plenty of medals and helping the USSR win the medal standings at the Olympics on numerous occasions. The first medal won by an Armenian in modern Olympic history was by Hrant Shahinyan (sometimes spelled as Grant Shaginyan), who won two golds and two silvers in gymnastics at the 1952 Summer Olympics in Helsinki. To highlight the level of success of Armenians in the Olympics, Shahinyan was quoted as saying:

"Armenian sportsmen had to outdo their opponents by several notches for the shot at being accepted into any Soviet team. But those difficulties notwithstanding, 90 percent of Armenians athletes on Soviet Olympic teams came back with medals."[174]

Armenia first participated at the 1992 Summer Olympics in Barcelona under a unified CIS team, where it was very successful, winning three golds and one silver in weightlifting, wrestling and sharp shooting, despite only having 5 athletes. Since the 1994 Winter Olympics in Lillehammer, Armenia has participated as an independent nation.

Armenia participates in the Summer Olympic Games in boxing, wrestling, weightlifting, judo, gymnastics, track and field, diving, swimming and sharp shooting. It also participates in the Winter Olympic Games in alpine skiing, cross-country skiing and figure skating.

Chess Grandmaster Levon Aronian is a former FIDE #2 rated player and the fourth highest rated player in history

Football is also popular in Armenia. The most successful team was the FC Ararat Yerevan team of the 1970s who won the Soviet Cup in 1973 and 1975 and the Soviet Top League in 1973. The latter achievement saw FC Ararat gain entry to the European Cup where – despite a home victory in the second leg – they lost on aggregate at the quarter final stage to eventual winner FC Bayern Munich. Armenia competed internationally as part of the USSR national football team until the Armenian national football team was formed in 1992 after the split of the Soviet Union. Armenia have never qualified for a major tournament although recent improvements saw the team to achieve 44th position in the FIFA World Rankings in September 2011. The national team is controlled by the Football Federation of Armenia. The Armenian Premier League is the highest level football competition in Armenia, and has been dominated by FC Pyunik in recent seasons. The league currently consists of eight teams and relegates to the Armenian First League.

Armenia and the Armenian diaspora have produced many successful footballers, including Youri Djorkaeff, Alain Boghossian, Andranik Eskandarian, Andranik Teymourian, Edgar Manucharyan and Nikita Simonyan. Djokaeff and Boghossian won the 1998 FIFA World Cup with France, Andranik Teymourian competed in the 2006 World Cup for Iran and Edgar Manucharyan played in the Dutch Eredivisie for Ajax.

Wrestling has been a successful sport in the Olympics for Armenia. At the 1996 Summer Olympics in Atlanta, Armen Nazaryan won the gold in the Men's Greco-Roman Flyweight (52 kg) category and Armen Mkrtchyan won the silver in Men's Freestyle Paperweight (48 kg) category, securing Armenia's first two medals in its Olympic history.

Traditional Armenian wrestling is called Kokh and practised in traditional garb; it was one of the influences included in the Soviet combat sport of Sambo, which is also very popular.[175]

The government of Armenia budgets about $2.8 million annually for sports and gives it to the National Committee of Physical Education and Sports, the body that determines which programs should benefit from the funds.[176]

Due to the lack of success lately on the international level, in recent years, Armenia has rebuilt 16 Soviet-era sports schools and furnished them with new equipment for a total cost of $1.9 million. The rebuilding of the regional schools was financed by the Armenian government. $9.3 million has been invested in the resort town of Tsaghkadzor to improve the winter sports infrastructure because of dismal performances at recent winter sports events. In 2005, a cycling centre was opened in Yerevan with the aim of helping produce world class Armenian cyclists. The government has also promised a cash reward of $700,000 to Armenians who win a gold medal at the Olympics.[176]

Armenia has also been very successful in chess, winning the World Champion in 2011 and the World Chess Olympiad on three occasions.[177]

Cuisine

Armenian cuisine

Armenian cuisine is closely related to eastern and Mediterranean cuisine, various spices, vegetables, fish, and fruits combine to present unique dishes. The main characteristics of Armenian cuisine are a reliance on the quality of the ingredients rather than heavily spicing food, the use of herbs, the use of wheat in a variety of forms, of legumes, nuts, and fruit (as a main ingredient as well as to sour food), and the stuffing of a wide variety of leaves.

The pomegranate, with its symbolic association with fertility, represents that nation. The apricot is the national fruit.

See also

Notes

Sources

This article incorporates text from a free content work. Licensed under CC-BY-SA IGO 3.0 UNESCO Science Report: towards 2030, 324–26, UNESCO, UNESCO Publishing.

To learn how to add freely licensed text to Wikipedia articles, please see the terms of use.

References

  1. ^ "The Constitution of the Republic of Armenia (with amendments)". Constitutional Court of the Republic of Armenia. 5 July 1995. Retrieved 14 October 2012. 
  2. ^ Campbell, George L.; King, Gareth (2013). Compendium of the World's Languages (3rd ed.). New York: Routledge. p. 115. ISBN 978-1-136-25846-6. ...Eastern Armenian is the written and spoken language of the Republic of Armenia. 
  3. ^ Dalby, Andrew (1998). Dictionary of Languages: The Definitive Reference to More Than 400 Languages. New York: Columbia University Press. p. 36. ISBN 978-0-231-11568-1. ...Eastern Armenian of the Present Republic of Armenia... 
  4. ^ Asatryan, Garnik; Arakelova, Victoria (Yerevan 2002). The Ethnic Minorities in Armenia. Part of the OSCE. Archived copy at WebCite (16 April 2010).
  5. ^ Ministry of Culture of Armenia "The ethnic minorities in Armenia. Brief information". As per the most recent census in 2011. "National minority".
  6. ^ "Armenian Census 2011" (PDF) (in Armenian). p. 7. Retrieved 25 October 2015. 
  7. ^ a b Shugart, Matthew Søberg (September 2005). "Semi-Presidential Systems: Dual Executive and Mixed Authority Patterns" (PDF). Graduate School of International Relations and Pacific Studies. United States: University of California, San Diego. Archived from the original (PDF) on 19 August 2008. Retrieved 13 October 2017. 
  8. ^ a b Shugart, Matthew Søberg (December 2005). "Semi-Presidential Systems: Dual Executive And Mixed Authority Patterns" (PDF). Graduate School of International Relations and Pacific Studies, University of California, San Diego. French Politics. London: Palgrave Macmillan UK. 3 (3): 323–351. ISSN 1476-3427. OCLC 6895745903. doi:10.1057/palgrave.fp.8200087Freely accessible. Retrieved 13 October 2017. Table 1 shows that dissolution power as a presidential initiative is rare in the contemporary president-parliamentary systems. In fact, only in Armenia may the president dissolve (once per year) without a trigger (e.g. assembly failure to invest a government). 
  9. ^ a b Markarov, Alexander (2016). "Semi-presidentialism in Armenia" (PDF). In Elgie, Robert; Moestrup, Sophia. Semi-Presidentialism in the Caucasus and Central Asia. London: Palgrave Macmillan UK (published 15 May 2016). pp. 61–90. ISBN 978-1-137-38780-6. LCCN 2016939393. OCLC 6039792321. doi:10.1057/978-1-137-38781-3_3. Retrieved 8 October 2017. Markarov discusses the formation and development of the semi-presidential system in Armenia since its foundation in 1991. The author identifies and compares the formal powers of the president, prime minister, and parliament under the 1995 Constitution as well as the amendments introduced through the Constitutional referendum in 2005. Markarov argues that the highly presidentialized semi-presidential system that was introduced in the early 1990s gradually evolved into a Constitutionally more balanced structure. However, in practice, the president has remained dominant and backed by a presidential majority; the president has thus been able to set the policy agenda and implement his preferred policy. 
  10. ^ Lang, David Marshall. Armenia: Cradle of Civilization. London: Allen and Unwin, 1970, p. 114. ISBN 0-04-956007-7.
  11. ^ Redgate, Anna Elizabeth. The Armenians. Cornwall: Blackwell, 1998, pp. 16–19, 23, 25, 26 (map), 30–32, 38, 43 ISBN 0-631-22037-2.
  12. ^ Redgate, A. E. (2000). The Armenians (Reprint ed.). Oxford: Blackwell. p. 5. ISBN 0-631-22037-2. However, the most easily identifiable ancestors of the later Armenian nation are the Urartians. 
  13. ^ de Laet, Sigfried J.; Herrmann, Joachim, eds. (1996). History of Humanity: From the seventh century B.C. to the seventh century A.D. (1st ed.). London: Routledge. p. 128. ISBN 9789231028120. The ruler of the part known as Greater Armenia, Artaxias (Artashes), the founder of a new dynasty, managed to unite the country... 
  14. ^ Encyclopedia Americana: Ankara to Azusa. Scholastic Library Publishing. 2005. p. 393. It was named for Artaxias, a general of Antiochus the Great, who founded the kingdom of Armenia about 190 B.C. 
  15. ^ "The World Fact Book – Armenia". Central Intelligence Agency. Archived from the original on 19 July 2010. Retrieved 17 July 2010. 
  16. ^ a b "World Population Prospects: The 2017 Revision". ESA.UN.org (custom data acquired via website). United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. Retrieved 10 September 2017. 
  17. ^ "Statistical Service of Armenia" (PDF). Armstat. Retrieved 20 February 2014. 
  18. ^ "Armenia Population". countrymeters.info. 
  19. ^ a b c d "Report for Selected Countries and Subjects". World Economic Outlook Database, October 2016. Washington, D.C.: International Monetary Fund. 4 October 2016. Retrieved 26 October 2016. 
  20. ^ "Gini index". World Bank. Retrieved 12 May 2016. 
  21. ^ "Human Development Report 2016" (PDF). United Nations. 2016. Retrieved 28 September 2017. 
  22. ^ Dum-Tragut, Jasmine (2009). Armenian: Modern Eastern Armenian. Amsterdam: John Benjamins Publishing. p. 12. ISBN 9789027238146. The orthography used in Armenia nowadays goes back to the Soviet orthography reform of 1922 and its revision of 1940. 
  23. ^ "Armenia." Dictionary.com Unabridged. 2015.
  24. ^ Central Intelligence Agency."The CIA World Factbook 2015" Skyhorse Publishing Inc, 2014. ISBN 1-62914-903-9
  25. ^ The UN classification of world regions places Armenia in Western Asia; the CIA World Factbook "Armenia". The World Factbook. CIA. Archived from the original on 10 October 2010. Retrieved 2 September 2010.  "Armenia". National Geographic. , "Armenia". Encyclopædia Britannica. , Calendario Atlante De Agostini (in Italian) (111 ed.). Novara: Istituto Geografico De Agostini. 2015. p. sub voce. ISBN 9788851124908.  and Oxford Reference Online "Oxford Reference". Oxford Reference Online. doi:10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-652 (inactive 2017-09-23). Retrieved 20 October 2012.  also place Armenia in Asia.
  26. ^ The Oxford Encyclopedia of Economic History. Oxford University Press. 2003. p. 156. ISBN 978-0-19-510507-0. 
  27. ^ (Garsoïan, Nina (1997). ed. R.G. Hovannisian, ed. Armenian People from Ancient to Modern Times. Palgrave Macmillan. p. 81, Vol. 1. )
  28. ^ Stringer, Martin D. (2005). A Sociological History of Christian Worship. Cambridge: Cambridge University Press. p. 92. ISBN 0-521-81955-5. 
  29. ^ "Armenia Facts". National Geographic. Retrieved 12 October 2013. 
  30. ^ Smaller nations that have claimed a prior official adoption of Christianity include Osroene, the Silures, and San Marino. See Timeline of official adoptions of Christianity.
  31. ^ Grousset, René (1947). Histoire de l'Arménie (1984 ed.). Payot. p. 122. . Estimated dates vary from 284 to 314. Garsoïan (op.cit. p. 82), following the research of Ananian, favours the latter.
  32. ^ The republic has separation of church and state
  33. ^ "The Constitution of the Republic of Armenia, Article 8.1". President.am. Archived from the original on 20 December 2010. Retrieved 30 December 2010. 
  34. ^ Ագաթանգեղոս §§ 13 (ի Հայաստան աշխարհէս), 16 (Հայաստան աշխարհիս 2x, ի Հայաստան աշխարհիս), 35 (Հայաստան աշխարհին), 160 (Հայաստան աշխարհիս), 249 (Հայաստան աշխարհիս), 715 (Հայաստան աշխարհիս), 776 (Հայաստան աշխարհին), 784 (Հայաստան աշխարհին), 796 (ի մէջ Հայաստան աշխարհի), 808 (հասանէին ի Հայաստան աշխարհն)։
  35. ^ Ագաթանգեղոս § 885 (ի Հայաստան երկրին)
  36. ^ Փաւստոս Բուզանդ 1883=1984, էջ 1 (Հայաստան աշխարհին)
  37. ^ Փաւստոս Բուզանդ 1883=1984, 4.բ, էջ 56 (Հայաստան երկրին)
  38. ^ 904=1985, էջ 2 (Հայաստան աշխարհիս), 110 (կանայս ի Հայաստան աշխարհիս)
  39. ^ Կորիւն 1994, էջ 83 (Հայաստան աշխարհի), 93 (Հայաստան աշխարհին), 103 (ի Հայաստան աշխարհին), 120 (ի Հայաստան աշխարհէս)
  40. ^ ժը (սեռ. Հայաստանեայց, բացառ. ի Հայաստանեայց), տես Աբգարյան 1979, էջ 66, 90
  41. ^ Razmik Panossian, The Armenians: From Kings And Priests to Merchants And Commissars, Columbia University Press (2006), ISBN 978-0-231-13926-7, p. 106.
  42. ^ Rafael Ishkhanyan, "Illustrated History of Armenia," Yerevan, 1989
  43. ^ Elisabeth Bauer. Armenia: Past and Present (1981), p. 49
  44. ^ "Χαλύβοισι πρὸς νότον Ἀρμένιοι ὁμουρέουσι (The Armenians border on the Chalybes to the south)". Chahin, Mark (2001). The Kingdom of Armenia. London: Routledge. p. fr. 203. ISBN 978-0-7007-1452-0. 
  45. ^ Xenophon. Anabasis. pp. IV.v.2–9. 
  46. ^ Moses of Chorene,The History of Armenia, Book 1, Ch. 12 (in Russian)
  47. ^ History of Armenia by Father Michael Chamich from B.C. 2247 to the Year of Christ 1780, or 1229 of the Armenian era, Bishop's College Press, Calcutta, 1827, p. 19: "[Aram] was the first to raise the Armenian name to any degree of renown; so that contemporary nations... called them the Aramians, or followers of Aram, a name which has been corrupted into Armenians; and the country they inhabited, by universal consent, took the name of Armenia."
  48. ^ Charles, R.H. (1913). The Book of Jubilees 9:5 from The Apocrypha and Pseudepigrapha of the Old Testament. Clarendon Press. 
  49. ^ Josephus, Flavius. Antiquities of the Jews. p. Book 1, section 143. 
  50. ^ "The first leather shoe,". CNN. Archived from the original on 14 October 2010. Retrieved 11 January 2011. 
  51. ^ "5,900-year-old women's skirt discovered in Armenian cave". News Armenia. 13 September 2011. Retrieved 14 September 2011. 
  52. ^ "National Geographic: the first wine-making facility". National Geographic. Retrieved 11 January 2011. 
  53. ^ Kurkjian, Vahan (1958). History of Armenia (1964 ed.). Michigan: Armenian General Benevolent Union. Retrieved 22 July 2009. 
  54. ^ Armenian Soviet Encyclopedia. Yerevan: Armenian Encyclopedia. 1987. p. v. 12. 
  55. ^ Movsisyan, Artak (2000). Sacred Highland: Armenia in the spiritual conception of the Near East. Yerevan. 
  56. ^ Kavoukjian, Martiros (1982). The Genesis of Armenian People. Montreal. 
  57. ^ Joshua J. Mark. "Assyria". Ancient History Encyclopedia. 
  58. ^ Charles W. Hartley; G. Bike Yazicioğlu; Adam T. Smith, eds. (2012). The Archaeology of Power and Politics in Eurasia: Regimes and Revolutions. Cambridge University Press. p. 65. ISBN 978-1-107-01652-1. ...the unique temple-tomb at Garni, just east of Yerevan – the only Greco-Roman colonnaded building anywhere in the Soviet Union. 
  59. ^ a b "The World Factbook: Armenia". CIA. Archived from the original on 14 November 2007. Retrieved 15 November 2007. 
  60. ^ Brunner, Borgna (2006). Time Almanac with Information Please 2007. New York: Time Home Entertainment. p. 685. ISBN 978-1-933405-49-0. 
  61. ^ a b Mary Boyce. Zoroastrians: Their Religious Beliefs and Practices Psychology Press, 2001 ISBN 0-415-23902-8 p. 84
  62. ^ Stokes, Jamie, ed. (2008). Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East. New York: Infobase Publishing. p. 65. ISBN 978-1-4381-2676-0. Etchmiatzin is located in the west of modern Armenia, close to the border with Turkey, and its fourth-century cathedral is generally regarded as the oldest in the world. 
  63. ^ Bauer-Manndorff, Elisabeth (1981). Armenia: Past and Present. Lucerne: Reich Verlag. OCLC 8063377. Etchmiadzin, with the world's oldest cathedral and the seat of the Catholicos, draws tourists from all over the world. 
  64. ^ Utudjian, Édouard (1968). Armenian Architecture: 4th to 17th Century. Paris: Editions A. Morancé. p. 7. OCLC 464421. ...the oldest cathedral in Christendom, that of Etchmiadzin, founded in the 4th century. 
  65. ^ Holt, Peter Malcolm; Lambton, Ann Katharine Swynford & Lewis, Bernard (1977). "The Cambridge History of Islam": 231–32. 
  66. ^ Rayfield, Donald (2013). Edge of Empires: A History of Georgia. Reaktion Books. p. 165. ISBN 978-1-78023-070-2. 
  67. ^ Ward, Steven R. (2014). Immortal, Updated Edition: A Military History of Iran and Its Armed Forces. Georgetown University Press. p. 43. ISBN 978-1-62616-032-3. 
  68. ^ Herzig, Edmund; Kurkchiyan, Marina (2004). The Armenians: Past and Present in the Making of National Identity. Routledge. p. 47. ISBN 978-1-135-79837-6. 
  69. ^ H. Nahavandi, Y. Bomati, Shah Abbas, empereur de Perse (1587–1629) (Perrin, Paris, 1998)
  70. ^ Mikaberidze, Alexander (2011). Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia. ABC-CLIO. pp. 33, 351. ISBN 978-1-59884-337-8. 
  71. ^ Dowling, Timothy C. (2014). Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond [2 volumes]. ABC-CLIO. pp. 728–. ISBN 978-1-59884-948-6. 
  72. ^ Minahan, James (2010). The complete guide to national symbols and emblems. Santa Barbara, Calif.: Greenwood Press. p. 310. ISBN 0-313-34497-3. 
  73. ^ Kirakosian, J. S. (1972). Hayastane michazkayin divanakitut'yan ew sovetakan artakin kaghakakanut'yan pastateghterum, 1828–1923 [Armenia in the documents of international diplomacy and Soviet foreign policy, 1828–1923] (in Armenian). Yerevan. pp. 149–358. 
  74. ^ Kieser, Hans-Lukas; Schaller, Dominik J. (2002), Der Völkermord an den Armeniern und die Shoah [The Armenian genocide and the Shoah] (in German), Chronos, p. 114, ISBN 3-0340-0561-X 
  75. ^ Walker, Christopher J. (1980), Armenia: The Survival of A Nation, London: Croom Helm, pp. 200–03 
  76. ^ "Extensive bibliography by University of Michigan on the Armenian Genocide". Umd.umich.edu. Archived from the original on 16 November 2001. Retrieved 30 December 2010. 
  77. ^ "Council of Europe Parliamentary Assembly Resolution". Armenian genocide. Retrieved 10 February 2016. 
  78. ^ Ferguson, Niall (2006). The War of the World: Twentieth-Century Conflict and the Descent of the West. New York: Penguin Press. p. 177. ISBN 1-59420-100-5. 
  79. ^ Robert Melson, Revolution and Genocide: On the Origins of the Armenian Genocide and the Holocaust, University Of Chicago Press, 15 October 1992, p. 147
  80. ^ Q&A: Armenian genocide dispute. BBC News. 10 July 2008.
  81. ^ "Tsitsernakaberd Memorial Complex". Armenian Genocide Museum-Institute. Retrieved 10 February 2016. 
  82. ^ Hovannisian, Richard, and Simon Payaslian. Armenian Cilicia. Costa Mesa: Mazda Publishers, Inc., 2008. 483. Print.
  83. ^ a b "The Soviet Period – History – Azerbaijan – Asia". Retrieved 25 July 2011. 
  84. ^ a b Закавказская федерация. Большая советская энциклопедия, 3-е изд., гл. ред. А. М. Прохоров. Москва: Советская энциклопедия, 1972. Т. 9 (A. M. Prokhorov; et al., eds. (1972). "Transcaucasian Federation". Great Soviet Encyclopedia (in Russian). 9. Moscow: Soviet Encyclopedia. )
  85. ^ Ronald G. Suny, James Nichol, Darrell L. Slider. Armenia, Azerbaijan, and Georgia. Federal Research Division, Library of Congress. 1995. pp. 17 and following
  86. ^ C. Mouradian, L'Armenie sovietique, pp. 278–79
  87. ^ "Azerbaijan Soviet Socialist Republic". The Great Soviet Encyclopedia (1979).
  88. ^ Eastern Europe, Russia and Central Asia 2004. p. 74 by Imogen Gladman, Taylor & Francis Group
  89. ^ Notes from Baku: Black January. Rufat Ahmedov. EurasiaNet Human Rights.
  90. ^ "The March Referendum". Archived from the original on 15 October 2006. Retrieved 10 November 2008. 
  91. ^ a b Croissant, Michael P. (1998). The Armenia-Azerbaijan Conflict: Causes and Implications. London: Praeger. ISBN 978-0-275-96241-8. 
  92. ^ "The Ties That Divide". Global Heritage Fund. 17 June 2006. Archived from the original on 20 August 2006. Retrieved 22 July 2009. 
  93. ^ De Waal, Thomas (2004). Black Garden: Armenia And Azerbaijan Through Peace and War. New York: New York University Press. p. 240. ISBN 978-0-8147-1945-9. 
  94. ^ A Conflict That Can Be Resolved in Time: Nagorno-Karabakh. International Herald Tribune. 29 November 2003.
  95. ^ a b "Heritage Index of Economic Freedom". The Heritage Foundation. 
  96. ^ "EU negotiations with Armenia and Georgia on Free Trade Agreements successfully concluded". EPP Group. Retrieved 10 February 2016. 
  97. ^ "Armenia will significantly increase its revenues by reinforcing its role of a transit country between Europe, CIS and Middle East". Arka News Agency. Retrieved 10 February 2016. 
  98. ^ "Europe Could Draw Gas Through Iran–Armenia Pipeline". European dialogue. Retrieved 10 February 2016. 
  99. ^ "Geographic Characteristic of The Republic of Armenia" (PDF). Marzes of the Republic of Armenia in Figures, 2002–2006. National Statistical Service of the Republic of Armenia. 2007. Retrieved 22 July 2009. 
  100. ^ Natasha May Azarian (2007). The Seeds of Memory: Narrative Renditions of the Armenian Genocide Across Generations. ProQuest. p. 96. ISBN 978-0-549-53005-3. Retrieved 28 April 2013. Mount Ararat is considered the 'heart' of historical Armenia as it is Armenian folklore which considers the majestic mountain to be the place where Noah's Arc landed. Armenian businesses, households, and schools almost ubiquitously have at ... 
  101. ^ Rouben Paul Adalian (13 May 2010). Historical Dictionary of Armenia. Scarecrow Press. p. 85. ISBN 978-0-8108-7450-3. Retrieved 28 April 2013. Although the mythology associated with the pagan worship of the mountain is now lost to popular belief, Mount Ararat has played a very ... 
  102. ^ James Minahan (1998). Miniature empires: a historical dictionary of the newly independent states. Greenwood Publishing Group. pp. 2–3. ISBN 978-0-313-30610-5. Retrieved 28 April 2013. Mount Ararat, the legendary landing place of Noah's Ark, is located in what is now modern Turkey. Situated near the border, the peak is visible from nearly every area of Armenia. Historically, the mountain has been the Armenian people's most ... 
  103. ^ "Address by President Serzh Sargsyan to the People of Armenia and the National Assembly on 2 October 2008". President.am. Archived from the original on 9 December 2010. Retrieved 30 December 2010. 
  104. ^ "Nations in Transit 2008" (PDF). Freedom House. Archived from the original (PDF) on 25 March 2009. Retrieved 1 March 2014. 
  105. ^ "Nations in Transit 2008: Armenia" (PDF). Freedom House. Archived from the original (PDF) on 19 August 2008. Retrieved 26 June 2008. 
  106. ^ "Freedom in the World 2007" (PDF). Freedom House. Archived from the original (PDF) on 16 April 2010. Retrieved 20 February 2007. 
  107. ^ Danielyan, Emil (20 February 2008). "Armenian Vote 'Largely Democratic'". ArmeniaLiberty, Radio Free Europe. Archived from the original on 6 March 2008. Retrieved 20 February 2008. 
  108. ^ a b "Nagorno-Karabakh: The Crisis in the Caucasus". Retrieved 6 April 2007. 
  109. ^ "Armenia and Turkey sign peace deal". Archived from the original on 14 October 2009. 
  110. ^ "Baku and Moscow – 'One Hundred Percent Strategic Partners'". Hetq Online. 27 February 2006. Retrieved 20 April 2008. 
  111. ^ "Ancestry Data". U.S. Census Bureau. 2006. Archived from the original on 3 April 2008. Retrieved 22 July 2009.  The 2001 Canadian Census determined that there are 40,505 persons of Armenian ancestry currently living in Canada. However, these are liable to be low numbers, since people of mixed ancestry, very common in North America tend to be under-counted: the 1990 census US indicates 149,694 people who speak the Armenian language at home. "The Armenian Embassy in Canada". Archived from the original on 26 August 2006. Retrieved 1 June 2016.  estimates 1 million ethnic Armenians in the US and 100,000 in Canada. The Armenian Church of America makes a similar estimate. By all accounts, over half of the Armenians in the United States live in California.
  112. ^ "RFE/RL Caucasus Report". Armenian Ministry of Foreign Affairs. 7 January 2005. Archived from the original on 20 November 2010. Retrieved 22 July 2009. 
  113. ^ "Interview with RA National Assembly Speaker Artur Baghdasaryan". ArmInfo News Agency. 26 October 2005. Archived from the original on 13 January 2009. Retrieved 22 July 2009. 
  114. ^